Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:27

Αναφορικά δε με το γεγονός ότι, ακόμη κι αν δεν επισυνάπτεται ειδικά στο κάθε παράπτωμα ξεχωριστά η απειλή, θεωρώ ότι αρκεί για τους πιστούς να θυμηθούν τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος μίλησε στην περικοπή της διδασκαλίας Του μετά τους μακαρισμούς· στην οποία έκανε μνεία για πολλά από τα απαγορευμένα πράγματα, και σε μερικά μεν πρόσθεσε και την απειλή, λέγοντας: «Καθένας που οργίζεται εναντίον του αδελφού του θα είναι ένοχος στο δικαστήριο· και όποιος του πει "Ρακά", θα είναι ένοχος στο συνέδριο· και όποιος του πει "Μωρέ", θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός»· και πολλά παρόμοια. Σε άλλα, όμως, δεν την πρόσθεσε· όπως όταν είπε ότι «Καθένας που βλέπει γυναίκα για να την επιθυμήσει, ήδη διέπραξε μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του»· και το, «Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου»· και λίγο μετά· «Ο λόγος σας ας είναι Ναι, ναι· Όχι, όχι· ό,τι παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό». Και αφού είπε πολλά τέτοια, χωρίς να προσθέσει στο καθένα τη συγκεκριμένη τιμωρία, αποφάνθηκε γενικότερα για όλα, προλέγοντας μεν, «Εάν η δικαιοσύνη σας δεν περισσεύσει περισσότερο από εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών»· στο τέλος δε επισυνάπτοντας ότι «Καθένας που ακούει αυτά τα λόγια μου και δεν τα εφαρμόζει, θα παρομοιαστεί με άνθρωπο μωρό, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην άμμο, και κατέβηκε η βροχή και ήλθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέπεσαν στο σπίτι εκείνο, και έπεσε, και η πτώση του ήταν μεγάλη».

Ερώτηση ΣΤ΄. Εάν η απείθεια συνίσταται στο να πράξει κανείς κάτι από τα απαγορευμένα ή και στο να παραλείψει κάτι από τα εγκεκριμένα. Απόκριση. Αυτό το κρίμα βεβαιώνοντας με μεγαλύτερη σφοδρότητα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, για την αναίρεση αφενός της προηγούμενης πλάνης, και για τον στηριγμό των δικών μας καρδιών στην υγιαίνουσα πίστη, ευδόκησε να μας διδάξει τον φόβο των κρίσεων, όχι μόνο με λόγια, αλλά και με παραδείγματα· επειδή τα ίδια τα γεγονότα δημιουργούν βαθύτερα την πληροφορία της αλήθειας. Και πρώτα λέει: «Εάν δεν περισσεύσει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Και μετά από όλη την περικοπή της διδασκαλίας Του, επέφερε την απόφαση με ένα παράδειγμα, λέγοντας: «Καθένας που ακούει αυτούς τους λόγους μου και δεν τους εφαρμόζει, θα παρομοιαστεί με άνθρωπο μωρό, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην άμμο, και κατέβηκε η βροχή και ήλθαν οι ποταμοί και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και έπεσε, και η πτώση του ήταν μεγάλη»· και πάλι: «Κάποιος είχε μια συκιά φυτεμένη στο αμπέλι του, και ήλθε ζητώντας καρπό από αυτήν, και δεν βρήκε. Και λέει προς τον αμπελουργό: Ιδού, τρία χρόνια έρχομαι ζητώντας καρπό από αυτήν, και δεν βρίσκω· κόψε την· για ποιον λόγο να αχρηστεύει και τη γη;».

Αναμμένα κάρβουνα για τα πόδια είναι ολόκληρη η ζωή, διόλου ελαφριά· και πάντοτε πορεύεσαι πάνω από κρυφές παγίδες. Φοβούμαι μήπως, θέτοντας τα θεμέλια της ζωής στην άμμο, διασκορπιστώ από τη βροχή, τους ποταμούς και τους ανέμους· ή μήπως, σαν τον σπόρο που πέφτει σε γη ξηρή και άκαρπη, βλαστήσω μεν γρήγορα, αλλά τάχιστα ξηρανθώ, χτυπημένος από τις ακτίνες του ήλιου και από μικρές θλίψεις.

