Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 9:12

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, πολλές φορές σου έγραψα σχετικά με την προσευχή, ότι σύμφωνα με την εντολή του Θεού οφείλουμε να προσευχόμαστε ο ένας για τον άλλον, και μάλιστα όταν μας ζητείται από άλλους να το πράξουμε, καθιστάμεθα ακόμη περισσότερο υπόχρεοι. Δεν μπορούμε λοιπόν να μην κάνουμε ό,τι περνά από τη δύναμή μας. Όσον αφορά στο να ζητούμε τις προσευχές των Πατέρων μας, αυτό μας είναι ωφέλιμο. Διότι λέγει: «Να προσεύχεσθε ο ένας για τον άλλον». Και πάλι: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και δεν πρέπει να αμελούμε, φέρνοντας στο νου μας την επιμονή της χήρας προς τον άδικο κριτή. Και αν ο ουράνιος Πατέρας μας γνωρίζει από τι έχουμε ανάγκη προτού του το ζητήσουμε, γιατί δεν είπε: «Μην ζητάτε, διότι γνωρίζω τι θέλετε προτού να μου το ζητήσετε;»; Αλλά ο ίδιος είπε: «Αιτείτε και θα λάβετε» και τα εξής, ώστε λοιπόν είναι καλό να ζητούμε προκειμένου να λάβουμε σύμφωνα με την υπόσχεσή του. Και όταν ζητάς την προσευχή, να λες τα εξής:

Ερώτηση του ίδιου προς τον μέγα Γέροντα: Πάτερ όσιε, γνωρίζω ότι με υπερβαίνει το να ρωτώ την αγιωσύνη σου περί λογισμών. Αλλά, επειδή άκουσα τη θεία φωνή να λέει ότι «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς», και βλέποντας τον εαυτό μου να συνέχεται από το πλήθος των κακών μου πράξεων και ενθυμήσεων, έρριψα τον εαυτό μου στο πέλαγος των οικτιρμών σου, χάριν Εκείνου που είπε ότι «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει», ώστε δι' εσού να ακούσω και εγώ από Αυτόν ότι «Τέκνον, συγχωρούνται οι πολλές σου αμαρτίες». Γνωρίζω και πιστεύω ότι ο Θεός σας χάρισε το να γνωρίζετε διά του Αγίου Πνεύματός Του, πριν καν σας ρωτήσω, ποιο είναι αυτό που θέλω και περί ποιων λογισμών ρωτώ. Αλλά επειδή άκουσα τον Προφήτη να λέει: «Πες πρώτος εσύ τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς», για τον λόγο αυτόν και εγώ τις σημειώνω εγγράφως, παρακαλώντας να μην παραβλέψεις την αθλιότητά μου, αλλά να δεχθείς αυτήν τη δέηση από εμένα τον αμαρτωλό. Διότι σας δόθηκε εξουσία από τον Θεό να εξάγετε ανθρώπους από το σκότος και τη σκιά του θανάτου και να τους οδηγείτε προς το αληθινό φως, επειδή είναι αγαθός. Τι λοιπόν με προστάζετε να πράξω; Να εγκαταλείψω τα πάντα μεμιάς από τώρα και να αφήσω τα πράγματά μου ατακτοποίητα, ή πρώτα να τα τακτοποιήσω και έπειτα να αναχωρήσω;

Απόκριση του Βαρσανουφίου: «Και τώρα είναι καιρός ευπρόσδεκτος» για να ψάλουμε τον λόγο του Ευαγγελίου ότι «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Εάν λοιπόν ο ασθενής προσέλθει στον ιατρό, πρέπει να τηρήσει όσα προστάζει ο ιατρός, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Πρέπει να πιστεύει αυτός που προσέρχεται στον Θεό ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον εκζητούν». Διότι είναι πιστός εκείνος που είπε ότι «Θα τους δώσω στον τωρινό αιώνα εκατονταπλάσια, και στον μέλλοντα ζωή αιώνια». Όσοι λοιπόν προσέρχονται στον μεγάλο μας ιατρό φωτίζονται από αυτόν, και αυτός θεραπεύει όλα τα νοητά τους πάθη.

