Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 8:22

Παρακάλεσα Αυτόν «που δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει», ώστε να σε κατατάξει σε αυτό μαζί με τους σωζομένους. Και ελέησε και εσένα μετά από εμένα, και αμέσως σε κατέταξε, Αυτός «που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.» Δωρεάν, λοιπόν, το έλαβες. Σε σένα, επομένως, εναπόκειται το να βρίσκεσαι ή να μη βρίσκεσαι σε μια τέτοια καταγραφή. Εφόσον, λοιπόν, εσύ το θέλεις, σε βοηθά Εκείνος που λέει: «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης» και τα εξής. Ιδού, σου τα είπα, πρόσεχε να μην εκπέσεις από μια τέτοια στράτευση, μήπως και νοσήσεις από ανίατο τραύμα. Διότι, εάν εκπέσεις από αυτήν, ούτε στον κόσμο θα είσαι χρήσιμος. Ο Κύριος να σε σκεπάσει από τον πονηρό και να σε διασώσει για την αιώνια ζωή. Αμήν. Τέκνο μου, «άφησε λοιπόν τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς», και βλέπεις πώς δοξάζεται ο Θεός στη σύναξη των αγίων.

Διότι αυτό και μόνο ενθαρρύνει την αδυναμία μου. Απόκριση του Βαρσανουφίου: Τέκνο μου, το ότι ο καιρός είναι πονηρός είναι φανερό, και αυτός που μπορεί να ξεφύγει, σώζεται όπως ο Λωτ από τα Σόδομα. Διότι «ο κόσμος κείται εν τω πονηρώ», σύμφωνα με το γεγραμμένο, και όσους βρίσκονται σε αυτόν εξάπαντος τους μεταβάλλει σύμφωνα με αυτόν. Διότι, όταν εμπλέκονται στα γήινα, γίνονται γήινοι, ενώ εκείνοι που τα απαρνούνται (αποτάσσονται) έχουν ανέλθει από τη γη, επομένως είναι φανερό ότι γίνονται και ουράνιοι. Και δεν κατανοούμε οι άθλιοι ότι, έστω κι αν δεν θέλουμε για χάρη του Θεού να αναχωρήσουμε από αυτά, θα πρέπει να αναχωρήσουμε την ώρα του θανάτου μας παρά τη θέλησή μας. Τέκνο μου, η επιταγή του Θεού είναι να αποκοπεί ο άνθρωπος αμέσως από όλα. Διότι στον άνθρωπο που Τον πλησίασε ζητώντας και λέγοντας: «Θα σε ακολουθήσω όπου κι αν πας, Κύριε, αλλά επίτρεψέ μου πρώτα να αποχαιρετήσω αυτούς που βρίσκονται στο σπίτι μου», Εκείνος είπε: «Κανένας που βάζει το χέρι του στο άροτρο και στρέφει το βλέμμα του πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών». Και πάλι σε άλλον είπε: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς». Και πάλι: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου», και τα εξής. Και πάλι: «Αν κάποιος έρχεται προς εμένα και δεν μισεί πατέρα και μητέρα», και τα εξής. Γιατί όμως είπε ότι πρέπει να μισήσει και την ίδια του την ψυχή; Και πώς μισεί κανείς την ίδια του την ψυχή, παρά μόνο με την αποκοπή του ιδίου του θελήματος για χάρη του Κυρίου σε όλα, λέγοντας: «Όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως Εσύ;»

Απόκριση: Πολλές φορές σου λέω: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς», και μάλλον δεν αηδιάζεις ακόμη από τη δυσωδία τους. Πρόσεχε τι λες, διότι δεν ξέρεις τι λες. Διότι ο μεθυσμένος χλευάζεται από τους ανθρώπους, δέρνεται, καταφρονείται, δεν υπολογίζει τον εαυτό του, δεν εκφέρει γνώμες, δεν διδάσκει άλλους, δεν συμβουλεύει για τίποτα, δεν διακρίνει αν αυτό είναι καλό ή αυτό είναι κακό. Εάν με το στόμα τα λες και άλλα δείχνεις με τα έργα σου, μιλάς με άγνοια. Μην αποκοιμηθείς, μήπως και ξαφνικά φθάσει στα αυτιά σου το: «Ιδού ο νυμφίος, εξέλθετε προς προϋπάντησή του». Και πώς θα πεις τότε: «Είμαι απασχολημένος»; Σε έκανε αμέριμνο, και εσύ δεν το θέλεις. Σου αφαίρεσε τη μέριμνα και εσύ περιπλέκεις τον εαυτό σου;

