Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:5

Και του εξήγησε ο Γέροντας τα εξής: Δεν σου είπα να τον διώξεις επειδή τον απορρίπτω, αλλά εξαιτίας της αδυναμίας του λογισμού σου, διότι δεν άντεξες να δοκιμαστείς από αυτόν. Διότι και εμείς είμαστε αμαρτωλοί και δεν μας ανήκει το δικαίωμα να αποβάλλουμε κανέναν. Εάν, δηλαδή, μπορούσες να τον υπομείνεις ενώ εκείνος ραθυμούσε, θα λάμβανες πνευματικό μισθό εξαιτίας του. Γι' αυτό και κάποιοι από τους Πατέρες συζητούσαν ενώπιον του αββά Ποιμένος για κάποιον γέροντα, για το πώς ανεχόταν τον ράθυμο μαθητή του, και ο αββάς Ποιμήν είπε: «Εγώ, αν ήμουν στη θέση του, θα έβαζα και προσκέφαλο κάτω από το κεφάλι του». Και του είπαν εκείνοι: «Και στον Θεό τι θα είχες να πεις;». Και εκείνος απάντησε: «Θα έλεγα στον Θεό ότι Εσύ ο ίδιος είπες: Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου». Ερώτηση: Καλά έκανε, λοιπόν, ο Γέροντας που δεν διόρθωνε τον αδελφό του;

Αδελφέ, κανείς «δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που είναι μέσα του.» Ο καθένας γνωρίζει τι έχει στο σπίτι του και τι κατέχει στο πουγκί του. Και ανάλογα με αυτά ξοδεύει και για τη διατροφή των άλλων. Και έχουμε δεσποτική προσταγή να μην οικοδομούμε πύργο, εάν πρώτα δεν υπολογίσουμε τα έξοδα. Μου απαρίθμησες τους αγίους που πλούτισαν κατά πνεύμα, και με ευφράνας με τη γνώση σου, μακάρι όμως περισσότερο να το έκανες και με τα έργα. Ερευνώ όμως για τον εαυτό μου και βρίσκω ότι, όσο υπερβάλλουν εκείνοι στις καλές τους πράξεις, τόσο υπερβάλλω κι εγώ στις κακές μου πράξεις. Και εκείνοι έπρατταν με θάρρος, ενώ εγώ, αν και απέχω από την πράξη, τρέμω γνωρίζοντας τα πεπραγμένα μου και φοβάμαι Εκείνον που λέει: «Εσύ που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις;» Και δίνω μάχη ακούγοντας εκείνον που με επιπλήττει και μου λέει: «Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου» και τα εξής. Και κοπιάζω να το βγάλω, αλλά δεν έχω τη δύναμη.

Επομένως, εάν κάτι έγκειται στη δική μας εξουσία, ή πολλές φορές είναι ακόμη και άδηλο, δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να κρίνουμε τον αδελφό, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο περί των όσων αγνοούνται: «Ώστε μην κρίνετε τίποτε προ του καιρού, έως ότου έλθει ο Κύριος, ο οποίος και θα φωτίσει τα κρυπτά του σκότους και θα φανερώσει τις βουλές των καρδιών»· τα δε κρίματα του Θεού είναι απόλυτη ανάγκη να τα υπερασπιζόμαστε, για να μη γευθεί από κοινού την οργή του Θεού εκείνος που εφησυχάζει· εκτός εάν κάποιος, πράττοντας τα ίδια με τον εγκαλούμενο, δεν έχει την παρρησία να κρίνει τον αδελφό, ακούγοντας τον Κύριο που λέει: «Βγάλε πρώτα τη δοκό από τον οφθαλμό σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το κάρφος από τον οφθαλμό του αδελφού σου».

Ο φθόνος και η υπερηφάνεια είχαν αποδιωχθεί από την άδολη εκείνη ψυχή. Δεν θα παρουσιαζόταν στο θυσιαστήριο προτού συμφιλιωθεί με τον αδελφό του. Τον ψευδή και έντεχνο λόγο, που είχε κατασκευαστεί για τη συκοφάντηση κάποιων, τον βδελυσσόταν τόσο πολύ, καθώς γνώριζε ότι το ψεύδος έχει γεννηθεί από τον διάβολο και ότι ο Κύριος θα αφανίσει όλους όσοι λαλούν το ψεύδος. Εάν τίποτε από αυτά δεν υπάρχει μέσα σας, αλλά είστε καθαροί από όλα, τότε πράγματι είστε μαθητές του μαθητή των εντολών του Κυρίου. Ειδάλλως, προσέξτε μήπως διυλίζετε τον κώνωπα, με το να ακριβολογείτε για τον ήχο της φωνής κατά τις ψαλμωδίες, ενώ καταλύετε τις μέγιστες των εντολών. Σε αυτούς τους λόγους με οδήγησε η ανάγκη της απολογίας, ώστε να διδαχθείτε να βγάζετε πρώτα το δοκάρι από τα μάτια σας και έπειτα να αφαιρείτε τα ξένα κάρφη. Πλην όμως, τα συγχωρούμε όλα, αν και τίποτα δεν μένει ανεξέταστο από τον Θεό. Μόνο ας αφεθούν κατά μέρος τα προηγούμενα και κατασιγάστε τις καινοτομίες σχετικά με την πίστη. Μην αθετείτε τις υποστάσεις. Μην απαρνείστε το όνομα του Χριστού. Μην παρερμηνεύετε τους λόγους του Γρηγορίου. Ειδάλλως, εφόσον αναπνέουμε και μπορούμε να μιλούμε, είναι αδύνατον να σιωπούμε μπροστά σε τέτοιο όλεθρο των ψυχών.

