Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 9:37

Νέοι Ισραηλίτες, που αναζητούν νέο Μωυσή και ράβδο ικανή να θαυματουργήσει, ώστε και πάλι οι πέτρες, αφού χτυπηθούν, να θεραπεύσουν την ανάγκη του διψασμένου λαού, και παράδοξα νέφη να ρίξουν σαν ψιχάλα στους ανθρώπους ασυνήθιστη τροφή, το μάννα. Ας φοβηθούμε μήπως γίνουμε στους μεταγενέστερους μια καινούργια διήγηση λιμού και τιμωρίας. Είδα τους αγρούς και δάκρυσα πολύ για την ακαρπία τους· και ξέσπασα σε θρήνο, επειδή δεν χύθηκε πάνω μας βροχή. Άλλα μεν από τα σπέρματα ξεράθηκαν πριν καν φυτρώσουν, παραμένοντας στους βώλους του χώματος ακριβώς όπως τα έκρυψε το άροτρο· άλλα δε, αφού πρόβαλαν λίγο και βλάστησαν, μαράθηκαν αξιοθρήνητα από τον καύσωνα. Ώστε τώρα πολύ εύστοχα κάποιος θα μπορούσε να αντιστρέψει την ευαγγελική φωνή, λέγοντας: Οι μεν εργάτες είναι πολλοί, ο δε θερισμός ούτε καν ελάχιστος. Οι δε γεωργοί, καθισμένοι στους αγρούς και πλέκοντας τα χέρια πάνω στα γόνατά τους (διότι αυτό είναι το σχήμα εκείνων που πενθούν), δακρύζουν για τους μάταιους κόπους τους, αντικρίζοντας τα νήπια παιδιά τους και οδυρόμενοι· ατενίζοντας τις γυναίκες τους και θρηνώντας, αγγίζοντας και ψηλαφώντας τα ξερά χόρτα της σοδειάς, και βγάζοντας μεγάλους αναστεναγμούς, όπως ακριβώς οι πατέρες που έχασαν τους υιούς τους στον ανθό της ηλικίας τους.

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Τότε λέγει στους μαθητές του: Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε λοιπόν τον Κύριο του θερισμού να αποστείλει εργάτες στον θερισμό του. ΛΟΥΚΑΣ. Και όταν ξημέρωσε, προσκάλεσε τους μαθητές του, και αφού εξέλεξε από αυτούς δώδεκα, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους, τον Σίμωνα, τον οποίο και ονόμασε Πέτρο, και τον Ανδρέα τον αδελφό του, και τον Ιάκωβο, και τον Ιωάννη, τον Φίλιππο, και τον Βαρθολομαίο, και τον Ματθαίο, και τον Θωμά, τον Ιάκωβο του Αλφαίου, και τον Σίμωνα τον αποκαλούμενο Ζηλωτή, και τον Ιούδα του Ιακώβου, και τον Ιούδα τον Ισκαριώτη, ο οποίος και έγινε προδότης. ΛΟΥΚΑΣ.