Θέλεις να σωθείς; Κράτησε την αταλάντευτη στάση σου και τρέχε προς τον σκοπό που βρίσκεται μπροστά σου. Μην αφήσεις τον διάβολο, με την πρόφαση κάποιας εύλογης δικαιολογίας, να σου προκαλέσει άκαιρη μέριμνα. Απαλλάξου από τη μέριμνα για κάθε πράγμα. Είτε ζουν, είτε πεθαίνουν, μην στρέφεις τη σκέψη σου εκεί. Να θυμάσαι τον Κύριο που λέει: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς.» Πρόσεχε τον εαυτό σου, διότι εκείνοι δεν πρόκειται να σε σώσουν κατά τη φοβερή ώρα. Πολλές φορές σου το λέω, ξύπνησε από τον βαρύτατο ύπνο, διότι δεν γνωρίζεις ποια ώρα έρχεται ο Κύριος, ώστε όταν έλθει να σε βρει έτοιμο. Όσο για τους μολυσμούς, αυτοί αποτελούν πτώση της ψυχής. Αγάπησε τον Ιησού με όλη σου την καρδιά και δεν πρόκειται να πέσεις ποτέ. Ειρήνη σε σένα εν Κυρίω, ειρήνη σε σένα εν αγάπη Θεού, ειρήνη σε σένα με άγιο φίλημα.

Διότι σε εκείνον που ήθελε να αποχαιρετήσει τους οικείους του, λέει: «Κανείς που έχει βάλει το χέρι του στο άροτρο και βλέπει προς τα πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών»· και σε εκείνον που Τον παρακαλούσε να θάψει τον πατέρα του, λέει: «Ακολούθησέ με, και άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς». Αν και φαινόταν ότι και οι δύο έκαναν πολύ λογικές και δίκαιες παρακλήσεις· όμως ο Σωτήρας δεν συγκατένευσε, ούτε καν για μια στιγμή δεν άφησε εκείνους που ανατρέφονται για τη βασιλεία των ουρανών να αποχωριστούν από Αυτόν, ώστε να μην πράξουν ή σκεφτούν κάτι κατώτερο από το υψηλό και ουράνιο φρόνημα εξαιτίας της ροπής προς τις γήινες και σαρκικές διαθέσεις, εφόσον δεν επιτρέπεται σε αυτούς που έχουν ουράνιο φρόνημα να ασχολούνται με τα επίγεια, καθώς έχουν ήδη μεταστεί και έχουν γίνει υπερκόσμιοι στη διάνοια. Εάν όμως πει κάποιος: «Πώς λοιπόν ο νόμος προστάζει να φροντίζουμε τους οικείους μας, λέγοντας: Και δεν θα παραβλέψεις τους οικείους του σπέρματός σου; Παρομοίως δε και ο Απόστολος: Εάν κάποιος δεν προνοεί για τους δικούς του, και μάλιστα για τους οικείους, έχει αρνηθεί την πίστη και είναι χειρότερος από άπιστο», θα δώσουμε την εξής σύντομη απάντηση: ότι ο θείος Απόστολος το είπε αυτό προς τους ανθρώπους του κόσμου, προς αυτούς που κατέχουν υλικό πλούτο και μπορούν να ανακουφίσουν την ανέχεια των συγγενών τους.

Ματθ. 8, 18-22. Ο Ιησούς παραγγέλλει να περάσουν στην απέναντι όχθη μόνο οι μαθητές, προκειμένου να μη φαίνεται ότι εμποδίζονται οι μαθητές από τα πλήθη που τον συνέθλιβαν από το να ακούσουν τις διδασκαλίες που τους άρμοζαν και τα μυστήρια του Θεού που επρόκειτο να τους αποκαλυφθούν γνησιότερα, τα οποία λέγονταν «με παραβολές στα πλήθη»· επειδή, έχοντας εγκαταλείψει όλα όσα είχαν στα χέρια τους, μόνοι αυτοί τον ακολούθησαν από φιλομάθεια, τους παραγγέλλει να διαβούν από τα πρόσκαιρα στα αιώνια, από τα επίγεια στα επουράνια, από τα σαρκικά στα πνευματικά.

Και δεν αναχώρησε προηγουμένως από τη γη των Μαδιανιτών, παρά μόνο όταν πληροφορήθηκε ότι πλέον είχε πεθάνει ο τύραννος των Αιγυπτίων· διότι φοβόταν πάρα πολύ τον θάνατο. Επειδή δε απαλλάχθηκε από αυτούς τους φόβους, αφού του το είχε προαναγγείλει ο Θεός, τότε μόλις, παίρνοντας τη γυναίκα και τα παιδιά του, κατεβαίνει στη γη των Αιγυπτίων, για να εκτελέσει τα προσταχθέντα. Αυτό θα μπορούσε να αποτελεί τύπο της ζωής σύμφωνα με τον Νόμο, η οποία κατά κάποιον τρόπο είναι μερισμένη και βλέπει και προς τα δύο, δηλαδή, εννοώ, και προς τα θεία και προς τα ανθρώπινα. Διότι δεν είναι ελεύθερη από τη γήινη και κοσμική φροντίδα, ούτε βέβαια εντελώς ιερή, αν και η ευαγγελική πολιτεία δεν επιδέχεται καθόλου τον μερισμό προς τα σαρκικά, δηλαδή προς τα πράγματα του κόσμου, αλλά ολοκληρωτικά αφιερώνει στον Θεό αυτούς που έχουν τεθεί υπό τον Χριστό. «Διότι εκείνοι που ανήκουν στον Ιησού Χριστό», λέει, «σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.» Γι' αυτό, όταν κάποιος από τους μαθητές προσήλθε και είπε στον Χριστό: «Διδάσκαλε, επίτρεψέ μου πρώτα να πάω και να θάψω τον πατέρα μου», διδάχθηκε ολοκληρωτικά την ιερή πολιτεία, ακούγοντας αμέσως: «Ακολούθησέ με, και άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς.» Γράφει επίσης σε κάποιους και ο θεσπέσιος Παύλος: «Όταν όμως ευδόκησε ο Θεός να αποκαλύψει τον Υιό του σε μένα, για να τον ευαγγελίζομαι στα έθνη, δεν συμβουλεύτηκα αμέσως σάρκα και αίμα.» Ο Μωυσής όμως συμβουλεύεται.