Γι' αυτό και είναι διαφορετικές μεταξύ τους οι απόψεις της θύραθεν παιδείας περί της κτίσεως. Το ότι όμως όλες δεν είναι αληθείς, υπάρχουν εκείνοι που συνέθεσαν επιστήμη η οποία το αποδεικνύει, ενώ το ότι κάποιος από όσους διαφωνούν κατέχει την αλήθεια, καμία δική τους επιστήμη δεν μπορεί να το αποδείξει ούτε έχει καν επινοηθεί. Και επομένως, εκείνος που δεν επιμαρτυρεί το αναμφισβήτητο της αλήθειας αποκλειστικά σε όσα φανερώθηκαν από τους θεόπνευστους άνδρες για το πνευματικό μας συμφέρον, και δεν κατανοεί μέσα από όσα ειπώθηκαν από τον Θεό προς τον Ιώβ το ακατάληπτο της σοφίας του Θεού μέσα στα κτίσματα, αλλά νομίζει ότι μπορεί να κατανοήσει με ακρίβεια την αλήθεια που διαπερνά τα πάντα μέσω της έξωθεν σοφίας, αυτός δεν έχει αντιληφθεί ότι οικοδομεί τον οίκο της γνώσης πάνω στην άμμο, ή μάλλον πάνω σε αλλεπάλληλα κύματα, εμπιστευόμενος ένα τόσο μεγάλο ζήτημα σε λεκτικά τεχνάσματα, τα οποία εκ φύσεως πάντοτε καταβάλλονται από τεχνάσματα άλλων λόγων. Ένας τέτοιος σοφός λοιπόν θα παρομοιαστεί με μωρό, και δεν είναι καθόλου μικρός ο φόβος μήπως υποστεί μεγάλη πτώση, σύμφωνα με την παραβολή του Κυρίου. Η αιτία, λοιπόν, της απάτης, αν βέβαια προσεγγίζω σωστά την αλήθεια, είναι αυτό ακριβώς το μέρος της αλήθειας. Υπολείπεται, επομένως, να προσφέρουμε το καθαρτήριο ποτό.

Τέτοιες πράγματι είναι οι ράθυμες ψυχές και όσες δεν είναι στηριγμένες πάνω στην πνευματική πέτρα· διότι τώρα ο λόγος δεν αφορά οικοδομή και σπίτι, αλλά αυτό που έχει λεχθεί αναφέρεται στις ψυχές, οι οποίες υφίστανται κλονισμό ακόμη και από τον παραμικρό πειρασμό. Διότι με τα ονόματα του ανέμου, της βροχής και των ποταμών, μας αινίχθηκε την επέλευση των πειρασμών. Επειδή ο σταθερός, ο άγρυπνος και εκείνος που νήφει γίνεται μέσα από αυτούς τους πειρασμούς μάλλον ισχυρότερος· και όσο εντείνονται οι θλίψεις, τόσο αυξάνεται και η ανδρεία του. Ενώ ο ράθυμος και πνευματικά χαλαρωμένος, έστω και αν του προσπέσει μια ελαφριά αύρα πειρασμού, αμέσως κλονίζεται και καταπίπτει, όχι εξαιτίας της φύσεως των πειρασμών, αλλά εξαιτίας της ασθένειας της προαιρέσεώς του. Γι' αυτό πρέπει να νήφουμε και να γρηγορούμε, και να είμαστε προετοιμασμένοι για όλα, ώστε και σε περίοδο ανέσεως να είμαστε συγκροτημένοι, και στις θλίψεις που επέρχονται να διατηρούμε τη νήψη μας, επιδεικνύοντας πολλή ευγνωμοσύνη και αναπέμποντας διαρκώς ευχαριστία προς τον φιλάνθρωπο Θεό. Αν με αυτόν τον τρόπο διαχειριζόμαστε τη ζωή μας, θα απολαύσουμε άφθονη την άνωθεν βοήθεια, και έτσι θα μπορέσουμε και τον παρόντα βίο να διανύσουμε με ασφάλεια, και για τη μέλλουσα ζωή να εξασφαλίσουμε εκ των προτέρων για τους εαυτούς μας πολλή παρρησία. Την οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ή δεν γνωρίζετε ότι αυτούς που αμελούν κατ' αυτόν τον τρόπο τη σωτηρία τους, και άλλοτε μεν προσέρχονται εδώ, άλλοτε δε παραδίδουν τον εαυτό τους στα δίχτυα του διαβόλου, η θεία Γραφή τους παρομοιάζει με τους σκύλους; Διότι, λέγει, ο άνθρωπος που απομακρύνεται από την αμαρτία του και ύστερα επιστρέφει πάλι σε αυτήν, είναι όμοιος με τον σκύλο που επιστρέφει στον ίδιο του τον έμετο. Βλέπεις με ποιους μοιάζουν αυτοί που έτρεξαν σε εκείνο το παράνομο θέαμα; Δεν ακούσατε τον Χριστό να λέει: «Καθένας που ακούει αυτούς τους λόγους μου και δεν τους εφαρμόζει, θα παρομοιαστεί με άμυαλο άνδρα, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην άμμο, και ήλθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και έπεσε, και η πτώση του ήταν μεγάλη»; Εκείνοι όμως που έτρεξαν στον ιππόδρομο έχουν γίνει χειρότεροι και από αυτόν. Διότι το δικό του σπίτι υπέστη την πτώση έστω μετά τη σφοδρή προσβολή. Επειδή, όταν αναφέρθηκε σε ποτάμια και ανέμους, δεν το έκανε για να μας αινιχθεί το πλήθος των υδάτων και τη σφοδρότητα των ανέμων, αλλά τη σφοδρή επέλαση των πειρασμών· και ως προς την πτώση του σπιτιού, δεν το είπε για να νομίσουμε ότι πρόκειται για αισθητό σπίτι· διότι ο λόγος αφορά την ψυχή, η οποία καταρρέει από την προσβολή των δεινών επειδή δεν μπόρεσε να αντισταθεί. Στη δική σας περίπτωση όμως, ούτε άνεμος σηκώθηκε ούτε ποτάμια προσέκρουσαν, αλλά φύσηξε απλώς μια μικρή διαβολική αύρα και σας παρέσυρε όλους. Τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτή την ανοησία;

