Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:3

Ποιος σώφρων άνθρωπος θα σκεφτόταν κάτι τέτοιο, ώστε, ενώ είναι και ο ίδιος υπόλογος στο δικαστήριο του Θεού, να θεωρεί περιττή τη συγγνώμη και άχρηστο το έλεος; Αλλά ακόμη κι αν είχαν φτάσει στο ακρότατο όριο της δικαιοσύνης και της ακρίβειας, και είχαν αληθινά πατήσει, σύμφωνα με τις Γραφές, πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και είχαν ανακηρυχθεί νικητές και στεφανωμένοι κατά της αμαρτίας, ούτε και έτσι θα έπρεπε να κανονίζουν τη ζωή όλων των άλλων με μέτρο τη δική τους ανδρεία, αλλά για μεν τη δική τους προκοπή να ομολογούν ευγνωμοσύνη στον Θεό που τους έδωσε τη χάρη, επειδή κυβέρνησαν ηγεμονικά τη φύση τους και δεν νικήθηκαν από τους σατανικούς πειρασμούς, στους δε ασθενέστερους να απλώνουν χείρα φιλαδελφίας και να τους ανασηκώνουν από τον βούρκο και να τους καθαρίζουν από τους μολυσμούς. Διότι έτσι θα αποκόμιζαν διπλό τον έπαινο, λαμβάνοντας ταυτόχρονα τα βραβεία και για τη δική τους ανδραγαθία και για τη φιλάδελφη και χρηστή συμπάθεια. Τώρα όμως, παρότι είναι κοινοί θνητοί που περπατούν στη γη και ζουν βίο όχι αγγελικό και παρόμοιο με των ασωμάτων, αλλά τέτοιον που θα μπορούσε κανείς και να καταλογίσει ευθύνες και να περιπαίξει, δικάζουν αυστηρά και με πολλή αυθεντία βγάζουν καταδικαστική απόφαση, ώστε εγώ πολλές φορές, πνιγόμενος από την έπαρση και την αλαζονεία τους, να αναφέρω σε αυτούς τα ευαγγελικά λόγια, ότι, μη βλέποντας τα δοκάρια στα δικά σας μάτια, προσπαθείτε φυσώντας να βγάλετε τα σκουπιδάκια από τα μάτια των άλλων.

Όταν δε λέει «κάθε», δεν μας έχει αφήσει καμία πρόφαση για θυμό ως αναγκαία ή ως εύλογη. Εκείνος, λοιπόν, που επιθυμεί να διορθώσει τον αδελφό που σφάλλει ή να του επιβάλει επιτίμιο, ας φροντίζει να διατηρεί τον εαυτό του ατάραχο, μήπως τυχόν, επιθυμώντας να θεραπεύσει κάποιον άλλον, επισύρει στον εαυτό του την ασθένεια, και του ειπωθεί εκείνο το ευαγγελικό: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου»· και πάλι: «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και δεν κατανοείς το δοκάρι που υπάρχει στο δικό σου μάτι; Ή με ποιον τρόπο θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου, εσύ που έχεις το δοκάρι στο δικό σου μάτι, το οποίο το σκεπάζει;»

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΛΑ΄. Εάν ένας αδελφός φέρεται πονηρά απέναντί μου και με εχθρεύεται, ή ενίοτε ακόμη και ιερέας, επιτρέπεται σε εμένα να τηρώ και απέναντί του τις εντολές που μου έχουν δοθεί περί εχθρών; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Κύριος, στις εντολές περί εχθρών, δεν υπαινίχθηκε καμία διαφορά ούτε ως προς τον εχθρό ούτε ως προς την έχθρα. Αντιθέτως, καθόρισε ότι το ίδιο αμάρτημα είναι βαρύτερο για εκείνους που υπερέχουν στον ιερατικό βαθμό, λέγοντας σε αυτούς: «Γιατί βλέπεις το κάρφος που είναι στο μάτι του αδελφού σου, και δεν κατανοείς το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι;»

Επειδή είναι εύκολο στον καθένα μας να περιεργάζεται τις ξένες υποθέσεις παρά να εξετάζει τις δικές του, προκειμένου να μην το παθαίνουμε αυτό, λέει: πάψε να περιεργάζεσαι τα ελαττώματα του τάδε· μη δίνεις άνεση στους λογισμούς σου να εξετάζουν το ξένο αρρώστημα, αλλά πρόσεχε τον εαυτό σου, δηλαδή: στρέφε το βλέμμα της ψυχής σου στη δική σου εξέταση. Διότι πολλοί, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, παρατηρούν το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού τους, αλλά το δοκάρι στο δικό τους μάτι δεν το βλέπουν. Μην παύεις λοιπόν να διερευνάς τον εαυτό σου, εάν ο βίος σου πορεύεται σύμφωνα με τις εντολές· και μην περιεργάζεσαι τα εξωτερικά, προσπαθώντας να ανακαλύψεις κάπου το ψεγάδι κάποιου άλλου, όπως έκανε εκείνος ο φορτικός και αλαζόνας Φαρισαίος, ο οποίος στεκόταν δικαιώνοντας τον εαυτό του και εξευτελίζοντας τον τελώνη. Απεναντίας, μην παραλείπεις να ανακρίνεις τον εαυτό σου, μήπως αμάρτησες σε κάτι με τις σκέψεις σου, μήπως η γλώσσα σου παρολίσθησε προτρέχοντας της διανοίας, μήπως στα έργα των χεριών σου πράχθηκε κάτι το ανεπιθύμητο. Και αν βρεις στον βίο σου πολλά αμαρτήματα (τα οποία οπωσδήποτε θα βρεις, εφόσον είσαι άνθρωπος), να λες τα λόγια του τελώνη: «Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ». Πρόσεχε τον εαυτό σου. Αυτός ο λόγος, ακόμη και όταν ευημερείς λαμπρά και όλος σου ο βίος κυλάει ευνοϊκά, θα σου παρασταθεί χρήσιμα, σαν ένας καλός σύμβουλος που σου υπενθυμίζει την ανθρώπινη φύση.