Ο νόμος όμως αποκλείει παντελώς κάτι τέτοιο, θέτοντας αυτό που είναι αρεστό στον Θεό υπεράνω του σεβασμού προς τους γονείς. «Διότι δεν θα εισέλθει», λέει, «ούτε για τον πατέρα ούτε για τη μητέρα του.» Διότι όταν κατορθώνεται η αρετή, ας παραμερίζεται η προσκόλληση στη σάρκα· ας βρίσκεται ο Θεός σε ανώτερη και καλύτερη θέση από την εξ αίματος συγγένεια. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο ίδιος ο Χριστός: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου, και όποιος αγαπά γιο ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου. Και όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.» Το ότι τα του Θεού είναι ανώτερα από τον σεβασμό προς τους γονείς, μας το δίδαξε και ο ίδιος ο Σωτήρας. Διότι τον πλησίασε κάποιος από εκείνους που ήδη συγκαταλέγονταν στους μαθητές, λέγοντας: «Κύριε, επίτρεψέ μου πρώτα να πάω και να θάψω τον πατέρα μου.» Και Εκείνος απάντησε: «Ακολούθει με, και άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς»· ονομάζοντας νεκρούς, νομίζω, εκείνους που επέλεξαν να φρονούν τα του κόσμου και δεν απέχουν από τα έργα της νεκρότητας. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Έτσι είναι. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Αυτός, λοιπόν, είναι ο τρόπος της πάναγνης και εξαιρετικής πολιτείας, σύμφωνα με τον νόμο, ή μάλλον εν πνεύματι και αληθεία· διότι ο νόμος είναι σκιά. Αλλά εάν συμβεί, λέει, να μιανθεί ποτέ ο αγιασμένος από νεκρό, ας κουρευτεί τότε, και ας ξυρίσει το κεφάλι του, καθώς η κόμη του έχει πλέον καταστεί ανίερη. Και την όγδοη ημέρα θα προσφέρει ένα ζεύγος τρυγονιών ή δύο νεοσσούς περιστεριών.

Γι' αυτό ακριβώς, λοιπόν, αποπέμπονταν από το στρατόπεδο. Μέσα από αυτά, πάλι, ο νόμος προτύπωνε ότι θα είναι κάποιος ανίερος και γεμάτος νοητή ακαθαρσία, εάν έχει συμμετάσχει στη νεκρότητα κάποιου άλλου, ως προς το ήθος και τον τρόπο ζωής· διότι νεκροί ως προς τους τρόπους είναι εκείνοι για τους οποίους θα ειπωθεί από τον Χριστό: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς». Έξω, λοιπόν, από τη θεία αυλή, και από την Εκκλησία των πρωτοτόκων, και από το ποίμνιο των αγίων αποπέμπεται εκείνος που έχει επικοινωνήσει με αυτούς που συνηθίζουν να φρονούν και να πράττουν νεκρά έργα, ή τους έχει πλησιάσει, με το να επιλέγει, εννοώ, να φρονεί και να πράττει τα ίδια με αυτούς. Έτσι, βέβαια, έχει το αίνιγμα του νόμου.

Αυτά ήταν τα κατορθώματα της έλευσης του Θεού Λόγου στους ανθρώπους, για τα οποία στη συνέχεια λέγεται: «Ομοίως αυτούς που τον πικραίνουν, που κατοικούν σε τάφους». Αυτό το ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος, διασαφηνίζοντας το νόημα και λέγοντας: «Οι δε απειθείς θα κατοικήσουν σε ξηρασία καύσωνα»· ο δε Ακύλας: «Όμως οι αποστάτες, λέγει, κατασκήνωσαν σε πετρώδη τόπο». Διότι ο ίδιος ήθελε να εξαγάγει και αυτούς που τον πίκραιναν και να τους ελευθερώσει από τα δεσμά τους. Επειδή όμως αυτοί επιμένουν στην απείθεια, παροξύνοντας με αυτόν ακριβώς τον τρόπο και πικραίνοντας τον Θεό, θα κατοικήσουν στους δικούς τους τάφους, ώστε να λέγεται γι' αυτούς: «Άφησε τους νεκρούς να θάβουν τους δικούς τους νεκρούς»· ή «θα κατοικήσουν σε ξηρασία καύσωνα», δεδομένου ότι πρόκειται να πορευθούν «στο πυρ το αιώνιο το ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του». «Θεέ, όταν συ πορευόσουν μπροστά από τον λαό σου, όταν συ διάβαινες μέσα από την έρημο. Διάψαλμα». Ότι δε ο Θεός Λόγος δεν επιδήμησε στους ανθρώπους μόνο κατά τη συντέλεια των αιώνων, αλλά και πρωτύτερα αυτός ήταν που αποκαλυπτόταν μέσω του Μωυσή, το διδάσκει ο παρών λόγος, λέγοντας: «Θεέ, όταν συ πορευόσουν μπροστά από τον λαό σου, όταν συ διάβαινες μέσα από την έρημο, η γη σείστηκε, και μάλιστα οι ουρανοί έσταξαν».