Ερώτηση του ίδιου προς τον ίδιο μέγα Γέροντα, με μορφή προσευχής: Κύριε Ιησού Χριστέ, ο ιατρός των τραυματισμένων ψυχών, σου προσφέρουμε προσευχές βγαλμένες από τα άγιά σου λόγια, τις οποίες δέξου μέσω του θεράποντός σου. Διότι εσύ ο ίδιος είπες, Άγιε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς.» Έκανε δε μνεία περί τούτου και ο θεράποντάς σου Παύλος: «Για να μην εκτραπεί το χωλό, αλλά μάλλον να θεραπευτεί.» Είπες, Άγιε, σε μια απόκριση για αυτά: Αν έγινες καλά, γιατί χωλαίνεις; Εκείνος που θεραπεύτηκε δεν χωλαίνει, αλλά περπατά ορθά. Εγώ, επειδή είμαι χωλός και τραυματισμένος, γι' αυτό κραυγάζω, για να επισκεφθείς κι εμένα, όπως επισκέφθηκες και εκείνον που κατέβαινε στην Ιεριχώ και έπεσε στους ληστές. Διότι κι εγώ στους ίδιους ληστές περιέπεσα και τραυματίστηκα. Για να δέσεις και τα δικά μου τραύματα και να με επιβιβάσεις στο άγιό σου κτήνος, δηλαδή στην αγαθή πίστη, και να με εισαγάγεις στο άγιό σου πανδοχείο και να με φροντίσεις, εκεί όπου φροντίζεις όλους τους καταπονούμενους. Δέσποτα, η αιμορροούσα γυναίκα σε πλησίασε από πίσω και, αφού άγγιξε τα ιμάτιά σου, σώθηκε.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΒʹ. Εάν πρέπει αυτός που αποχωρεί από την αδελφότητα για οποιονδήποτε λόγο να συγκρατείται με παρακλήσεις ή όχι· και εάν πρέπει, σε ποιες περιπτώσεις. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Επειδή ο Κύριος είπε: «Αυτόν που έρχεται προς εμένα δεν θα τον διώξω έξω»· και πάλι: «Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς»· και αλλού: «Ποιος από εσάς, που έχει εκατό πρόβατα, εάν πλανηθεί ένα από αυτά, δεν αφήνει τα ενενήντα εννέα και πηγαίνει να αναζητήσει το πλανεμένο, μέχρι να το βρει;», πρέπει με κάθε τρόπο να θεραπεύουμε τον ασθενή και να καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια για να ανατάξουμε, για να το πω έτσι, το εξαρθρωμένο μέλος. Εάν όμως επιμένει σε οποιαδήποτε κακία, πρέπει να τον αφήνουμε ως ξένο. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου ο επουράνιος, θα ξεριζωθεί. Αφήστε τους· είναι τυφλοί».

Εάν η Εύα είχε νηστεύσει από το δέντρο, δεν θα είχαμε τώρα ανάγκη από αυτήν τη νηστεία. Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Ασθενήσαμε εξαιτίας της αμαρτίας· ας θεραπευθούμε δια της μετάνοιας· η μετάνοια όμως χωρίς νηστεία είναι αδρανής. Καταραμένη είναι η γη, αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει. Προστάχθηκες να σκυθρωπάζεις, και όχι να ζεις μέσα στην τρυφή. Δια της νηστείας απολογήσου στον Θεό.

Υπάρχει οδός σωτηρίας, εάν το θέλουμε. Ο θάνατος επικράτησε και κατέπιε τους ανθρώπους, αλλά να γνωρίζεις καλά ότι και πάλι ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο των μετανοούντων. Πιστός είναι ο Κύριος σε όλα τα λόγια Του. Δεν ψεύδεται λέγοντας: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν την πορφύρα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.» Έτοιμος είναι ο μέγας ιατρός των ψυχών να θεραπεύσει το πάθος σου. Δικά Του είναι αυτά τα λόγια, εκείνο το γλυκύ και σωτήριο στόμα είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Ο Κύριος θέλει να σε καθαρίσει από τον πόνο της πληγής και να σου δείξει το φως μέσα από το σκοτάδι.

Κεφάλαιο γ'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και ιδού, πολλοί τελώνες και αμαρτωλοί ήλθαν και συνέτρωγαν με τον Ιησού και τους μαθητές του. Και βλέποντάς το οι Φαρισαίοι, είπαν στους μαθητές του: Γιατί ο διδάσκαλός σας τρώει μαζί με τους τελώνες και τους αμαρτωλούς; Ο δε Ιησούς, όταν το άκουσε, τους είπε: Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Πηγαίνετε, λοιπόν, και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία. Διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.

Κεφάλαιο Κʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και όταν το είδαν οι Φαρισαίοι, είπαν στους μαθητές του: Γιατί ο διδάσκαλός σας τρώει μαζί με τους τελώνες και τους αμαρτωλούς; Ο δε Ιησούς, όταν το άκουσε, είπε: Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Πηγαίνετε, λοιπόν, και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία· διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Βλέποντας δε τα πλήθη, τα σπλαχνίσθηκε, διότι ήταν καταπονημένα, σαν πρόβατα που δεν έχουν ποιμένα.

Κεφάλαιο ΙΖ΄. Ματθαίος: Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Προς Ρωμαίους: Οφείλουμε δε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων. Ως πατέρες και τροφούς των δικών τους τέκνων, ευαρεστούμενους με πολλή διάθεση της εν Χριστώ αγάπης να μεταδώσουν σε αυτούς όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες τους τις ψυχές.