Διότι δεν ομολογούν ότι μεταμελήθηκαν για το γεγονός ότι υπέγραψαν το κείμενο που τους επιδόθηκε από εμάς, αλλά προσάπτουν σε εμάς κατηγορίες ασέβειας, νομίζοντας πως αγνοείται ότι η αποχώρησή τους από εμάς αποτελεί γι' αυτούς πρόσχημα· στην πραγματικότητα, έχουν αποχωρήσει από την πίστη, την οποία, αφού πολλές φορές και ενώπιον πολλών ομολόγησαν εγγράφως, τελικά τη δέχθηκαν έτσι όπως επιδόθηκε από εμάς, και την υπέγραψαν. Αυτά τα κείμενα μπορούν όλοι να τα αναγνώσουν, και από τα ίδια τα γράμματα να διδαχθούν την αλήθεια. Θα καταστεί δε γνωστή η προαίρεσή τους, εάν κάποιος, μετά την υπογραφή που παρέδωσαν σε εμάς, αναγνώσει την ομολογία πίστεως που παρέδωσαν στον Γελάσιο, και διαπιστώσει πόσο μεγάλη είναι η διαφορά εκείνης της ομολογίας σε σχέση με αυτήν. Εκείνοι, λοιπόν, που τόσο εύκολα μεταστρέφονται προς τα αντίθετα, ας μην ερευνούν το ξένο κάρφος, αλλά ας βγάλουν τη δοκό από τον δικό τους οφθαλμό. Πληρέστερα, όμως, μέσω άλλης επιστολής, και απολογούμαστε και διδάσκουμε για όλα αυτά, η οποία και θα πληροφορήσει όσους αναζητούν περισσότερα. Εσείς, προς το παρόν, αποδεχόμενοι αυτά τα γράμματά μας, αποβάλετε κάθε λύπη και επικυρώστε την αγάπη σας προς εμάς, γι' αυτό και αγωνίζομαι σθεναρά για την ένωση μαζί σας. Και αποτελεί μεγίστη λύπη για εμάς και απαρηγόρητη οδύνη στην καρδιά μας, εάν υπερισχύσουν μέσα σας τόσο πολύ οι εναντίον μας διαβολές, ώστε να ψυχρανθεί η αγάπη και να αποξενωθούμε μεταξύ μας.

Πάψε, λοιπόν, να περιεργάζεσαι τα κακά του πλησίον· μη δίνεις περιθώριο στους λογισμούς να εξετάζουν την ξένη ασθένεια, αλλά στρέψε το βλέμμα σου στη δική σου εξέταση. Διότι πολλοί παρατηρούν μεν το κάρφος στο μάτι του αδελφού, δεν βλέπουν όμως τη δοκό στο δικό τους μάτι.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και γιατί βλέπεις το ξυλαράκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησε να βγάλω το ξυλαράκι από το μάτι σου· και ιδού, το δοκάρι είναι στο μάτι σου; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το ξυλαράκι από το μάτι του αδελφού σου. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Γι' αυτό είσαι αναπολόγητος, άνθρωπε, καθένας που κρίνει.

Ας παρατηρήσει πάλι ο συνετός ακροατής την αξιοθαύμαστη τέχνη του Σωτήρα μας Χριστού. Διότι, ενώ εγκαλείται για την κατάλυση ενός νόμου, τους ελέγχει ότι παρανομούν σε πάρα πολλά, σχεδόν λέγοντας εκείνο το ευαγγελικό ρητό: «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, αλλά δεν κατανοείς το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό σου μάτι;» Κακό πράγμα λοιπόν είναι το να κρίνει κανείς τους άλλους. Διότι, «με όποιο κριτήριο κρίνει κανείς τον άλλον, κατακρίνει τον εαυτό του», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Γι' αυτό ακριβώς και λεγόταν από τον ίδιο τον Σωτήρα: «Μην κρίνετε, και δεν θα κριθείτε· μην καταδικάζετε, και δεν θα καταδικαστείτε». Και αυτά τα λέμε για εμάς τους ίδιους· διότι ο Χριστός σε καμία περίπτωση δεν παρανομεί, όταν μεταβάλλει τους δικούς του νόμους σε ό,τι Εκείνος βούλεται, και επιτάσσει την ωραιότητα της αλήθειας στις σκιές του νόμου, ώστε πλέον να μεταβληθούν σε πνευματική θεωρία όσα είχαν διαταχθεί με κάπως πιο υλικό τρόπο στους αρχαιοτέρους.

Και γιατί βλέπεις το ξυλαράκι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ το δοκάρι στο δικό σου μάτι δεν το αντιλαμβάνεσαι; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου, άφησέ με να βγάλω το ξυλαράκι από το μάτι σου, και ιδού, το δοκάρι βρίσκεται στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το ξυλαράκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου. Και τότε οπωσδήποτε θα βρεις χάρη ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων. Μην αφήνεις ελεύθερα τα μάτια σου να περιπλανώνται, ούτε να περιεργάζεσαι ξένη ομορφιά, μήπως μέσω των ματιών σου σε καταβάλει ο αντίπαλός σου. Μη μιμείσαι τους πιο αμελείς, αλλά εκείνους που είναι στολισμένοι με κάθε αρετή.

Τι να πω όμως για τον Δόλιο; Κατέλυσε την εγκράτειά μου λόγω της ασθένειας του στομαχιού μου και με έκανε ξένο προς την αγρυπνία των προσευχών. Εμφύτευσε μέσα μου τη φιλαργυρία με την πρόφαση των γηρατειών. Στέγνωσε τα δάκρυά μου, σκλήρυνε την καρδιά μου, με απέσπασε από την εν Χριστώ υποταγή και καθήλωσε πάνω μου τους περισπασμούς. Με έκανε ανυπότακτο. Με έκανε να μην εργάζομαι, αλλά να περιεργάζομαι τα πάντα. Με δίδαξε να είμαι φθονερός και καταλαλητής. Δεν με άφησε να αντιληφθώ το δοκάρι που βρίσκεται στο μάτι μου, αλλά προβάλλει διαρκώς μπροστά στα μάτια μου το σκουπιδάκι που βρίσκεται στο μάτι του αδελφού μου. Με συμβουλεύει να αποκρύπτω τα κρυφά της καρδιάς μου, και αν ο αδελφός μου υποπέσει σε κάποιο παράπτωμα, με συμβουλεύει να φλυαρώ αδιάκοπα για αυτό. Με έκανε υπερήφανο, θυμώδη και οργίλο. Με δίδαξε να είμαι γαστρίμαργος, μέθυσος και φιλήδονος. Μου παρουσίασε τις ζημίες της ψυχής μου ως κέρδη. Με δίδαξε να είμαι οκνηρός, γογγυστής και πολύλαλος. Με έμαθε να αφαιρούμαι κατά την ανάγνωση και την ψαλμωδία. Προσεύχομαι και δεν το συνειδητοποιώ, αιχμαλωτίζομαι και δεν το καταλαβαίνω.