Ότι δε και η λογική ψυχή είναι δυνατόν να νεκρωθεί, καίτοι η ίδια η ύπαρξή της είναι ζωή, μας το δίδαξε ο μέγας Παύλος γράφοντας: «η χήρα που ζει φιλήδονα, αν και ζει, είναι νεκρή». Το να πούμε λοιπόν ότι αυτό ειπώθηκε από εκείνον και για το προκείμενο θέμα τώρα, δηλαδή για τη λογική ψυχή, δεν θα ήταν καθόλου άστοχο. Διότι η ψυχή που έχει στερηθεί τον πνευματικό νυμφίο, αν δεν ζει με συστολή και πένθος και δεν διανύει τον στενό και τεθλιμμένο βίο της μετάνοιας, αλλά αντίθετα είναι χαλαρή και παραδίδει τον εαυτό της στις ηδονές και τη σπατάλη, ενώ ζει (καθώς κατά την ουσία της είναι αθάνατη), έχει πεθάνει. Και τούτο επειδή είναι επιδεκτική του χειρότερου θανάτου, όπως ακριβώς και της ανώτερης ζωής. Εάν πάλι ονομάζει «χήρα» εκείνη που στερήθηκε τον σωματικό νυμφίο, εφόσον ζει φιλήδονα και διατηρεί τη σωματική της ζωή, λέει πως οπωσδήποτε έχει πεθάνει κατά την ψυχή, αφού και αλλού αναφέρει ο ίδιος: «εμάς που ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων μας, μας ζωοποίησε μαζί με τον Χριστό». Τι να πούμε δε για εκείνον που είπε: «υπάρχει αμαρτία προς θάνατον και υπάρχει αμαρτία όχι προς θάνατον»; Αλλά και ο ίδιος ο Κύριος, όταν πρόσταξε κάποιον να αφήσει «τους νεκρούς να θάψουν τους νεκρούς τους», απεφάνθη ότι εκείνοι οι νεκροθάφτες που ζούσαν κατά το σώμα, ήταν οπωσδήποτε νεκροί κατά την ψυχή.

Και πού το έχυσαν; Γύρω από την Ιερουσαλήμ, δηλαδή πάνω στην ίδια και σε όσους προέρχονται από αυτήν... διότι «το αίμα τους (ας πέσει) πάνω τους και πάνω στα παιδιά τους» έλεγαν οι ίδιοι, συκοφαντώντας τον Χριστό. Και δεν υπήρχε κανείς να τους θάψει. Γιατί; Επειδή οι ίδιοι ως νεκροί δεν είχαν τη δύναμη να θάψουν ο ένας τον άλλον· στην Εκκλησία δε, δεν επιτρέπεται να τους θάβει· δηλαδή, να συγκαλύπτει τα αμαρτήματά τους. Και ποιο είναι το εμπόδιο; Η απόφαση του Θεού που λέει: Άφησε τους δικούς τους νεκρούς. Γιατί; Επειδή προσπαθώντας να συγκαλύψουν τους αμαρτωλούς, καθιστούν τις δικές τους πράξεις πιο γυμνές και σε όλους αξιοκατάκριτες. Γίναμε όνειδος στους γείτονές μας, περίγελος και χλευασμός σε όσους βρίσκονται γύρω μας. Διότι ούτε η φτώχεια, ούτε η δυσμορφία του σώματος, ή η ασθένεια, ούτε κάτι άλλο παρόμοιο δεν είναι τόσο αξιοκατάκριτο για όσους το έχουν, όσο η αμαρτία· επειδή είναι πάθος εκούσιο και τραύμα που προκαλείται με τη θέλησή μας. Όμως, παρατήρησε τη σοφία του προφήτη, ότι ενώ αναφέρει πως οι τιμωρίες έρχονται σε εκείνους, δηλαδή σε αυτούς που έσφαλαν, δείχνει ότι και ο ίδιος συμμετέχει στους ονειδισμούς που τους βαραίνουν. Διότι είτε ως προφήτης για όσους απειθούν στην προφητεία, είτε ως ιερέας για όσους ιερούργησε και μύησε, οι οποίοι έπειτα παρανομούν, και για τον λόγο αυτό τιμωρούνται, αισθάνεται ντροπή. Αλλά σε ποιους γείτονές τους είναι αξιοκατάκριτοι, χλεύη και περίγελος οι Ιουδαίοι στους γύρω τους;

