Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 8:11

Εάν όμως πρέπει να προσεγγίσουμε τα προκείμενα και να τα συνδέσουμε πιο λογικά με τα παραπάνω, πρέπει να εξετάσουμε το ανάγνωσμα διαφορετικά. <Και βρήκε στο ιερό αυτούς που πουλούσαν τα πρόβατα και τα βόδια, και τα εξής.> Δες λοιπόν πάλι όλο το σχήμα της θείας οικονομίας για εμάς, πλεγμένο μέσα από δύο πράγματα. Διότι, με τους Κανανίτες της Γαλιλαίας, εννοώ, ο Χριστός και συνεστιάζεται και συναναστρέφεται, και έκανε ομοτράπεζούς του αυτούς που τον είχαν καλέσει, και οι οποίοι γι' αυτό τον τίμησαν· και τους ωφελεί με θαύματα, και αναπληρώνει αυτό που τους έλειπε για τη χαρά τους· και ποιο άραγε από τα αγαθά δεν τους προσφέρει πλουσιοπάροχα; Διδάσκοντας έτσι τυπολογικά, ότι θα προσδεχθεί και τους κατοίκους της Γαλιλαίας, δηλαδή τα έθνη, προσκεκλημένος τρόπον τινά προς αυτά μέσω της πίστης τους, και θα τα εισαγάγει στον ουράνιο νυμφώνα, δηλαδή στην Εκκλησία των πρωτοτόκων, και θα τα βάλει να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι με τους αγίους· διότι μαζί με τους συνδαιτυμόνες κάθονταν και οι άγιοι μαθητές· και θα συμμετάσχουν στη θεία και πνευματική γιορτή, όπως και ο ίδιος λέει κάπου: «Ότι πολλοί από ανατολών και δυσμών θα έρθουν και θα ανακλιθούν μαζί με τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ», χωρίς να τους λείπει τίποτα για την ευθυμία τους· διότι «αιώνια ευφροσύνη θα υπάρχει πάνω από το κεφάλι τους».

Και λίγο πιο κάτω, παραθέτοντας τη θυσία του Ιώβ υπέρ των παιδιών του, λέει ότι: «Ο Ιώβ έστελνε και τους καθάριζε, σηκωνόταν νωρίς το πρωί και πρόσφερε για αυτούς θυσίες ανάλογα με τον αριθμό τους», και προσθέτει λέγοντας: Επομένως δεν είναι απορριπτέα από τον Θεό η θυσία υπέρ των άλλων, ούτε επιτρέπει να γίνεται αυτό ανεπίληπτα· τουναντίον το επαινεί, ως κάτι που δεν είναι ανωφελές. Έπειτα πάλι, αφού εξήγησε την ιστορία και το θαύμα στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο σχετικά με τον παραλυτικό και εκείνους που τον κατέβασαν μέσα από τα κεραμίδια, προσθέτει και λέει: Ο Χριστός δεν άφησε χωρίς θαυμασμό την πίστη εκείνων που τον μετέφεραν. Εκείνος δε κέρδισε πλούσια την απαλλαγή από τους πόνους του, και η προερχόμενη από άλλους φιλοθεΐα κατέστησε ευμενή και φίλο του τον Χριστό, ο οποίος τον ελευθέρωσε ταυτόχρονα και από τα αμαρτήματα και από τις ασθένειες. Και πάλι, κάνοντας μνεία για τον εκατόνταρχο που στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο λέει: «Κύριε, ο υπηρέτης μου είναι κατάκοιτος στο σπίτι παράλυτος, και βασανίζεται δεινά»· και του λέει: «Εγώ θα έλθω και θα τον θεραπεύσω», και αποκρινόμενος ο εκατόνταρχος είπε: «Κύριε, δεν είμαι ικανός να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου· αλλά πες μόνο έναν λόγο, και θα ιαθεί ο υπηρέτης μου». Ακούγοντάς το αυτό ο Ιησούς, αναφέρει, θαύμασε και είπε σε αυτούς που τον ακολουθούσαν: «Αλήθεια σας λέω, σε κανέναν δεν βρήκα τόσο μεγάλη πίστη μέσα στον Ισραήλ». Έπειτα λέει προς αυτόν: «Πήγαινε, και ας γίνει σε εσένα όπως πίστεψες». Και ιάθηκε ο υπηρέτης εκείνη την ώρα.

Ελάτε, φίλοι μου· ελάτε να αγωνιστούμε· ελάτε να πέσουμε ενώπιόν του· ας πενθήσουμε και ας κλάψουμε μπροστά του με επιμονή, για να μας δωρίσει τον φωτισμό της ψυχής. Κατανοήστε τις μεθοδείες του εχθρού μας, του αντιπάλου και μισόκαλου, ότι θέτει μπροστά μας ολισθήματα και σκάνδαλα και τη βλάβη της πολυκτημοσύνης, τον περισπασμό του παρόντος αιώνα και τη σαρκική ηδονή, ακόμη δε και την προσδοκία μακροζωίας στην παρούσα ζωή, δειλία στην άσκηση και οκνηρία στις προσευχές, ύπνο στην ψαλμωδία και σαρκική ανάπαυση. Όσο εκείνος δραστηριοποιείται, τόσο εμείς αμελούμε και ραθυμούμε. Όσο εκείνος στήνει ενέδρες, τόσο εμείς αδιαφορούμε, γνωρίζοντας ότι οι ημέρες μας λιγόστεψαν και ο καιρός έφτασε, και ο Κύριος της δόξης έρχεται με την ευπρέπεια της ωραιότητάς του και με τις φοβερές δυνάμεις της βασιλείας του, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τις πράξεις του. Φοβάμαι, αδελφοί μου, μήπως εκπληρωθεί σε εμάς ο λόγος του Κυρίου που λέει, ότι θα έρθουν από ανατολή και δύση και βορρά και θάλασσα, και θα παρακαθίσουν μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ εσείς θα ριχτείτε έξω.

