Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 9:13

Φύλαξε αυτά και θα βρεις ανάπαυση. Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο: Ο λογισμός μού λέει ότι η ησυχία είναι η πιο αναγκαία από όλα και ότι σε ωφελεί. Άραγε λέει σωστά; Απόκριση του Ιωάννη: Τι άλλο είναι η ησυχία, παρά το να συστείλει κάποιος την καρδιά του από δοσοληψίες, από την ανθρωπαρέσκεια και από τις υπόλοιπες δραστηριότητες; Και όταν ο Κύριος ήλεγξε τον γραμματέα σχετικά με εκείνον που έπεσε στους ληστές και τον ρώτησε ποιος έγινε πλησίον του, λέει: «Αυτός που του έδειξε έλεος». Και πάλι έχει πει: «Έλεος θέλω και όχι θυσία». Εάν λοιπόν έχεις κατανοήσει άπαξ ότι το έλεος είναι ανώτερο της θυσίας, προς το έλεος κλίνε την καρδιά σου. Διότι η πρόφαση της ησυχίας οδηγεί στην υψηλοφροσύνη προτού ο άνθρωπος κερδίσει τον εαυτό του, δηλαδή προτού γίνει άμεμπτος.

Υπάρχει οδός σωτηρίας, εάν το θέλουμε. Ο θάνατος επικράτησε και κατέπιε τους ανθρώπους, αλλά να γνωρίζεις καλά ότι και πάλι ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο των μετανοούντων. Πιστός είναι ο Κύριος σε όλα τα λόγια Του. Δεν ψεύδεται λέγοντας: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν την πορφύρα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.» Έτοιμος είναι ο μέγας ιατρός των ψυχών να θεραπεύσει το πάθος σου. Δικά Του είναι αυτά τα λόγια, εκείνο το γλυκύ και σωτήριο στόμα είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Ο Κύριος θέλει να σε καθαρίσει από τον πόνο της πληγής και να σου δείξει το φως μέσα από το σκοτάδι.

Κεφάλαιο γ'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και ιδού, πολλοί τελώνες και αμαρτωλοί ήλθαν και συνέτρωγαν με τον Ιησού και τους μαθητές του. Και βλέποντάς το οι Φαρισαίοι, είπαν στους μαθητές του: Γιατί ο διδάσκαλός σας τρώει μαζί με τους τελώνες και τους αμαρτωλούς; Ο δε Ιησούς, όταν το άκουσε, τους είπε: Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Πηγαίνετε, λοιπόν, και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία. Διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.

Κεφάλαιο Κʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και όταν το είδαν οι Φαρισαίοι, είπαν στους μαθητές του: Γιατί ο διδάσκαλός σας τρώει μαζί με τους τελώνες και τους αμαρτωλούς; Ο δε Ιησούς, όταν το άκουσε, είπε: Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Πηγαίνετε, λοιπόν, και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία· διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Βλέποντας δε τα πλήθη, τα σπλαχνίσθηκε, διότι ήταν καταπονημένα, σαν πρόβατα που δεν έχουν ποιμένα.

Ευφράνσου, στείρα που δεν γεννάς, ξέσπασε και φώναξε εσύ που δεν έχεις ωδίνες, διότι πολλά είναι τα τέκνα της έρημης, περισσότερα από της έχουσας τον άνδρα. Αυτό που είπε: «Ευφράνσου, στείρα που δεν γεννάς», το είπε για εμάς· διότι η εκκλησία μας ήταν στείρα πριν της δοθούν τέκνα. Και αυτό που είπε: «Φώναξε, εσύ που δεν έχεις ωδίνες», λέει το εξής: να αναφέρουμε τις προσευχές μας απλά προς τον Θεό και να μην αποκάμνουμε όπως εκείνες που έχουν ωδίνες. Και αυτό που είπε: «Ότι πολλά είναι τα τέκνα της έρημης μάλλον παρά της έχουσας τον άνδρα»· επειδή ο λαός μας φαινόταν να είναι έρημος από τον Θεό, τώρα όμως που πιστέψαμε, γίναμε περισσότεροι από εκείνους που φαίνονταν ότι έχουν Θεό. Και μια άλλη Γραφή λέει ότι δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς. Αυτό σημαίνει, ότι πρέπει να σώζονται οι απολλύμενοι. Διότι αυτό είναι το μεγάλο και θαυμαστό, όχι το να στηρίζει κανείς τα όρθια, αλλά τα πίπτοντα. Έτσι και ο Χριστός θέλησε να σώσει τα απολλύμενα, και έσωσε πολλούς, αφού ήλθε και κάλεσε εμάς που ήδη χανόμασταν.

Ματθ. 9, 9-13. Είναι γεμάτο και αυτό από θεία σημεία, το ότι μόνο με τον λόγο ένας τέτοιος άνθρωπος μεταστράφηκε σε τέτοια αρετή. Καλώντας δε τον Ματθαίο δείχνει ότι, αν και κανείς δεν έρχεται προς Αυτόν «εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας», ωστόσο μέσω του Χριστού γίνεται η έλξη. Ο Σωτήρας, λοιπόν, χωρίς καμία συστολή κάλεσε έναν τελώνη στη μαθητεία και πήγε στο σπίτι του, στο οποίο δεν υπήρχε κανένα άλλο αγαθό παρά μόνο η μεταστροφή του οικοδεσπότη. Υπήρχε, λοιπόν, πολύ πλήθος τελωνών που συνέτρωγαν με τον Ιησού, και ο Σωτήρας δεν αγανακτεί ούτε εκλαμβάνει ως ύβρη προς το πρόσωπό Του αυτό που συμβαίνει, αλλά ως Δεσπότης της φύσης προσέρχεται στην εστίαση και τρώει και πίνει, αποδεικνύοντας αφενός την αλήθεια του σώματός Του και αφετέρου ευλογώντας την εύκαιρη χρήση των τροφών. Παρευρίσκονταν δε και Φαρισαίοι και γραμματείς, όχι για να μάθουν, αλλά για να περιεργαστούν τα τεκταινόμενα. Βλέπουν τους τελώνες να συντρώγουν και φωνάζουν τους μαθητές και επικρίνουν το γεγονός. Ο Ιησούς το ακούει και τους λέει: Και εσείς έχετε ανάγκη ιατρού· διότι αν δεν νοσούσατε, δεν θα επικρίνατε τη φιλανθρωπία του ιατρού. Μήπως, άραγε, δεν γνωρίζω ότι είναι τελώνες; Ή μήπως αγνοώ τα νοσήματα της ψυχής τους; Γνωρίζω ότι είναι άρρωστοι. Γι' αυτόν τον λόγο ήλθα σε αυτούς, για να θεραπεύσω τις νοσούσες ψυχές τους.