Πριν λοιπόν από τον σωτήριο σταυρό και την εκ νεκρών ανάσταση, όταν η περί ημάς θεία οικονομία δεν είχε ακόμη λάβει την πρέπουσα ολοκλήρωσή της, συναναστρεφόταν με δικαίους και αδίκους, και συνέτρωγε με τελώνες και αμαρτωλούς, και παρείχε ελεύθερη την προσέγγιση σε αυτούς που ήθελαν να αγγίξουν την άγια σάρκα Του, προκειμένου να αγιάσει τους πάντες και να τους καλέσει σε επίγνωση της αλήθειας, και να επαναφέρει στην υγιή κατάσταση τους ασθενείς, καθώς και τους συντετριμμένους από τα νοσήματα των αμαρτιών. Γι' αυτό τον λόγο τους είπε πάλι: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Επομένως, πριν από την εκ νεκρών ανάσταση συναναστρεφόταν αδιακρίτως με δικαίους και αμαρτωλούς, και δεν έδιωχνε απολύτως κανέναν από όσους Τον πλησίαζαν. Και πράγματι, όταν κάποτε παρακαθόταν σε δείπνο στο σπίτι του Φαρισαίου, στεκόταν δίπλα Του κλαίγοντας μια γυναίκα, «η οποία ήταν αμαρτωλή στην πόλη», όπως έχει γραφεί, και αφού έλυσε τα πάντα φιλόκοσμα μαλλιά της, και έχοντας μόλις εγκαταλείψει τις παλιές κακίες, σκούπιζε τα πόδια Του, και δεν φαίνεται να την εμπόδισε· αλλά και όταν πήγαινε για να αναστήσει το κοριτσάκι του αρχισυναγώγου, πάλι Τον πλησίασε μία «γυναίκα που έπασχε από αιμορραγία και άγγιξε το κράσπεδό Του», και δεν θα Τον βρούμε καθόλου να οργίζεται, αλλά αντίθετα να την αξιώνει με λόγο αγαθό: «Κόρη μου», είπε, «η πίστη σου σε έσωσε, πορεύου εν ειρήνη».

Ματθ. 9, 9-13. Είναι γεμάτο και αυτό από θεία σημεία, το ότι μόνο με τον λόγο ένας τέτοιος άνθρωπος μεταστράφηκε σε τέτοια αρετή. Καλώντας δε τον Ματθαίο δείχνει ότι, αν και κανείς δεν έρχεται προς Αυτόν «εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας», ωστόσο μέσω του Χριστού γίνεται η έλξη. Ο Σωτήρας, λοιπόν, χωρίς καμία συστολή κάλεσε έναν τελώνη στη μαθητεία και πήγε στο σπίτι του, στο οποίο δεν υπήρχε κανένα άλλο αγαθό παρά μόνο η μεταστροφή του οικοδεσπότη. Υπήρχε, λοιπόν, πολύ πλήθος τελωνών που συνέτρωγαν με τον Ιησού, και ο Σωτήρας δεν αγανακτεί ούτε εκλαμβάνει ως ύβρη προς το πρόσωπό Του αυτό που συμβαίνει, αλλά ως Δεσπότης της φύσης προσέρχεται στην εστίαση και τρώει και πίνει, αποδεικνύοντας αφενός την αλήθεια του σώματός Του και αφετέρου ευλογώντας την εύκαιρη χρήση των τροφών. Παρευρίσκονταν δε και Φαρισαίοι και γραμματείς, όχι για να μάθουν, αλλά για να περιεργαστούν τα τεκταινόμενα. Βλέπουν τους τελώνες να συντρώγουν και φωνάζουν τους μαθητές και επικρίνουν το γεγονός. Ο Ιησούς το ακούει και τους λέει: Και εσείς έχετε ανάγκη ιατρού· διότι αν δεν νοσούσατε, δεν θα επικρίνατε τη φιλανθρωπία του ιατρού. Μήπως, άραγε, δεν γνωρίζω ότι είναι τελώνες; Ή μήπως αγνοώ τα νοσήματα της ψυχής τους; Γνωρίζω ότι είναι άρρωστοι. Γι' αυτόν τον λόγο ήλθα σε αυτούς, για να θεραπεύσω τις νοσούσες ψυχές τους.

Ματθ. 9, 11-13. Βέβαια, ο παλαιός νόμος εμπόδιζε τους αγίους να συναναστρέφονται με τους βέβηλους, ώστε να μην παραστρατήσει ο νους τους, όχι όμως και το αντίθετο: εάν δηλαδή ένας βέβηλος προστρέξει σε έναν άγιο, δεν πρέπει να τον αποστρέφεται, σύμφωνα με το χωρίο: «δεν θα βδελυχθείς τον Ιδουμαίο ούτε τον Αιγύπτιο». Όμως, στην περίπτωση του Χριστού, ο οποίος βρίσκεται υπεράνω κάθε κακίας και πάθους, δεν πρέπει να σκεφτόμαστε τίποτα τέτοιο. Διότι θέλει την πίστη που δικαιώνει τον άνθρωπο, και όχι τον γραπτό νόμο που επιτάσσει τις θυσίες με αίματα. Αυτό ακριβώς αποσαφηνίζοντας προσθέτει και το «επίγνωση Θεού παρά ολοκαυτώματα»· διότι ο ευαγγελικός λόγος είναι έλεος. Γι' αυτό δικαιωνόμαστε δωρεάν εκ πίστεως, χωρίς τα έργα του νόμου. Και δεν καλεί όσους βρίσκονται κοντά, αλλά αυτούς που απέχουν μακριά.