Το ότι ο θερισμός είναι πολύς και οι εργάτες λίγοι, είναι προφανές, διότι στους καιρούς μας υπάρχει πείνα για την ακρόαση του λόγου του Κυρίου. Γι' αυτό ας παρακαλέσουμε τον Κύριο του θερισμού να αποστείλει εργάτες στον θερισμό του, αλλά εργάτες τέτοιου είδους: που να ορθοτομούν τον λόγο της αλήθειας, ακαταίσχυντους, ανεπιλήπτους, εργάτες πιστούς, φωστήρες της οικουμένης, οι οποίοι δεν εργάζονται για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που μένει στην αιώνια ζωή· εργάτες τέτοιους όπως οι απόστολοι, .. που εργάζονται για τη σωτηρία των ανθρώπων. Πρέπει λοιπόν .. να τυλίγουν τα χέρια τους με το δικό τους ιμάτιο. Ομοίως δε και οι άνδρες, με συστολή, κοιτώντας ευθεία, με σωφροσύνη και σεμνότητα εν Κυρίω, έχοντας το δεξί τους χέρι καλυμμένο με το δικό τους ιμάτιο, ας αναχωρούν. Διότι είναι εντελώς ανάρμοστο για τον άνθρωπο που επιθυμεί να ασκητέψει να τρώει ή να πίνει μαζί με γυναίκα, ή να υπηρετείται από γυναίκα, ή να μεριμνά για γυναίκες, ή γενικά να έχει οποιαδήποτε σχέση μαζί τους. Ομοίως δε και για τις κανονικές παρθένους είναι ανάρμοστο να συναναστρέφονται με άνδρες, ώστε κανένας να μη σκανδαλίζεται εξαιτίας μας, αλλά για να μην αποτελούμε πρόσκομμα σε κανέναν· διότι γνωρίζοντας, λέει, τον φόβο του Κυρίου, πείθουμε τους ανθρώπους, ενώ ενώπιον του Θεού είμαστε φανερωμένοι. Πρέπει λοιπόν να απομακρυνόμαστε από αυτούς όπως από το πρόσωπο του φιδιού και της μεγάλης αμαρτίας.

Ή, αν επέλεγε να πράξει αυτό χωρίς να έχει στεφανωθεί με τη δόξα της βασιλείας, δεν θα λέγαμε ότι είναι ένοχος εγκλήματος και κατηγορίας; Β. Έτσι έχουν τα πράγματα. Α. Έπειτα, για ποιο λόγο ο Υιός δεν είπε ότι οι πιστοί είναι μάλλον πρόβατα του Πατρός, αλλά δικά του; «Διότι τα δικά μου πρόβατα», λέει, «ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τα γνωρίζω, και με ακολουθούν· και εγώ τους δίνω ζωή αιώνια, και δεν πρόκειται να χαθούν στον αιώνα, και κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι μου». Επιπλέον, ο θεολόγος μας Ιωάννης λέει ότι ήλθε «εις τα ίδια», ονομάζοντας δικά του τόσο την επί γης ανθρωπότητα όσο και, νομίζω, ολόκληρη τη δημιουργία. Και ενεργεί μέσα μας την ενέργεια του Πατρός χωρίς κανέναν περιορισμό, και φαίνεται ότι κατέχει τη δόξα της κυριότητας όχι ως ξένη, αλλά μάλλον την οικειοποιείται και αξιώνει να την κατέχει. Διότι, καθώς συνομιλούσε κάπου με τους μαθητές που συνέτρεχαν και τον ακολουθούσαν, είπε: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε, λοιπόν, τον κύριο του θερισμού να στείλει εργάτες στον θερισμό του». Όμως, αν και ανέθεσε την ανάδειξη των θεριστών στο θέλημα του Πατρός, απέδειξε ευθύς τον εαυτό του δεσπότη του θερισμού, παραχωρώντας στους αγίους αποστόλους ως εξαιρετικό προνόμιο το χρέος να μυσταγωγούν. Εξάλλου, ότι το αλώνι είναι δικό του το διαβεβαίωσε και ο σοφός Ιωάννης λέγοντας: «Κρατάει το φτυάρι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του».