Διότι δεν ομολογούν ότι μεταμελήθηκαν για το γεγονός ότι υπέγραψαν το κείμενο που τους επιδόθηκε από εμάς, αλλά προσάπτουν σε εμάς κατηγορίες ασέβειας, νομίζοντας πως αγνοείται ότι η αποχώρησή τους από εμάς αποτελεί γι' αυτούς πρόσχημα· στην πραγματικότητα, έχουν αποχωρήσει από την πίστη, την οποία, αφού πολλές φορές και ενώπιον πολλών ομολόγησαν εγγράφως, τελικά τη δέχθηκαν έτσι όπως επιδόθηκε από εμάς, και την υπέγραψαν. Αυτά τα κείμενα μπορούν όλοι να τα αναγνώσουν, και από τα ίδια τα γράμματα να διδαχθούν την αλήθεια. Θα καταστεί δε γνωστή η προαίρεσή τους, εάν κάποιος, μετά την υπογραφή που παρέδωσαν σε εμάς, αναγνώσει την ομολογία πίστεως που παρέδωσαν στον Γελάσιο, και διαπιστώσει πόσο μεγάλη είναι η διαφορά εκείνης της ομολογίας σε σχέση με αυτήν. Εκείνοι, λοιπόν, που τόσο εύκολα μεταστρέφονται προς τα αντίθετα, ας μην ερευνούν το ξένο κάρφος, αλλά ας βγάλουν τη δοκό από τον δικό τους οφθαλμό. Πληρέστερα, όμως, μέσω άλλης επιστολής, και απολογούμαστε και διδάσκουμε για όλα αυτά, η οποία και θα πληροφορήσει όσους αναζητούν περισσότερα. Εσείς, προς το παρόν, αποδεχόμενοι αυτά τα γράμματά μας, αποβάλετε κάθε λύπη και επικυρώστε την αγάπη σας προς εμάς, γι' αυτό και αγωνίζομαι σθεναρά για την ένωση μαζί σας. Και αποτελεί μεγίστη λύπη για εμάς και απαρηγόρητη οδύνη στην καρδιά μας, εάν υπερισχύσουν μέσα σας τόσο πολύ οι εναντίον μας διαβολές, ώστε να ψυχρανθεί η αγάπη και να αποξενωθούμε μεταξύ μας.

Και πώς θα μπορέσει κάποιος από εσάς να μεριμνήσει για την Εκκλησία και να κηρύξει τον λόγο της κατηχήσεως μέσα στην εκκλησία, εάν ο ίδιος δεν έχει προηγουμένως καθαρίσει τη δική του συνείδηση; Προς τον οποίο εύλογα θα έλεγε κανείς: Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα μπορέσεις να βγάλεις το κάρφος που βρίσκεται στο μάτι του αδελφού σου. Και πώς θα τολμήσεις να μιλήσεις περί σωφροσύνης, όταν ο ίδιος είσαι υποδουλωμένος στη γυναικομανία; Ή πώς να διδάξεις τα περί δικαιοσύνης, όταν ο ίδιος κυριαρχείσαι από την αδικία;

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και γιατί βλέπεις το ξυλαράκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησε να βγάλω το ξυλαράκι από το μάτι σου· και ιδού, το δοκάρι είναι στο μάτι σου; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το ξυλαράκι από το μάτι του αδελφού σου. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Γι' αυτό είσαι αναπολόγητος, άνθρωπε, καθένας που κρίνει.

Ματθ. 7, 5 «Βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου», δηλαδή δείξε τον εαυτό σου καθαρό από τα μεγάλα αμαρτήματα και τότε θα γίνεις σύμβουλος σε εκείνον που σφάλλει σε κάτι μικρό. Αν όμως δεν «βγάζεις το δοκάρι», αλλά κατακρίνεις αυτόν που έχει «το σκουπιδάκι», δικαιολογημένα θα ακούσεις τον αποστολικό λόγο: «εσύ που λες να μην μοιχεύουν, μοιχεύεις», εσύ που λες «να μην κλέβουν, κλέβεις». Επομένως, ο σοφός θα είναι δάσκαλος του εαυτού του, αλλά δεν θα κατακρίνει τον άλλον. Διότι αυτό παραγγέλλει και ο νόμος μέσω του Μωυσή λέγοντας: «πρόσεχε τον εαυτό σου». «Τον εαυτό σου», λέει, όχι τον άλλον. Και το «πρόσεχε» σημαίνει να παρατηρείς προσεκτικά τα δικά σου. Ο συνετός, λοιπόν, έτσι θα διαπαιδαγωγήσει τον εαυτό του, όχι αποβλέποντας στα σφάλματα των άλλων, αλλά ερευνώντας τα δικά του και μετανοώντας για αυτά. Υπάρχουν όμως κάποιοι οι οποίοι δεν βλέπουν τα δικά τους ολισθήματα, αλλά περιγελούν τα σφάλματα των άλλων, οι οποίοι, αν και κείτονται χάμω, χλευάζουν αυτούς που στέκονται όρθιοι, οι οποίοι, αν και είναι αλειμμένοι με βούρκο από τα πόδια μέχρι το κεφάλι, καταδικάζουν εκείνους που έχουν λίγη ακαθαρσία. Διότι λένε μερικές φορές για κάποιον: ο τάδε είναι σκληρός, απάνθρωπος, αισχροκερδής, φιλάργυρος, ωμός, ανόητος, και έπειτα, αποδίδοντας αυτά σε άλλους, δεν συνειδητοποιούν ότι ζωγραφίζουν τον δικό τους χαρακτήρα. Και το πόση ζημιά προκαλεί το να κατακρίνουμε τους άλλους, το έχουμε μάθει από τον Φαρισαίο που εξουθένωσε τον τελώνη.