Ήταν δε τέτοιος πάντοτε και παντού. Συναναστρεφόταν με τελώνες, επειδή ο ίδιος ήταν εντελώς αλώβητος από την αμαρτία· διότι έλεγε: «Ποιος από εσάς μπορεί να με ελέγξει για αμαρτία;» Συνεπώς, καμία βλάβη δεν θα υφίστατο συναναστρεφόμενος με αμαρτωλούς, αλλά αντίθετα γινόταν πρόξενος κάθε ωφέλειας και σωτηρίας για αυτούς· διότι έλεγε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Εσάς βέβαια ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή σας πρόσταξε να μη συναναστρέφεστε με πονηρούς, ώστε, ως αδύναμοι και επιρρεπείς προς την αμαρτία, να μην πέσετε εύκολα στον ίδιο βυθό της ασέβειας. Διότι, αν ήσασταν σταθεροί στην αρετή και είχατε τον νου σας στερεωμένο στην ευσέβεια, δεν θα σας το είχε εμποδίσει. Ο Χριστός όμως, τι θα μπορούσε να πάθει από όσους έχουν εκ φύσεως την τάση να βλάπτουν;

Διότι, απορρίπτοντας το γεγονός ως άτοπο και ισχυριζόμενος με μεγάλη σαφήνεια ότι ο προφήτης δεν ενώθηκε με γυναίκα πόρνη, αλλά ότι ο θείος Λόγος συνάπτεται ενίοτε με ψυχές που έχουν εκπορνευθεί, δεν κατανόησε πιθανότατα σε τι είδους φλυαρία έχει περιπέσει. Επειδή, όπως φαίνεται, θέλει να παρουσιάσει τον προφήτη σεμνότερο και από τον πανάγιο Θεό. Διότι, πες μου, δεν θα ισχυριζόταν κάποιος ότι τοποθετούνται σε ίση μοίρα το να ενωθεί ο προφήτης με μια αμαρτωλή γυναίκα και το να επιλέξει ο Λόγος του Θεού να έλθει σε κοινωνία με μια ακάθαρτη ψυχή; Εγώ τουλάχιστον νομίζω πως δεν υπάρχει καμία απολύτως διαφορά μεταξύ τους. Ή, λοιπόν, ας απορρίψουν μαζί με το πρώτο και το δεύτερο λόγω του ατόπου, ή ας επιτρέψουν στα ανθρώπινα πράγματα να ακολουθούν τη θεία βουλή. Νομίζω εξάλλου ότι πρέπει να παραθέσω και κάποιο χωρίο από τα ευαγγελικά κείμενα. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός παρακάθησε σε τραπέζι μαζί με τελώνες και αμαρτωλούς, όμως οι φιλοκατήγοροι Φαρισαίοι τον επέκριναν πάλι, και πλησίασαν απροκάλυπτα τους αγίους μαθητές, λέγοντας: «Γιατί ο δάσκαλός σας τρώει και πίνει με αμαρτωλούς ανθρώπους;» Τι απάντησε λοιπόν σε αυτά ο Χριστός; «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού», λέγει, «εκείνοι που είναι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Το ότι λοιπόν ο Θεός, από άμετρη φιλανθρωπία, δέχεται κοντά Του και τους μολυσμένους και εκείνους που δεν έχουν ακόμη αποπλύνει την αμαρτία τους, κανένας δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει.

Με ποιον τρόπο θα διαλυθεί η μνησικακία; Με το να ενθυμούμαστε τον φόβο του Κυρίου και την ημέρα του θανάτου. Αγαπητέ, να θυμάσαι τα έσχατά σου και πάψε να κρατάς κακία. Ενθυμούμενος τον θάνατο, μην υπερηφανεύεσαι· διότι σε λίγο θα οδηγηθείς στον τάφο· και σε τι θα σε ωφελήσει αυτή η κακότητα; Αγαπητέ, να βαστάζεις τον αδύναμο· διότι ο δυνατός δεν σε έχει ανάγκη. Έχει γραφτεί άλλωστε: δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς· και, εσείς οι δυνατοί να βαστάζετε τις αδυναμίες των αδυνάτων.

Κεφάλαιο 43. Εμείς όμως, αγαπητοί, ως επιφορτισμένοι με την οικονομία, ας βαστάζουμε τις αδυναμίες των αδυνάτων. Διότι είπε ο Σωτήρας: δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς.

Με λαμπρές λοιπόν φωνές, διακηρύσσοντας προς όλους τη συγχώρεση των προηγούμενων κακών, αναφωνούσε: «Ελάτε προς εμένα», λέγοντας, «όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· και πάλι: «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια»· και προσθέτει βέβαια την αιτία, λέγοντας: «Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και: «Δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοιά του». Από αυτά προκύπτει ότι μόνο σε αυτόν που έχει εκπαιδευτεί στα θεία και έχει κατανοήσει πλήρως τις αιτίες του ζήλου για τα προκείμενα, αρμόζει να ομολογήσει ότι ο βασιλιάς μας κατέχεται από έμπνευση ανώτερη της ανθρώπινης, και να θαυμάσει τη θεοσέβεια του τρόπου του, καθώς και να πιστέψει ότι η σπουδή του γύρω από το μαρτύριο της σωτήριας αθανασίας δεν έγινε χωρίς τη θεία συνέργεια, αλλά αληθινά από την έμπνευση του Υψίστου, του Οποίου σεμνύνεται να είναι αγαθός θεράπων και υπηρέτης των αγαθών.