Ερχόταν λοιπόν στο κελλί μου, κι εγώ πήγαινα σε αυτόν. Διότι ωφελούμουν από τη συναναστροφή με τον άνδρα, και θαύμαζα βλέποντας τόση επίγνωση σε έναν βάρβαρο άνθρωπο, επειδή καταγόταν από τα δυτικά μέρη. Και δόξαζα τον Θεό, ο οποίος δεν θέλει να χαθεί κανείς, αλλά όλοι να φτάσουν σε μετάνοια. Και θυμήθηκα το ευαγγελικό ρητό που λέει: αλήθεια σας λέω, ότι πολλοί θα έρθουν από ανατολή και δύση, και θα παρακαθίσουν μαζί με τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα ριχτούν στο απώτερο σκοτάδι. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών. Και αναστενάζοντας είπα: Γλίτωσέ μας, Κύριε, από το απώτερο σκοτάδι και τον κλαυθμό και τον τριγμό των δοντιών, και θυμήσου μας με την εύνοια που δείχνεις στον λαό σου. Επισκέψου μας με τη σωτηρία σου, ώστε να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου, να ευφρανθούμε με τη χαρά του έθνους σου, να δοξαστούμε μαζί με την κληρονομία σου. Θυμήσου μας, Κύριε, όπως τον ληστή, όταν έρθεις στη βασιλεία σου, και ανάστησε τα σώματά μας από τα μνήματα με δόξα, αξιώνοντάς μας την αρπαγή των δικαίων μέσα σε νεφέλες, ώστε να κληρονομήσουμε κι εμείς έστω και ένα μικρό μέρος του αγίου σου όρους, με τις πρεσβείες των αγίων σου. Αμήν.

Αληθινά, αλίμονο σε αυτούς, διότι ραθύμησαν· αλίμονο σε αυτούς, διότι αδιαφόρησαν. Ελάτε, φίλοι μου, ελάτε, ας δείξουμε ζήλο· ελάτε, ας προσπέσουμε σε Αυτόν· ας πενθήσουμε και ας κλάψουμε ενώπιόν Του ημέρα και νύχτα με επίμονη ικεσία στην προσευχή μας και στην ψαλμωδία μας, ώστε να μας δωρίσει φωτισμό ψυχής για να κατανοούμε τις μεθοδείες του Εχθρού μας και μισόκαλου αντιπάλου· διότι βάζει μπροστά μας ολισθήματα και σκάνδαλα και βλάβη και πολυκτημοσύνη και μέριμνες του αιώνα τούτου και σαρκική ηδονή και την ψευδαίσθηση της πολυχρόνιας παρούσας ζωής, δειλία για την άσκηση και οκνηρία για τις προσευχές, και ύπνο και σαρκική ανάπαυση κατά την ψαλμωδία. Όσο δε εκείνος κοπιάζει, τόσο εμείς ραθυμούμε· και όσο εκείνος στήνει ενέδρες, τόσο εμείς αδιαφορούμε, αν και γνωρίζουμε ότι οι ημέρες μας λιγόστεψαν, και ο καιρός έφτασε, και ο Κύριος της δόξης έρχεται με την ευπρέπεια της ωραιότητάς Του, και με τη φοβερή δύναμη της βασιλείας Του, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τις πράξεις του. Φοβάμαι, αγαπητοί, μήπως εκπληρωθεί σε εμάς ο λόγος του Κυρίου που λέει: ότι θα έρθουν από ανατολή και δύση και βορρά και θάλασσα, και θα παρακαθίσουν μαζί με τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών, εσείς όμως θα εκδιωχθείτε έξω στο απώτερο σκοτάδι.

Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου στη δόξα του, θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά. Διότι δεν ανέφερε τρία τάγματα, αλλά ένα στα δεξιά και ένα στα αριστερά, και διαχώρισε τα όριά τους ανάλογα με τα σκηνώματά τους, λέγοντας ότι αυτοί θα απέλθουν σε αιώνια κόλαση, δηλαδή οι αμαρτωλοί, ενώ οι δίκαιοι θα λάμψουν στην αιώνια ζωή, σαν τον ήλιο. Και πάλι: θα έρθουν από ανατολή και δύση, και θα ανακλιθούν στους κόλπους του Αβραάμ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκδιωχθούν στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Γι' αυτό ακριβώς αναφέρεται ότι πολλοί από τα έθνη θα έλθουν από ανατολών και δυσμών, και θα καταστούν ισότιμοι με τους μακάριους άνδρες του περιβάλλοντος του Αβραάμ εξαιτίας του ισάξιου με αυτούς βίου. Οι δικοί τους όμως απόγονοι και διάδοχοι, που ονομάστηκαν υιοί της βασιλείας εξαιτίας των προπατόρων τους —διότι και αυτοί είχαν εν δυνάμει μετοχή στην επουράνια βασιλεία, όμοια με τους προπάτορες— για το πώς έχουν καταστεί απόβλητοι των επαγγελιών, σαφές δείγμα αποτελεί η ερήμωση της πόλεως, η πολιορκία του ιερού ναού και η διασπορά τους σε όλα τα έθνη, καθώς και η υποδούλωσή τους στους εχθρούς, και επιπροσθέτως, η στέρηση της θρησκείας σύμφωνα με τις νομικές τους διατάξεις, η άγνοια του Χριστού και η αποξένωση από τις ευαγγελικές διδασκαλίες. Διότι όλα αυτά αποτελούν εμφανή σημεία του σκότους που τους έχει καταλάβει, στο οποίο περιέπεσαν εξαιτίας της εναντίωσής τους προς το σωτήριο φως.