ΨΑΛΜΟΣ ΟΗ΄. «Κατέστησαν την Ιερουσαλήμ ως οπωροφυλάκιο.» Για ποιο λόγο ως οπωροφυλάκιο; Επειδή, αφού πήραν το πνεύμα του νόμου και των προφητών, άφησαν σε αυτούς να φυλάττουν μόνο την οπώρα του γράμματος. Αυτό όμως δεν προήλθε από ανθρώπους, αλλά από τον Θεό, ο οποίος ήθελε να διασώζονται οι αποδείξεις της δικής μας πίστης ανάμεσα στους εχθρούς. Δικαιολογημένα δε το γράμμα ονομάζεται οπώρα, επειδή δεν προσφέρει γνήσια, αλλά πρόσκαιρη τροφή. «Εξέχεαν το αίμα τους.» Αίμα τους είναι τα ψυχικά σφάλματα, για τα οποία η τιμωρία φτάνει μέχρι το αίμα· αυτά χύθηκαν σαν νερό, ώστε να μην μπορούν πλέον να ανακληθούν, όπως ακριβώς ούτε το νερό μπορεί να μαζευτεί αφού χυθεί. Ολόγυρα στην Ιερουσαλήμ· δηλαδή, πάνω σε αυτήν και σε όσους προέρχονται από αυτήν. Διότι το αίμα τους έπεσε πάνω τους και πάνω στα παιδιά τους, όπως ακριβώς έλεγαν οι ίδιοι συκοφαντώντας τον Χριστό. Και δεν υπήρχε κανείς για να τους θάψει. Γιατί; Επειδή οι ίδιοι αφενός, ως νεκροί, δεν είχαν τη δύναμη να θάψουν ο ένας τον άλλον· η Εκκλησία αφετέρου δεν ξέρει να τους θάβει, δηλαδή να συγκαλύπτει τα αμαρτήματά τους. Και τι την εμποδίζει; Η απόφαση του Χριστού που λέει: Άφησε τους νεκρούς να θάβουν τους δικούς τους νεκρούς. Γιατί; Επειδή, προσπαθώντας να συγκαλύψουν τους αμαρτωλούς, κάνουν τις δικές τους πράξεις πιο γυμνές και επονείδιστες σε όλους. «Μη θυμηθείς τις παλιές μας ανομίες.» Διότι πώς θα μπορέσουμε να αντέξουμε απέναντι σε παλιά και νέα κακά;

Διότι, όπως ακριβώς το σώμα ζει όταν είναι παρούσα η ψυχή, έτσι και η ψυχή όταν είναι παρόν το θείο Πνεύμα· και όπως όταν αναχωρήσει η ψυχή το σώμα μένει νεκρό, έτσι και όταν απομακρυνθεί το άγιο Πνεύμα θα χάσει η ψυχή τη μακάρια ζωή, όχι επειδή θα διαλυθεί στην ανυπαρξία, αλλά επειδή θα ζει μια ζωή χειρότερη από κάθε θάνατο. «Διότι άφησε», λέει ο Χριστός, «τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς.» Και· «Αυτός ο υιός μου ήταν νεκρός και ανέζησε.» Διότι το λεγόμενο από μερικούς, ότι δηλαδή είχαν πεθάνει πριν από τη συμπλήρωση των χιλίων ετών (καθώς έχει γραφτεί· «Μία ημέρα του Κυρίου είναι ως χίλια έτη»), μου φαίνεται ότι δεν είναι αγνοητέο αλλά πιθανό, και μάλλον πιο ευπρόσδεκτο για τους απλούστερους ανθρώπους.

Ε΄. Διότι υπάρχουν διάφοροι τρόποι νεκρώσεως· και ένας μεν είναι του σώματος, κατά τον οποίο ο Αβραάμ, αν και νεκρός, δεν ήταν νεκρός· διότι, λέγει, «Ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων»· άλλος είναι της ψυχής, τον οποίο υπονοούσε ο Χριστός όταν έλεγε: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς»· άλλος πάλι είναι αξιέπαινος, αυτός που επιτυγχάνεται μέσω της πνευματικής φιλοσοφίας, για τον οποίο λέγει ο Παύλος: «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης»· και άλλος είναι αυτός που αποτελεί την αιτία του προηγούμενου, εκείνος που συμβαίνει κατά το βάπτισμα· διότι, λέγει, «ο παλαιός μας άνθρωπος σταυρώθηκε», δηλαδή έχει νεκρωθεί. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας αποφύγουμε μεν εκείνη τη νέκρωση κατά την οποία πεθαίνουμε ενώ ακόμη ζούμε, και ας μη φοβηθούμε αυτήν με την οποία επέρχεται ο κοινός θάνατος.

Δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων. Όχι εκείνων που δεν υπάρχουν, λέει, και που έχουν εξαφανιστεί οριστικά, και δεν πρόκειται πλέον να αναστηθούν. Διότι δεν είπε, «Ήμουν», αλλά, «Είμαι»· δηλαδή των όντων και των ζώντων. Διότι, όπως ακριβώς ο Αδάμ, αν και ζούσε την ημέρα που έφαγε από το δέντρο, πέθανε βάσει της καταδικαστικής αποφάσεως· έτσι και αυτοί, αν και είχαν πεθάνει, ζούσαν με την υπόσχεση της αναστάσεως. Πώς λοιπόν λέει αλλού: «Για να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων»; Αλλά δεν είναι αντίθετο αυτό με εκείνο. Διότι ως νεκρούς εδώ εννοεί εκείνους που πρόκειται και οι ίδιοι να ζήσουν. Εξάλλου, είναι διαφορετικό το, «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ», και το, «Για να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων». Γνωρίζει όμως και μια άλλη νεκρότητα, για την οποία λέει: «Αφήστε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς». Και όταν άκουσαν τα πλήθη, εξεπλάγησαν με τη διδασκαλία του. Ούτε εδώ υπάρχουν οι Σαδδουκαίοι· αλλά αυτοί μεν αποχωρούν ηττημένοι, ενώ το αμερόληπτο πλήθος καρπώνεται την ωφέλεια. Επειδή λοιπόν τέτοια είναι η ανάσταση, εμπρός ας κάνουμε τα πάντα, για να αξιωθούμε εκεί τα πρωτεία. Αν πάλι νομίζετε καλό, ας σας δείξουμε και πριν από την ανάσταση μερικούς που τα εφαρμόζουν αυτά από τώρα και τα καρπώνονται, μεταβαίνοντας πάλι στις ερήμους. Διότι πάλι με τα ίδια θέματα θα καταπιαστώ, επειδή σας βλέπω να τα ακούτε με μεγαλύτερη ευχαρίστηση. Ας δούμε, λοιπόν, και σήμερα τα πνευματικά στρατόπεδα· ας δούμε την απαλλαγμένη από φόβο καθαρή ηδονή.

Και πάλι ο Χριστός λέει: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς». Γι' αυτό ο Παύλος όσους έχουν πεθάνει δεν τους αποκαλεί νεκρούς, αλλά κεκοιμημένους, γράφοντας: «Δεν θέλω, αδελφοί, να αγνοείτε σχετικά με τους κεκοιμημένους». Διότι ο δίκαιος, ακόμη και αν πεθάνει, δεν έχει πεθάνει, αλλά κοιμάται. Επειδή εκείνος που πρόκειται να μεταβεί σε μια καλύτερη ζωή, κοιμάται· ενώ εκείνος που πρόκειται να οδηγηθεί σε αθάνατο θάνατο, ακόμη και όταν ζει έχει πεθάνει, και είναι νεκρός. Εκείνοι καταβαίνουν στον άδη· τούτοι όμως θα αναβούν στον ουρανό, και θα είναι μαζί με τον Χριστό.

Ο Κύριός μας, γνωρίζοντας το ευόλισθο εμάς των αρχαρίων, και πόσο εύκολα, όταν ζούμε μαζί με τους κοσμικούς ή τους συναντούμε, επιστρέφουμε πάλι στον κόσμο, λέει προς εκείνον που του είπε· «Επίτρεψέ μου να πάω να θάψω τον πατέρα μου»· «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς». Οι δαίμονες μετά την αποταγή του κόσμου, μας υποβάλλουν τη σκέψη να μακαρίζουμε τους ελεήμονες και συμπονετικούς από τους κοσμικούς, και να θεωρούμε τους εαυτούς μας στερημένους. Σκοπός των εχθρών μας είναι, μέσω μιας νόθας ταπεινώσεως, είτε να μας γυρίσουν πίσω στον κόσμο, είτε, αν παραμένουμε μοναχοί, να μας κατακρημνίσουν στην απόγνωση. Μπορεί κανείς να υποτιμά αυτούς που ζουν στον κόσμο από υπερηφάνεια, και μπορεί να τους εξουθενώνει όταν απουσιάζουν, για να αποφύγει την απόγνωση και να αποκτήσει την ελπίδα. Ας ακούσουμε λοιπόν τον Κύριο που είπε προς εκείνον τον νέο, ο οποίος είχε τηρήσει σχεδόν όλες τις εντολές· «Ένα σου λείπει, το να πουλήσεις τα υπάρχοντά σου και να τα δώσεις στους φτωχούς, και να καταστήσεις τον εαυτό σου φτωχό, ώστε να δέχεσαι ελεημοσύνη».