Διότι καθιστά εκείνους που την επιδιώκουν πιο αναίσθητους από όλους. Και δεν καταρρέει απλώς, αλλά με μεγάλη συμφορά. Διότι, λέγει, η πτώση της ήταν μεγάλη. Επειδή ο κίνδυνος δεν αφορά τυχαία πράγματα, αλλά την ψυχή, την έκπτωση από τους ουρανούς και από εκείνα τα αθάνατα αγαθά. Μάλλον δε, και πριν από αυτά, εκείνος που την επιδιώκει θα ζήσει τον πιο άθλιο βίο από όλους, συζώντας με συνεχείς αθυμίες, δειλίες, φροντίδες και αγωνίες· πράγμα που βεβαίως και κάποιος σοφός υπονοώντας έλεγε: «Ο ασεβής φεύγει, χωρίς να τον καταδιώκει κανείς». Διότι οι τέτοιοι άνθρωποι τρέμουν τις σκιές, υποπτεύονται τους φίλους, τους εχθρούς, τους υπηρέτες, αυτούς που τους γνωρίζουν και αυτούς που δεν τους γνωρίζουν, και πριν από την κόλαση υφίστανται εδώ την έσχατη κόλαση. Και φανερώνοντας όλα αυτά ο Χριστός έλεγε: «Και η πτώση της ήταν μεγάλη»· κατακλείοντας τα καλά αυτά παραγγέλματα στο ταιριαστό τους τέλος, και πείθοντας ακόμη και τους σφόδρα απίστους να αποφεύγουν την κακία με βάση τα παρόντα. Διότι, αν και είναι σπουδαιότερος ο λόγος για τα μέλλοντα, ωστόσο αυτός είναι πιο ικανός να συγκρατήσει τους πιο χονδροειδείς στη σκέψη και να τους απομακρύνει από την πονηρία. Γι' αυτό και κατέληξε σε αυτό, ώστε η ωφέλεια να παραμένει διαρκώς ηχηρή στα αυτιά τους.