Διότι αυτόν τον πτωχό και πένητα λαό, αφού τον ανήγειρε από τα χαμερπή πράγματα, και από την ατιμία των παθών και την κοπριά των ελληνικών μυσαγμάτων, θα τον καθίσει μαζί με τους άρχοντες του Ισραήλ, που είναι ο λαός του. Άρχοντες δε του εβραϊκού λαού είναι οι απόστολοι, ή και οι πατριάρχες, μαζί με τους οποίους θα κατασκηνώσουν όσοι από τα έθνη πίστεψαν. Και αυτό λέει ο Κύριος: Πολλοί θα έλθουν από ανατολάς και δυσμάς, και θα ανακλιθούν μαζί με τον Αβραάμ, και τον Ισαάκ, και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών.

Αλλά, αν κάποιος δυσπιστεί προς αυτό εξαιτίας της υπερβολής του θαύματος, δεν θα μπορούσε ωστόσο να προβάλει εύλογες αμφισβητήσεις σχετικά με την προφητεία, για την οποία η απόδειξη των γεγονότων θα φανεί ισχυρότερη, αν κάποιος αναλογιστεί ότι, ενώ τότε ήταν μόνο ένας Ρωμαίος χιλίαρχος που προσήλθε στον Σωτήρα –ο οποίος μάλιστα επέδειξε απέναντί του μεγαλύτερη και πιο ειλικρινή ομολογία σε σύγκριση με το έθνος των Ιουδαίων–, ο δικός μας Σωτήρας προφητεύει ότι, αντί για έναν, θα είναι πολλοί εκείνοι που στο μέλλον θα προσέλθουν σε αυτόν όμοια με εκείνον, προερχόμενοι τόσο από τις περιοχές της αυγής και της ανατολής όσο και από αυτούς που κατοικούν προς τη δύση του ηλίου, οι οποίοι, μέσω της επίγνωσης και της ομολογίας τους προς αυτόν, πρόκειται να αξιωθούν ίσης τιμής ενώπιον του Θεού με τους προπάτορες των Εβραίων.

Επειδή ακριβώς ο προπάτοράς τους, ο ίδιος ο φημισμένος Αβραάμ, προερχόμενος από ειδωλολάτρες πατέρες, άλλαξε τον τρόπο ζωής του, έχοντας απομακρυνθεί από την πολυθεϊστική πλάνη και έχοντας αναγνωρίσει τον έναν Θεό που είναι πάνω από όλα, προαγγέλλει ότι αμέτρητοι άνθρωποι σε όλη την οικουμένη θα γίνουν όμοιοι με αυτόν και τα παιδιά του, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, και από αυτούς κυρίως τα έθνη της ανατολής και όσοι κατοικούν προς τη δύση του ηλίου· και προσθέτει σε αυτά και το σπουδαιότερο σημείο της προφητείας: ότι οι ίδιοι οι Ιουδαίοι, οι απόγονοι εκείνων των θεοφιλών ανδρών, που καυχώνται για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, εξαιτίας της εναντίωσής τους και της απιστίας τους προς αυτόν, ως στερημένοι από το φως της γνώσης, θα αποβληθούν στο εξώτερο σκοτάδι, προαναγγέλλοντας με αυτόν τον τρόπο την άγνοιά τους, την έσχατη αμάθειά τους και τη στέρηση του σωτηρίου φωτός. Εδώ, λοιπόν, αρμόζει να στρέψουμε την προσοχή μας στις εκπληρώσεις αυτών των γεγονότων και να τα διαπιστώσουμε με τα ίδια μας τα μάτια, πώς δηλαδή οι Ιουδαίοι, που σεμνύνονται ότι αποτελούν γένος των προαναφερθέντων θεοφιλών ανδρών, έχουν εκδιωχθεί όχι μόνο από τη βασιλεία του Θεού, αλλά και από την ίδια την ιερή και βασιλική τους μητρόπολη. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ότι δεν συγκρατούσαν το πλήθος από τη ροπή προς το χειρότερο. Τέτοιοι είναι αυτοί που αποβάλλονται από την ιερή Εκκλησία και τη βασιλεία του Θεού, είτε ανήκουν στον παλαιό είτε στον νέο λαό του Ισραήλ, πράγμα το οποίο αποδεικνύει και ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέγοντας: «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και βορρά και θα ανακλιθούν μαζί με τον Αβραάμ και τον Ισαάκ στη βασιλεία του Θεού, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκβληθούν έξω, στο εξώτερο σκοτάδι».

Ποιοι είναι λοιπόν οι υιοί της βασιλείας που εκβάλλονται στο σκότος; Εκείνοι που έχουν μεν την ομολογία της πίστεως, αλλά με τα έργα τους αρνούνται τον Θεό, όντας βδελυροί και απειθείς και για κάθε αγαθό έργο αδόκιμοι. Ποιοι είναι εκείνοι που ανακλίνονται μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών; Εκείνοι που με ειλικρινή πίστη ακολουθούν πιστά τον νόμο και τη διδασκαλία του Πνεύματος, και με τα έργα τους αποδεικνύουν την πίστη τους.