Ώ ψυχή μετέωρη· ω ψυχή αμαρτωλή· ω ψυχή αναίσχυντη· ω ψυχή που πάντοτε μισείς την ίδια σου τη ζωή! Έως πότε οι περισπασμοί σε σέρνουν πάνω στη γη; Έως πότε σε ελκύει η κακή συνήθεια των πονηρών λογισμών; Δεν γνωρίζεις ότι οι κακοί λογισμοί κάθε ώρα, σαν σκοτεινό σύννεφο, στέκονται μπροστά σου εμποδίζοντάς σε από το να νήφεις προς τον Θεό; Τι λοιπόν προσδοκάς μέσα στην αμέλειά σου; Ότι θα αργήσει να έλθει ο ουράνιος Νυμφίος; Δεν θα αργήσει, άθλιε, αλλά σαν φοβερή αστραπή από τον ουρανό θα γίνει η παρουσία Του. Φρόντισε να βρεθείς έτοιμος εκείνη τη φοβερή ώρα, για να μην κλαις εκεί στους αιώνες των αιώνων. Μην προσέχεις καθόλου τα πταίσματα των άλλων· τα δικά σου κακά να θρηνείς. Μην τυχόν και προσέξεις το σκουπιδάκι που βρίσκεται στο μάτι του αδελφού και πλησίον σου, αλλά να παρατηρείς συνεχώς το δικό σου δοκάρι. Εάν μπορείς να βγάλεις πρώτα το δικό σου δοκάρι από το δικό σου μάτι, βγάλε έπειτα και το σκουπιδάκι του αδελφού και πλησίον σου· ειδάλλως, θρήνησε τη δική σου δεινή τύφλωση. Πώς νομίζεις ότι παρέχεις φως στον πλησίον! Γίνε για τον εαυτό σου, ψυχή, ιατρός κάθε ώρα, και τότε έτσι θα θεραπεύσεις τον άρρωστο αδελφό σου. Ούτε έχεις καμία δικαιολογία για τις δικές σου αμέλειες.

Πού βρίσκονται άραγε για εμάς οι επιεικείς κριτές των δικών τους υποθέσεων, αλλά αυστηροί εξεταστές των ξένων, ώστε και εδώ να παραποιούν την αλήθεια; Πού βρίσκονται εκείνοι που φέρουν τραύματα και όμως ονειδίζουν τους μώλωπες; Εκείνοι που διασύρουν τα παραπατήματα, ενώ οι ίδιοι υφίστανται πτώσεις; Εκείνοι που κυλιούνται στον βούρκο και επιχαίρουν για τις δικές μας κηλίδες; Εκείνοι που τυφλώνονται από τα δοκάρια και προβάλλουν τις ακίδες, οι οποίες ούτε προξενούν μεγάλη ενόχληση όταν βρίσκονται μέσα στο μάτι, ούτε είναι δύσκολο να αφαιρεθούν και να απομακρυνθούν με ένα φύσημα από την όραση;

Αυτό το πυρ, κατακαίγοντας το δοκάρι που βρίσκεται στο μάτι, αποκαθιστά τον νου καθαρό, ώστε, ανακτώντας τη φυσική του διορατικότητα, να μη βλέπει το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού, αλλά να κατανοεί διαρκώς τα θαυμάσια του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Άνοιξε τους οφθαλμούς μου και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου».

Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, αλλά δεν παρατηρείς το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό σου μάτι; Διότι δεν αρμόζει να γίνεται αυστηρός κριτής των άλλων εκείνος που παραβλέπει τα δικά του σφάλματα.

Γιατί άραγε; Διότι αυτά είναι σε όλους φανερά, και ούτε ο ίδιος, έστω κι αν είναι μυριάδες φορές πονηρός, πρόκειται ποτέ να διδάξει πονηρά πράγματα. Ως προς την πίστη, όμως, ούτε φανερή είναι σε όλους, και ο πονηρός δεν θα διστάσει να διδάσκει· επειδή και το, «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε», αναφέρεται στον βίο, όχι στην πίστη· αυτό άλλωστε δηλώνει και η συνέχεια. Διότι, «Γιατί βλέπεις», λέει, «το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς;». «Όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε», λέει, «να τα κάνετε» (το να κάνετε, όμως, αναφέρεται στα έργα, όχι στην πίστη)· «σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε». Βλέπεις ότι ο λόγος δεν αφορά τα δόγματα, αλλά τον βίο και τα έργα; Αλλά ο Παύλος πρώτα τους τα συνέστησε αυτά, και τότε λέει: «Να πείθεστε στους πνευματικούς ηγέτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο». Ας τα ακούσουν αυτά και οι άρχοντες, όχι μόνο οι αρχόμενοι, ότι, όπως ακριβώς πρέπει να είναι πειθήνιοι οι αρχόμενοι, έτσι και οι άρχοντες πρέπει να είναι άγρυπνοι και νηφάλιοι. Τι λες; Εκείνος αγρυπνεί, διατρέχει κινδύνους το κεφάλι του, υπόκειται σε τιμωρίες για τα δικά σου αμαρτήματα, και εξαιτίας σου είναι φορτωμένος με τον φόβο τόσης μεγάλης ευθύνης, κι εσύ δείχνεις ραθυμία, συμπεριφέρεσαι με υπεροψία και σκληρότητα, και δεν θέλεις να υπακούσεις;