Ματθ. 9, 11-13. Βέβαια, ο παλαιός νόμος εμπόδιζε τους αγίους να συναναστρέφονται με τους βέβηλους, ώστε να μην παραστρατήσει ο νους τους, όχι όμως και το αντίθετο: εάν δηλαδή ένας βέβηλος προστρέξει σε έναν άγιο, δεν πρέπει να τον αποστρέφεται, σύμφωνα με το χωρίο: «δεν θα βδελυχθείς τον Ιδουμαίο ούτε τον Αιγύπτιο». Όμως, στην περίπτωση του Χριστού, ο οποίος βρίσκεται υπεράνω κάθε κακίας και πάθους, δεν πρέπει να σκεφτόμαστε τίποτα τέτοιο. Διότι θέλει την πίστη που δικαιώνει τον άνθρωπο, και όχι τον γραπτό νόμο που επιτάσσει τις θυσίες με αίματα. Αυτό ακριβώς αποσαφηνίζοντας προσθέτει και το «επίγνωση Θεού παρά ολοκαυτώματα»· διότι ο ευαγγελικός λόγος είναι έλεος. Γι' αυτό δικαιωνόμαστε δωρεάν εκ πίστεως, χωρίς τα έργα του νόμου. Και δεν καλεί όσους βρίσκονται κοντά, αλλά αυτούς που απέχουν μακριά.

Και δεν γνωρίζουν οι αστόχαστοι ότι ο κάθε ευαγγελιστής μερίμνησε αφενός να πει σε συμφωνία με τους άλλους όσα ειπώθηκαν από εκείνους, και αφετέρου να αποκαλύψει με αυτόν τον τρόπο όσα δεν ειπώθηκαν από εκείνους, αλλά παραλείφθηκαν· διότι δεν ήταν δικό τους το θέλημα, αλλά από το Άγιο Πνεύμα προερχόταν η ακολουθία και η διδασκαλία. Διότι αν επιθυμούν να επικρίνουν αυτό το ζήτημα, ας μάθουν ότι οι άλλοι τρεις δεν ξεκίνησαν με την ίδια σειρά. Διότι ο Ματθαίος πρώτος αρχίζει να ευαγγελίζεται. Επειδή σε αυτόν είχε ανατεθεί να κηρύξει το ευαγγέλιο από την αρχή, όπως έχουμε αναφέρει εκτενώς για το θέμα αυτό και κατά την εξέταση άλλης αίρεσης· καθόλου όμως δεν θα μας δυσαρεστήσει να πραγματευθούμε ξανά τα ίδια, προς απόδειξη της αλήθειας και έλεγχο των πλανεμένων. 5. Αυτός λοιπόν ο Ματθαίος καταξιώνεται 〈πρώτος να κηρύξει〉 το ευαγγέλιο, όπως είπα, και ήταν απολύτως δίκαιο. Διότι έπρεπε, εκείνος που επέστρεψε από πολλά αμαρτήματα και σηκώθηκε από το τελωνείο και ακολούθησε Εκείνον που ήλθε για τη σωτηρία του γένους των ανθρώπων και ο Οποίος λέει «δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια», ως υπόδειγμα για εμάς που πρόκειται να σωθούμε 〈παρομοίως〉 με αυτόν που ανυψώθηκε ενώ βρισκόταν στο τελωνείο και αποστράφηκε την αδικία, 〈πρώτος〉 να προσφέρει το κήρυγμα της σωτηρίας, ώστε από αυτόν να μάθουν οι άνθρωποι τη φιλανθρωπία της Παρουσίας.

Αυτός που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά. Επειδή είναι γνώρισμα του Σωτήρα και του ιατρού να θεραπεύει και να επιδένει τα συντετριμμένα, εύλογα και μέσα από αυτά μπορεί να εννοηθεί ότι αυτός είναι ο Κύριος, ο Σωτήρας μας, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς· δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Όντας δε ιατρός των ψυχών, αφού λυτρώσει από τη νοητή αιχμαλωσία εκείνους που έχουν συντετριμμένη την καρδιά και έχουν εκτραπεί από τους κατά φύσιν λογισμούς, θα τους θεραπεύσει. Ο δε Σύμμαχος λέει: «Αυτός που θεραπεύει τους τσακισμένους στην καρδιά και επιδένει τα κατάγματά τους», δηλαδή προσφέροντας λογικούς επιδέσμους· έτσι άλλωστε επίδεσε με τους πνευματικούς και λογικούς επιδέσμους εκείνον που τραυματίστηκε και κατασυντρίφτηκε από τους ληστές κατά την κατάβασή του από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ.