Και τόσο πολύ βαρύ είναι το να κατακρίνει κανείς, περισσότερο από κάθε άλλη αμαρτία, ώστε ο ίδιος ο Χριστός να λέει: Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι που είναι στο μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου. Και παρομοίασε την μεν αμαρτία του πλησίον με το σκουπιδάκι, την δε κατάκριση με το δοκάρι, τόσο φοβερό είναι το να κατακρίνει κανείς, σχεδόν περισσότερο από κάθε αμαρτία. Και εκείνος ο Φαρισαίος προσευχόμενος και ευχαριστώντας τον Θεό για τα κατορθώματά του, δεν είπε ψέματα, αλλά έλεγε την αλήθεια· και δεν κατακρίθηκε γι' αυτό. Διότι οφείλουμε να ευχαριστούμε τον Θεό, όταν αξιωθούμε να κάνουμε κάποιο καλό, επειδή Εκείνος συνεργάστηκε και μας βοήθησε. Γι' αυτό, όπως είπα, δεν κατακρίθηκε επειδή είπε: Δεν είμαι όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι· αλλά όταν στράφηκε προς τον τελώνη και είπε: Ούτε όπως αυτός ο τελώνης· τότε επιβαρύνθηκε· διότι κατέκρινε το ίδιο του το πρόσωπο, την ίδια τη διάθεση της ψυχής του, και για να το πούμε απλά, ολόκληρη τη ζωή του. Και γι' αυτό ο τελώνης κατέβηκε δικαιωμένος περισσότερο από εκείνον.

Και γιατί βλέπεις το ξυλαράκι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ το δοκάρι στο δικό σου μάτι δεν το αντιλαμβάνεσαι; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου, άφησέ με να βγάλω το ξυλαράκι από το μάτι σου, και ιδού, το δοκάρι βρίσκεται στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το ξυλαράκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου. Και τότε οπωσδήποτε θα βρεις χάρη ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων. Μην αφήνεις ελεύθερα τα μάτια σου να περιπλανώνται, ούτε να περιεργάζεσαι ξένη ομορφιά, μήπως μέσω των ματιών σου σε καταβάλει ο αντίπαλός σου. Μη μιμείσαι τους πιο αμελείς, αλλά εκείνους που είναι στολισμένοι με κάθε αρετή.

Διότι ονομάζουν τους ευλαβείς υποκριτές. Προς αυτούς λέγει ο Δεσπότης: υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου. Μην ντραπείς λοιπόν τον ονειδισμό, αγαπητέ αδελφέ, και μην επιλέξεις την αμάθεια· διότι τους απαίδευτους τους συναντά ο θάνατος, λέγει η Αγία Γραφή. Καθώς και σε άλλο σημείο λέγει: εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία ενώπιον του Θεού.

Ώ ψυχή μετέωρη· ω ψυχή αμαρτωλή· ω ψυχή αναίσχυντη· ω ψυχή που πάντοτε μισείς την ίδια σου τη ζωή! Έως πότε οι περισπασμοί σε σέρνουν πάνω στη γη; Έως πότε σε ελκύει η κακή συνήθεια των πονηρών λογισμών; Δεν γνωρίζεις ότι οι κακοί λογισμοί κάθε ώρα, σαν σκοτεινό σύννεφο, στέκονται μπροστά σου εμποδίζοντάς σε από το να νήφεις προς τον Θεό; Τι λοιπόν προσδοκάς μέσα στην αμέλειά σου; Ότι θα αργήσει να έλθει ο ουράνιος Νυμφίος; Δεν θα αργήσει, άθλιε, αλλά σαν φοβερή αστραπή από τον ουρανό θα γίνει η παρουσία Του. Φρόντισε να βρεθείς έτοιμος εκείνη τη φοβερή ώρα, για να μην κλαις εκεί στους αιώνες των αιώνων. Μην προσέχεις καθόλου τα πταίσματα των άλλων· τα δικά σου κακά να θρηνείς. Μην τυχόν και προσέξεις το σκουπιδάκι που βρίσκεται στο μάτι του αδελφού και πλησίον σου, αλλά να παρατηρείς συνεχώς το δικό σου δοκάρι. Εάν μπορείς να βγάλεις πρώτα το δικό σου δοκάρι από το δικό σου μάτι, βγάλε έπειτα και το σκουπιδάκι του αδελφού και πλησίον σου· ειδάλλως, θρήνησε τη δική σου δεινή τύφλωση. Πώς νομίζεις ότι παρέχεις φως στον πλησίον! Γίνε για τον εαυτό σου, ψυχή, ιατρός κάθε ώρα, και τότε έτσι θα θεραπεύσεις τον άρρωστο αδελφό σου. Ούτε έχεις καμία δικαιολογία για τις δικές σου αμέλειες.

με΄. Μακάριος είναι εκείνος που αγαπά συνεχώς την αλήθεια και δεν παρέδωσε το στόμα του ως όργανο ασέβειας στο ψέμα, επειδή φοβάται την εντολή για τον αργό λόγο. μστ΄. Μακάριος είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον πλησίον, ως άσοφος, αλλά ως συνετός και πνευματικός αγωνίστηκε να βγάλει το δοκάρι από το δικό του μάτι.