Αυτός που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά. Επειδή είναι γνώρισμα του Σωτήρα και του ιατρού να θεραπεύει και να επιδένει τα συντετριμμένα, εύλογα και μέσα από αυτά μπορεί να εννοηθεί ότι αυτός είναι ο Κύριος, ο Σωτήρας μας, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς· δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Όντας δε ιατρός των ψυχών, αφού λυτρώσει από τη νοητή αιχμαλωσία εκείνους που έχουν συντετριμμένη την καρδιά και έχουν εκτραπεί από τους κατά φύσιν λογισμούς, θα τους θεραπεύσει. Ο δε Σύμμαχος λέει: «Αυτός που θεραπεύει τους τσακισμένους στην καρδιά και επιδένει τα κατάγματά τους», δηλαδή προσφέροντας λογικούς επιδέσμους· έτσι άλλωστε επίδεσε με τους πνευματικούς και λογικούς επιδέσμους εκείνον που τραυματίστηκε και κατασυντρίφτηκε από τους ληστές κατά την κατάβασή του από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ.

Διότι, όπως ακριβώς δεν θα ήταν ιατρός, εάν δεν υπήρχαν οι ασθενείς, ούτε θα ονομαζόταν ελεήμων και οικτίρμων και με παρόμοια ονόματα, εάν δεν υπήρχε εκείνος που έχει ανάγκη οικτιρμού και ελέους, έτσι δεν θα ήταν ούτε παντοκράτωρ, εάν όλη η κτίση δεν είχε ανάγκη από εκείνον που την συγκρατεί και τη συντηρεί στην ύπαρξή της. Επομένως, όπως γίνεται ιατρός για εκείνον που έχει ανάγκη θεραπείας, έτσι γίνεται και παντοκράτωρ για εκείνον που χρειάζεται να συγκρατείται. Και όπως «δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς», έτσι, κατά λογική ακολουθία, είναι ορθό να πούμε ότι δεν χρειάζεται πλέον αυτόν που τον συγκρατεί εκείνος ο οποίος εκ φύσεως κατέχει το αλάνθαστο και το αναλλοίωτο. Άρα, όταν ακούμε τον όρο «παντοκράτωρ», κατανοούμε τούτο: ότι ο Θεός συνέχει τα πάντα στην ύπαρξη, τόσο τα νοητά όσο και εκείνα της υλικής κτίσεως. Γι' αυτόν τον λόγο κατέχει τον γύρο της γης, γι' αυτό κρατά στο χέρι του τα πέρατα της γης, γι' αυτό περιλαμβάνει τον ουρανό με τη σπιθαμή του, γι' αυτό περιμετρά με το χέρι του το νερό, γι' αυτό εμπεριέχει μέσα του όλη τη νοητή κτίση, προκειμένου να παραμένουν τα πάντα στην ύπαρξη, συγκρατούμενα από την περιεκτική του δύναμη. Ας εξετάσουμε, λοιπόν, ποιος είναι αυτός που ενεργεί τα πάντα μέσα σε όλα. Ποιος είναι αυτός που δημιούργησε τα πάντα, χωρίς τον οποίο δεν υπάρχει τίποτα από όσα υπάρχουν; Ποιος είναι εκείνος στον οποίο κτίστηκαν τα πάντα και στον οποίο τα όντα βρίσκουν τη διατήρησή τους; Μέσα σε ποιον ζούμε, κινούμαστε και υπάρχουμε; Ποιος είναι αυτός που έχει μέσα του όλα όσα έχει ο Πατέρας;

Μην κάνεις, λοιπόν, την αιτία της προθυμίας αιτία ραθυμίας, ούτε να λες ότι: «Επειδή νοσεί, γι' αυτό τον παραμελώ»· διότι ασθένεια είναι η ψύχρανση της αγάπης· αλλά εσύ θέρμανε αυτό που έχει ψυχρανθεί. «Τι γίνεται λοιπόν εάν δεν θερμαίνεται;», θα ρωτήσει κανείς. Εσύ συνέχισε να πράττεις το καθήκον σου. «Τι γίνεται λοιπόν, εάν διαστρέφεται ακόμη περισσότερο;». Πάλι σου εξασφαλίζει μεγαλύτερη ανταμοιβή, και τόσο περισσότερο σε αναδεικνύει μιμητή του Χριστού. Διότι, εάν το να αγαπούμε ο ένας τον άλλον είναι γνώρισμα των μαθητών —καθώς λέει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε δικοί μου μαθητές, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον»— αναλογίσου πόσο σπουδαίο είναι το να αγαπάς αυτόν που σε μισεί. Διότι και ο Δεσπότης σου αγαπούσε και παρακαλούσε αυτούς που τον μισούσαν· και όσο πιο ασθενείς ήταν, τόσο περισσότερο τους φρόντιζε, και διακήρυττε λέγοντας: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και δεχόταν στο τραπέζι Του τελώνες και αμαρτωλούς· και όση ατιμία Του προξένησε ο λαός των Ιουδαίων, τόση τιμή και φροντίδα επέδειξε Εκείνος προς αυτούς, ή μάλλον και πολύ περισσότερη.