Εσύ όμως τι λες; Τι νομοθετείς, ω νέε Φαρισαίε, που είσαι «καθαρός» ως προς την ονομασία, αλλά όχι ως προς την προαίρεση, και μας αποπνέεις τις διδασκαλίες του Ναυάτου, πάσχοντας από την ίδια ασθένεια; Δεν αποδέχεσαι τη μετάνοια; Δεν δίνεις τόπο στους οδυρμούς; Δεν χύνεις ούτε ένα δάκρυ; Είθε να μην τύχεις και εσύ ενός τέτοιου κριτή. Δεν αισθάνεσαι αιδώ μπροστά στη φιλανθρωπία του Ιησού, ο οποίος ανέλαβε τις ασθένειές μας και βάσταξε τις νόσους μας, ο οποίος δεν ήλθε για τους δικαίους, αλλά για να οδηγήσει τους αμαρτωλούς σε μετάνοια, ο οποίος θέλει το έλεος μάλλον παρά τη θυσία, ο οποίος συγχωρεί τα αμαρτήματα εβδομήντα φορές το επτά; Πόσο μακάριο θα ήταν το υψηλό σου φρόνημα, εάν επρόκειτο περί καθαρότητας και όχι περί αλαζονείας, η οποία νομοθετεί πάνω από τα ανθρώπινα μέτρα και αναιρεί την πνευματική ανόρθωση οδηγώντας στην απελπισία. Διότι εξίσου κακό είναι και η χαλαρότητα χωρίς σωφρονισμό, και η καταδίκη χωρίς συγχώρηση· η μεν πρώτη επειδή αφήνει εντελώς ελεύθερα τα ηνία, η δε δεύτερη επειδή πνίγει με τη σφοδρότητά της. Δείξε μου την καθαρότητά σου, και αποδέχομαι τη θρασύτητά σου. Τώρα όμως φοβάμαι μήπως, ενώ είσαι γεμάτος πληγές, καθιερώνεις το αθεράπευτο.

88. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΑΣΚΛΗΠΙΟ. Επειδή έγραψες ότι απορείς πώς ο Χριστός αποστόμωσε τους μαθητές, οι οποίοι επέπληξαν εκείνη που δεν δίστασε να χύσει το πολύτιμο μύρο, καίτοι φάνηκε ότι μιλούσαν υπέρ των φτωχών· σου απαντώ, ότι Εκείνος που διαρκώς μιλούσε για την ελεημοσύνη, και την προτιμούσε από τις θυσίες, δεν θα την απέρριπτε τώρα, όπως νομίζεις. Διότι αυτός που λέει, «Έλεος θέλω και όχι θυσία·» και, «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν·» και, «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το κάνατε», δεν θα μετέπιπτε ποτέ στο αντίθετο.

Πότε εξήλθαν; Μήπως άραγε όταν έφτασε το καθορισμένο τέλος της ζωής τους; Όταν ήρθε το πρόσταγμα; Όταν επήλθε η απόφαση του θανάτου; Όταν απεστάλησαν οι άγγελοι που επισπεύδουν το τέλος, τότε εξήλθαν σε προϋπάντηση του νυμφίου; Σε καμία περίπτωση. Αλλά πότε εξήλθαν; Όταν απαρνήθηκαν τους βιοτικούς περισπασμούς, όταν επέλεξαν να βαδίσουν τη στενή και τεθλιμμένη οδό, όταν αγάπησαν την εκούσια σκληραγωγία, όταν δεν υποτάχθηκαν στους νόμους του γάμου, όταν περιφρόνησαν τις ηδονές του βίου, όταν εξέλεξαν την αγαθή μερίδα της αφθαρσίας, όταν αγάπησαν τον τρόπο της ευφροσύνης, όταν αποστράφηκαν με βδελυγμία τον ρύπο της αμαρτίας, όταν δεσμεύτηκαν στα έργα της σωφροσύνης, όταν πόθησαν τον καθαρό νυμφίο, όταν επιθύμησαν το κάλλος της βασιλείας, όταν απέβαλαν κάθε βιοτική φροντίδα, τότε εξήλθαν σε προϋπάντηση του νυμφίου. Ήταν δε, λέει, οι πέντε φρόνιμες και οι πέντε μωρές. Και ποιο είναι το γνώρισμα των φρόνιμων; Ότι συνέδεσαν τη σωφροσύνη με την ελεημοσύνη, στόλισαν την παρθενία με την αγαθοεργία, γνώρισαν ότι η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή, διαπίστωσαν ότι ένα μόνο κατόρθωμα δεν επαρκεί για τη σωτηρία· διότι με ένα μόνο φτερό ο αετός δεν φτάνει στα ύψη. Θυμήθηκαν τη φωνή του νυμφίου που έλεγε: «Έλεος θέλω και όχι θυσία»· και πάλι, ότι «το έλεος κατακαυχάται της κρίσεως». Σκεπτόμενες αυτά με ορθή κρίση, γέμισαν τα αγγεία τους με έλαιο. Ποια άραγε αγγεία;

Και για τον λόγο αυτόν, ας αναφωνήσουμε όλοι μαζί σήμερα εκείνο το προφητικό λόγιο: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας», και ας εορτάσουμε αυτήν την περίλαμπρη και φωτεινή πανήγυρη, επειδή όλοι μας από κοινού απολαύσαμε τη δωρεά Του. Και όπως ακριβώς ένας φιλάνθρωπος κύριος, επειδή αγάπησε τον δούλο του, λόγω της αγάπης του προς αυτόν δεν αρνείται να φορέσει το δικό του ένδυμα· έτσι και ο Δεσπότης μας Χριστός, επειδή αγάπησε τη δική μας φύση, και βλέποντάς την να έχει καταπέσει στον βυθό της κακίας, και να μην έχει καμία ελπίδα σωτηρίας, και να έχει ανάγκη από πολλή συγκατάβαση, καταδέχθηκε να αναλάβει το δικό μας σώμα. Και για αυτόν τον λόγο, αφού φανερώθηκε στον κόσμο, ελευθέρωσε όλους τους ανθρώπους από την πλάνη και τους επανέφερε στην αλήθεια· και φωνάζει στο Ευαγγέλιο, λέγοντας: «Δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Αυτό, λοιπόν, που ήθελε, το κατόρθωσε, και ανόρθωσε την ανθρώπινη φύση που βρισκόταν πεσμένη χαμηλά, και επέδειξε τόση φιλανθρωπία, ώστε να μην μπορεί ο ανθρώπινος λογισμός να χωρέσει το μέγεθος των όσων έγιναν. Διότι πώς, πες μου, εμείς που Τον είχαμε εξοργίσει, που αποδειχθήκαμε ανάξιοι και για τη γη, και που εκπέσαμε από την αρχική μας κατάσταση, ανυψωθήκαμε ξαφνικά σε τόσο μεγάλο ύψος; Πώς καταλύθηκε ο πόλεμος; Πώς καταργήθηκε η οργή;