Και πρώτα βέβαια, προπαντός εξαιτίας της δικής μου απαιδευσίας· διότι έχω γίνει οδός κάθε ανομίας, και ο Εχθρός έδεσε κάθε μου μέλος με κάθε αμαρτία. Και όφειλα να οδύρομαι και να θρηνώ για τον εαυτό μου εξαιτίας της ντροπής που με βαραίνει, και έπειτα να μεριμνώ για τα των άλλων· όφειλα πρώτα να αφαιρέσω το δοκάρι το δικό μου, και έπειτα να διακρίνω τις αγκίδες των άλλων. Αλλά η περιφρόνηση που συμβαίνει τώρα, στις μέρες μας, με βυθίζει σε σφοδρή λύπη. Διότι βλέπω την αμέλεια της σημερινής κατήχησης και δεν μπορώ να την υποφέρω, σύμφωνα με τον Προφήτη που λέει: είδα τους ασύνετους και έλιωνα από θλίψη. Διότι ποιο όργανο του Εχθρού δεν υπάρχει μέσα μας; Ή με ποια πολύτροπη πανουργία δεν μας κυρίευσε; Αλίμονο, ποιος δεν θα πενθήσει για τα κακά που επικρέμανται πάνω μας; Αλλά προσέξτε, παρακαλώ, τα λεγόμενα, όσοι έχετε αναλάβει αυτόν τον βίο, και τρομάξτε. Διότι, ενώ φορούμε το σχήμα των Αγγέλων, συναγωνιζόμαστε τον Διάβολο. Το σχήμα είναι αγγελικό και ο τρόπος ζωής κοσμικός. Μήπως άραγε οι Άγγελοι στον ουρανό ζουν με έριδες και ζήλιες, όπως ακριβώς βλέπουμε σήμερα στους μοναχούς;

Πού βρίσκονται άραγε για εμάς οι επιεικείς κριτές των δικών τους υποθέσεων, αλλά αυστηροί εξεταστές των ξένων, ώστε και εδώ να παραποιούν την αλήθεια; Πού βρίσκονται εκείνοι που φέρουν τραύματα και όμως ονειδίζουν τους μώλωπες; Εκείνοι που διασύρουν τα παραπατήματα, ενώ οι ίδιοι υφίστανται πτώσεις; Εκείνοι που κυλιούνται στον βούρκο και επιχαίρουν για τις δικές μας κηλίδες; Εκείνοι που τυφλώνονται από τα δοκάρια και προβάλλουν τις ακίδες, οι οποίες ούτε προξενούν μεγάλη ενόχληση όταν βρίσκονται μέσα στο μάτι, ούτε είναι δύσκολο να αφαιρεθούν και να απομακρυνθούν με ένα φύσημα από την όραση;

Επειδή πολλοί, μη ακολουθώντας τη συμβουλή του Κυρίου, ενώ έχουν το δοκάρι στο μάτι τους υπόσχονται να κάνουν τους άλλους να βλέπουν, όντας οι ίδιοι τυφλοί, θεωρούμε ορθό να μην αποσιωπήσουμε ούτε τα δικά τους δόγματα, ώστε, έστω και μέσα από τον έλεγχο που τους ασκούμε, αφού ντραπούν, να συνειδητοποιήσουν αυτό που συμβούλευσε ο Σωτήρας: να βγάζουν πρώτα το δοκάρι, και έπειτα να βλέπουν καθαρά το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού. Αφού, λοιπόν, εκθέσαμε με επάρκεια και ικανοποιητικά τα δόγματα των περισσοτέρων στα επτά βιβλία που προηγούνται αυτού, τώρα δεν θα αποσιωπήσουμε ούτε αυτά των επομένων, επιδεικνύοντας την άφθονη χάρη του Αγίου Πνεύματος, και θα ελέγξουμε αυτούς που θέλουν να θεωρούν ότι κατέχουν την «ασφάλεια των λόγων». Αυτοί ονόμασαν τους εαυτούς τους Δοκήτες, πρεσβεύοντας τα εξής δόγματα.

ΠΒʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΑΡΑΒΙΑΝΟ. Περί των σαρκικών παραπτωμάτων. Ότι εκείνοι που παρατάχθηκαν με το θέλημα του Θεού εναντίον όσων βρίσκονταν στη Γαβαά εξαιτίας της πορνείας τους, δεν ηττήθηκαν και καταστράφηκαν άδικα. Εκείνοι που ανέβηκαν στην Ταβρά για να τιμωρήσουν την πορνεία της φυλής του Βενιαμίν, αν και ξεκίνησαν τον πόλεμο σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, δεν έχασαν τη νίκη άδικα, όπως νομίζεις. Αλλά επειδή για τον Δίκαιο Κριτή δεν νοείται παράταξη υπεράσπισης του δικαίου από άδικους, τιμώρησε με δικαιοσύνη την αυθάδειά τους. Διότι, ενώ είχαν διαπράξει χειρότερες πράξεις, και μάλιστα πολύ μεγαλύτερες από αυτήν που είχε συμβεί τότε, ανέβηκαν ομόφωνα για να σφαγιάσουν τους αδελφούς τους, συμπεριφερόμενοι σαν να ήταν αθώοι. Όμως έμαθαν από την εμπειρία τους: «Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου». Επομένως οι μοιχοί, επειδή κήρυτταν να μην γίνεται μοιχεία, ενώ ελέγχονταν από τα ίδια τους τα έργα, εξέτισαν οι ίδιοι δίκαιη τιμωρία μέσω του πολέμου.

Βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, όπως είπε ο Κύριος· διότι, λέγει, με όποια κρίση κρίνετε, με αυτήν θα κριθείτε. Πρόσεχε, λοιπόν, εσύ που κρίνεις, να μη δεχθείς δώρα εις βάρος των αθώων· διότι είναι γεγραμμένο: Αλίμονο σε εκείνους που αθωώνουν τον ασεβή για χάρη δώρων, και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο. Εάν, λοιπόν, κάποιος από τους δικαστές και τους κριτές βρει τον εαυτό του ένοχο για αυτά, ας σπεύσει μέσω της μετανοίας να καταστήσει τον εαυτό του ανέγκλητο· διότι, ιδού, ο Κριτής των κριτών στέκεται προ των θυρών.

Και ας μη νομίσει κανείς ότι τα λέω αυτά κατακρίνοντας τους ιερείς (διότι, με τη χάρη του Θεού, δείχνουν πολλή επιείκεια σε όλα, όπως γνωρίζετε και εσείς, και ποτέ δεν έχουν δώσει σε κανέναν καμία λαβή), αλλά για να μάθετε εσείς ότι, ακόμη και αν είχατε φαύλους πατέρες και φορτικούς διδασκάλους, ούτε και έτσι θα ήταν ακίνδυνο για εσάς, ούτε ασφαλές να τους βλασφημείτε και να τους λοιδορείτε. Διότι, εάν για τους σαρκικούς γονείς λέει κάποιος σοφός: «Ακόμη και αν τους λείψει η σύνεση, δείξε συγκατάβαση· διότι τι θα τους ανταποδώσεις, αντάξιο με όσα σου προσέφεραν;», πολύ περισσότερο πρέπει να τηρούμε αυτόν τον νόμο για τους πνευματικούς πατέρες, και ο καθένας να εξετάζει προσεκτικά και να ερευνά μόνο τον δικό του βίο, ώστε να μην ακούσουμε κατά την ημέρα εκείνη: «Υποκριτή, γιατί βλέπεις το κάρφος στο μάτι του αδελφού σου, ενώ δεν κατανοείς το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό σου μάτι;». Διότι είναι έργο υποκριτών το να φιλούν δημόσια και μπροστά στα μάτια όλων τα χέρια των ιερέων, και να αγγίζουν τα γόνατά τους, και να τους παρακαλούν να προσεύχονται για αυτούς, και όταν έχουν ανάγκη βαπτίσματος να τρέχουν στις πόρτες τους, στο σπίτι όμως και στις αγορές να περιλούζουν με αμέτρητες ύβρεις αυτούς που είναι για εμάς πρόξενοι και διάκονοι τόσων αγαθών, ή να ανέχονται άλλους που τους υβρίζουν. Διότι, εάν είναι πράγματι κακός ο πατέρας, πώς τον θεωρείς αξιόπιστο διάκονο εκείνης της φρικτής μυσταγωγίας;

Διότι το ότι πρέπει να εξετάζεις με ακρίβεια τα δικά σου, εσύ πρώτος το έθεσες ως κανόνα, κρίνοντας με τον τρόπο αυτόν τα του πλησίον. Μη θεωρείς, λοιπόν, ότι είναι βαρύ, εάν πρόκειται και εσύ ο ίδιος να υποστείς τέτοιον έλεγχο. «Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου». Εδώ επιθυμεί να καταδείξει τη μεγάλη οργή που τρέφει απέναντι σε όσους πράττουν τέτοια πράγματα. Διότι, όπου κι αν θελήσει να δείξει ότι το αμάρτημα είναι μεγάλο, καθώς και ότι είναι μεγάλη η τιμωρία και η οργή γι' αυτό, ξεκινά με αυστηρή επιτίμηση.

Όπως, λοιπόν, και προς εκείνον που απαιτούσε τα εκατό δηνάρια έλεγε με αγανάκτηση: «Πονηρέ δούλε, σου χάρισα όλο εκείνο το χρέος»· έτσι και εδώ λέει: «Υποκριτή». Διότι μια τέτοια κρίση δεν αποτελεί δείγμα φροντίδας, αλλά μισανθρωπίας· και προβάλλει μεν το προσωπείο της φιλανθρωπίας, αλλά επιτελεί έργο έσχατης πονηρίας, επιρρίπτοντας περιττές προσβολές και κατηγορίες στον πλησίον, και σφετεριζόμενος τη θέση του διδασκάλου, ενώ δεν είναι άξιος ούτε μαθητής να είναι· γι' αυτόν τον λόγο τον ονόμασε υποκριτή. Διότι εσύ, που στα σφάλματα των άλλων είσαι τόσο αυστηρός, ώστε να παρατηρείς και τα μικρά, πώς έγινες τόσο ράθυμος στα δικά σου, ώστε να παραβλέπεις τα μεγάλα; Βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου. Βλέπεις ότι δεν απαγορεύει την κρίση, αλλά προστάζει να βγάλει κανείς πρώτα το δοκάρι από το μάτι του, και τότε να διορθώνει τα σφάλματα των άλλων; Επειδή ο καθένας γνωρίζει καλύτερα τα δικά του παρά των άλλων· και βλέπει καθαρότερα τα μεγάλα παρά τα μικρά· και αγαπά περισσότερο τον εαυτό του παρά τον πλησίον. Ώστε, αν ενεργείς από φροντίδα, φρόντισε πρώτα τον εαυτό σου, όπου το αμάρτημα είναι και πιο ξεκάθαρο και μεγαλύτερο.