Τι απαντά λοιπόν η άπειρη σοφία; «Δεν έχουν ανάγκη», λέει, «ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Πρόσεξε πώς αντέστρεψε τον λόγο τους στο ακριβώς αντίθετο. Διότι εκείνοι μεν θεωρούσαν κατηγορία το ότι αυτός συναναστρεφόταν με αυτούς· αυτός όμως, αντίθετα, λέει ότι το να μην συναναστρέφεται μαζί τους είναι ανάξιο του ίδιου και της φιλανθρωπίας του, και ότι το να διορθώνει τέτοιους ανθρώπους όχι μόνο είναι απαλλαγμένο από κάθε κατηγορία, αλλά αποτελεί πρωταρχικό και αναγκαίο έργο, άξιο αναρίθμητων επαίνων. Έπειτα, για να μη φανεί ότι ντροπιάζει αυτούς που είχαν κληθεί κοντά του με το να τους αποκαλεί «ασθενείς», πρόσεξε πώς απαλύνει πάλι τον λόγο, επιτιμώντας τους Φαρισαίους και λέγοντας: «Πηγαίνετε δε και μάθετε τι σημαίνει, Έλεος θέλω και όχι θυσία». Και το έλεγε αυτό, ονειδίζοντάς τους για την άγνοιά τους σχετικά με τις Γραφές. Γι' αυτό και χρησιμοποίησε πιο αυστηρό, επιπληκτικό λόγο, όχι επειδή ο ίδιος οργιζόταν —μη γένοιτο— αλλά για να μην περιέλθουν εκείνοι σε απελπισία. Αν και θα μπορούσε να πει: «Δεν αναλογιστήκατε πώς συγχώρεσα τις αμαρτίες του παραλυτικού; Πώς στερέωσα το σώμα του;». Όμως δεν λέει τίποτε από αυτά, αλλά τους μιλάει πρώτα με βάση την κοινή λογική και έπειτα με βάση τις Γραφές. Διότι, αφού είπε, «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς», και αφού υπέδειξε έμμεσα ότι ο ίδιος είναι ο ιατρός, τότε είπε: «Πηγαίνετε και μάθετε τι σημαίνει, Έλεος θέλω και όχι θυσία».

Διότι πολλοί, θεωρώντας τους εαυτούς τους δίκαιους, περιφρονούν τα τραπέζια των αμαρτωλών, καθώς και οι πλούσιοι τα τραπέζια των φτωχών. Επειδή όμως ο Κύριος επιθυμεί να είναι όλοι προσφιλείς, φιλάδελφοι, γεμάτοι αγάπη και ταπεινόφρονες, ξεκινά πρώτος το έργο αυτό, ώστε μέσα από την πράξη να διδάξει. Γι' αυτό λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Εσύ, λοιπόν, που ασκείσαι στην ευλάβεια, όταν προσκληθείς από κάποιον αμαρτωλό, μην αρνηθείς· και αν κατακριθείς από κάποιον που θα σου πει: «Γιατί τρως και πίνεις με αμαρτωλούς;», να απαντήσεις λέγοντας: «Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Διότι είμαι δίκαιος, όχι για να σώσω τους δίκαιους, αλλά για να οδηγήσω σε επιστροφή τους αμαρτωλούς».

Αυτό, λοιπόν, έλεγε και προς εκείνους απευθυνόμενος: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Για να μην τον κατηγορούν, λοιπόν, πάλι για τα ίδια, δείχνει πρώτα ότι όσοι τον πλησιάζουν είναι άξιοι της θεραπείας εξαιτίας της πίστης που επιδεικνύουν. Γι' αυτόν τον λόγο έδειξε και την εγκατάλειψη εκείνου, αλλά και τη θερμή πίστη και προθυμία αυτού· γι' αυτό εκείνον μεν τον θεράπευσε την ημέρα του Σαββάτου, ενώ αυτόν όχι σε ημέρα Σαββάτου· ώστε, όταν τους δεις να κατηγορούν και να επιπλήττουν τον Χριστό και σε άλλη ημέρα, να μάθεις ότι και τότε δεν τον κατηγορούσαν από ενδιαφέρον για την τήρηση του νόμου, αλλά επειδή δεν μπορούσαν να συγκρατήσουν τον δικό τους φθόνο. Γιατί όμως δεν προχώρησε πρώτα στη θεραπεία της παραλυσίας, αλλά λέει: «Έχε θάρρος, τέκνον, συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»; Και αυτό το έπραξε με πολλή σοφία.

Διότι, όπως ακριβώς δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, έτσι και οι αμελείς και καταβεβλημένοι χρειάζονται πολλή θεραπεία. Εάν, λοιπόν, και εμείς αντιλαμβανόμασταν ότι η διάθεσή σας χωλαίνει, δεν θα αμελούσαμε να προσφέρουμε τα δέοντα από την πλευρά μας, ώστε να την αναζωπυρώσουμε περισσότερο. Επειδή, όμως, τρέφουμε απόλυτη εμπιστοσύνη σε εσάς και γνωρίζουμε σαφώς ότι, είτε λαμβάνετε είτε δεν λαμβάνετε γράμματα, τη διατηρείτε συνεχώς σταθερή, ακλόνητη, μόνιμη, αμετάβλητη, αταλάντευτη, ακμαία και ανθούσα, δεν θεωρούσαμε τις επιστολές μας αναγκαίες για τον σκοπό αυτό, παρά μόνο για να εκπληρώσουμε το οφειλόμενο χρέος της αγαθής μας διάθεσης. Εξάλλου, και τώρα σας στέλνουμε επιστολή όχι από κάποια ανάγκη, αλλά ένεκα φιλίας.