Και μελετούσα τις εντολές σου, τις οποίες αγάπησα πάρα πολύ. Και ύψωσα τα χέρια μου προς τις εντολές σου, τις οποίες αγάπησα, και εμβάθυνα στα δικαιώματά σου. Διότι η βασιλεία του Θεού δεν συνίσταται σε λόγια, αλλά σε δύναμη· και: «Εκείνος που θα τις εφαρμόσει και θα τις διδάξει, αυτός θα ονομαστεί μέγας στη βασιλεία των ουρανών». Για τον λόγο αυτόν και ο θείος προφήτης προσέθεσε στη μελέτη την πράξη. Διότι, αφού είπε: «Και μελετούσα τις εντολές σου, τις οποίες αγάπησα πάρα πολύ», και αφού έδειξε τον θερμό του πόθο, πρόσθεσε: «Και ύψωσα τα χέρια μου προς τις εντολές σου, τις οποίες αγάπησα, και εμβάθυνα στα δικαιώματά σου». Διότι όσα διδασκόμουν από τους θείους λόγους, αυτά τα εφάρμοζα μέσω των έργων. Διότι η μελέτη των θείων λόγων και η ακρόαση της αναγνώσεως καταλήγει σε έργα αγαθά. Αυτό ακριβώς σημαίνει το: «Ύψωσα τα χέρια μου προς τις εντολές σου». Επειδή τα χέρια είναι δηλωτικά των πράξεων· όπως άλλωστε είπε ο Απόστολος: «Δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι ποιητές του νόμου θα δικαιωθούν»· και: «Η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή, καθώς και τα έργα χωρίς την πίστη». Γι' αυτό και ο Κύριος έλεγε: «Καθένας που ακούει αυτά τα λόγια μου και δεν τα εφαρμόζει, θα ομοιάσει με άνθρωπο ανόητο, ο οποίος οικοδόμησε την οικία του πάνω στην άμμο· και κατέβηκε η βροχή, και ήρθαν οι ποταμοί, και φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν στην οικία εκείνη, και έπεσε, και η πτώση της ήταν μεγάλη».

Ας μην ταραζόμαστε, λοιπόν, για τα παρόντα δεινά. Διότι, εάν έχεις αμαρτίες, αυτές αφανίζονται και κατακαίονται εύκολα από τη θλίψη· εάν όμως έχεις αρετή, λαμπρύνεσαι και φαιδρύνεσαι από αυτήν. Επειδή, εάν αγρυπνείς συνεχώς και νήφεις, θα είσαι ανώτερος από κάθε βλάβη. Διότι δεν είναι η φύση των πειρασμών, αλλά η ραθυμία εκείνων που πειράζονται αυτή που από τη φύση της προκαλεί τις πτώσεις. Ώστε, εάν θέλεις να ζεις με τρυφή και να απολαμβάνεις την άνεση και την ηδονή, μην αναζητάς ηδονή ούτε άνεση, αλλά αναζήτησε ψυχή γεμάτη από υπομονή και ικανή να επιδείξει καρτερία. Διότι, εάν δεν το έχεις αυτό, όχι μόνο ο πειρασμός θα σε καταβάλει, αλλά και η ίδια η άνεση θα σε καταστρέψει και θα σε ρίξει σε χειρότερη πτώση. Γιατί, για να καταλάβεις ότι δεν είναι η προσβολή των δεινών, αλλά η ραθυμία της δικής μας διανοίας που ανατρέπει τη σωτηρία μας, άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Καθένας που ακούει αυτά τα λόγια μου και τα κάνει πράξη, θα μοιάσει με άνθρωπο συνετό, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην πέτρα. Και κατέβηκε η βροχή, και ήρθαν τα ποτάμια, και φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε, διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Και πάλι: «Όποιος ακούει αυτά τα λόγια μου και δεν τα κάνει πράξη, θα μοιάσει με άνθρωπο άφρονα, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην άμμο. Και κατέβηκε η βροχή, και ήρθαν τα ποτάμια, και φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και γκρεμίστηκε, και η πτώση του ήταν μεγάλη».