«Και αν έχεις αμαρτία, μην την αποκαλύπτεις.» «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το αντιλαμβάνεσαι; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου· και ιδού, το δοκάρι είναι στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου.» «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε.» «Πρόσεχε, μήπως το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι.» «Εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένον υπηρέτη; Στον δικό του κύριο στέκεται ή πέφτει. Θα σταθεί όμως όρθιος, διότι ο Θεός έχει τη δύναμη να τον στηρίξει. Εσύ όμως, γιατί κρίνεις τον αδελφό σου; Όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού.» «Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό.» «Εκείνος που κακολογεί τον αδελφό του ή τον κρίνει, κακολογεί τον νόμο και κρίνει τον νόμο. Αν όμως κρίνεις τον νόμο, δεν είσαι τηρητής του νόμου.» Γνώρισε τον εαυτό σου πριν από όλα. Διότι τίποτα δεν είναι πιο δύσκολο.

Έχει δε ως εξής: «Γιατί βλέπεις το σκουπίδι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, και δεν αντιλαμβάνεσαι το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπίδι από το μάτι σου, ενώ ιδού, το δοκάρι βρίσκεται στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπίδι από το μάτι του αδελφού σου». Διότι, αφού είπε «μην κρίνετε, για να μην κριθείτε», δηλαδή μην τιμωρήσετε, για να μην τιμωρηθείτε, και ότι με την ίδια κρίση που κρίνετε και με το ίδιο μέτρο που μετράτε, το ίδιο θα υποστείτε και εσείς, ελέγχοντάς τους και κάνοντάς τους να ντραπούν λέει: «Γιατί βλέπεις το σκουπίδι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, και δεν αντιλαμβάνεσαι το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι;».

Εσύ, λέει, που είσαι αρχηγός του λαού και κάθεσαι σε θρόνο και κρίνεις και καταδικάζεις τους υφισταμένους σου με υπεροψία και υποκρίνεσαι ότι υπερέχεις αυτών και κατά την ψυχή και κατά το σώμα, πρόσεξε μήπως η διαφορά των δικών τους αμαρτιών από τις δικές σου είναι τόση, όση διαφέρει το δοκάρι από το πιο μικρό και λεπτό σκουπιδάκι. Και εσύ μεν προεδρεύεις τάχα ως ανεύθυνος, ενώ είσαι γεμάτος από μύρια κακά, και κρίνεις ανελέητα τους υφισταμένους ως υπόλογους· και καθόλου δεν σε εμποδίζω από την εξουσία σου, ούτε σε απομακρύνω από την προεδρία, αλλά αυτό σε προστάζω φροντίζοντας για τη σωτηρία σου: «Βγάλε πρώτα το δοκάρι» της αμαρτίας «από το μάτι της ψυχής σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι», δηλαδή την ασθένεια ακόμη και των πιο λεπτών σφαλμάτων, «από το μάτι του αδελφού σου», δηλαδή του λαού που εξουσιάζεις (διότι είσαι και αδελφός του, έστω κι αν υπερέχεις αυτού και προεδρεύεις) και ας μη σε πείσει η δόξα της προεδρίας να υπερηφανεύεσαι, διότι «κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χορταριού» και επειδή πολλοί την ημέρα της κρίσεως πρόκειται να φανούν από πρώτοι έσχατοι· και πρέπει μάλλον να φοβάσαι και να τρέμεις για τον λαό που εξουσιάζεις, επειδή πρόκειται να δώσεις λόγο, είτε αρχιερέας είσαι είτε βασιλιάς είτε ηγεμόνας είτε οποιοσδήποτε άλλος άρχοντας του λαού.

Μήπως γι' αυτόν τον λόγο έγιναν άρχοντες και αρχόμενοι, για να καταδιώκουν οι μεν, και οι δε να καταδιώκονται σαν πρόβατα από λύκους, και σαν άνεμοι τα θαλάσσια κύματα να περιφέρουν εδώ κι εκεί τους αρχομένους και να αρπάζουν τα υπάρχοντά τους, σαν να μην άκουσαν ποτέ κανέναν δίκαιο να λέει ότι γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου σε τούτον τον βίο και πάλι από εδώ προς τα εκεί κριτήρια γυμνός θα απέλθω; Βγάλε, λοιπόν, το δοκάρι της πλεονεξίας από το μάτι σου και το σμήνος των υπολοίπων κακών, και «άνοιγε το στόμα σου με τον λόγο του Θεού και κρίνε τα πάντα υγιώς· άνοιγε το στόμα σου και κρίνε δικαίως», «και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου». Αυτά μας παραγγέλλει ο Δεσπότης, και «όποιος έχει αφτιά για να ακούει, ας ακούει».

«Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ δεν αντιλαμβάνεσαι το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου, και ιδού, το δοκάρι βρίσκεται στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου». Διότι, όση διαφορά βάρους υπάρχει μεταξύ του μολύβδου και του σιδήρου, του χαλκού και του οστράκου, του σιταριού και του άχυρου, του δοκαριού και του σκουπιδιού, τόσο διαφέρει και το βάρος της μίας αμαρτίας από την άλλη αμαρτία. Γι' αυτό και λέει: «Βγάλε το δοκάρι από το μάτι σου» και τα εξής.