Λύση. Από αυτά αποδεικνύεται ότι όχι μόνο ο Κύριος εξέθεσε τους μακαρισμούς για δεύτερη φορά, αλλά και ότι θεράπευσε διαφορετικούς λεπρούς και παραλυτικούς. Διότι αυτούς που αναφέρονται στον Ματθαίο, τους προσφώνησε πριν από την εκλογή των δώδεκα από τους υπολοίπους. Γι' αυτό και τους εξέθεσε πιο γενικά. Μετά από αυτούς, αφού κατέβηκε από το όρος, καθάρισε τον λεπρό, και τον δούλο του εκατόνταρχου, και την πενθερά του Πέτρου. Ο Λουκάς, όμως, αναφέρει ότι μετά την εκλογή των δώδεκα και τη φανέρωση των ονομάτων τους, ο Κύριος Χριστός στάθηκε σε πεδινό τόπο και τους εκφώνησε τους μακαρισμούς. Γι' αυτό και απευθύνεται στο πρόσωπό τους. Ομοίως και καθένας από τους εκατόνταρχους, τόσο αυτός που αναφέρεται στον Ματθαίο, όσο και αυτός στον Λουκά, ήταν διαφορετικό πρόσωπο, αν και ήταν και οι δύο κάτοικοι της Καπερναούμ. Διότι ο μεν ένας παρακαλεί τον Κύριο αυτοπροσώπως, ενώ ο άλλος μέσω των πρεσβυτέρων. Και ο ένας παρακαλεί για δούλους, ενώ ο άλλος για υιό, επειδή στην Αγία Γραφή συνηθίζεται ο υιός να ονομάζεται «παις».

Εάν δε αυτό είναι αλήθεια, όπως και είναι αλήθεια, τι πιο άφρον ή πιο ανόητο από εκείνους που λένε ότι: «Μου αρκεί να διαφύγω από τη γέεννα, αλλά για το αν θα εισέλθω στη βασιλεία δεν με νοιάζει»; Διότι το να διαφύγει κανείς από τη γέεννα, αυτό ακριβώς σημαίνει να εισέλθει στη βασιλεία, όπως και το να εκπέσει από αυτήν σημαίνει να εισέλθει στη γέεννα. Διότι δεν μας δίδαξε η Γραφή για τρεις τόπους, αλλά τι; «Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου στη δόξα του, θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά». Ούτε λοιπόν ανέφερε τρία τάγματα, αλλά δύο, ένα στα δεξιά και ένα στα αριστερά. Και διαχώρισε τα όρια της διαφοράς των καταλυμάτων τους, λέγοντας ότι, «θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια», δηλαδή οι αμαρτωλοί, «οι δε δίκαιοι στην αιώνια ζωή θα λάμψουν όπως ο ήλιος». Και πάλι: «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών, και θα αναπαυθούν στους κόλπους του Αβραάμ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκβληθούν στο εξώτερο σκότος, όπου θα υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Πράγμα που είναι πιο φοβερό από κάθε φωτιά.

ΡΜΖ΄. Στον ίδιο. Περί του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ. Ο Κύριος, θέλοντας να προκαλέσει τον ζήλο του αχάριστου λαού των Ιουδαίων που αντιλέγει στο ευαγγελικό κήρυγμα, λέει ότι πολλοί θα έρθουν από την ανατολή και τη δύση και θα παρακαθίσουν στο τραπέζι μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους προπάτορές τους, στη βασιλεία των ουρανών, οικοδομώντας πάνω στο θεμέλιο του νόμου τους λίθους της χάριτος και συντάσσοντας τον θείο λαό μαζί με τους πατριάρχες. Και δείχνοντας τη συνάφεια του νόμου με το Ευαγγέλιο, υποδεικνύει ότι εκείνοι που ευδοκίμησαν και στα δύο θα τύχουν δοξασμού, ενώ εκείνοι που υπερηφανεύονται για την καταγωγή τους και στερούνται την αρετή, αν και κομπάζουν ότι είναι υιοί της βασιλείας, θα ολισθήσουν σε ατελεύτητη τιμωρία.

Εάν όμως ήταν κακή, δεν θα αναζητούσε κάτι περισσότερο, ούτε θα την διόρθωνε, αλλά θα την απέρριπτε. Και πώς, λέγει κάποιος, εάν είναι τέτοια, δεν εισάγει στη βασιλεία; Τώρα δεν εισάγει εκείνους που διάγουν τον βίο τους μετά την παρουσία του Χριστού, εφόσον βεβαίως έχουν απολαύσει μεγαλύτερη δύναμη και οφείλουν να αγωνιστούν περισσότερο· διότι όλους όσοι ανατράφηκαν με αυτήν, τους εισάγει. Επειδή, «πολλοί από ανατολών και δυσμών θα έλθουν», λέγει, «και θα ανακλιθούν στους κόλπους του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ». Και ο Λάζαρος εξάλλου, απολαμβάνοντας τα μεγάλα έπαθλα, φαίνεται να αναπαύεται στους δικούς του κόλπους. Και όλοι όσοι έλαμψαν εξαιρετικά στην Παλαιά Διαθήκη, μέσα από αυτήν έλαμψαν όλοι.