Αλλά μήπως η ένωση που πραγματοποιήθηκε από αυτούς θα συντελέσει στη σύσταση και την πρόοδο του γένους; — Βεβαιότατα! Δεν βλέπεις τους εχθρούς του σταυρού να τρέπονται σε φυγή, και ένας από εμάς να καταδιώκει χίλιους, και δύο να τρέπουν σε φυγή μυριάδες; Το ακριβώς αντίθετο βέβαια βλέπουμε να συμβαίνει. Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει την αρχή μας, εις μάτην κοπίασαν οι οικοδομούντες· εάν ο Κύριος δεν φυλάξει την πόλη μας, εις μάτην αγρύπνησαν αυτοί που την φυλάσσουν μέσω των χρυσών νομισμάτων του Πάπα. Αλλά έλα λοιπόν, στρέψε ολόκληρο τον εαυτό σου προς τον Κύριο· άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς· άφησε τα του Καίσαρος στον Καίσαρα· δώσε στον Θεό την ψυχή που Εκείνος έκτισε και κόσμησε· αναλογίσου πόσα Του οφείλεις· απόδωσε την ανταπόδοση. Ναι, σε παρακαλώ, φίλτατε και σοφότατε, δώσε μου την ευκαιρία να χαρώ για σένα· δώσε μου την ευκαιρία να αναπέμψω δόξα στον Θεό, ο Οποίος είθε να σε διαφυλάττει ανώτερο από κάθε οδυνηρή περίσταση. ☩ Ο ταπεινός μητροπολίτης Εφέσου και πάσης Ασίας Μάρκος.

Με αυτόν τον τρόπο και ο Σολομών βρήκε τη μητέρα του ζωντανού παιδιού και θεώρησε τη σφοδρή της αγάπη ως ικανό σημάδι που αποδείκνυε ότι αυτή το γέννησε. Επομένως, δεν είναι καθόλου παράλογο να αναγνωρίζονται και οι υιοί του ζώντος Θεού από αυτό το τεκμήριο. Διότι, όπως ακριβώς η στοργή και η φροντίδα για το ζωντανό παιδί απέδειξε σαφώς ότι εκείνη δεν είχε καμία σχέση με το νεκρό παιδί, έτσι και για αυτούς ο σεβασμός και η αγάπη προς τον ζώντα Θεό αποτελεί ξεκάθαρη απόδειξη ότι δεν προήλθαν από νεκρούς πατέρες, τους οποίους ο Σωτήρας δεν επέτρεψε να θάψουν όσοι ζουν κατ' αυτόν τον τρόπο, λέγοντας: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς».

Αν λοιπόν εκείνη που πέθανε, ή μάλλον εκείνη που μας πρόλαβε, συγκαταλεγόταν σε αυτούς που έζησαν με αμέλεια και χωρίς ευσέβεια, ίσως να δικαιολογούνταν οι στεναγμοί και τα δάκρυα. Αν και ο Κύριός μας και Σωτήρας, η πηγή της φιλανθρωπίας, δεν όρισε ως νόμο σε όσους επιλέγουν να τον ακολουθούν να στρέφονται ούτε καν προς αυτούς· διότι είπε: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς, εσύ ακολούθησέ με». Επειδή όμως εκείνο το παρθενικό και μακάριο σκεύος ανήκε σε αυτούς που έζησαν με οσιότητα και θεοφιλία και διατήρησαν την πίστη τους στον Θεό καθαρή, πώς να μη νιώσουμε δέος μπροστά στη δεσποτική φωνή; Πώς να μη βρούμε σε αυτήν την πλήρη διάλυση κάθε κατήφειας; «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, κι αν πεθάνει, θα ζήσει». Μέσα από τον θάνατο βρήκε την αθάνατη ζωή· μέσα από τη λύση του σώματος κληρονόμησε την αδιάλυτη κατοικία. Είπε πάλι ο κοινός σωτήρας των ανθρώπων και νυμφίος εκείνων που σώζονται: «Δεν μπορούν να πενθούν οι υιοί του νυμφώνα, εφόσον είναι μαζί τους ο νυμφίος». Ακούς τι λέει; Μην καταδικάσεις τον εαυτό σου μέσω του πένθους στον χωρισμό από έναν τέτοιο νυμφίο, και μην εκδώσεις καταδικαστική απόφαση εναντίον του εαυτού σου, πράγμα που, αν τολμούσε να το κάνει κάποιος άλλος, δεν θα ανεχόσουν την προσβολή, αλλά θα τον αποκήρυσσες ως εχθρό, ως πολέμιο και ως υπαίτιο κάθε κακού· ούτε θρηνώντας εκείνην που απολαμβάνει τη δόξα, να καταστήσεις τον εαυτό σου άξιο θρήνων.

Πρέπει, λοιπόν, εκείνος που απαρνήθηκε αυτόν τον κόσμο να πιστέψει σταθερά ότι οφείλει από τώρα να μεταβεί με το φρόνημα, μέσω του Πνεύματος, σε έναν άλλο αιώνα, και εκεί να πολιτεύεται, να τρυφά και να απολαμβάνει πνευματικά αγαθά, και ο έσω άνθρωπος να γεννηθεί από το Πνεύμα, καθώς είπε ο Κύριος: «εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή»· επειδή υπάρχει άλλος θάνατος πέρα από τον φαινόμενο, και άλλη ζωή πέρα από τη φαινόμενη. Διότι λέγει η Γραφή ότι «εκείνη που ζει με σπατάλη, αν και ζει, έχει πεθάνει», και: «αφήστε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς»· και ότι «δεν θα σε αινέσουν οι νεκροί, Κύριε, αλλά εμείς οι ζώντες θα σε ευλογήσουμε».