Βέβαια, εσύ, έχοντας τον νου σκοτισμένο από τα πάθη, δεν θα μπορέσεις να διακρίνεις την πρέπουσα διόρθωση που χρειάζεται ο κάθε αμαρτωλός· «Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου». Εσύ δεν θα κανονίζεις όπως πρέπει, αλλά πολύ εύκολα θα κάνεις υπερβολικές συγκαταβάσεις στους αμαρτωλούς εκείνους που πέφτουν στα ίδια πάθη που έχεις και εσύ. «Επειδή με όποια κρίση κρίνεις τον άλλον, κατακρίνεις τον εαυτό σου· διότι τα ίδια πράττεις εσύ που κρίνεις.» Εσύ δεν θα μπορέσεις να επιστρέψεις τους αμαρτωλούς προς εσένα· αλλά αντίθετα, οι αμαρτωλοί θα στρέψουν εσένα προς τον εαυτό τους· εκείνοι εσένα προς το θέλημά τους, και όχι εσύ εκείνους προς το δικό σου θέλημα· πράγμα το οποίο εμποδίζει ο Θεός, λέγοντας στον Ιερεμία: «Αυτοί θα επιστρέψουν προς εσένα· εσύ όμως δεν θα επιστρέψεις προς αυτούς».

Αλλά αν κάποιος δεν τους κάνει όλα τα χατίρια και δεν τους ακολουθήσει πρόθυμα, όταν τον καλούν σε μια κοινωνία ακοινωνησίας, έτσι ώστε να απέχει αφενός από το ζωοποιό και σωτήριο και υπέρ ημών εκχυθέν τίμιο αίμα, και να κοινωνεί αφετέρου από εκείνο που νεκρώνει και καταστρέφει —ίσως και αυτόν που επιβουλεύονται, αλλά πάντως σίγουρα εκείνους που συμμετέχουν—, και αν δεν συμπράξει στη συνωμοσία εναντίον του δίκαιου άνδρα και κοινού πατέρα —το φοβερότερο όλων— και στην κατάσχεση και κατακυρίευση της κληρονομιάς του, τότε αυτόν αμέσως, παρόλο που τους αγαπά, τον μισούν, και παρόλο που επιδιώκει τη φιλία, τον αποστρέφονται, και όταν τους ασπάζεται τον δαγκώνουν, και όταν τους ευλογεί τον κακολογούν, και όταν τους πλησιάζει τον απωθούν και τον καταδιώκουν. Αυτά τα κάνουν οι «καλοί» ποιμένες και αρχιποίμενες· οι ιατροί των ψυχών και οι αρχιτέκτονες της ιατρικής επιστήμης γι' αυτές. Όσο για τα ποίμνια που τους έχουν εμπιστευθεί, ας γνωρίζουν οι ίδιοι τι λόγο θα δώσουν: αν δηλαδή έστησαν και περιέφραξαν με ασφάλεια τη μάνδρα, ή αν αντίθετα ξεσκέπασαν και κατέσκαψαν την ήδη στημένη και περιφραγμένη· αν ξαγρύπνησαν τη νύχτα φυλάγοντας, σύμφωνα με το γεγραμμένο, τις φυλακές της νύχτας, και την ημέρα αναζήτησαν βοσκές και βρήκαν χλοερούς και ζωογόνους τόπους και ύδατα αναπαύσεως, και την κατάλληλη ώρα έβαλαν μέσα και έβγαλαν τα πρόβατα, και έτσι τα αύξησαν και τα πλήθυναν, και πολλές φορές παρέδωσαν ποιμαντικά τις ίδιες τους τις ψυχές διακινδυνεύοντας για τα ποίμνια, και όχι αν έπραξαν σαν τους μισθωτούς, που βλέποντας κάποιους λύκους, ή εντοπίζοντας κλέφτες να τα επιβουλεύονται, εξασφάλισαν τη δική τους σωτηρία με τη φυγή, με αποτέλεσμα άλλα πρόβατα να αρπαχθούν και να κατασπαραχθούν, άλλα να κλαπούν και να σφαγιαστούν, και άλλα να σκορπιστούν και να διασκορπιστούν προς την απώλεια· ενώ πάντως οι ίδιοι ντύνονται με το μαλλί τους και τρέφονται με το γάλα. Αν πάλι υπάρχουν κάποιοι που πουλούν τα δυνατά και σφάζουν τα παχιά πρόβατα, δεν είναι δικό μου έργο να το πω ή να το κρίνω· εντούτοις, για την επίσκεψη ενός ποιμνίου που δεν είναι δικό τους και για την ανάκριση του προεστώτος του, εμφανίζονται πανέτοιμοι και εξαιρετικά αυστηροί κριτές, αυτόκλητοι, πικροί και αδυσώπητοι, θέλοντας να κρίνουν τον ίδιο τον προκαθορισμένο κριτή τους. Και μάλιστα κρίνουν, όχι με την κρίση με την οποία θα κρίνονταν και οι ίδιοι, ούτε μετρώντας την τιμωρία με το μέτρο με το οποίο θα μετριούνταν και οι ίδιοι, αλλά είναι τόσο θρασείς που γίνονται οι ίδιοι και κατήγοροι και κριτές και δήμιοι, και επειδή δεν έχουν θεσπισμένο νόμο βάσει του οποίου να κατευθύνουν την κρίση, καθίστανται οι ίδιοι κύριοι της νομοθεσίας, γιατροί της αυθεντίας. Όσο για τη θεραπεία του εαυτού τους, σύμφωνα με την προτροπή της παροιμίας, αν τυχόν πάσχουν από κάτι, έστω κι αν αυτό είναι πάρα πολύ βαρύ, είτε την αποφεύγουν εντελώς, είτε τη θεωρούν δευτερεύουσας σημασίας· σε άλλους όμως, ίσως και υγιείς, αποδίδουν ανίατες ασθένειες, και προτού αποτινάξουν το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό τους μάτι, επεξεργάζονται με σχολαστικότητα το κάρφος (ξυλαράκι) που φαίνεται να βρίσκεται στο μάτι του αδελφού τους, ή ίσως κάποιο δυσδιάκριτο ίχνος ουλής, και τούτο, πριν καν κάνουν διάγνωση, το κρίνουν άξιο όχι για θεραπεία, αλλά για τομή (κόψιμο) και καυτηριασμό.