Επομένως, το να έχει κανείς υψηλές αντιλήψεις γι' αυτόν, αυτό αποτελεί κατεξοχήν πρόξενο της πίστεως, της βασιλείας και των άλλων αγαθών. Διότι ο έπαινος προς αυτόν δεν περιορίστηκε μόνο στα λόγια, αλλά του παρέδωσε τον ασθενή υγιή σε ανταπόδοση της πίστεώς του, και του πλέκει λαμπρό στέφανο, και του υπόσχεται μεγάλες δωρεές, λέγοντας τα εξής: «Πολλοί θα έλθουν από την ανατολή και τη δύση και θα ανακλιθούν στους κόλπους του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ· οι δε υιοί της βασιλείας θα εκβληθούν έξω». Επειδή δηλαδή είχε επιδείξει πολλά θαύματα, τους μιλάει πλέον με μεγαλύτερη παρρησία. Έπειτα, για να μη νομίσει κανείς ότι τα λόγια αυτά αποτελούν κολακεία, αλλά για να μάθουν όλοι ότι τέτοια ήταν η εσωτερική διάθεση του εκατοντάρχου, λέγει: «Πήγαινε· ας γίνει σε σένα όπως πίστεψες». Και αμέσως ακολούθησε το έργο, το οποίο επιβεβαίωνε την προαίρεσή του. Και θεραπεύθηκε ο δούλος του από την ώρα εκείνη. Το ίδιο ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση της Συροφοινίκισσας· διότι και σε εκείνη λέγει: «Ω γύναι, μεγάλη είναι η πίστη σου· ας γίνει σε σένα όπως θέλεις». Και θεραπεύθηκε η θυγατέρα της. Επειδή όμως και ο Λουκάς, όταν εξιστορεί αυτό το θαύμα, προσθέτει αρκετά άλλα στοιχεία τα οποία φαίνεται να υποδηλώνουν διαφωνία, είναι αναγκαίο να επιλύσουμε και αυτά για χάρη σας. Τι λέγει λοιπόν ο Λουκάς; «Έστειλε σε αυτόν πρεσβυτέρους των Ιουδαίων, παρακαλώντας τον να έλθει». Ο Ματθαίος όμως λέγει ότι ο ίδιος τον πλησίασε και του έλεγε: «Δεν είμαι άξιος». Και μερικοί βέβαια υποστηρίζουν ότι αυτός δεν είναι το ίδιο πρόσωπο με εκείνον, αν και παρουσιάζει πολλές ομοιότητες.

Είδες πώς είχε ήδη εκπληρωθεί το: «Αναζητάτε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»; Επειδή, δηλαδή, επέδειξε μεγάλη πίστη και ταπεινοφροσύνη, και τον ουρανό τού χάρισε, και την υγεία τού πρόσθεσε· και δεν τον τίμησε μόνο με αυτό, αλλά και με το να δείξει ποιοι εκβάλλονται, ενώ αυτός εισάγεται. Διότι από εδώ και στο εξής κάνει πλέον γνωστό σε όλους ότι η σωτηρία προέρχεται από την πίστη, και όχι από τα έργα του νόμου. Γι' αυτόν τον λόγο, η δωρεά αυτή δεν θα προσφέρεται μόνο στους Ιουδαίους, αλλά και στα έθνη· και μάλιστα περισσότερο σε εκείνους παρά σε αυτούς. Διότι, λέει, μην νομίσετε ότι αυτό συνέβη μόνο στην περίπτωσή του· καθώς το ίδιο θα συμβεί σε ολόκληρη την οικουμένη. Και το έλεγε αυτό, προφητεύοντας για τα έθνη, και προσφέροντάς τους αγαθές ελπίδες. Επειδή τον ακολουθούσαν και κάποιοι από τη Γαλιλαία των εθνών. Και τα έλεγε αυτά, αφενός για να μην αφήσει τους εθνικούς να απελπιστούν, και αφετέρου για να καταρρίψει το υψηλό φρόνημα των Ιουδαίων. Ώστε να μην προκαλέσει όμως δυσφορία αυτό που ειπώθηκε στους ακροατές, ούτε να τους δώσει καμία λαβή, ούτε εισάγει προηγουμένως τον λόγο περί των εθνών, αλλά, παίρνοντας αφορμή από τον εκατόνταρχο, ούτε αναφέρει γυμνό το όνομα των εθνών. Διότι δεν είπε, «Πολλοί από τα έθνη», αλλά, «Πολλοί από ανατολών και δυσμών»· πράγμα που υποδήλωνε μεν τα έθνη, αλλά δεν προκαλούσε έτσι δυσφορία στους ακροατές· διότι αυτό που ειπώθηκε ήταν συγκαλυμμένο.

Αφού, λοιπόν, ανύψωσε τα φρονήματα όλων και τους έπεισε να έχουν θάρρος και για τους εαυτούς τους και για ολόκληρη την οικουμένη, πρόσθεσε ότι: «Πολλοί πρώτοι θα είναι έσχατοι, και έσχατοι πρώτοι». Αυτό, αν και έχει λεχθεί αόριστα και για πολλούς άλλους, ειπώθηκε και για τούτους, καθώς και για τους απειθείς Φαρισαίους· πράγμα που είχε πει και προηγουμένως, ότι: «Πολλοί θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και θα παρακαθίσουν μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα ριχθούν έξω». Έπειτα, παραθέτει και μία παραβολή, παρακινώντας σε μεγάλη προθυμία όσους είχαν υστερήσει. «Διότι η βασιλεία των ουρανών», λέγει, «είναι όμοια με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες για τον αμπελώνα του. Και αφού συμφώνησε μαζί τους προς ένα δηνάριο την ημέρα, τους έστειλε στον αμπελώνα του. Κατά την τρίτη ώρα είδε άλλους να στέκονται άπραγοι, και είπε και σε εκείνους: “Πηγαίνετε και εσείς στον αμπελώνα, και ό,τι είναι δίκαιο θα σας το δώσω”. Και γύρω στην έκτη και την ενάτη ώρα έπραξε παρομοίως. Γύρω δε στην ενδέκατη ώρα, είδε άλλους να στέκονται άπραγοι, και τους λέγει: “Γιατί στέκεστε εδώ όλη την ημέρα άπραγοι;”. Εκείνοι του απαντούν: “Διότι κανείς δεν μας μίσθωσε”. Τους λέγει: “Πηγαίνετε και εσείς στον αμπελώνα μου, και ό,τι είναι δίκαιο θα το λάβετε”».