Εάν λοιπόν δεν το έχεις αυτό, τι έχεις; «Έλεος θέλω», λέει, «και όχι θυσία». Δημιούργησε τον ουρανό ο Θεός, δημιούργησε τη γη, τη θάλασσα· μεγάλα είναι αυτά, και αντάξια της σοφίας Του· αλλά με κανένα από αυτά δεν προσέλκυσε την ανθρώπινη φύση, όσο με το έλεος και τη φιλανθρωπία· διότι το ένα είναι βέβαια έργο σοφίας και δύναμης και αγαθότητας, αλλά πολύ μεγαλύτερο είναι το ότι έγινε δούλος. Μήπως γι' αυτό δεν Τον θαυμάζουμε περισσότερο; Μήπως γι' αυτό δεν εκπληττόμαστε απέναντί Του περισσότερο; Τίποτα δεν προσελκύει έτσι τον Θεό, όσο το έλεος. Και πολλά γι' αυτά αναφέρουν επανειλημμένα όλοι οι προφήτες. Μιλώ όμως για το έλεος, όχι για εκείνο που συνοδεύεται από πλεονεξία· διότι αυτό δεν είναι έλεος. Επειδή ούτε η ρίζα του αγκαθιού παράγει ποτέ λάδι, παρά μόνο της ελιάς· έτσι λοιπόν ούτε η ρίζα της πλεονεξίας γεννά έλεος, ούτε της αδικίας, ούτε της αρπαγής. Μη δυσφημείς την ελεημοσύνη, μην την κάνεις να κατηγορείται από όλους. Διότι, εάν αρπάζεις γι' αυτόν τον λόγο, για να ελεήσεις, τίποτα δεν είναι χειρότερο από αυτή την ελεημοσύνη. Όταν δηλαδή γεννιέται από αρπαγή, αυτό δεν είναι ελεημοσύνη· είναι μια απανθρωπιά και ωμότητα, είναι ύβρις προς τον Θεό. Εάν ο Κάιν, που πρόσφερε τα κατώτερα από τα δικά του αγαθά, δυσαρέστησε έτσι τον Θεό, αυτός που προσφέρει τα ξένα πώς δεν θα Τον δυσαρεστήσει; Η προσφορά δεν είναι τίποτα άλλο παρά θυσία, κάθαρση, και όχι ακαθαρσία. Και με ρυπαρά βέβαια χέρια δεν τολμάς να προσευχηθείς, ενώ όταν προσφέρεις ρύπο και ακαθαρσία που προέρχεται από αρπαγή, νομίζεις ότι δεν κάνεις τίποτα το φοβερό;

Τι απαντά λοιπόν η άπειρη σοφία; «Δεν έχουν ανάγκη», λέει, «ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Πρόσεξε πώς αντέστρεψε τον λόγο τους στο ακριβώς αντίθετο. Διότι εκείνοι μεν θεωρούσαν κατηγορία το ότι αυτός συναναστρεφόταν με αυτούς· αυτός όμως, αντίθετα, λέει ότι το να μην συναναστρέφεται μαζί τους είναι ανάξιο του ίδιου και της φιλανθρωπίας του, και ότι το να διορθώνει τέτοιους ανθρώπους όχι μόνο είναι απαλλαγμένο από κάθε κατηγορία, αλλά αποτελεί πρωταρχικό και αναγκαίο έργο, άξιο αναρίθμητων επαίνων. Έπειτα, για να μη φανεί ότι ντροπιάζει αυτούς που είχαν κληθεί κοντά του με το να τους αποκαλεί «ασθενείς», πρόσεξε πώς απαλύνει πάλι τον λόγο, επιτιμώντας τους Φαρισαίους και λέγοντας: «Πηγαίνετε δε και μάθετε τι σημαίνει, Έλεος θέλω και όχι θυσία». Και το έλεγε αυτό, ονειδίζοντάς τους για την άγνοιά τους σχετικά με τις Γραφές. Γι' αυτό και χρησιμοποίησε πιο αυστηρό, επιπληκτικό λόγο, όχι επειδή ο ίδιος οργιζόταν —μη γένοιτο— αλλά για να μην περιέλθουν εκείνοι σε απελπισία. Αν και θα μπορούσε να πει: «Δεν αναλογιστήκατε πώς συγχώρεσα τις αμαρτίες του παραλυτικού; Πώς στερέωσα το σώμα του;». Όμως δεν λέει τίποτε από αυτά, αλλά τους μιλάει πρώτα με βάση την κοινή λογική και έπειτα με βάση τις Γραφές. Διότι, αφού είπε, «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς», και αφού υπέδειξε έμμεσα ότι ο ίδιος είναι ο ιατρός, τότε είπε: «Πηγαίνετε και μάθετε τι σημαίνει, Έλεος θέλω και όχι θυσία».

γ΄. Αλλά προς αυτούς δεν συμπεριφέρεται με αυτόν τον τρόπο· αντίθετα, τους υπενθυμίζει την κοινή ανθρώπινη αδυναμία, και αποδεικνύει ότι και οι ίδιοι συγκαταλέγονται στους ασθενούντες, εφόσον βέβαια ούτε τις Γραφές γνώριζαν, και, έχοντας παραμελήσει κάθε άλλη αρετή, εναπέθεταν τα πάντα στις θυσίες. Αφήνοντας λοιπόν έντονες αιχμές εναντίον τους για αυτό, παραθέτει με συντομία εκείνο που έχει λεχθεί μέσω όλων των προφητών, λέγοντας: Μάθετε τι σημαίνει, Έλεος θέλω και όχι θυσία.