Εάν πράττει αυτά, και εγώ τον κατηγορώ και δεν τον σπλαχνίζομαι, αλλά δηλώνω ότι είναι ανάξιος της ιερωσύνης. Διότι πώς θα μπορέσει να προτρέπει τους άλλους να μην ασχολούνται με αυτά τα περιττά πράγματα, όταν ο ίδιος δεν μπορεί να προτρέψει τον εαυτό του; Εάν όμως επειδή διαθέτει την αναγκαία τροφή, θεωρείται γι' αυτόν τον λόγο ότι αδικεί· μήπως έπρεπε να περιφέρεται και να ζητιανεύει; Και δεν θα ντρεπόσουν εσύ, πες μου, που είσαι μαθητής του; Αλλά εάν μεν ο σαρκικός σου πατέρας το έκανε αυτό, θα θεωρούσες την πράξη ντροπή· εάν όμως ο πνευματικός πατέρας αναγκάζεται να το πράττει, δεν θα κρύψεις το πρόσωπό σου από ντροπή; Ή μάλλον, δεν θα θεωρήσεις ότι αξίζει να ανοίξει η γη να σε καταπιεί; Η ατιμία του πατέρα, λέγει, αποτελεί όνειδος για τα παιδιά. Αλλά τι; Έπρεπε να πεθάνει από την πείνα; Αλλά ούτε και αυτό αρμόζει σε ευσεβή άνθρωπο· διότι δεν το θέλει ο Θεός. Αλλά όταν τους λέμε αυτά, αμέσως αρχίζουν να φιλοσοφούν: «Είναι γεγραμμένο», λένε, «Να μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε δύο χιτώνες, ούτε χάλκινα νομίσματα στις ζώνες σας, ούτε ραβδί. Αυτοί όμως έχουν και τρία και τέσσερα ενδύματα, και στρωμένα κρεβάτια». Αισθάνομαι την ανάγκη να αναστενάξω πικρά αυτή τη στιγμή· και αν δεν επρόκειτο να φανώ άπρεπος, θα δάκρυζα κιόλας. Γιατί άραγε; Διότι, ενώ για τα σκουπιδάκια των άλλων είμαστε τόσο σχολαστικοί εξεταστές, τα δοκάρια που έχουμε εμείς οι ίδιοι στα δικά μας μάτια ούτε καν τα αντιλαμβανόμαστε.

Διότι, εάν είχε πει φανερά: «Εσείς κρίνετε άνδρες άγιους και θαυμαστούς», θα δυσανασχετούσαν και θα απομακρύνονταν· τώρα όμως, λέγοντας: «Σε εμένα ελάχιστη σημασία έχει το να ανακριθώ από εσάς» και πάλι: «Ποιος είναι ο Παύλος; Και ποιος ο Απολλώς;», κατέστησε τον λόγο ευπρόσδεκτο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είπε: «Αυτά τα μετέφερα ως παράδειγμα στον εαυτό μου για χάρη σας, για να μάθετε μέσω ημών να μη φρονείτε πάνω από ό,τι έχει γραφεί», αποδεικνύοντας ότι, αν είχε κατευθύνει τον λόγο του ευθέως σε εκείνους, δεν θα μάθαιναν όσα έπρεπε να μάθουν, ούτε θα δέχονταν τη διόρθωση, καθώς θα δυσανασχετούσαν με τα λεγόμενα. Τώρα, αντίθετα, επειδή έτρεφαν σεβασμό προς το πρόσωπο του Παύλου και των συνοδών του, υπέμειναν εύκολα την επίπληξη. Και τι σημαίνει το «να μη φρονείτε πάνω από ό,τι έχει γραφεί»; Έχει γραφεί: «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ δεν κατανοείς το δοκάρι στο δικό σου μάτι;» και, «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε».

Και ας μη νομίσει κανείς ότι τα λέω αυτά κατακρίνοντας τους ιερείς (διότι, με τη χάρη του Θεού, δείχνουν πολλή επιείκεια σε όλα, όπως γνωρίζετε και εσείς, και ποτέ δεν έχουν δώσει σε κανέναν καμία λαβή), αλλά για να μάθετε εσείς ότι, ακόμη και αν είχατε φαύλους πατέρες και φορτικούς διδασκάλους, ούτε και έτσι θα ήταν ακίνδυνο για εσάς, ούτε ασφαλές να τους βλασφημείτε και να τους λοιδορείτε. Διότι, εάν για τους σαρκικούς γονείς λέει κάποιος σοφός: «Ακόμη και αν τους λείψει η σύνεση, δείξε συγκατάβαση· διότι τι θα τους ανταποδώσεις, αντάξιο με όσα σου προσέφεραν;», πολύ περισσότερο πρέπει να τηρούμε αυτόν τον νόμο για τους πνευματικούς πατέρες, και ο καθένας να εξετάζει προσεκτικά και να ερευνά μόνο τον δικό του βίο, ώστε να μην ακούσουμε κατά την ημέρα εκείνη: «Υποκριτή, γιατί βλέπεις το κάρφος στο μάτι του αδελφού σου, ενώ δεν κατανοείς το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό σου μάτι;». Διότι είναι έργο υποκριτών το να φιλούν δημόσια και μπροστά στα μάτια όλων τα χέρια των ιερέων, και να αγγίζουν τα γόνατά τους, και να τους παρακαλούν να προσεύχονται για αυτούς, και όταν έχουν ανάγκη βαπτίσματος να τρέχουν στις πόρτες τους, στο σπίτι όμως και στις αγορές να περιλούζουν με αμέτρητες ύβρεις αυτούς που είναι για εμάς πρόξενοι και διάκονοι τόσων αγαθών, ή να ανέχονται άλλους που τους υβρίζουν. Διότι, εάν είναι πράγματι κακός ο πατέρας, πώς τον θεωρείς αξιόπιστο διάκονο εκείνης της φρικτής μυσταγωγίας;