Διότι εγώ ο ίδιος θα δράσω, λέγει, για τη φροντίδα της, και θα τη σπείρω ο ίδιος και όχι μέσω κάποιου άλλου, σαν να είναι κάποια γη εύφορη και καλοοργωμένη. Διότι ο Θεός και Πατέρας μίλησε σε εμάς διά του Υιού, μολονότι παλαιότερα είχε μιλήσει μέσω των αγίων προφητών «πολυμερώς και πολυτρόπως». Και ο ίδιος ο Σωτήρας παρομοιάζει το αμέτρητο πλήθος των πιστών με τα σπαρτά στον αγρό. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε στους αγίους αποστόλους: «Δεν λέτε εσείς ότι απομένουν τέσσερις μήνες και έρχεται ο θερισμός; Ιδού, σας λέγω, σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τα χωράφια, ότι είναι ήδη λευκά για θερισμό. Και αυτός που θερίζει λαμβάνει μισθό, και συνάγει καρπό για ζωή αιώνια». Και πάλι σε άλλο σημείο: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε λοιπόν τον Κύριο του θερισμού να αποστείλει εργάτες στον θερισμό του». Επομένως, εφόσον ο Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός έστειλε σε εμάς τη νοητή βροχή, γίναμε «γη επιθυμητή», σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη. Διότι μας έσπειρε για τον εαυτό του, και ο Ισραήλ ονομάστηκε «γεώργιο του Θεού». Διότι θα ελεήσει αυτήν που δεν είχε ελεηθεί, και αυτόν που κάποτε δεν ήταν λαός, θα τον ονομάσει λαό του. Και αυτός, εγκαταλείποντας την παλαιά πλάνη, θα επιγνώσει τον αληθινό Θεό και θα πει: «Εσύ είσαι ο Θεός μου», παρόλο που παλαιότερα φώναζε από απύθμενη πνευματική τύφλωση: «Εμείς γνωρίζουμε ότι ο Θεός μίλησε στον Μωυσή· αυτόν όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι».

ΑΛΛΟ. «Την επομένη, λέει, θέλησε να αναχωρήσει για τη Γαλιλαία, και βρίσκει τον Φίλιππο, και του λέει: Ακολούθησέ με.» Με αυτά ο Σωτήρας αναδεικνύει τον Φίλιππο σε μαθητή. Πρόσεξε λοιπόν αν δεν έχει συγκροτηθεί κάποιος σοφός λόγος γι' αυτόν, ο οποίος πείθει να συμφωνήσουμε ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση. Καθώς πολλοί βρίσκονταν πάντοτε κοντά στον Σωτήρα, και καθώς ένα πολυάριθμο πλήθος περιέβαλλε τους μαθητές, ο Σωτήρας υψώνοντας τα μάτια του, τους είπε: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι· παρακαλέστε λοιπόν τον Κύριο του θερισμού, να βγάλει εργάτες για τον θερισμό του·» αποκαλώντας θερισμό τίποτε άλλο παρά αυτούς που μέσω της πίστης σε αυτόν αναβλαστάνουν προς την ευλάβεια σαν τα στάχυα. Ποιος θα μπορούσε να είναι ο Κύριος αυτών, παρά ο Θεός των πάντων; Με τον οποίο και ο Παύλος παρακαλεί αυτούς που είναι κληρονόμοι να ενωθούν μέσω της μετάνοιας φωνάζοντας: «Σας παρακαλούμε στο όνομα του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό.» Επειδή, λοιπόν, μόνος Κύριος του θερισμού είναι ο Θεός, εφόσον είναι ο Δεσπότης και ο δημιουργός των πάντων, ο Σωτήρας είπε ότι σε αυτόν μόνο ανήκει και η ανάδειξη των εργατών· έπειτα φαίνεται να το κάνει αυτό ο ίδιος με δική του αυθεντία· διότι προστάζει τον Φίλιππο να τον ακολουθήσει. Είναι άρα αληθινός Θεός, εφόσον αποδεικνύεται από αυτό το ίδιο το γεγονός να είναι και Κύριος του θερισμού.