Διότι μέσα από αυτά αποδεικνύει ότι δεν παρανομεί αυτός, αλλά εκείνοι· σαν να έλεγε: Για ποιον λόγο με εγκαλείτε; Επειδή διορθώνω τους αμαρτωλούς; Επομένως, για το ίδιο θα εγκαλέσετε και τον Πατέρα. Όπως ακριβώς, λοιπόν, και αλλού, αναπτύσσοντας αυτό το επιχείρημα, έλεγε: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι»· έτσι και εδώ πάλι: «Πηγαίνετε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω, και όχι θυσία». Όπως δηλαδή Εκείνος το θέλει αυτό, λέει, έτσι κι εγώ. Βλέπεις πώς τα μεν είναι περιττά, ενώ τα δε αναγκαία; Διότι δεν είπε: «Έλεος θέλω και θυσία», αλλά: «Έλεος θέλω, και όχι θυσία». Επειδή το ένα το ενέκρινε, ενώ το άλλο το απέκλεισε· και απέδειξε όχι μόνο ότι δεν είναι απαγορευμένο αυτό για το οποίο τον κατηγορούσαν, αλλά ότι είναι και νομοθετημένο, και μάλιστα περισσότερο από τη θυσία· και εισάγει την ίδια την Παλαιά Διαθήκη να φθέγγεται και να νομοθετεί σε πλήρη συμφωνία με αυτόν. Αφού, λοιπόν, τους ήλεγξε και μέσα από κοινά παραδείγματα και μέσα από τις Γραφές, προσθέτει πάλι: «Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια».

Αλήθεια σας λέγω, όπου και αν κηρυχθεί το ευαγγέλιο αυτό σε ολόκληρο τον κόσμο, θα αναφερθεί και αυτό που έπραξε αυτή εις μνημόσυνό της. Και από πού προήλθε σε αυτούς αυτή η σκέψη; Διότι άκουγαν τον Διδάσκαλο να λέγει, «Έλεος θέλω και όχι θυσία», και να εγκαλεί τους Ιουδαίους ότι εγκατέλειψαν τα βαρύτερα του νόμου, δηλαδή την κρίση, το έλεος και την πίστη, και επειδή είχε ομιλήσει εκτενώς στο όρος περί ελεημοσύνης. Από αυτά συλλογίζονταν μέσα τους και σκέπτονταν ότι, εάν δεν αποδέχεται τα ολοκαυτώματα ούτε την παλαιά λατρεία, πολύ περισσότερο δεν θα αποδεχθεί τη χρίση με το έλαιο. Αλλά αυτοί μεν έτσι σκέπτονταν· Εκείνος όμως, βλέποντας την πρόθεσή της, της το επιτρέπει. Διότι πολλή ήταν η ευλάβειά της και ανέκφραστος ο ζήλος της· γι' αυτό και, δείχνοντας μεγάλη συγκατάβαση, επέτρεψε να χυθεί το έλαιο και πάνω στην κεφαλή Του. Διότι, εάν δεν αρνήθηκε να γίνει άνθρωπος, να κυοφορηθεί και να τραφεί με γάλα, γιατί απορείς εάν δεν αποκρούει και τούτο;

Αυτό ακριβώς λοιπόν φανερώνοντας ο Χριστός έλεγε: «Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Μας καλεί, λοιπόν, ας μην παρακούσουμε. Μας ελκύει κοντά Του, ας μην απομακρυνθούμε. Και αν ακόμη έχουμε αναρίθμητα αμαρτήματα, τότε ακόμη περισσότερο ας προστρέξουμε. Διότι τέτοιους ανθρώπους καλεί: «Επειδή δεν ήρθα», λέει, «για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια»· και εδώ αναφέρεται στους φορτωμένους, στους καταπονημένους, σε όσους έχουν εξαντληθεί από το βάρος των αμαρτημάτων. Διότι ονομάζεται Θεός παρακλήσεως και Θεός οικτιρμών, επειδή αυτό είναι το διαρκές Του έργο, το να παρηγορεί και να ανακουφίζει αυτούς που πονούν και θλίβονται, ακόμη κι αν έχουν αναρίθμητα αμαρτήματα.

Έτσι, λοιπόν, λες αυτά τα σατανικά λόγια; Μάθε ποιους καλεί ο Χριστός όταν ήλθε επί της γης, τους δικαίους ή τους αμαρτωλούς· διότι λέγει τα εξής: Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Είμαι αμαρτωλός, λέγει, και πώς θα εισέλθω στην Εκκλησία για να γίνω δίκαιος; Καλά λες ότι: «Ακούω και δεν τα τηρώ· και ποιο είναι το όφελός μου;». Κι εγώ πάλι σου λέγω: Είτε τα τηρείς είτε δεν τα τηρείς, εσύ μόνον είσελθε στην Εκκλησία, ακούς τις θείες Γραφές, άκουγε την ανάγνωση.

Αυτό ανήγγειλε και ο άγγελος, λέγοντας: «Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους»· και πάλι ο προφήτης Δαβίδ λέει: «Κύριε, σε σένα κατέφυγα». Σε αυτόν και εσύ κατάφυγε, ο οποίος είπε: «Δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς»· σε αυτόν που είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς»· σε αυτόν που είπε: «Μετανοείτε· διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών»· σε αυτόν που λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· σε αυτόν που είπε: «Εξουσία έχει ο Υιός του ανθρώπου επί της γης να συγχωρεί αμαρτίες»· σε αυτόν που λέει ότι: «Αυτόν που έρχεται σε μένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω»· σε αυτόν που είπε μέσω του προφήτη: «Καθώς εγώ ζω, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει αυτός»· σε αυτόν που είπε ότι θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που βοούν προς αυτόν νύχτα και ημέρα· σε αυτόν που είπε: «Χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Σε αυτόν να καταφεύγεις με μετάνοια και δάκρυα. Μετανόησε, και μην αμφιβάλλεις· μετανόησε, και μην αποθαρρύνεσαι, ούτε να απελπίζεσαι για τον εαυτό σου, εφόσον διαθέτεις τα φάρμακα της σωτηρίας. Στον ουρανό γίνεται χαρά όταν εσύ μετανοείς, και εσύ ραθυμείς; Οι άγγελοι σκιρτούν από αγαλλίαση, και εσύ νυστάζεις; Για χάρη σου έχει έρθει ο ιατρός των ψυχών, και εσύ κρύβεις το τραύμα σου; Αυτός φωνάζει: «Επιστρέψτε σε μένα, υιοί των ανθρώπων, ελάτε σε μένα»· και εσύ δεν σπεύδεις;

Λάβε θάρρος, λοιπόν, αμαρτωλέ, και μην απελπίζεσαι. Διότι εσένα ήλθε να καλέσει ο καλός ποιμένας· για εσένα έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, λέγοντας: Ελάτε προς εμένα, όλοι οι βεβαρημένοι. Διότι δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς.