Δεν βλέπετε στους κοσμικούς άρχοντες ότι όλοι υποκύπτουν σε αυτούς, παρόλο που συχνά είναι ανώτεροι και ως προς την καταγωγή και τον βίο και τη σύνεση από εκείνους που τους δικάζουν; Αλλά όμως, εξαιτίας εκείνου που έχει παραχωρήσει την εξουσία, δεν αναλογίζονται τίποτα από αυτά, παρά σέβονται την απόφαση του βασιλέως, οποιοσδήποτε κι αν είναι εκείνος που έλαβε το αξίωμα. Έπειτα, αν μεν εκλέξει άρχοντα κάποιος άνθρωπος, υπάρχει τόσος φόβος· όταν όμως χειροτονεί ο Θεός, εμείς και περιφρονούμε τον χειροτονούμενο, και τον χλευάζουμε, και τον λούζουμε με αμέτρητες ύβρεις, και, ενώ μας έχει απαγορευθεί να κρίνουμε τους αδελφούς μας, ακονίζουμε τη γλώσσα μας εναντίον των ιερέων. Και πώς μπορούν να δικαιολογηθούν αυτά, όταν το μεν δοκάρι στο δικό μας μάτι δεν το βλέπουμε, ενώ το σκουπιδάκι του άλλου το περιεργαζόμαστε με τόση σκληρότητα; Δεν γνωρίζεις ότι κάνεις αυστηρότερη για τον εαυτό σου την κρίση, δικάζοντας με αυτόν τον τρόπο; Και τα λέγω αυτά, όχι επειδή επιδοκιμάζω όσους ασκούν αναξίως την ιερωσύνη, αλλά διότι τους λυπάμαι βαθύτατα και θρηνώ· ωστόσο, δεν ισχυρίζομαι ότι εξαιτίας αυτού είναι δίκαιο να κρίνονται από τους ποιμαινομένους, και μάλιστα από τους πλέον απλοϊκούς.

Μάλιστα, με όσα ακολουθούν φανέρωσε την αρετή αυτού του νόμου σε όσους διαθέτουν νου, λέγοντας: «Γιατί βλέπεις το κάρφος που βρίσκεται στο μάτι του αδελφού σου, ενώ τη δοκό που βρίσκεται στο δικό σου μάτι δεν την παρατηρείς;» Εάν όμως σε πολλούς από τους πιο αμελείς το νόημα εξακολουθεί να φαίνεται κάπως ασαφές, θα προσπαθήσω να το διασαφηνίσω από την αρχή. Διότι εδώ, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, δεν παραγγέλλει να μην κρίνουμε γενικώς όλα τα αμαρτήματα, ούτε απαγορεύει απλώς να πράττουμε κάτι τέτοιο, αλλά απευθύνεται σε όσους είναι γεμάτοι από αναρίθμητα κακά, και παρ' όλα αυτά επιτίθενται σε άλλους για ασήμαντα πράγματα. Μου φαίνεται επίσης ότι εδώ υπονοεί και τους Ιουδαίους, επειδή, ενώ υπήρξαν αυστηρότατοι κατήγοροι των πλησίον τους για μικρά και μηδαμινά σφάλματα, οι ίδιοι διέπρατταν μεγάλα αμαρτήματα χωρίς καν να το αισθάνονται· το οποίο άλλωστε τους το έλεγε ελέγχοντάς τους προς το τέλος: «Δένετε φορτία βαριά και δυσβάστακτα, αλλά εσείς ούτε με το δάχτυλό σας δεν θέλετε να τα κουνήσετε»· και: «Δίνετε το δέκατο από τον δυόσμο και τον άνηθο, και αφήσατε τα πιο σημαντικά του νόμου, δηλαδή τη δικαιοσύνη, το έλεος και την πίστη». Φαίνεται, λοιπόν, ότι απευθύνεται και προς αυτούς, αναχαιτίζοντάς τους εκ των προτέρων για όσα επρόκειτο να κατηγορήσουν τους μαθητές. Διότι, έστω κι αν εκείνοι δεν διέπρατταν κανένα τέτοιο αμάρτημα, στους Ιουδαίους ωστόσο αυτά θεωρούνταν παραπτώματα· όπως, παραδείγματος χάριν, το να μην τηρούν το Σάββατο, το να τρώνε με άπλυτα χέρια, το να παρακάθονται σε γεύμα μαζί με τελώνες· γι' αυτό και αλλού λέει: «Εσείς που διυλίζετε τον κώνωπα και καταπίνετε την κάμηλο».

Βλέπεις πώς αυτές οι δύο εντολές είναι και ελαφριές και πρόξενοι μεγάλων αγαθών για όσους τις τηρούν, όπως ακριβώς είναι πρόξενοι κακών για όσους δεν δίνουν προσοχή; Διότι εκείνος που συγχωρεί τον πλησίον του, απήλλαξε τον εαυτό του από τα παραπτώματα πριν από εκείνον, χωρίς να κοπιάσει καθόλου· και εκείνος που εξέτασε τα σφάλματα των άλλων με επιείκεια και συγκατάβαση, εξασφάλισε εκ των προτέρων για τον εαυτό του μεγάλο πλούτο συγχωρήσεως μέσω αυτής της κρίσεως. Τι λοιπόν; Εάν, λέει, κάποιος πορνεύει, να μην πω ότι η πορνεία είναι κακό, ούτε να προσπαθήσω να διορθώσω αυτόν που ασελγεί; Να τον διορθώσεις βεβαίως, αλλά όχι ως πολέμιος, ούτε ως εχθρός που απαιτεί τιμωρία, αλλά ως ιατρός που ετοιμάζει φάρμακα. Διότι δεν είπε: «μην εμποδίσεις αυτόν που αμαρτάνει», αλλά «μην κρίνεις»· δηλαδή, μη γίνεσαι αυστηρός δικαστής. Εξάλλου, αυτό δεν έχει λεχθεί για τα μεγάλα και αυστηρώς απαγορευμένα αμαρτήματα, όπως ανέφερα προηγουμένως, αλλά για εκείνα που ούτε καν θεωρούνται παραπτώματα. Γι' αυτό και έλεγε: «Γιατί βλέπεις το κάρφος που βρίσκεται στον οφθαλμό του αδελφού σου;» Διότι πολλοί κάνουν το ίδιο σήμερα· εάν δουν κάποιον μοναχό να έχει ένα περιττό ένδυμα, του προβάλλουν τον Δεσποτικό νόμο, ενώ οι ίδιοι αρπάζουν αμέτρητα αγαθά και πλεονεκτούν καθημερινά· και εάν τον δουν να απολαμβάνει πιο άφθονη τροφή, γίνονται αυστηροί κατήγοροι, ενώ οι ίδιοι μεθούν και κραιπαλούν κάθε μέρα, αγνοώντας ότι, μαζί με τα δικά τους αμαρτήματα, συγκεντρώνουν εξαιτίας αυτού μεγαλύτερο πυρ για τον εαυτό τους και αποστερούν τους εαυτούς τους από κάθε απολογία.