Γ΄. Μην υπενθυμίζεις, λοιπόν, τα κατορθώματά σου, για να τα θυμηθεί ο Θεός. Διότι λέει η Γραφή: «Πες πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Και πάλι: «Εγώ δεν θα θυμηθώ τις ανομίες σου», λέει, «εσύ όμως να τις θυμάσαι». Αλλά για ποιο λόγο εισάκουσε τόσο γρήγορα τον τελώνη ο Θεός, ενώ τον Ισαάκ τον άφησε είκοσι χρόνια να δέεται και να Τον παρακαλεί για τη γυναίκα του, και τότε μόνο συγκατένευσε στις προσευχές του δικαίου; Διότι είναι ανάγκη να σας αποδώσω τα υπόλοιπα της χθεσινής διδασκαλίας. Για ποιο λόγο λοιπόν έγινε αυτό; Για να μάθεις από μεν την περίπτωση του τελώνη τη φιλανθρωπία του Δεσπότου που εισάκουσε γρήγορα, από δε την περίπτωση του Ισαάκ να μάθεις την υπομονή του δούλου, ο οποίος έλαβε την απάντηση αργά, και όμως δεν απομακρύνθηκε από την ικεσία· ώστε, ακόμη κι αν είσαι αμαρτωλός, να μην απελπιστείς, κι αν είσαι δίκαιος, να μην υπερηφανευθείς. «Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Ήταν ασθενής ο τελώνης· γι' αυτό γρήγορα του άπλωσε το χέρι. Ο Ισαάκ όμως ήταν πιο δυνατός, και γι' αυτό τον άφησε να περιμένει, για να αυξήσει την υπομονή του. Αλλά αυτός ο λόγος ας έχει ειπωθεί από εμάς εκ περισσού. Το για ποιο λόγο όμως ήταν στείρα η γυναίκα, είναι αναγκαίο να το πούμε, ώστε, όταν δεις Παρθένο να γίνεται μητέρα, να μην απιστήσεις· ώστε, όταν σου πει ο Ιουδαίος: «Πώς γέννησε η Μαρία;», να του πεις: «Πώς γέννησε η Σάρρα, και η Ρεβέκκα, και η Ραχήλ;». Διότι, όταν πρόκειται να συμβεί κάποιο θαυμαστό και μεγάλο θαύμα, προηγούνται πολλοί τύποι.

«Μην καθυστερείς να επιστρέψεις στον Κύριο, και μην το αναβάλλεις από ημέρα σε ημέρα. Διότι ξαφνικά θα έλθει η οργή του Κυρίου, και στον καιρό της εκδίκησης θα καταστραφείς.» «Τέκνο μου, αμάρτησες; Μην προσθέσεις πλέον και άλλες αμαρτίες, και δεήσου για τις προηγούμενες.» «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν.» «Ελάτε σε εμένα, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ.» «Θυμήθηκε ο Πέτρος τον λόγο του Ιησού, που του είχε πει ότι: Πριν λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς· και βγαίνοντας έξω, έκλαψε πικρά.» «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Πηγαίνετε δε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω, και όχι θυσία. Διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.» «Ποια γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, εάν χάσει μία δραχμή, δεν ανάβει λυχνάρι, και δεν σκουπίζει την οικία, και δεν αναζητεί επιμελώς;» «Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς· και είπε ο νεότερος από αυτούς στον πατέρα: Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί. Και μοίρασε σε αυτούς την περιουσία. Και μετά από όχι πολλές ημέρες, αφού τα συγκέντρωσε όλα ο νεότερος υιός, αναχώρησε σε χώρα μακρινή, και εκεί διασκόρπισε την περιουσία του, ζώντας άσωτα.»

Γι' αυτόν τον λόγο βροντοφώναζε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι άρρωστοι». Και (έλεγε) ότι έχει έρθει για να ζητήσει και να σώσει το χαμένο. Και ότι έχει σταλεί προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και με την παραβολή της δραχμής υπαινίχθηκε παραβολικά ότι ήρθε για να διασώσει τη βασιλική εικόνα, η οποία είχε περιέλθει κάτω από την πιο δυσώδη κοπριά των παθών. Και: «Αλήθεια σας λέω ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, γυμνώθηκε από κάθε ένδυμα και απέμεινε μισοπεθαμένος από τις πληγές, τον θεράπευσε ρίχνοντας κρασί και λάδι και βάζοντας επιδέσμους· και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον παραδίδει στον πανδοχέα· και δίνοντάς του τα αναγκαία για την περιποίησή του, του υποσχέθηκε ότι θα πληρώσει και όσα επιπλέον ξοδευτούν, όταν θα επιστρέψει. Γι' αυτό λέει ότι ο πανάγαθος πατέρας έσκυψε με ευσπλαχνία κατά την επιστροφή του ασώτου υιού, και αφού ασπάστηκε εκείνον που προσέτρεξε κοντά του μέσω της μετάνοιας, τον στόλισε και πάλι με την ομορφιά της πατρικής δόξας, χωρίς να τον μεμφθεί στο ελάχιστο για τα προηγούμενα. Γι' αυτό, το πρόβατο που είχε απομακρυνθεί από τη θεία εκατοντάδα, όταν το βρήκε να πλανάται στα όρη και τους λόφους, δεν το επανέφερε στη μάνδρα των προβάτων χτυπώντας το, ούτε καταπονώντας το με τον κόπο· αλλά, αφού το σήκωσε στους δικούς του ώμους, το διέσωσε με συμπόνια φέρνοντάς το κοντά στα υπόλοιπα του κοπαδιού.