Λέμε δε ότι η Εκκλησία είναι ένα αλώνι, κατά παρομοίωση και εικόνα, στο οποίο συλλέγονται σαν δεμάτια ή στάχυα εκείνοι που αποκόπτονται από την κοσμική ζωή μέσω του λόγου των αγίων θεριστών, δηλαδή των αποστόλων και των ευαγγελιστών, προκειμένου να συγκομιστούν στις άνω αυλές, και, όπως σε μια δεσποτική αποθήκη, στην επουράνια Ιερουσαλήμ, να εισαχθούν ως καθαρό σιτάρι, αφού αποβάλουν τα πιο άχρηστα και περιττά πράγματα και φρονήματα, τα οποία νοούνται με τη μορφή των άχυρων. Ειπώθηκε δε κάπου από τον Χριστό στους αγίους αποστόλους: «Δεν λέτε εσείς ότι υπάρχει ακόμη ένα τετράμηνο και έρχεται ο θερισμός; Ιδού, σας λέω: Σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τα χωράφια, ότι είναι ήδη λευκά για τον θερισμό. Εκείνος που θερίζει λαμβάνει μισθό και συνάγει καρπό για ζωή αιώνια». Και πάλι: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε λοιπόν τον Κύριο του θερισμού να βγάλει εργάτες για τον θερισμό του». Θερισμό, νομίζω, ονομάζει νοητά το πλήθος εκείνων που πρόκειται να πιστέψουν, ενώ αγίους θεριστές λέει ότι είναι εκείνοι που έχουν στον νου και στη γλώσσα τους τον θείο λόγο, ο οποίος είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών.

Και πνευματικά δε, οι απόστολοι του Σωτήρος ημών και οι διάδοχοί τους, καθώς και εκείνοι που μέχρι σήμερα προΐστανται των εκκλησιών Του, συμμετείχαν στην ένθεη 〈ευφροσύνη〉 ενώπιον του Σωτήρος τους, εργαζόμενοι σαν θεριστές· επειδή ακριβώς ήταν ‹εργάτες› του 〈θερισμού〉 των εθνών, όπως φανέρωνε ο Ίδιος λέγοντας: «Ο μεν 〈θερισμός〉 είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι· παρακαλέστε, λοιπόν, τον Κύριο του 〈θερισμού〉 να βγάλει εργάτες για τον 〈θερισμό〉 Του». Διότι «λίγοι» ήταν πραγματικά οι μαθητές και απόστολοι του Σωτήρος ημών, καθώς και οι ηγέτες των εκκλησιών Του, σε σχέση με τον μεγάλο και άφθονο 〈θερισμό〉 των εθνών. Και αυτοί οι ίδιοι μοιράζονταν μεταξύ τους τα λάφυρα της πολυθεϊστικής και δαιμονικής πλάνης, τα οποία τους είχε δώσει ως λεία ο ίδιος ο Σωτήρας. Γι' αυτό και στα προηγούμενα ανέφερε: «Ταχέως σκύλευσον, οξέως προνόμευσον»· διότι, καταρρίπτοντας τότε την πλάνη της ειδωλολατρίας, αφού κατέστησε ελεύθερες τις ψυχές των ανθρώπων που είχαν παλαιότερα ‹σκυλευθεί›, τις μοίρασε στους μαθητές και αποστόλους Του, καθώς και στους διαδόχους τους, για να τις φροντίζουν και να τις θεραπεύουν.

Και λέγει ότι αυτά θα συμβούν 〈πριν από τον θερισμό〉, υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τις καρποφορίες μέσα στις εκκλησίες του Θεού, οι οποίες ανθίζουν και πληθαίνουν δίκην σταχύων, για τις οποίες και παραπάνω δήλωνε λέγοντας: «και θα ευφρανθούν ενώπιόν σου όπως εκείνοι που ευφραίνονται κατά τον θερισμό»· και ο Σωτήρας ομοίως, με όσα έλεγε: «σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τους αγρούς, ότι είναι κιόλας λευκοί για 〈θερισμό〉», και πάλι: «ο μεν 〈θερισμός〉 είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι· παρακαλέστε λοιπόν τον κύριο του 〈θερισμού〉 να στείλει εργάτες στον 〈θερισμό〉 του».

«Διότι, αφού είδε», λέγει, «τα πλήθη, τα σπλαχνίστηκε, επειδή ήταν ταλαιπωρημένα και εγκαταλελειμμένα, σαν πρόβατα που δεν έχουν ποιμένα. Τότε λέγει στους μαθητές του: Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε λοιπόν τον Κύριο του θερισμού να βγάλει εργάτες στον θερισμό του». Δες πάλι την έλλειψη κενοδοξίας του. Για να μην προσελκύσει τους πάντες προς τον εαυτό του, αποστέλλει τους μαθητές. Όχι μόνο για αυτόν τον λόγο, αλλά και για να τους εκπαιδεύσει, ώστε, αφού ασκηθούν στην Παλαιστίνη σαν σε κάποια παλαίστρα, να αποδυθούν έπειτα στους αγώνες της οικουμένης. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, καθορίζει τα προγυμνάσματα αυστηρότερα από τους αγώνες, σε ό,τι αφορά τη δική τους αρετή, προκειμένου να καταπιαστούν ευκολότερα με τους μετέπειτα αγώνες, σαν να προγυμνάζει στο πέταγμα νεοσσούς που είναι ακόμη τρυφεροί. Και προς το παρόν τους καθιστά ιατρούς των σωμάτων, επιφυλάσσοντας για αργότερα τη θεραπεία των ψυχών, που προηγείται σε αξία. Και παρατήρησε πώς παρουσιάζει το έργο εύκολο και αναγκαίο. Διότι τι λέγει; Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Διότι δεν σας στέλνω για σπορά, λέγει, αλλά για θερισμό. Όπως ακριβώς έλεγε και στο κατά Ιωάννην: Άλλοι έχουν κοπιάσει, και εσείς έχετε εισέλθει στον κόπο τους. Και αυτά τα έλεγε για να καταστείλει το υψηλό τους φρόνημα, αλλά και για να τους παρασκευάσει να έχουν θάρρος, αποδεικνύοντας ότι ο μεγαλύτερος μόχθος είχε ήδη προηγηθεί.

Παρατήρησε δε και εδώ ότι ξεκινά από φιλανθρωπία, και όχι από κάποια ανταπόδοση. Διότι τους σπλαχνίστηκε, επειδή ήταν ταλαιπωρημένοι και εγκαταλελειμμένοι, σαν πρόβατα που δεν έχουν ποιμένα. Αυτή είναι η κατηγορία εναντίον των αρχόντων των Ιουδαίων, ότι, ενώ ήταν ποιμένες, επιδείκνυαν συμπεριφορά λύκων. Διότι όχι μόνο δεν διόρθωναν το πλήθος, αλλά και κατέστρεφαν την προκοπή του. Ενώ λοιπόν εκείνοι θαύμαζαν και έλεγαν: «Ποτέ δεν φάνηκε κάτι τέτοιο στον Ισραήλ», τούτοι έλεγαν τα αντίθετα, ότι δηλαδή: «Με τον άρχοντα των δαιμονίων εκβάλλει τα δαιμόνια». Αλλά ποιους ονομάζει εδώ εργάτες; Τους δώδεκα μαθητές. Τι συμβαίνει λοιπόν; Αφού είπε: «Οι δε εργάτες είναι λίγοι», πρόσθεσε άραγε και άλλους σε αυτούς; Σε καμία περίπτωση· αλλά έστειλε αυτούς τους ίδιους. Για ποιον λόγο, επομένως, έλεγε: «Παρακαλέστε τον Κύριο του θερισμού να αποστείλει εργάτες στον θερισμό του», και δεν πρόσθεσε κανέναν άλλον σε αυτούς;