Και αυτό το έπραξε για να δείξει ότι, αν είχε διατυπώσει τον λόγο του αναφερόμενος σε εκείνους, ούτε θα μάθαιναν όσα έπρεπε να μάθουν, ούτε θα έκαναν αποδεκτή την πρόθεσή του, καθώς θα δυσανασχετούσαν με τα λεγόμενα. Τώρα όμως, επειδή αισθάνονταν σεβασμό προς τον Παύλο και τους συν αυτώ, υπέμειναν εύκολα την επίπληξη. Τι σημαίνει άραγε το «Να μη φρονείτε πέρα από ό,τι έχει γραφεί»; Έχει γραφεί: «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς;». «Διότι ποιος σε ξεχωρίζει; Και τι έχεις το οποίο δεν το έλαβες;» Έτσι λοιπόν, αφήνοντας αυτούς που εξουσιάζονται, στρέφεται προς τους άρχοντες. Και αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Από πού είναι φανερό ότι είσαι άξιος να επαινείσαι; Μήπως έγινε κάποια κρίση; Μήπως προχώρησε κάποια εξέταση; Ή μήπως υπήρξε καθόλου δοκιμασία και ακριβής έλεγχος; Αλλά δεν θα μπορούσες να πεις κάτι τέτοιο. Αν πάλι οι άνθρωποι σε επιδοκιμάζουν, η κρίση τους δεν είναι ορθή, και ούτε έτσι θα έπρεπε να υπερηφανεύεσαι· διότι δεν έχεις τίποτα από τον εαυτό σου, αλλά τα έχεις λάβει όλα από τον Θεό. «Και αν λοιπόν τα έλαβες, γιατί καυχιέσαι σαν να μην τα είχες λάβει;» Μα έλαβες, λέει, και γι' αυτό υπερηφανεύεσαι; Όμως ακριβώς γι' αυτό θα έπρεπε να είσαι συνεσταλμένος. Διότι εκείνο που σου δόθηκε δεν είναι δικό σου, αλλά Εκείνου που στο έδωσε. Επειδή, αν το έλαβες, από Εκείνον το έλαβες· και αν το έλαβες από Εκείνον, δεν έλαβες κάτι δικό σου. Και αν δεν έλαβες κάτι δικό σου, γιατί υπερηφανεύεσαι, αφού κατέχεις κάτι που δεν είναι δικό σου; «Ήδη είστε χορτασμένοι· ήδη πλουτίσατε.» Πολύ σωστά χρησιμοποιεί το «ήδη», δείχνοντας μέσα από τον χρόνο το απίθανο της κατάστασής τους και την ανάλογη αλαζονεία τους. «

Διότι, ως προς το ήθος, κανείς δεν θα μπορούσε να βλαφθεί. Για ποιον λόγο; Επειδή είναι φανερό σε όλους, και ούτε ο ίδιος, ακόμη και αν είναι μύριες φορές πονηρός, θα διδάξει ποτέ πονηρά πράγματα. Σχετικά με την πίστη όμως, αυτό δεν είναι φανερό σε όλους, καθόσον ο πονηρός δεν θα αποφύγει να διδάσκει. Επειδή και το «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε» αναφέρεται στον βίο και όχι στην πίστη. Αυτό άλλωστε δηλώνει και ό,τι ακολουθεί. «Γιατί βλέπεις», λέει, «το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το καταλαβαίνεις;» «Όλα λοιπόν όσα σας πουν, να τα κάνετε, αλλά σύμφωνα με τα έργα τους να μην πράττετε». Βλέπεις ότι δεν αναφέρεται στα δόγματα, αλλά στον βίο και στα έργα. Όμως ο Παύλος πρώτα τους σύστησε θερμά και τότε λέει: «Να πείθεστε στους ηγουμένους σας και να υποτάσσεστε». «Ότι έχει απολυθεί· μαζί με τον οποίο, εάν έρθει γρήγορα, θα σας δω. Ασπαστείτε όλους τους ηγουμένους σας και όλους τους αγίους. Σας ασπάζονται οι αδελφοί από την Ιταλία». Έχει απολυθεί. Από πού; Νομίζω ότι είχε ριχτεί σε δεσμωτήριο· ή αν όχι αυτό, ότι αναχώρησε έχοντας απολυθεί από την Αθήνα. Διότι και αυτό αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων. «Η χάρις να είναι με όλους σας. Αμήν». Πώς παραμένει η χάρις μαζί μας; Εάν δεν υβρίσουμε την ευεργεσία.

«Και αν έχεις αμαρτία, μην την αποκαλύπτεις.» «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το αντιλαμβάνεσαι; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου· και ιδού, το δοκάρι είναι στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου.» «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε.» «Πρόσεχε, μήπως το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι.» «Εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένον υπηρέτη; Στον δικό του κύριο στέκεται ή πέφτει. Θα σταθεί όμως όρθιος, διότι ο Θεός έχει τη δύναμη να τον στηρίξει. Εσύ όμως, γιατί κρίνεις τον αδελφό σου; Όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού.» «Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό.» «Εκείνος που κακολογεί τον αδελφό του ή τον κρίνει, κακολογεί τον νόμο και κρίνει τον νόμο. Αν όμως κρίνεις τον νόμο, δεν είσαι τηρητής του νόμου.» Γνώρισε τον εαυτό σου πριν από όλα. Διότι τίποτα δεν είναι πιο δύσκολο.