Αυτός λοιπόν, βλέποντας τα πολλά θαύματα, περίμενε ότι από αυτά ο Ιησούς θα συγκεντρώσει χρήματα, γι' αυτό και σπεύδει να τον ακολουθήσει, ώστε να συλλέξει και ο ίδιος. Ο δε Χριστός, απαντώντας στη σκέψη του, σχεδόν αυτό λέει: Περιμένεις ακολουθώντας εμένα να μαζέψεις χρήματα; Δεν βλέπεις ότι είμαι άστεγος; Τέτοιος οφείλει να είναι και αυτός που με ακολουθεί. Αυτά δε τα έλεγε προκειμένου να τον πείσει να μεταστραφεί και να τον ακολουθήσει· αυτός όμως αποχωρεί. Μερικοί, πάλι, λένε ότι οι αλεπούδες και τα πετεινά σημαίνουν τους δαίμονες. Λέει λοιπόν ότι: Οι δαίμονες αναπαύονται μέσα σου, και εγώ πλέον δεν έχω ανάπαυση στην ψυχή σου. «Ένας άλλος δε από τους μαθητές του τού είπε: Κύριε, επίτρεψέ μου πρώτα να πάω να θάψω τον πατέρα μου. Ο δε Ιησούς τού είπε: Ακολούθει με, και άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς». Αφού κάποιος αφιερώσει τον εαυτό του στον Θεό, δεν οφείλει να στρέφεται στις βιοτικές μέριμνες. Διότι πρέπει μεν να τιμούμε τους γονείς, αλλά τον Θεό πρέπει να τον προτιμούμε. Εδώ δε, ο γονέας ήταν και άπιστος, και είναι φανερό από το ότι λέει:

Άφησε τους νεκρούς, δηλαδή τους απίστους, να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς· αν όμως σε εκείνον δεν επιτράπηκε ούτε τον πατέρα του να θάψει, αλίμονο σε εκείνους που μετά την αφιέρωσή τους στον μοναχικό βίο επιστρέφουν στις βιοτικές μέριμνες. «Και όταν μπήκε στο πλοίο, τον ακολούθησαν οι μαθητές του, και ιδού, έγινε μεγάλη τρικυμία στη θάλασσα, ώστε το πλοίο να καλύπτεται από τα κύματα, αυτός όμως κοιμόταν.» Κράτησε κοντά του μόνο τους μαθητές, ώστε να δουν το θαύμα. Τους αφήνει δε να κλυδωνιστούν, για να ασκηθούν στους πειρασμούς και για να πιστέψουν περισσότερο μέσω αυτού του σημείου. Κοιμάται δε, ώστε, αφού φοβηθούν, να επιγνώσουν τη δική τους αδυναμία και να τον παρακαλέσουν· γι' αυτό λέει:

Εκείνη δε, όταν έμαθε μετά την αναχώρησή του ότι εκείνος που της είχε μιλήσει ήταν ο γιος της, νικημένη από τα μητρικά της σπλάχνα θρηνούσε ελεεινά λέγοντας: «Γιατί, ω τέκνο, εγκατέλειψες εμένα, τη μητέρα σου, να πενθώ και να είμαι σκυθρωπή; Γιατί με έκανες να διαψευστώ στις ελπίδες μου; Γιατί δεν μου έδωσες έναν ασπασμό, ώστε με αυτόν να σβήσεις τον καύσωνα της καρδιάς μου;» Όταν δε ο θείος Παχώμιος πληροφορήθηκε τα σχετικά με αυτήν, κάλεσε τον Θεόδωρο και του είπε: «Πρέπει, τέκνο μου, όσους προσέρχονται στον Θεό, ακόμη κι αν είναι συγγενείς, να τους αποδέχεσαι, να τους απλώνεις το χέρι και να τους καθοδηγείς στην άσκηση. Αν όμως κάποιος αποδέχεται αυτούς που παραμένουν ακόμη στον κόσμο και παρασύρεται από την προσκόλληση σε αυτούς, ας ακούσει την ευαγγελική φωνή που λέει: 'Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς'.» Υπάκουσε με χαρά ο Θεόδωρος· και αφού πήγε κοντά της, της δίνει ασπασμό και ευλογία, και έπειτα αρχίζει να της μιλά ως εξής: «Επειδή, μητέρα, ο Θεός οικονόμησε τα δικά μου πράγματα όπως ακριβώς θέλησε, θέλω να τα εγκαταλείψεις όλα, να αφιερωθείς εδώ στον μοναχισμό και να αναλάβεις την ακρίβεια της πνευματικής πολιτείας, ώστε ζώντας τον υπόλοιπο χρόνο με ευσέβεια και με τρόπο θεάρεστο, να επιτύχεις τα αιώνια έπαθλα.»