Αυτό ακριβώς, λοιπόν, μας υπέδειξε και η παραβολή για τους ανθρώπους εκείνους, από τους οποίους ο μεν ένας έχτισε την οικία του πάνω στην πέτρα, ο δε άλλος πάνω στην άμμο· όχι για να εκλάβουμε κυριολεκτικά την άμμο και την πέτρα, ούτε την οικοδομή από λίθους και στέγες, ούτε τους ποταμούς και τη βροχή και τους άγριους ανέμους που προσκρούουν στις οικοδομές, αλλά για να εννοήσουμε μέσα από αυτά την αρετή και την κακία, και να διαπιστώσουμε και από εδώ ότι εκείνον που δεν αδικεί τον εαυτό του, κανείς δεν τον αδικεί. Επομένως, ούτε η βροχή, μολονότι έπεφτε ραγδαία, ούτε οι ποταμοί που προσέκρουαν με μεγάλη ορμή, ούτε οι άγριοι άνεμοι που χτυπούσαν με σφοδρή δύναμη κατάφεραν να κλονίσουν στο ελάχιστο την οικία εκείνη· αντιθέτως, παρέμενε ακατανίκητη και ακίνητη, για να μάθεις ότι εκείνον που δεν προδίδει τον εαυτό του, κανένας πειρασμός δεν δύναται να τον κλονίσει. Η οικία όμως του άλλου κατέρρευσε εύκολα, όχι εξαιτίας της προσβολής των πειρασμών —διότι τότε και η άλλη θα είχε υποστεί το ίδιο— αλλά εξαιτίας της δικής του ανοησίας. Διότι δεν έπεσε επειδή φύσηξε ο άνεμος, αλλά το έπαθε αυτό επειδή είχε οικοδομηθεί πάνω στην άμμο, δηλαδή πάνω στη ραθυμία και την πονηρία. Άλλωστε, και πριν ακόμη ξεσπάσει εκείνη η καταιγίδα, ήταν ήδη αδύναμη και έτοιμη να καταρρεύσει.

«Θα πάρεις γυναίκα, και άλλος άνδρας θα την πάρει· σπίτι θα χτίσεις, και δεν θα κατοικήσεις σε αυτό.» «Είπε ο Σαμουήλ προς τον Σαούλ: Δεν ήσουν μικρός εσύ, και σε έχρισε ο Κύριος βασιλιά στον Ισραήλ; Και σε έστειλε ο Κύριος σε πορεία, και σου είπε: Πήγαινε, εξολόθρευσε τον Αμαλήκ, και αυτούς που αμαρτάνουν σε εμένα· και θα τους πολεμήσεις μέχρι να τους αφανίσεις. Και γιατί δεν άκουσες τη φωνή του Κυρίου, αλλά όρμησες στα λάφυρα, και έπραξες το πονηρό ενώπιον του Κυρίου; Και είπε ο Σαούλ: Επειδή άκουσα τον λαό.» «Όπως ακριβώς μίλησε ο Κύριος, και δεν τον εισάκουσαν, έτσι θα κραυγάσουν, και δεν πρόκειται να τους εισακούσω, λέει ο Κύριος.» «Το σπέρμα των απειθούντων κατέληξε στην απώλεια.» «Αν είχες ακούσει τις εντολές μου, η ειρήνη σου θα γινόταν σαν ποτάμια, και η δικαιοσύνη σου σαν το κύμα της θάλασσας.» «Θα πουν, Αλίμονο σε αυτούς που αθετούν· εσείς που αθετείτε τον νόμο, φόβος και λάκκος και παγίδα βρίσκονται πάνω σας.» «Καθένας που ακούει αυτούς τους λόγους μου, και δεν τους εφαρμόζει, θα παρομοιαστεί με άνθρωπο μωρό, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην άμμο. Και κατέβηκε η βροχή, και ήλθαν τα ποτάμια, και φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και έπεσε. Και η πτώση του ήταν μεγάλη.» «Όσοι αμάρτησαν χωρίς νόμο, χωρίς νόμο θα απολεστούν· και όσοι αμάρτησαν υπό τον νόμο, διά του νόμου θα κριθούν.»

«Και καθένας που ακούει αυτά τα λόγια», είτε είναι φτωχός είτε πλούσιος, είτε απλός άνθρωπος είτε σοφός, «και δεν τα εφαρμόζει, θα παρομοιαστεί με άνθρωπο ανόητο, ο οποίος έχτισε το σπίτι του», δηλαδή την πίστη του, «πάνω στην» άστατη «άμμο» των ολέθριων παθών· «και κατέβηκε η βροχή» των συγγενικών της παθημάτων, «και ήρθαν οι ποταμοί» που ήταν γεμάτοι από την ύλη της φιληδονίας, «και φύσηξαν οι άνεμοι» των μισόκαλων δαιμόνων και προσέκρουσαν, δεν έπεσαν ορμητικά επάνω (διότι δεν θα το άντεχε), αλλά μόνο πλησίασαν, μόνο «προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο», δηλαδή στην ψυχή και την πίστη, «<και> έπεσε αμέσως, και η πτώση του ήταν μεγάλη», είτε από την απάθεια προς τα πάθη είτε από την πίστη προς την απιστία· «και η πτώση του ήταν μεγάλη». Βλέπεις πώς τα δεσποτικά παραδείγματα είναι μεν αισθητά, τα νοήματα όμως πνευματικά; Παρουσιάζοντας φρόνιμο οικοδόμο και ανόητο, και πέτρα και άμμο, και σπίτι ακλόνητο και άλλο πάλι που εύκολα καταρρέει;

Διότι εξαιτίας του μέρους όλο το σώμα και ατιμάζεται και δοξάζεται· γιατί και εσείς οι ίδιοι, με τη χάρη του Χριστού, υπομείνατε άθληση παθημάτων, καθώς για τον φόβο και τον πόθο Του χλευαστήκατε και εμπαιχθήκατε, συλληφθήκατε και φυλακιστήκατε και παλαιότερα και αργότερα. Όμως, ω της συμφοράς, διότι εκείνοι που δεν ήταν στηριγμένοι στη νοητή πέτρα των εντολών του Χριστού, όταν ήρθε ο χειμώνας και φύσηξαν οι άνεμοι και έπεσε η βροχή, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, αμέσως ναυάγησαν το ναυάγιο της αποστασίας. Όμως εκείνους μεν ας τους ανακαλέσει ο Κύριος, μήπως και κάποτε ενδιαφερθούν για τη σωτηρία τους, ενώ εσάς ας σας διαφυλάξει όλο και περισσότερο ως δυνατούς στρατιώτες Του, ως πιστούς υπηρέτες Του, ως άνδρες επιθυμιών, ως περιούσιο λαό Του, ως ιερότατη σύναξη, ώστε «σε αυτή τη γενεά» που, για να πούμε την αλήθεια, είναι «μοιχαλίδα και αμαρτωλή», αφού αναδειχθείτε εργάτες των εντολών, ζηλωτές της ευσέβειας και σταθεροί στα σωτήρια προστάγματα, με την ορθοτομία του λόγου της αλήθειας, να αξιωθείτε να γίνετε συγκληρονόμοι του Κυρίου μας Ιησού Χριστού στη βασιλεία των ουρανών· στον Οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή, δύναμη και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Το δε «Ποτέ δεν σας γνώρισα», σημαίνει «Ούτε τότε που κάνατε θαύματα, σας αγαπούσα»· διότι εδώ η αγάπη ονομάζεται γνώση. «Καθένας λοιπόν που ακούει αυτά τα λόγια μου και τα εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με έναν συνετό άνθρωπο, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην πέτρα· και κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέπεσαν σε εκείνο το σπίτι, και δεν έπεσε, διότι ήταν θεμελιωμένο πάνω στην πέτρα.» Χωρίς τον Θεό δεν μπορεί να κατορθωθεί καμία αρετή, γι' αυτό λέει: «Θα τον παρομοιάσω με συνετό άνθρωπο». Η πέτρα είναι ο Χριστός και το σπίτι είναι η ψυχή. Όποιος λοιπόν οικοδομήσει την ψυχή του πάνω στην τήρηση των εντολών του Χριστού, αυτόν ούτε η βροχή -εννοώ τον διάβολο που έπεσε από τον ουρανό-, ούτε τα ποτάμια -οι επιβλαβείς άνθρωποι που πληθαίνουν από μια τέτοια βροχή-, ούτε οι άνεμοι -τα πνεύματα της πονηρίας-, και γενικά όλοι οι πειρασμοί, δεν μπορούν να καταβάλουν έναν τέτοιο άνθρωπο. «Και καθένας που ακούει αυτά τα λόγια μου και δεν τα εφαρμόζει, θα μοιάσει με έναν ανόητο άνθρωπο, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην άμμο· και κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και έπεσε, και η πτώση του ήταν μεγάλη.» Δεν είπε, «Θα τον παρομοιάσω», αλλά, «Θα μοιάσει», από μόνος του, με ανόητο, εκείνος ο οποίος πιστεύει μεν, αλλά δεν πράττει· αυτός λοιπόν χτίζει πάνω στην άμμο, πάνω στη σαθρότητα των έργων.