Διότι πολλοί, αν και περιστοιχίζουν τον Ιησού, βρίσκονται μακριά του· και εκείνοι που απέχουν μακριά, βρίσκονται κοντά στη χάρη. Διότι αυτό ακριβώς μαρτυρεί και η θεία Γραφή λέγοντας: «Πολλοί θα έλθουν από την ανατολή και τη δύση και θα αναπαυθούν στον κόλπο του Αβραάμ· ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκβληθούν στο σκοτάδι το εξώτερο.» Γι' αυτό τον λόγο σήμερα ο μακάριος Ιωάννης αναφωνούσε λέγοντας: «Γίνονταν τότε τα Εγκαίνια στα Ιεροσόλυμα, και ήταν χειμώνας.» «Τότε.» Πότε; Όταν οι Ιουδαίοι, αν και είχαν οφθαλμούς, δεν έβλεπαν· όταν, ενώ ψηλαφούσαν τη ζωή, όδευαν προς τον θάνατο. «Τότε.» Πότε; Όταν, ενώ είχαν την ειρήνη, παροξύνονταν προς τον θάνατο· όταν, ενώ απολάμβαναν τη θεότητα, ενδύθηκαν τον διάβολο.

Ο ίδιος ο Χριστός, λέει. Διότι, όταν είδε τον εκατόνταρχο που είχε μεγάλη πίστη, έλεγε: «Πολλοί θα έρθουν από την ανατολή και τη δύση και θα ανακλιθούν μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ». Και ο Λάζαρος, εξάλλου, θεάται τότε από τον πλούσιο να ευφραίνεται μαζί του. Αλλά τι σχέση έχουν αυτά με τον Παύλο, και τι με τον Πέτρο, και τι με τον Ιωάννη; Διότι ο Παύλος και ο Ιωάννης δεν είναι ο Λάζαρος, ούτε οι πολλοί που ήρθαν από ανατολή και δύση αποτελούσαν τον χορό των αποστόλων. Επομένως, αυτός ο λόγος σας είναι περιττός και μάταιος.

Εάν όμως θέλεις οπωσδήποτε να ακούσεις τα έπαθλα των αποστόλων, άκουσε εκείνον που πρόκειται να τα δώσει να λέει: «Εσείς που με ακολουθήσατε, όταν καθίσει ο Υιός του ανθρώπου στον θρόνο της δόξας του, θα καθίσετε και εσείς σε δώδεκα θρόνους κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ». Και πουθενά εδώ δεν αναφέρεται ο Αβραάμ, ούτε ο γιος του, ούτε ο γιος εκείνου, ούτε ο κόλπος που τους έλαχε, αλλά κάποιο αξίωμα πολύ μεγαλύτερο από αυτό· διότι αυτοί θα καθίσουν για να κρίνουν τους απογόνους εκείνων. Η διαφορά δεν είναι φανερή μόνο από αυτό, αλλά και από το γεγονός ότι όσα αξιώθηκε ο Αβραάμ, θα τα αξιωθούν πολλοί. Διότι «πολλοί», λέγει, «θα έλθουν από ανατολάς και δυσμάς και θα ανακλιθούν μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ»· αυτούς τους θρόνους όμως, κανένας άλλος δεν πρόκειται να τους καταλάβει, παρά μόνο η χορεία αυτών των αγίων.

Αν όμως θέλεις να τον δεις και πρόσωπο με πρόσωπο —διότι γνωρίζω ότι αυτό ποθείς περισσότερο από όλα—, διαφύλαξε γι' αυτόν την κλίνη ανέπαφη από άλλον άνδρα και φρόντισε να επιδείξεις βίο ίσο με τον δικό του, και οπωσδήποτε θα μεταβείς στον ίδιο τόπο με αυτόν, για να συγκατοικήσεις μαζί του όχι πέντε έτη, όπως εδώ, ούτε εκατόν είκοσι, ούτε χίλια και δύο φορές τόσα, ούτε μύρια και πολλές φορές τόσα, αλλά στους άπειρους και ατελεύτητους αιώνες. Διότι τους τόπους εκείνους της αναπαύσεως δεν κληρονομούν από τη φύση τους οι σωματικές συγγένειες, αλλά η ισότητα του βίου. Διότι, εάν τον Λάζαρο, μολονότι ήταν άγνωστος στον Αβραάμ, τον οδήγησε στους ίδιους κόλπους με αυτόν, και η απαράλλακτη ομοιότητα της πολιτείας καθιστά πολλούς από ανατολή και δύση ικανούς να αναπαυθούν μαζί του, έτσι και εσένα, μαζί με τον καλό Θηράσιο, θα σε υποδεχθεί ο τόπος της ανέσεως, εάν θελήσεις να επιδείξεις τον ίδιο βίο με εκείνον· τότε θα τον ξαναβρείς όχι με αυτό το κάλλος του σώματος με το οποίο απήλθε, αλλά με κάποια άλλη λαμπρότητα και φαιδρότητα, η οποία θα ακτινοβολεί περισσότερο και από τις ηλιακές ακτίνες. Διότι αυτό το σώμα, έστω και αν φθάσει σε μεγάλη ακμή, είναι ωστόσο φθαρτό· τα σώματα όμως εκείνων που ευαρέστησαν τον Θεό θα ενδυθούν τόση δόξα, την οποία δεν είναι καν δυνατόν να αντικρίσουν τα μάτια τούτα. Και ο Θεός φρόντισε να μας δοθούν ορισμένα σημεία και αμυδρά ίχνη αυτών και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη.