Είναι λοιπόν φυσικό και να πιστεύουμε ακράδαντα ότι θα λάβουμε ανταπόκριση στις προσευχές μας, και να μην αμφιβάλλουμε επειδή εμείς έχουμε πονηρούς τρόπους, αλλά να θαρρούμε ότι Εκείνος που επικαλούμαστε είναι «αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς». Αυτός τόσο πολύ απέχει από το να παραβλέπει όσους δούλους έχουν σφάλει απέναντί Του όταν Τον παρακαλούν, ώστε, προτού καν Τον καλέσουν και προτού κάνουν τον παραμικρό λόγο για Εκείνον, ο Ίδιος ήλθε στη γη και κάλεσε πρώτος: «Διότι ήλθα», λέει, «να καλέσω αμαρτωλούς». Αυτός λοιπόν που αναζήτησε κατ' αυτόν τον τρόπο εκείνους που ούτε καν το ήθελαν, πώς θα συμπεριφερθεί όταν Τον καλούν; Και αν αγάπησε όταν Τον μισούσαν, πώς θα απωθήσει όταν Τον αγαπούν; Το ίδιο δηλώνει και ο Παύλος λέγοντας: «Εάν, ενώ ήμασταν εχθροί, συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό διά του θανάτου του Υιού αυτού, πολύ περισσότερο τώρα που συμφιλιωθήκαμε θα σωθούμε εν τη ζωή αυτού». Επιπλέον, ας αναλογιστούμε και τη μορφή της ικεσίας μας· διότι δεν αξιώνουμε να τύχουμε εκείνων που αρμόζει στους φίλους να ζητούν και να λαμβάνουν, αλλά εκείνων που επιτρέπεται και στους υπόδικους και στους δούλους που έχουν προσβάλει τον κύριό τους, και μάλιστα προπάντων σε αυτούς. Διότι δεν επικαλούμαστε τον Δεσπότη για να μας στεφανώσει, ούτε για να μας απονείμει κάποια άλλη παρόμοια χάρη, αλλά για να μας ελεήσει. Το να ζητούν έλεος, συγγνώμη, διαγραφή χρέους και τα παρόμοια από τον Φιλάνθρωπο και αφού δεηθούν να μην φύγουν με άδεια χέρια, σε ποιους άλλους αρμόζει, εάν όχι στους υπόδικους, εφόσον βέβαια «δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς»;

Αλίμονο δε στην ψυχή που δεν γνωρίζει τα δικά της τραύματα, αυτά που προέρχονται από την ενέργεια των παθών, αλλά νομίζει (επειδή συμπεριφέρεται με άγνοια) ότι δεν έχει κανένα κακό και ότι είναι υγιής και πλούσια, παρόλο που είτε στη γνώση είτε στον λόγο είναι φτωχή, τυφλή και τραυματισμένη. Γι' αυτό τον λόγο, ούτε ο ιατρός την επισκέπτεται και τη θεραπεύει, επειδή νομίζει για τον εαυτό της ότι δεν βρίσκεται σε δεινή κατάσταση, αλλά ότι παραμένει απολύτως υγιής. Διότι, όπως ακριβώς οι επίγειοι ιατροί, όπου κι αν μεταβούν, επισκέπτονται πάντοτε τους ασθενείς και ρωτούν για αυτούς που νοσούν, προσπερνώντας τους υγιείς, από τους οποίους δεν λαμβάνουν κανένα κέρδος, και πάντοτε εκείνοι που υποφέρουν από πόνους και φέρουν τραύματα αναζητούν εσπευσμένα τον ιατρό. Με τον ίδιο τρόπο και ο Χριστός ήρθε για εκείνους που υποφέρουν, εκείνους που γνωρίζουν τα δικά τους τραύματα από την κακία των παθών, οι οποίοι επιζητούν αυτόν τον ιατρό και τον έχουν ανάγκη, όπως είπε ο Ίδιος: «δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Αλλά αυτοί μεν οι επίγειοι ιατροί, θεραπεύοντας τα σώματα, λαμβάνουν ως μισθό χρήματα, ενώ ο αγαθός και καλός και μοναδικός δικός μας ιατρός Ιησούς Χριστός λαμβάνει ως μισθό την υγεία και την ίαση των ψυχών μας.

Γεμάτος χαρά ο Ματθαίος για την υποδοχή του Χριστού, προσκάλεσε τους τελώνες, και ο Χριστός συνέφαγε μαζί τους, προκειμένου να τους ωφελήσει, έστω και αν επικρινόταν για αυτό. Διότι οι Φαρισαίοι, θέλοντας να απομακρύνουν τους μαθητές Του από Αυτόν, διέβαλλαν τη συνεστιάση με τους τελώνες. «Ο δε Ιησούς, όταν το άκουσε, τους είπε: Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς».