Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 9:15

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Τότε προσέρχονται σε αυτόν οι μαθητές του Ιωάννη, λέγοντας: Γιατί εμείς και οι Φαρισαίοι νηστεύουμε πολύ, ενώ οι μαθητές σου δεν νηστεύουν; Και τους είπε ο Ιησούς: Μήπως μπορούν οι υιοί του νυμφώνα να πενθούν, εφόσον είναι μαζί τους ο νυμφίος; Θα έρθουν όμως ημέρες, όταν θα αφαιρεθεί από αυτούς ο νυμφίος, και τότε θα νηστέψουν εκείνες τις ημέρες· και τα εξής. ΠΡΟΣ ΓΑΛ. Άρα, αδελφοί, δεν είμαστε τέκνα της δούλης, αλλά της ελεύθερης. Στην ελευθερία, λοιπόν, με την οποία ο Χριστός μάς ελευθέρωσε, να στέκεστε σταθεροί, και να μην υποτάσσεστε πάλι σε ζυγό δουλείας.

Ματθ. 9, 14-17 Οι Φαρισαίοι, όμως, επειδή μοιάζουν με ξεσκισμένο ιμάτιο ή με παλιό ασκί, δεν μπορούν να δεχθούν τη νέα διδασκαλία που οδηγεί στην κατάργηση των σωματικών διατάξεων του νόμου. Λέει δε ότι το σχίσιμο γίνεται «χειρότερο», διότι όσοι ακούνε το Ευαγγέλιο και δεν το αποδέχονται, τιμωρούνται περισσότερο από εκείνους που δεν το άκουσαν. Επειδή δε δύο μαθητές του Ιωάννη ρώτησαν τον Κύριο: «Γιατί εμείς και οι Φαρισαίοι νηστεύουμε, ενώ οι δικοί σου μαθητές δεν νηστεύουν;», προς αυτούς μεν είπε την παραβολή του νυμφίου, προς δε τους Φαρισαίους εκείνη για τα ασκιά.

Τέτοιας μακαριότητας θα τύχουν οι δούλοι, τους οποίους ο Κύριος, όταν έλθει, θα βρει να αγρυπνούν· διότι κατά τον θνητό τούτο βίο, όντας ακόμη παιδιά και νήπια, και μη έχοντας ακόμη αξιωθεί τον νυμφώνα, κατοικώντας δε σε ξένη γη, ως ξένοι προς τα εδώ και παρεπίδημοι, και ανατρεφόμενοι υπό παιδαγωγούς και επιτρόπους, δεν είχαν πάντοτε τον νυμφίο μαζί τους. Γι' αυτό και νήστευαν, καθώς είπε ότι θα αφαιρεθεί από αυτούς ο νυμφίος, και τότε θα νηστεύσουν.

«Συζητούσαν για εμένα αυτοί που κάθονταν στην πύλη, και με έκαναν τραγούδι αυτοί που έπιναν μεθυστικό ποτό.» Αλλά μαζί με αυτά είναι αναγκαίο να συνεξετάσουμε πώς έχει ειπωθεί από τον Σωτήρα στα Ευαγγέλια: «Ήλθε ο Ιωάννης χωρίς να τρώει και χωρίς να πίνει, και λένε: Έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του ανθρώπου τρώγοντας και πίνοντας, και λένε: Ιδού άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών.» Αλλά θα πεις ότι αυτά συνέβαιναν στις αρχές του Ευαγγελίου, όταν, επειδή δεν νήστευαν οι μαθητές του, προβάλλοντας απολογία υπέρ αυτών, έλεγε: «Δεν μπορούν οι υιοί του νυμφώνος να νηστεύουν, εφόσον ο νυμφίος είναι μαζί τους· θα αρθεί από αυτούς ο νυμφίος, και τότε θα νηστεύσουν.» Διότι βλέπεις πώς και ο ίδιος γνώριζε ποιος είναι ο κατάλληλος καιρός της νηστείας;

Ας μην σταματήσουμε λοιπόν, παρακαλώ, με νηστείες και προσευχές και δάκρυα και με κάθε τρόπο να τον επικαλούμαστε, μέχρις ότου πλησιάσει και μας θεραπεύσει. Ας δείξουμε και εμείς με τα έργα μας ότι έχουμε ως πλούτο μας τον Νυμφίο Χριστό και ότι αυτόν, που τώρα απουσιάζει από εμάς και κρύβεται στα επουράνια, τον προσδοκούμε με ελπίδα. Διότι «όταν», λέει, «παρθεί από αυτούς ο νυμφίος, τότε θα νηστέψουν».

Διότι πράγματι νήστευαν, άλλοι μεν επειδή το διδάχθηκαν από τον Ιωάννη, άλλοι δε από τον νόμο· όπως ακριβώς έλεγε και ο Φαρισαίος: «Νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα». Τι λέει λοιπόν ο Ιησούς; «Μήπως μπορούν οι υιοί του νυμφώνος να νηστεύουν, εφόσον είναι μαζί τους ο νυμφίος;» Προηγουμένως μεν ονόμασε τον εαυτό του ιατρό, εδώ δε νυμφίο, αποκαλύπτοντας μέσω αυτών των ονομάτων τα απόρρητα μυστήρια.

Αν και ήταν δυνατό να τους μιλήσει πιο επιπληκτικά, λέγοντας: Δεν είστε εσείς κύριοι αυτών των πραγμάτων, ώστε να θεσπίζετε τέτοιους κανόνες. Διότι ποιο είναι το όφελος της νηστείας, όταν η διάνοια είναι γεμάτη από πονηρία; Όταν κατηγορείτε τους άλλους; Όταν κατακρίνετε, ενώ περιφέρετε δοκάρια στα μάτια σας, και κάνετε τα πάντα για επίδειξη; Επειδή, πριν από όλα αυτά, έπρεπε να αποβληθεί η κενοδοξία και να κατορθωθούν όλα τα υπόλοιπα: η αγάπη, η πραότητα, η φιλαδελφία. Δεν λέει όμως τίποτα από αυτά, αλλά με κάθε επιείκεια απαντά: «Δεν μπορούν οι υιοί του νυμφώνος να νηστεύουν, εφόσον ο νυμφίος είναι μαζί τους»· υπενθυμίζοντάς τους τα λόγια του Ιωάννη, με τα οποία έλεγε: «Εκείνος που έχει τη νύμφη είναι ο νυμφίος· ενώ ο φίλος του νυμφίου, που στέκεται και τον ακούει, χαίρεται με μεγάλη χαρά για τη φωνή του νυμφίου». Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Ο τωρινός καιρός είναι καιρός χαράς και ευφροσύνης· μην εισάγετε, λοιπόν, τα σκυθρωπά. Διότι σκυθρωπό πράγμα είναι η νηστεία, όχι από τη φύση της, αλλά για εκείνους που διακατέχονται ακόμη από πνευματική ασθένεια· ενώ για όσους επιθυμούν να ασκούν τον πνευματικό βίο, το πράγμα είναι και πάρα πολύ ευχάριστο και επιθυμητό. Διότι, όπως ακριβώς όταν το σώμα υγιαίνει η ευφροσύνη είναι μεγάλη, έτσι και όταν η ψυχή βρίσκεται σε καλή κατάσταση, η τέρψη είναι μεγαλύτερη. Όμως, λέει αυτά τα λόγια συγκαταβαίνοντας στη δική τους αντίληψη. Έτσι και ο Ησαΐας, όταν ομιλεί περί αυτής, την ονομάζει ταπείνωση της ψυχής, όπως ακριβώς και ο Μωυσής.

Δ'. Βέβαια, δεν τους αποστομώνει μόνο με αυτό το επιχείρημα, αλλά και με διαφορετικό, λέγοντας: «Θα έλθουν ημέρες, όταν θα αφαιρεθεί από αυτούς ο νυμφίος, και τότε θα νηστεύσουν». Διότι με αυτά τα λόγια αποδεικνύει ότι αυτό που συνέβαινε δεν οφειλόταν σε γαστριμαργία, αλλά σε κάποια θαυμαστή οικονομία· συγχρόνως δε προαναγγέλλει τον λόγο περί του πάθους, εκπαιδεύοντας τους μαθητές μέσα από τις αντιπαραθέσεις με τους άλλους και ασκώντας τους στο να εξοικειώνονται από τώρα με όσα φαίνονται λυπηρά.

Γι' αυτό έλεγε και αλλού: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· και, «Θα έρθουν ημέρες, όταν θα αφαιρεθεί από αυτούς ο νυμφίος»· και εδώ, «Δεν θα της δοθεί σημείο, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά»· φανερώνοντας ότι θα πάθει για χάρη τους, και ότι εκείνοι δεν θα κερδίσουν τίποτα· διότι αυτό το φανέρωσε στη συνέχεια. Αλλά όμως, αν και τα γνώριζε αυτά, πέθανε· τόσο μεγάλη ήταν η μέριμνά του. Διότι, για να μη νομίσεις ότι και όσα θα ακολουθήσουν θα είναι για τους Ιουδαίους τέτοια, όπως ήταν για τους Νινευίτες, και ότι θα μετανοήσουν, και όπως ακριβώς σε εκείνους στερέωσε την πόλη που συγκλονιζόταν και έφερε σε μετάνοια τους βαρβάρους, έτσι και αυτοί μετά την ανάσταση θα μετανοήσουν, άκουσε πώς φανερώνει εντελώς το αντίθετο. Διότι το ότι δεν θα καρπωθούν τίποτα από αυτά για τη δική τους ωφέλεια, αλλά αντίθετα θα υποστούν ανήκεστα δεινά, το φανέρωσε στη συνέχεια μέσω του παραδείγματος με τον δαίμονα. Προς το παρόν όμως απολογείται για όσα πρόκειται να πάθουν αργότερα, δείχνοντας ότι δίκαια θα τα υποστούν. Διότι τις συμφορές και την ερήμωσή τους τα παρουσιάζει μέσα από εκείνο το παράδειγμα· προς το παρόν όμως δείχνει ότι δίκαια θα τα υπομείνουν όλα αυτά· πράγμα που έκανε και στην Παλαιά Διαθήκη. Διότι και όταν επρόκειτο να καταστρέψει τα Σόδομα, απολογήθηκε προηγουμένως στον Αβραάμ, δείχνοντας την πνευματική ερήμωση και τη σπάνη της αρετής, αφού δεν βρέθηκαν ούτε δέκα άνδρες σε τόσες πόλεις που να έχουν επιλέξει να ζουν με σωφροσύνη.

Ερμηνεία. Άλλο είναι η νηστεία, άλλο η λύση της νηστείας και άλλο η κατάλυση της νηστείας. Και νηστεία μεν κυρίως είναι η τέλεια ασιτία, ή και το να τρώει κάποιος μία φορά την ημέρα, κατά την ενάτη ώρα, με ξηροφαγία, δηλαδή μόνο άρτο και ύδωρ. Λύση δε της νηστείας είναι το να φάει κάποιος πριν από την ενάτη ώρα, είτε σύκα, είτε σταφίδες, είτε κάτι άλλο παρόμοιο. Ή και το να φάει, εκτός από τον άρτο και το ύδωρ, και μερικά άλλα είδη λιτών και ευτελών τροφών· λόγου χάριν, όσπρια, οίνο, ή έλαιο, ή οστρακόδερμα. Κατάλυση δε της νηστείας είναι όταν τρώει κάποιος από όλα τα φαγητά, και κρέας, συμπεριλαμβανομένων των ψαριών, και γάλα, και τυρί, και τα λοιπά. Λοιπόν, στον παρόντα Κανόνα ορίζουν οι Θείοι Απόστολοι, ότι όποιος Κληρικός βρεθεί να νηστεύει την ημέρα της Κυριακής ή του Σαββάτου, με τέλεια ασιτία, ή και με ξηροφαγία κατά την ενάτη ώρα, εκτός από ένα και μόνο Σάββατο: δηλαδή το Μέγα Σάββατο, κατά το οποίο βρισκόταν στον τάφο το Σώμα του Κυρίου, κατά το οποίο και όλοι οι ορθόδοξοι νηστεύουμε, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου που είπε: «Ελεύσονται δε ημέραι, όταν απαρθή απ' αυτών ο Νυμφίος, και τότε νηστεύσουσι» (και βλέπε τη σημείωση του 29ου Κανόνα της Στ' Οικουμενικής Συνόδου)· ένας τέτοιος, λέγω, Κληρικός ας καθαιρείται, εάν δε είναι Λαϊκός αυτός που νηστεύει αυτές τις ημέρες, ας αφορίζεται.

Ματθ. 9, 14—17 Το «κανείς δεν βάζει μπάλωμα από άγναφο ύφασμα» είναι λογικό να θεωρήσουμε ότι δεν ειπώθηκε για τους μαθητές, αλλά για αυτούς ακριβώς που έκαναν την ερώτηση, σαν να έλεγε: δεν διατυπώσατε σωστά την ερώτηση· διότι, ακόμα κι αν δεν μπορέσατε να σκεφτείτε τίποτα υψηλότερο, οφείλατε τουλάχιστον να θυμάστε τη φωνή του δασκάλου σας που με ανακηρύσσει «νυμφίο», και να μην απαιτείτε νηστεία από εκείνους που ζουν μαζί με τον νυμφίο. Εάν όμως είχατε τη διάνοιά σας καταρτισμένη με τη χάρη, θα σας έλεγα την πιο ακριβή αιτία για το ότι αυτοί δεν χρειάζονται νηστεία: ότι εκείνοι με τους οποίους ο Θεός βρίσκεται συνεχώς ως άνθρωπος, συνυπάρχοντας και συναναστρεφόμενος, ρυθμίζοντας τα ήθη και αγιάζοντας τις διάνοιες, αυτοί δεν έχουν ανάγκη από νηστείες. Εξάλλου, δεν τους καλεί ακόμη ο καιρός να ριχτούν στους αγώνες και στα αθλήματα υπέρ εμού· εάν όμως «απομακρυνθεί από αυτούς» και δεν βρίσκεται πλέον μαζί τους σωματικά ο Δεσπότης, αλλά φτάσει και ο καιρός των αγώνων, τότε θα αφοσιωθούν και σε νηστείες και σε άλλες ταλαιπωρίες χάριν του κηρύγματος. Και αυτά θα σας τα έλεγα, εάν μπορούσατε να ακούσετε τελειότερα πράγματα, αλλά δεν τα λέω, επειδή υποτάσσεστε ακόμη στις σκιές και στις παλαιές νομοθεσίες, και δεν μπορείτε ακόμη να κατανοήσετε την καινότητα της χάριτος και το μυστήριο της παρουσίας μου.

Αν λοιπόν εκείνη που πέθανε, ή μάλλον εκείνη που μας πρόλαβε, συγκαταλεγόταν σε αυτούς που έζησαν με αμέλεια και χωρίς ευσέβεια, ίσως να δικαιολογούνταν οι στεναγμοί και τα δάκρυα. Αν και ο Κύριός μας και Σωτήρας, η πηγή της φιλανθρωπίας, δεν όρισε ως νόμο σε όσους επιλέγουν να τον ακολουθούν να στρέφονται ούτε καν προς αυτούς· διότι είπε: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς, εσύ ακολούθησέ με». Επειδή όμως εκείνο το παρθενικό και μακάριο σκεύος ανήκε σε αυτούς που έζησαν με οσιότητα και θεοφιλία και διατήρησαν την πίστη τους στον Θεό καθαρή, πώς να μη νιώσουμε δέος μπροστά στη δεσποτική φωνή; Πώς να μη βρούμε σε αυτήν την πλήρη διάλυση κάθε κατήφειας; «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, κι αν πεθάνει, θα ζήσει». Μέσα από τον θάνατο βρήκε την αθάνατη ζωή· μέσα από τη λύση του σώματος κληρονόμησε την αδιάλυτη κατοικία. Είπε πάλι ο κοινός σωτήρας των ανθρώπων και νυμφίος εκείνων που σώζονται: «Δεν μπορούν να πενθούν οι υιοί του νυμφώνα, εφόσον είναι μαζί τους ο νυμφίος». Ακούς τι λέει; Μην καταδικάσεις τον εαυτό σου μέσω του πένθους στον χωρισμό από έναν τέτοιο νυμφίο, και μην εκδώσεις καταδικαστική απόφαση εναντίον του εαυτού σου, πράγμα που, αν τολμούσε να το κάνει κάποιος άλλος, δεν θα ανεχόσουν την προσβολή, αλλά θα τον αποκήρυσσες ως εχθρό, ως πολέμιο και ως υπαίτιο κάθε κακού· ούτε θρηνώντας εκείνην που απολαμβάνει τη δόξα, να καταστήσεις τον εαυτό σου άξιο θρήνων.

«Πηγαίνετε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία. Διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.» Δεν ήλθα, λέει, τώρα ως κριτής, αλλά ως ιατρός, γι' αυτό και ανέχομαι τη δυσοσμία. Τους ελέγχει δε και ως αμαθείς, λέγοντας: «Πηγαίνετε να μάθετε», δηλαδή, επειδή μέχρι τώρα δεν μάθατε, πηγαίνετε έστω από τώρα να μάθετε ότι ο Θεός προτιμά το έλεος προς τους αμαρτωλούς περισσότερο από τις θυσίες. Το δε «Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους», το λέει ειρωνευόμενος, εννοώντας εσάς που δικαιώνετε τους εαυτούς σας, αφού κανένας από τους ανθρώπους δεν είναι δίκαιος. Ήλθα λοιπόν να καλέσω αμαρτωλούς, όχι για να παραμείνουν αμαρτωλοί, αλλά για να μετανοήσουν. «Τότε προσέρχονται σε αυτόν οι μαθητές του Ιωάννη και λένε: Γιατί εμείς και οι Φαρισαίοι νηστεύουμε πολύ, ενώ οι μαθητές σου δεν νηστεύουν;» Οι μαθητές του Ιωάννη, φθονώντας τη δόξα του Χριστού, τον κατηγορούν επειδή δεν νηστεύει. Διότι απορούσαν ίσως, πώς χωρίς άσκηση νικά τα πάθη, πράγμα που ο Ιωάννης δεν μπόρεσε να κατορθώσει. Διότι αγνοούσαν ότι ο μεν Ιωάννης ήταν απλός άνθρωπος, και δίκαιος λόγω της αρετής του, ενώ ο Χριστός είναι η ίδια η αρετή, ως Θεός. «Είπε λοιπόν σε αυτούς ο Ιησούς: Μήπως μπορούν οι υιοί του νυμφώνα να πενθούν, εφόσον είναι μαζί τους ο νυμφίος; Θα έλθουν όμως ημέρες όταν θα παρθεί από αυτούς ο νυμφίος, και τότε θα νηστεύσουν.» Της χαράς, λέει, είναι ο παρών καιρός, ενόσω είμαι μαζί με τους μαθητές.