Διότι τα μεγάλα σχέδια που είχε αποφασίσει ο Πατέρας για όλους τους ανθρώπους που έγιναν και θα γίνουν ευάρεστοι σε αυτόν, καθώς και για τους ανθρώπους ή τους αγγέλους που ομοίως αποστάτησαν από το θέλημά του, αυτός μόνος τα δίδαξε απροκάλυπτα, λέγοντας: Θα έρθουν από την ανατολή και τη δύση, και θα καθίσουν στο τραπέζι μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών· ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκδιωχθούν στο απώτερο σκοτάδι. Και: Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν φάγαμε και δεν ήπιαμε στο όνομά σου και δεν προφητεύσαμε και δεν βγάλαμε δαιμόνια; Και θα τους πω: Απομακρυνθείτε από εμένα. Και σε άλλους λόγους, με τους οποίους πρόκειται να καταδικάσει τους αναξίους να μην σωθούν, είπε ότι θα τους πει: Πηγαίνετε στο απώτερο σκοτάδι, το οποίο ετοίμασε ο Πατέρας για τον σατανά και τους αγγέλους του. Και πάλι σε άλλους λόγους είπε: Σας δίνω εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και σκολοπένδρες και πάνω σε κάθε δύναμη του εχθρού. Και τώρα εμείς, που πιστεύουμε στον σταυρωθέντα επί Ποντίου Πιλάτου Ιησού, τον Κύριό μας, όταν εξορκίζουμε όλα τα δαιμόνια και τα πονηρά πνεύματα, τα υποτάσσουμε σε εμάς. Διότι, αν και μέσω των προφητών είχε κηρυχθεί συγκαλυμμένα ότι ο Χριστός επρόκειτο να υποστεί τα πάθη του και μετά από αυτά να γίνει κύριος των πάντων, εντούτοις αυτό δεν μπορούσε να γίνει κατανοητό από κανέναν, μέχρις ότου ο ίδιος έπεισε τους αποστόλους ότι αυτά ακριβώς είχαν κηρυχθεί ρητώς στις Γραφές.

Διότι θα έρθουν, είπε, από τη δύση και την ανατολή, και θα παρακαθίσουν μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών. Οι δε υιοί της βασιλείας θα εκβληθούν στο εξώτερο σκοτάδι. Και αυτά, είπα, τα λέω επειδή δεν φροντίζω για τίποτε άλλο παρά για το να λέω την αλήθεια, χωρίς να πρόκειται να υποχωρήσω μπροστά σε κανέναν, ακόμη και αν χρειαστεί να κατακοπώ αμέσως σε κομμάτια από εσάς. Διότι, χωρίς να δείξω καμία μέριμνα ούτε για το δικό μου γένος, εννοώ τους Σαμαρείτες, όταν απευθύνθηκα εγγράφως στον Καίσαρα, είπα ότι πλανώνται επειδή πείθονται στον ομοεθνή τους μάγο Σίμωνα, τον οποίο αποκαλούν θεό, ανώτερο από κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη.

Διότι διαφορετικά δεν θα έλεγε αυτό ο Ησαΐας: «Και εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και τα Γόμορρα»· και ο Ιεζεκιήλ: «Ότι ακόμη κι αν ο Νώε, ο Ιακώβ και ο Δανιήλ ζητήσουν γιους ή κόρες, δεν πρόκειται να τους δοθούν· αλλ' ούτε πατέρας υπέρ του γιου ούτε γιος υπέρ του πατέρα, αλλά καθένας θα χαθεί εξαιτίας της δικής του αμαρτίας και καθένας θα σωθεί εξαιτίας της δικής του δικαιοπραξίας»· και πάλι ο Ησαΐας: «Θα δουν τα πτώματα εκείνων που παρέβησαν τον νόμο· το σκουλήκι τους δεν θα σταματήσει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει, και θα γίνουν θέαμα σε κάθε σάρκα». Και ο Κύριός μας, σύμφωνα με το θέλημα του Πατρός και Δεσπότη των πάντων που τον έστειλε, δεν θα έλεγε: «Θα έλθουν από δυσμάς και ανατολάς, και θα ανακλιθούν μαζί με τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών· ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκβληθούν στο εξώτερο σκότος». Αλλά και το ότι όχι με υπαιτιότητα του Θεού αυτοί που προγνωρίζονται και πρόκειται να γίνουν άδικοι, είτε άγγελοι είτε άνθρωποι, γίνονται φαύλοι, αλλά με δική του υπαιτιότητα ο καθένας είναι τέτοιος, όπως ακριβώς θα αποκαλυφθεί ο καθένας, το απέδειξα και στα προηγούμενα.

Εκείνη όμως δεν το έκανε αυτό αμέσως —διότι η γυναίκα είναι ικανή να θηρεύει με την αναβολή αυτό που επιδιώκει— αλλά, ανάβοντας και φουντώνοντας μάλλον περισσότερο την επιθυμία του απατημένου για εκείνα που ζητούσε, δεν του έδινε αυτό που λαχταρούσε να αποκτήσει, αλλά του προέτεινε ένα άλλο ευαγγελικό ρητό, ρωτώντας τον για ποιους νομίζει ότι λέει ο Κύριος: «Πολλοί θα έρθουν από ανατολάς και δυσμάς και θα καθίσουν στο δείπνο με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα ριχτούν στο εξώτερο σκοτάδι»· ποιους άραγε υπονοεί ως υιούς της βασιλείας, και πώς, αφού απορριφθούν από αυτήν, παραπέμπονται στο εξώτερο σκοτάδι; 107. Αυτά και άλλα παρόμοια προτείνοντας εκείνο το γυναικόμορφο όργανο της απάτης στον τρισάθλιο και μαγεύοντάς τον σιγά σιγά, εφόσον τον είχε κάνει να προσκολληθεί ολοκληρωτικά σε αυτήν και είδε ότι την πρόσεχε σαν δάσκαλο, πήρε τον λόγο και είπε: «Οι υιοί της βασιλείας, που εκδιώκονται από αυτήν και καταδικάζονται στο εξώτερο σκοτάδι, είναι αυτοί τους οποίους εσύ και οι όμοιοί σου αποκαλείτε και θεωρείτε αγίους, οι οποίοι διώχνουν δαίμονες και θεραπεύουν ασθένειες, και στους οποίους αποφασίσατε να αποδίδετε σέβας, έχοντας εγκαταλείψει τον μόνο ζωντανό και αθάνατο Θεό».

Γι' αυτό δέομαι και παρακαλώ· εκλιπαρώ και ικετεύω, παρακαλώ θερμά και προσπίπτω ως πατέρας, αν και δεν είμαι άξιος, ως αδελφός, ως τέκνο, ως δούλος σας, σταθείτε σταθεροί, υπομείνετε γενναία· έχετε θάρρος, ανδρωθείτε, υψωθείτε με τη διάνοια· ανυψωθείτε στα ουράνια. Ας δούμε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό με τη διάνοιά μας καθήμενο σε θρόνο δόξας· ενώπιόν του τα Σεραφείμ και τα Χερουβείμ και κάθε αγγελικό τάγμα παρίσταται και λειτουργεί με φόβο και τρόμο· τότε θα ακούσουν την ευλογημένη και δεσποτική φωνή εκείνοι που ολοκλήρωσαν καλώς τον αγώνα και δεν θέλχθηκαν από καμία από τις παρούσες ηδονές, ούτε παρασύρθηκαν στην τερπνότητα της ματαιότητας του κόσμου. Τότε, λέει, θα λάμψουν οι δίκαιοι σαν τον ήλιο, όταν θα έλθουν από ανατολή και δύση και βορρά και θάλασσα, και θα παρακαθίσουν μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ σε χαρά ανεκλάλητη· όταν ο βασιλιάς μας και Κύριος θα διανείμει τις δωρεές ανάλογα με την αξία του καθενός. Ω, αδελφοί μου και τέκνα, πόση και τι λογής δόξα θα απολαύσουν οι τρισμακάριοι και άγιοι αποτακτίτες.

Αλλά μακάρι να μην τα ακούσουμε ποτέ αυτά, τέκνα και αδελφοί, ούτε να υποστούμε εκείνον τον ελεεινό και απερίγραπτο χωρισμό από τους αγίους και τους δικαίους, ενώ εκείνοι μεν θα προσλαμβάνονται σε χαρά ανεκλάλητη και σε φως ανέκφραστο και σε απόλαυση ακόρεστη («διότι θα ανακλιθούν», λέει η Γραφή, «μαζί με τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ»), εμείς δε θα οδηγούμαστε μαζί με τους δαίμονες στο άσβεστο πυρ και στον ατελεύτητο σκώληκα, στον βρυγμό των οδόντων, στο μέγα χάος, στα ανυπόφορα τάρταρα, στα άλυτα δεσμά, στα σκοτεινότατα καταχθόνια, και αυτά όχι για μικρό χρονικό διάστημα, ούτε για ένα έτος, ούτε για εκατό έτη, ούτε για χίλια έτη, και θα προσθέσω ούτε για μύρια έτη. Διότι η κόλαση δεν θα έχει τέλος, όπως νομίζουν οι Ωριγενιστές, αλλά θα υπάρχει παντοτινά και αμετάβλητα και αιώνια, σύμφωνα με την απόφαση του Κυρίου. Πού θα βρεθεί λοιπόν τότε, καθώς λένε οι άγιοι, αδελφός ή πατέρας ή μητέρα, για λύτρωση, για υπεράσπιση; Πουθενά. Διότι, «αδελφός», λέει η Γραφή, «δεν μπορεί να λυτρώσει· θα μπορέσει να λυτρώσει άνθρωπος; Κανείς δεν θα μπορέσει να δώσει στον Θεό εξιλαστήριο αντάλλαγμα για τον εαυτό του, ούτε το τίμημα της λύτρωσης της ψυχής του».

«Αλήθεια σας λέω, ούτε στον Ισραήλ βρήκα τόση πίστη.» Αν εγώ, λέει, όντας δούλος του βασιλιά, διατάζω τους υφισταμένους μου στρατιώτες, εσύ πολύ περισσότερο μπορείς να διατάξεις τον θάνατο και τις ασθένειες, ώστε από αυτόν μεν να αναχωρούν, σε άλλον δε να επιτίθενται· διότι οι σωματικές ασθένειες είναι στρατιώτες και όργανα δικαιοσύνης του Θεού. Θαυμάζει, λοιπόν, ο Χριστός, λέγοντας ότι ούτε στους Ισραηλίτες βρήκε τόση πίστη, όση στον εθνικό. «Σας λέω, μάλιστα, ότι πολλοί θα έλθουν από Ανατολών και Δυσμών, και θα παρακαθίσουν με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκβληθούν στο σκότος το εξώτερο· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων.» Δεν είπε ότι πολλοί εθνικοί θα παρακαθίσουν, για να μην προσβάλει τους Ιουδαίους, αλλά το είπε συγκεκαλυμμένα, «από Ανατολών και Δυσμών».