Πρόσεξε όμως να μην επαναπαυθείς με αυτόν τον λόγο, ακούγοντας για την άφατη φιλανθρωπία Του· διότι δεν απηύθυνε μόνο την απλή πρόσκληση, αλλά πρόσθεσε το, «σε μετάνοια». Διότι δεν ήλθα, λέγει, να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια· όχι σε γέλια, αλλά σε δάκρυα· όχι σε αισχρολογία, αλλά σε δοξολογία· όχι σε γεύματα και δείπνα και μέθη, αλλά σε νηστεία και αγρυπνία και δάκρυα· όχι σε χορούς, κιθαρωδίες και άσματα, αλλά σε πένθος, θλίψη και στενοχώρια, λέγοντας: Μακάριοι εκείνοι που πενθούν και κλαίνε, προφανώς, για τις αμαρτίες τους. Άρχισε λοιπόν να μετανοείς· κάνε μόνο την αρχή, και ο Θεός των μετανοούντων θα συνεργήσει μαζί σου, και θα σε ενισχύσει, και θα βρεις πολλή χάρη, και αυτό θα γίνει μέσα σου γλυκύτερο από το μέλι και την κηρήθρα. Πολλές είναι οι οδοί του βίου, όπως είναι γραμμένο, και πολλοί οι τρόποι της σωτηρίας.

Ότι δε δεν μεριμνά μόνο συνολικά για όλους, αλλά και για τον καθένα ξεχωριστά, μπορεί κανείς να το ακούσει και πάλι από τον ίδιο να το λέει: «Δεν είναι θέλημα ενώπιον του Πατέρα μου, του εν τοις ουρανοίς, να χαθεί ένας από αυτούς τους μικρούς», μιλώντας για εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν. Διότι επιθυμεί να σωθούν, αλλάζοντας τρόπο ζωής, και αυτοί που δεν τον πιστεύουν, και να πιστέψουν όλοι, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας»· και ο ίδιος πάλι έλεγε στους Ιουδαίους: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια»· και, πάλι μέσω του προφήτη: «Έλεος θέλω και όχι θυσία». Όταν όμως, παρόλο που έχουν απολαύσει τόση φροντίδα, δεν θελήσουν να γίνουν καλύτεροι και να επιγνώσουν την αλήθεια, ούτε και τότε τους εγκαταλείπει· αλλά, επειδή στέρησαν εκούσια τον εαυτό τους από την ουράνια ζωή, τους χορηγεί τουλάχιστον όλα τα αγαθά για τον παρόντα βίο, ανατέλλοντας τον ήλιο σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχοντας σε δικαίους και αδίκους, και παρέχοντας όλα τα υπόλοιπα που είναι αναγκαία για τη συντήρηση της παρούσας ζωής. Εάν λοιπόν δείχνει τόση πρόνοια για τους εχθρούς, πώς είναι δυνατόν να παραβλέψει ποτέ εκείνους που τον πιστεύουν και τον υπηρετούν ανάλογα με τις δυνάμεις τους; Δεν συμβαίνει αυτό, δεν συμβαίνει, αλλά αντίθετα, περιβάλλει αυτούς με τη μεγαλύτερη φροντίδα από όλους: «Διότι», λέει, «ακόμη και όλες οι τρίχες της κεφαλής σας είναι μετρημένες».

«Εάν κάνεις το καλό, να γνωρίζεις σε ποιον το κάνεις, και θα υπάρξει χάρη για τις ευεργεσίες σου.» «Η ελεημοσύνη του ανθρώπου είναι σαν σφραγίδα μαζί του.» Εκείνος που δείχνει έλεος δανείζει στον πλησίον του· και εκείνος που τον στηρίζει με το χέρι του, τηρεί τις εντολές. Δείξε μακροθυμία στον ταπεινό άνθρωπο, και μην τον καθυστερείς ως προς την ελεημοσύνη. Κλείσε την ελεημοσύνη στα ταμεία σου, και αυτή θα σε γλιτώσει από κάθε κακοπάθεια· απέναντι στον εχθρό θα πολεμήσει για χάρη σου.» «Η ελεημοσύνη παραμένει στον αιώνα.» «Οι αδελφοί και η βοήθεια είναι για τον καιρό της θλίψης· αλλά περισσότερο και από τα δύο, η ελεημοσύνη είναι αυτή που λυτρώνει.» «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν.» «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους με σκοπό να σας δουν. Ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς. Όταν, λοιπόν, κάνεις ελεημοσύνη, μη σαλπίσεις μπροστά σου, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους. Αληθινά σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Όταν όμως εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη γνωρίζει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου, ώστε η ελεημοσύνη σου να είναι κρυφή, και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά.» «Πηγαίνετε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία.» «Όποιος δώσει να πιει ένας από αυτούς τους μικρούς έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο, στο όνομα του ότι είναι μαθητής μου, αληθινά σας λέω, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του.» «

«Μην καθυστερείς να επιστρέψεις στον Κύριο, και μην το αναβάλλεις από ημέρα σε ημέρα. Διότι ξαφνικά θα έλθει η οργή του Κυρίου, και στον καιρό της εκδίκησης θα καταστραφείς.» «Τέκνο μου, αμάρτησες; Μην προσθέσεις πλέον και άλλες αμαρτίες, και δεήσου για τις προηγούμενες.» «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν.» «Ελάτε σε εμένα, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ.» «Θυμήθηκε ο Πέτρος τον λόγο του Ιησού, που του είχε πει ότι: Πριν λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς· και βγαίνοντας έξω, έκλαψε πικρά.» «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Πηγαίνετε δε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω, και όχι θυσία. Διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.» «Ποια γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, εάν χάσει μία δραχμή, δεν ανάβει λυχνάρι, και δεν σκουπίζει την οικία, και δεν αναζητεί επιμελώς;» «Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς· και είπε ο νεότερος από αυτούς στον πατέρα: Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί. Και μοίρασε σε αυτούς την περιουσία. Και μετά από όχι πολλές ημέρες, αφού τα συγκέντρωσε όλα ο νεότερος υιός, αναχώρησε σε χώρα μακρινή, και εκεί διασκόρπισε την περιουσία του, ζώντας άσωτα.»

Έπρεπε βέβαια να είχαμε μιλήσει προηγουμένως για τα πρόβατα που θα σταθούν εκ δεξιών του Σωτήρος και έπειτα για εκείνα εξ ευωνύμων. Επειδή όμως ο λόγος, διεξαγόμενος από την αρχή σαν από δύο πρόσωπα, στράφηκε πρώτα εναντίον των εριφίων, πρέπει λοιπόν στη συνέχεια να αναφέρουμε με λογική σειρά τα φρικτά και σωτήρια αληθινά λόγια του κριτού και Δεσπότη και Θεού μας, του Ιησού Χριστού. «Όταν έλθει», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του, και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του». Διότι, επειδή κατά την πρώτη του παρουσία δεν ήλθε μέσα στη δόξα του, αλλά ως ένας από τους φτωχούς που δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι του, και γεννήθηκε σε σπήλαιο και θεωρήθηκε γιος ξυλουργού, και αδελφοί και αδελφές του θεωρήθηκαν τα παιδιά του ξυλουργού, και αφού εξέλεξε δώδεκα μαθητές, και αυτούς από αγροίκους και ψαράδες, τους έκανε ακολούθους του, και δεν ήλθε τότε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να καλέσει τους αμαρτωλούς σε μετάνοια και να σώσει τον κόσμο, και «ήλθε στα δικά του» με ταπεινό σχήμα, «και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν», και αγνοώντας την πολλή του συγκατάβαση και το απύθμενο έλεος, τον θεώρησαν ως έναν απλό άνθρωπο, και όχι μόνο απλό, αλλά και πλάνο και απατεώνα και παραβάτη του νόμου, και αφού τον δίκασαν μαζί με άνομους ληστές, τον καταδίκασαν σε ατιμωτικό θάνατο.

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, και εκείνος ο άριστος τεχνίτης της αθάνατης ζωής, κάνοντας την αρχή έλεγε: «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», μετανοείτε όσοι έχετε την επιθυμία να επιτύχετε τη βασιλεία· «μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», και κανείς δεν θα εισέλθει σε αυτήν χωρίς μετάνοια· κανένας εχθρός του βασιλιά δεν συνδειπνεί με τον βασιλιά. Αυτό λοιπόν και εσείς όλοι το γνωρίζετε, ότι κανείς που πράττει εχθρικά προς τον βασιλιά δεν θα ευφρανθεί μαζί του, εκτός αν βεβαίως επιστρέψει με καλό τρόπο και μετανοήσει θερμά· «μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Έπρεπε, λοιπόν, έπρεπε να το κάνετε αυτό ακόμη και χωρίς τη δική μου παρουσία· επειδή όμως δεν το καταλάβατε αυτό και γίνατε δούλοι της αμαρτίας, έστω και τώρα που ήρθα σε εσάς, μετανοήστε και επιστρέψτε σε εμένα· διότι γι' αυτό και ήρθα, «για να καλέσω τους αμαρτωλούς σε μετάνοια» και «να ζητήσω και να σώσω το απολωλός».

Μτ 9, 13 Το «δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς» το είπε για να δείξει ότι δεν ήλθα να καλέσω εσάς που δικαιώνετε τους εαυτούς σας, αλλά εκείνους που ομολογούν ότι είναι αμαρτωλοί και υπακούουν στα δικά μου προστάγματα.

Μτ 26, 6-13 Και επειδή ο καρδιογνώστης Θεός μας γνώριζε τη διάθεσή της, ανέχεται να περιχυθεί η κεφαλή Του με το μύρο που προσφέρθηκε και αποδέχεται την πράξη της γυναίκας, η οποία προήλθε από μια τέτοια διάθεση· διότι «καλό έργο», λέει, «έκανε»· διότι το έπραξε με καλή και θαυμαστή πρόθεση, έχοντας ως παραδείγματα τη «στήλη» την οποία άλειψε ο Ιακώβ για τον Θεό, καθώς και τα έλαια που προσφέρονταν στις θυσίες προς τον Θεό. Όμως, ο μεν Δεσπότης, ως παντογνώστης, αποδέχθηκε με αυτόν τον τρόπο την πράξη της γυναίκας. Οι μαθητές, από την άλλη, επειδή ως άνθρωποι έβλεπαν μόνο το φαινόμενο, δηλαδή την κένωση του μύρου, κατέκριναν αυτό που γινόταν, και μάλιστα όχι απλώς, αλλά λέγοντας ότι θα έπρεπε να πωληθεί και να δοθεί για την ευεργεσία των φτωχών· διότι αυτό είχαν διδαχθεί από τον Διδάσκαλο, ότι δηλαδή η ελεημοσύνη προς τους ενδεείς είναι κάτι που επιθυμεί διακαώς ο Θεός· διότι, λέει, «έλεος θέλω και όχι θυσία», και είχαν πρόσφατα ακούσει ότι για όσους ελεούν έχει ετοιμαστεί ως κληρονομιά η ουράνια βασιλεία, καθώς και μύρια άλλα.

Και το να λέει προς τους αποστόλους, οι οποίοι αποτελούσαν κανόνες αρετής: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», δηλαδή στους ανάξιους. Με όλα αυτά λοιπόν που έχουν ειπωθεί, πώς δεν συγκρούεται φανερά το «δεν ήλθα να καλέσω δικαίους αλλά αμαρτωλούς», εάν κάποιος, χωρίζοντας τους ανθρώπους σε τάξη αμαρτωλών και δικαίων, εκλαμβάνει με αυτόν τον τρόπο το νόημα του ρητού; Επιπλέον, εάν τους μεν δικαίους δεν τους κάλεσε, οι δε αμαρτωλοί δεν προσέρχονται («Διότι καθένας που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως», και «ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά», και «πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε»), εάν λοιπόν τους μεν δικαίους δεν τους κάλεσε, οι δε αμαρτωλοί προτίμησαν, όπως έχει ειπωθεί, να απομακρυνθούν αντί να προσέλθουν, σε ποιους κηρύχθηκε το κήρυγμα;

Ή είναι προφανές ότι πρόκειται για τους δικαίους και όχι για αμαρτωλούς; Τι σημαίνει λοιπόν το «δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς»; Δηλαδή, ήρθα να καλέσω ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, αυτούς που απέτυχαν να φτάσουν στην ακριβή και τέλεια δικαιοσύνη, και να τους επαναφέρω σε εκείνη την κατάσταση από την οποία εξέπεσαν. Διότι, ακόμη κι αν το γένος μας παρουσιάζει διαφορές μεταξύ του ως προς τον τρόπο ζωής, αφού άλλοι έζησαν πιο άτοπα και άλλοι πιο ανεκτά, εντούτοις κανείς δεν είναι χωρίς αμαρτία. Συμφωνεί δε με αυτό το νόημα και η ίδια η εκφορά του ρητού, το οποίο προφέρεται χωρίς το αναφορικό άρθρο.

Μάλλον για να τους αγιάσει, ακριβώς με το να γεννηθεί από αυτούς· διότι δεν ήρθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς. «Ο Φαρές γέννησε τον Εσρώμ· ο Εσρώμ γέννησε τον Αράμ· ο Αράμ γέννησε τον Αμιναδάβ·

«Πηγαίνετε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία. Διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.» Δεν ήλθα, λέει, τώρα ως κριτής, αλλά ως ιατρός, γι' αυτό και ανέχομαι τη δυσοσμία. Τους ελέγχει δε και ως αμαθείς, λέγοντας: «Πηγαίνετε να μάθετε», δηλαδή, επειδή μέχρι τώρα δεν μάθατε, πηγαίνετε έστω από τώρα να μάθετε ότι ο Θεός προτιμά το έλεος προς τους αμαρτωλούς περισσότερο από τις θυσίες. Το δε «Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους», το λέει ειρωνευόμενος, εννοώντας εσάς που δικαιώνετε τους εαυτούς σας, αφού κανένας από τους ανθρώπους δεν είναι δίκαιος. Ήλθα λοιπόν να καλέσω αμαρτωλούς, όχι για να παραμείνουν αμαρτωλοί, αλλά για να μετανοήσουν. «Τότε προσέρχονται σε αυτόν οι μαθητές του Ιωάννη και λένε: Γιατί εμείς και οι Φαρισαίοι νηστεύουμε πολύ, ενώ οι μαθητές σου δεν νηστεύουν;» Οι μαθητές του Ιωάννη, φθονώντας τη δόξα του Χριστού, τον κατηγορούν επειδή δεν νηστεύει. Διότι απορούσαν ίσως, πώς χωρίς άσκηση νικά τα πάθη, πράγμα που ο Ιωάννης δεν μπόρεσε να κατορθώσει. Διότι αγνοούσαν ότι ο μεν Ιωάννης ήταν απλός άνθρωπος, και δίκαιος λόγω της αρετής του, ενώ ο Χριστός είναι η ίδια η αρετή, ως Θεός. «Είπε λοιπόν σε αυτούς ο Ιησούς: Μήπως μπορούν οι υιοί του νυμφώνα να πενθούν, εφόσον είναι μαζί τους ο νυμφίος; Θα έλθουν όμως ημέρες όταν θα παρθεί από αυτούς ο νυμφίος, και τότε θα νηστεύσουν.» Της χαράς, λέει, είναι ο παρών καιρός, ενόσω είμαι μαζί με τους μαθητές.

Και καθημερινά αυτό το δείπνο ετοιμάζεται, και καλούμαστε όλοι στη βασιλεία, την οποία και προ καταβολής κόσμου ετοίμασε ο Θεός για τους ανθρώπους. Αλλά άλλοι μεν εξαιτίας της περιέργειας για τη σοφία, άλλοι εξαιτίας της φιλοϋλίας, και άλλοι εξαιτίας της φιλοσαρκίας δεν καθιστάμεθα άξιοι αυτής. Η φιλανθρωπία όμως του Θεού τη χαρίζει σε άλλους αμαρτωλούς, σε όσους έχουν τυφλά τα νοητά μάτια, μη κατανοώντας ποιο είναι το θέλημα του Θεού, ή που το κατανοούν μεν, αλλά είναι χωλοί και παραμένουν ακίνητοι ως προς την εφαρμογή του. Και γενικώς σε φτωχούς που έχουν ξεπέσει από την άνω δόξα. Και σε αναπήρους, που δεν επιδεικνύουν τη ζωή τους άμεμπτη. Σε αυτούς, λοιπόν, τους αμαρτωλούς που πλανώνται στις πλατείες και τους ευρύχωρους δρόμους της αμαρτίας, αποστέλλει ο Πατέρας ως προσκαλούντα στο δείπνο τον Υιό Του, Εκείνον που έγινε δούλος κατά σάρκα, Εκείνον που δεν ήρθε να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς. Και τους εστιάζει γενναιόδωρα αντί εκείνων των γνωστικών και πλουσίων, και όσων ικανοποιούν τη σάρκα. Σε πολλούς δε επιτρέποντας να έλθουν ασθένειες και κίνδυνοι, τους κάνει ακόμη και παρά τη θέλησή τους να αποταχθούν τον βίο αυτό, με κρίματα που Εκείνος γνωρίζει, και τους εισάγει στο δείπνο Του, φέρνοντάς τους σε ανάγκη μέσω της επιφοράς των κινδύνων. Και για αυτό υπάρχουν πολλά παραδείγματα.