Ματθ. 7, 5 «Βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου» και τα εξής τα πρόσθεσε θέλοντας να αποκόψει κάθε πρόφαση που οδηγεί εύκολα στην κατάκριση. Διότι, για να μην πει κάποιος ότι «έφτασα στο σημείο να κρίνω, όχι επειδή θέλω να ονειδίσω ούτε να λυπήσω τον αδελφό, αλλά από πρόνοια, για να τον καθαρίσω από το νόσημα», λέει πως: «κατά κύριο λόγο ούτε αυτό είναι δική σου δουλειά, αφού εσύ ο ίδιος έχεις ανάγκη από ποιμαντική καθοδήγηση. Διότι, ενώ είναι δυνατόν να εξετάζεις ακίνδυνα τα δικά σου, εσύ, αφήνοντάς τα αυτά, γίνεσαι κριτής των ξένων;». Αν όμως σου συγχωρείται να το κάνεις αυτό χάριν διορθώσεως και πρόνοιας, και όχι από εμπάθεια και προπέτεια, πρέπει πρώτα να απαλλάξεις τον εαυτό σου από τα μεγαλύτερα κακά, και έπειτα, αφού αποκτήσεις το μάτι της δικής σου ψυχής αδέκαστο και καθαρό, να το στρέψεις έτσι, πράο και ειρηνικό, προς τα σφάλματα του πλησίον. Διότι έτσι θα φαινόταν ως «κάρφος» (ξυλαράκι) ακόμη και όσα πριν φαίνονταν ως μέγιστα κακά. Και από εκεί και πέρα, είτε θα τα αποβάλεις και αυτά εντελώς, ώστε να μη νομίζεις πλέον ότι τα βλέπεις στο μάτι του αδελφού σου, είτε, καθώς εκείνος θα αντιλαμβάνεται τη φιλική σου πρόνοια και την επίβλεψη για το συμφέρον του, θα τον κάνεις να τα αποβάλει γρηγορότερα και χωρίς λύπη. Δεν πρέπει, λοιπόν, όσοι σφάλλουν στα μεγάλα, τα οποία είναι το «δοκάρι», να βλέπουν με οξύτητα και να διορθώνουν τα μικρά αμαρτήματα των άλλων, τα οποία είναι το «κάρφος», και γενικότερα όποιος αμαρτάνει σε κάτι ας μη διορθώνει άλλον, προτού αποβάλει το δικό του κακό. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος, εκτός από αμαρτωλός, είναι και υποκριτής.

Γι' αυτό λοιπόν πρέπει να προσέχουμε όλοι μας, αδελφέ, και εκείνοι που μεσιτεύουν για τους αμαρτωλούς και εκείνοι που επιθυμούν να συμφιλιωθούν με τον Θεό, ώστε ούτε όσοι μεσιτεύουν να επισύρουν οργή αντί για μισθό, ούτε εκείνοι που έχουν φταίξει και σπεύδουν να συμφιλιωθούν, να συναντήσουν εχθρό και φονιά και πονηρό σύμβουλο αντί για μεσίτη· διότι οι τέτοιοι θα ακούσουν με φρικτή απειλή: «Ποιος σας κατέστησε άρχοντες και δικαστές» του λαού μου; Και πάλι: «Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου», και δοκάρι είναι ένα πάθος ή κάποια επιθυμία που σκοτεινιάζει το μάτι της ψυχής, και αλλού: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου», και πάλι: «Στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Ενώ εσύ μίσησες την παιδεία και πέταξες πίσω σου τα λόγια μου», και ο Παύλος λέει: «Εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένο υπηρέτη; Στον δικό του κύριο στέκεται ή πέφτει, είναι όμως δυνατός ο Θεός» μέσω του δούλου του «να τον κρατήσει όρθιο».

«Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου.» Αυτός που πρόκειται να επιπλήξει άλλους πρέπει να είναι άμεμπτος. Διότι, εάν ο ίδιος, ενώ έχει δοκάρι στο μάτι του, δηλαδή μεγάλο ξύλο, ήτοι αμάρτημα, κατακρίνει κάποιον άλλον που έχει σκουπιδάκι, τον κάνει πιο αναίσχυντο. Αποδεικνύει δε ο Κύριος ότι δεν μπορεί ούτε καν να διακρίνει σωστά το αμάρτημα του αδελφού του αυτός που διαπράττει μεγάλα αμαρτήματα. Διότι εκείνος που έχει δοκάρι στο μάτι του, πώς θα μπορούσε να δει κάποιον άλλον που βλάπτεται ελαφρά; «Μη δώσετε το άγιο στους σκύλους, και μη ρίξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους, μήπως τα καταπατήσουν με τα πόδια τους και, αφού στραφούν εναντίον σας, σας ξεσχίσουν.» Σκύλοι είναι οι άπιστοι, ενώ χοίροι είναι μεν πιστοί, οι οποίοι όμως διάγουν βορβορώδη βίο.