Πρόσεχε λοιπόν τον εαυτό σου· δηλαδή, στρέψε το βλέμμα της ψυχής σου στην εσωτερική σου έρευνα. Διότι πολλοί, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, παρατηρούν μεν το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού τους, αλλά δεν βλέπουν το δοκάρι στο δικό τους μάτι. Μην παύσεις, λοιπόν, να ερευνάς τον εαυτό σου, ούτε να περιεργάζεσαι τα γύρω σου, προσπαθώντας να βρεις το ψεγάδι κάποιου άλλου, σύμφωνα με τη συμπεριφορά εκείνου του φορτικού και αλαζόνα Φαρισαίου, ο οποίος στεκόταν δικαιώνοντας τον εαυτό του και εξευτελίζοντας τον τελώνη. Αντιθέτως, μην παραλείπεις να ανακρίνεις συνεχώς τον εαυτό σου: μήπως αμάρτησες στις σκέψεις σου, μήπως γλίστρησε η γλώσσα σου προτρέχοντας της διανοίας, μήπως στα έργα των χεριών σου διαπράχθηκε κάτι από τα αθέλητα. Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, ώστε να μην επιτρέψεις ποτέ να εξανδραποδιστεί ο νους και να γίνει δούλος των παθών.

Έχει δε ως εξής: «Γιατί βλέπεις το σκουπίδι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, και δεν αντιλαμβάνεσαι το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπίδι από το μάτι σου, ενώ ιδού, το δοκάρι βρίσκεται στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπίδι από το μάτι του αδελφού σου». Διότι, αφού είπε «μην κρίνετε, για να μην κριθείτε», δηλαδή μην τιμωρήσετε, για να μην τιμωρηθείτε, και ότι με την ίδια κρίση που κρίνετε και με το ίδιο μέτρο που μετράτε, το ίδιο θα υποστείτε και εσείς, ελέγχοντάς τους και κάνοντάς τους να ντραπούν λέει: «Γιατί βλέπεις το σκουπίδι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, και δεν αντιλαμβάνεσαι το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι;».

«Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ δεν αντιλαμβάνεσαι το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου, και ιδού, το δοκάρι βρίσκεται στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου». Διότι, όση διαφορά βάρους υπάρχει μεταξύ του μολύβδου και του σιδήρου, του χαλκού και του οστράκου, του σιταριού και του άχυρου, του δοκαριού και του σκουπιδιού, τόσο διαφέρει και το βάρος της μίας αμαρτίας από την άλλη αμαρτία. Γι' αυτό και λέει: «Βγάλε το δοκάρι από το μάτι σου» και τα εξής.

Αλλά αν κάποιος δεν τους κάνει όλα τα χατίρια και δεν τους ακολουθήσει πρόθυμα, όταν τον καλούν σε μια κοινωνία ακοινωνησίας, έτσι ώστε να απέχει αφενός από το ζωοποιό και σωτήριο και υπέρ ημών εκχυθέν τίμιο αίμα, και να κοινωνεί αφετέρου από εκείνο που νεκρώνει και καταστρέφει —ίσως και αυτόν που επιβουλεύονται, αλλά πάντως σίγουρα εκείνους που συμμετέχουν—, και αν δεν συμπράξει στη συνωμοσία εναντίον του δίκαιου άνδρα και κοινού πατέρα —το φοβερότερο όλων— και στην κατάσχεση και κατακυρίευση της κληρονομιάς του, τότε αυτόν αμέσως, παρόλο που τους αγαπά, τον μισούν, και παρόλο που επιδιώκει τη φιλία, τον αποστρέφονται, και όταν τους ασπάζεται τον δαγκώνουν, και όταν τους ευλογεί τον κακολογούν, και όταν τους πλησιάζει τον απωθούν και τον καταδιώκουν. Αυτά τα κάνουν οι «καλοί» ποιμένες και αρχιποίμενες· οι ιατροί των ψυχών και οι αρχιτέκτονες της ιατρικής επιστήμης γι' αυτές. Όσο για τα ποίμνια που τους έχουν εμπιστευθεί, ας γνωρίζουν οι ίδιοι τι λόγο θα δώσουν: αν δηλαδή έστησαν και περιέφραξαν με ασφάλεια τη μάνδρα, ή αν αντίθετα ξεσκέπασαν και κατέσκαψαν την ήδη στημένη και περιφραγμένη· αν ξαγρύπνησαν τη νύχτα φυλάγοντας, σύμφωνα με το γεγραμμένο, τις φυλακές της νύχτας, και την ημέρα αναζήτησαν βοσκές και βρήκαν χλοερούς και ζωογόνους τόπους και ύδατα αναπαύσεως, και την κατάλληλη ώρα έβαλαν μέσα και έβγαλαν τα πρόβατα, και έτσι τα αύξησαν και τα πλήθυναν, και πολλές φορές παρέδωσαν ποιμαντικά τις ίδιες τους τις ψυχές διακινδυνεύοντας για τα ποίμνια, και όχι αν έπραξαν σαν τους μισθωτούς, που βλέποντας κάποιους λύκους, ή εντοπίζοντας κλέφτες να τα επιβουλεύονται, εξασφάλισαν τη δική τους σωτηρία με τη φυγή, με αποτέλεσμα άλλα πρόβατα να αρπαχθούν και να κατασπαραχθούν, άλλα να κλαπούν και να σφαγιαστούν, και άλλα να σκορπιστούν και να διασκορπιστούν προς την απώλεια· ενώ πάντως οι ίδιοι ντύνονται με το μαλλί τους και τρέφονται με το γάλα. Αν πάλι υπάρχουν κάποιοι που πουλούν τα δυνατά και σφάζουν τα παχιά πρόβατα, δεν είναι δικό μου έργο να το πω ή να το κρίνω· εντούτοις, για την επίσκεψη ενός ποιμνίου που δεν είναι δικό τους και για την ανάκριση του προεστώτος του, εμφανίζονται πανέτοιμοι και εξαιρετικά αυστηροί κριτές, αυτόκλητοι, πικροί και αδυσώπητοι, θέλοντας να κρίνουν τον ίδιο τον προκαθορισμένο κριτή τους. Και μάλιστα κρίνουν, όχι με την κρίση με την οποία θα κρίνονταν και οι ίδιοι, ούτε μετρώντας την τιμωρία με το μέτρο με το οποίο θα μετριούνταν και οι ίδιοι, αλλά είναι τόσο θρασείς που γίνονται οι ίδιοι και κατήγοροι και κριτές και δήμιοι, και επειδή δεν έχουν θεσπισμένο νόμο βάσει του οποίου να κατευθύνουν την κρίση, καθίστανται οι ίδιοι κύριοι της νομοθεσίας, γιατροί της αυθεντίας. Όσο για τη θεραπεία του εαυτού τους, σύμφωνα με την προτροπή της παροιμίας, αν τυχόν πάσχουν από κάτι, έστω κι αν αυτό είναι πάρα πολύ βαρύ, είτε την αποφεύγουν εντελώς, είτε τη θεωρούν δευτερεύουσας σημασίας· σε άλλους όμως, ίσως και υγιείς, αποδίδουν ανίατες ασθένειες, και προτού αποτινάξουν το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό τους μάτι, επεξεργάζονται με σχολαστικότητα το κάρφος (ξυλαράκι) που φαίνεται να βρίσκεται στο μάτι του αδελφού τους, ή ίσως κάποιο δυσδιάκριτο ίχνος ουλής, και τούτο, πριν καν κάνουν διάγνωση, το κρίνουν άξιο όχι για θεραπεία, αλλά για τομή (κόψιμο) και καυτηριασμό.

Επειδή, λοιπόν, με την ευδοκία του Θεού απελευθερωθήκαμε από τις φυλακές και συναντηθήκαμε τόσο με τον αγιώτατο πατριάρχη και με τους αγίους επισκόπους, όσο και με τους οσίους ηγουμένους, τους εκθέσαμε τα ζητήματά μας και δεν κατηγορηθήκαμε από κανέναν για απολύτως τίποτα, παρά μόνο από έναν σχετικά με την παροχή ευλογίας. Σε αυτόν απαντήσαμε ότι: «εάν είναι αξιοκατάκριτο, ας εκδοθεί απόφαση από την κεφαλή και εμείς θα σιωπήσουμε». Επομένως, όσοι εγείρουν κατηγορίες ας μην κατηγορούν εμάς, αλλά τους κυρίους επισκόπους, τους οποίους εμείς, οι ευτελείς και υποταγμένοι, ακολουθούμε και, προτρεπόμενοι αναγκαστικά από αυτούς, μέχρι σήμερα και επιτίμια επιβάλαμε σύμφωνα με τον προαναφερθέντα κανόνα και επιβάλλουμε όποτε τύχει. Ας προσέξουν όμως όσοι αρέσκονται στις κατηγορίες μήπως, διυλίζοντας τον κώνωπα, δεν καταλαβαίνουν ότι καταπίνουν την κάμηλο και, αναζητώντας το κάρφος, δεν αισθάνονται το δοκάρι που περιφέρουν.

Επομένως, ας προσέξουμε πλέον μήπως, επιθυμώντας όσα υπερβαίνουν τις δυνάμεις μας, αποτύχουμε να καταφέρουμε και τα μέτρια, και μήπως, διυλίζοντας τον κώνωπα, καταπίνουμε την κάμηλο, ή, προσπαθώντας να βγάλουμε την ακίδα από τα μάτια των αδελφών μας, δεν αντιλαμβανόμαστε ότι οι ίδιοι φέρουμε το δοκάρι στα δικά μας μάτια, κατακρινόμενοι, όπως λέγεται, από εκείνους με τους οποίους συναναστρεφόμαστε και συντρώγουμε εδώ κι εκεί. «Ο τάδε», λέει, «εξομολογήθηκε ψευδώς, κρύβοντας το πιο αισχρό του αμάρτημα· και ένας άλλος, αφού έκρυψε το ασέβημά του, εξιστορεί άλλα αντ' άλλων. Και πώς μπορεί αυτός που δήθεν θεραπεύει να πει ότι αυτοί έχουν επιτύχει τη θεραπεία;». Δεν πρέπει να τα πιστεύουμε αυτά, καλέ μου, αλλά αντιθέτως να τα κατακρίνουμε εντονότατα· διότι κανείς, όταν πηγαίνει με τη θέλησή του για θεραπεία, δεν θα επιλέξει να μην αποκαλύψει το δικό του πάθος. Εάν όμως τυχόν και είναι αλήθεια, δεν εναπόκειται σε εμάς να κρίνουμε, αλλά στον Θεό που τα επιβλέπει όλα· διότι λέει η Γραφή: τα μεν φανερά ανήκουν στον Θεό και σε εμάς, ενώ τα κρυπτά στον Κύριο τον Θεό σου· εσύ λοιπόν γιατί κρίνεις τον αδελφό σου ή γιατί εξουθενώνεις τον θεραπευτή; Διότι όλοι θα παρασταθούμε στο βήμα του Χριστού, ο Οποίος και θα φωτίσει τα κρυπτά του σκότους και θα φανερώσει τις βουλές των καρδιών· και τότε ο καθένας θα λάβει τον έπαινο από τον Θεό ή το αντίθετο. «Όλοι», λέει, «απλώνουν το πόδι τους πέρα από τα όριά τους, αποτολμούν όσα δεν τους έχουν παραχωρηθεί και επεκτείνονται σε όσα τους υπερβαίνουν».

Κεφάλαιο Ζ'. Περί του να μην κρίνουμε κανέναν· περί του να αιτούμε και να ζητούμε· περί του να προσέχουμε από τους ψευδοπροφήτες. «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε!» Δεν εμποδίζει τον έλεγχο, αλλά την κατάκριση. Διότι ο μεν έλεγχος γίνεται προς ωφέλεια, ενώ η κατάκριση προς ονειδισμό και εξουδένωση, ιδίως μάλιστα όταν κάποιος που έχει μεγάλες αμαρτίες ονειδίζει τους άλλους και κατακρίνει εκείνους που έχουν μικρότερες, πράγματα που ο Θεός πρόκειται να κρίνει. «Διότι με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε· και με όποιο μέτρο μετράτε, θα μετρηθεί σε εσάς. Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ το δοκάρι στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου, και ιδού το δοκάρι βρίσκεται στο δικό σου μάτι;»