Πρόσεξε δε την άφατη φιλανθρωπία του, και τη ροπή του προς την ευεργεσία, καθώς και την αποστροφή του προς την τιμωρία. Διότι, όταν σπέρνει, σπέρνει ο ίδιος, ενώ όταν τιμωρεί, τιμωρεί μέσω άλλων, δηλαδή των αγγέλων. Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους. Όχι επειδή θα λάμψουν μόνο τόσο, αλλά επειδή δεν γνωρίζουμε άλλο άστρο φωτεινότερο από αυτό, γι' αυτό χρησιμοποιεί παραδείγματα που μας είναι γνώριμα. Αν και αλλού λέει ότι ο θερισμός έχει ήδη φτάσει, όπως όταν λέει για τους Σαμαρείτες: «Σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τα χωράφια, διότι είναι ήδη λευκά για θερισμό», και πάλι: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι». Πώς λοιπόν εκεί λέει ότι ο θερισμός είναι ήδη παρών, ενώ εδώ είπε ότι ο θερισμός θα γίνει στο μέλλον; Με διαφορετική σημασία. Και πώς, ενώ αλλού λέει: «Άλλος είναι εκείνος που σπέρνει, και άλλος εκείνος που θερίζει», εδώ λέει ότι ο ίδιος είναι που σπέρνει; Επειδή και εκεί δεν έκανε αντιδιαστολή με τον εαυτό του, αλλά αντιδιέστελλε τους αποστόλους με τους προφήτες, μιλώντας για τους Ιουδαίους και τους Σαμαρείτες. Διότι και μέσω των προφητών ο ίδιος ήταν που έσπειρε. Υπάρχουν μάλιστα περιπτώσεις όπου το ίδιο πράγμα το ονομάζει και θερισμό και σπορά, δίνοντάς του διαφορετική ονομασία ανάλογα με την περίσταση.

ΟΜΙΛΙΑ Ι'. Ομιλία του ιδίου, η οποία εκφωνήθηκε στην εκκλησία του Αποστόλου, αφού ο επίσκοπος είχε μιλήσει για λίγο προηγουμένως, στο χωρίο: «Ο μεν θερισμός πολύς, οι δε εργάτες λίγοι». Α'. Είδατε τον γέροντα και νέο, γέροντα μεν στο σώμα, νέο δε στο φρόνημα; Είδατε λευκά μαλλιά να ακμάζουν και δύναμη γήρατος να σφριγά; Διότι τέτοια είναι τα δικά μας πράγματα, σε αντίθεση με τα κοσμικά. Επειδή στα κοσμικά πράγματα τα γηρατειά είναι άχρηστα· για παράδειγμα, ο στρατιώτης, όταν φτάσει σε αυτή την ηλικία, δεν μπορεί να τεντώσει τόξο, ούτε να ρίξει βέλος, ούτε να σείσει δόρυ, ούτε να ανέβει σε άλογο, ούτε να επιτεθεί σε τείχη, ούτε να κάνει κανένα άλλο τέτοιο έργο. Και ο κυβερνήτης του πλοίου επίσης, όταν τα γηρατειά χαλαρώσουν τη δύναμη του σώματός του, δεν μπορεί να τεντώσει σχοινιά, ούτε να ξεδιπλώσει ιστία, ούτε να χειριστεί κουπί, ούτε να στρέψει το πηδάλιο, ούτε να παλέψει με τα κύματα, ούτε θα μπορέσει να κάνει τίποτε άλλο από αυτά. Πάλι ο γεωργός, όταν βρίσκεται σε αυτή την ηλικία, δεν έχει τη δύναμη να ζέψει βόδια, ούτε να σύρει άροτρο, ούτε να διανοίξει και να σκάψει αυλάκια, ούτε να περιποιηθεί δέντρο, ούτε να ενταχθεί στην ομάδα αυτών που θερίζουν, ούτε να κάνει οτιδήποτε άλλο από αυτά· αλλά ο καθένας από αυτούς κάθεται στο σπίτι του, φέροντας την αδυναμία της ηλικίας του, δεσμευμένος από μια μεγάλη και αδυσώπητη ανάγκη, τα γηρατειά.

Γιατί σκιρτάς και αναπηδάς και κατεβαίνεις από εκεί περιχαρής; Εσύ πάλι, για ποιον λόγο θλίβεσαι και κρύβεις το πρόσωπό σου και σκύβεις κάτω και οδυνάς την ίδια σου την ψυχή, επειδή ο τάδε επικράτησε και ο άλλος ηττήθηκε; Και τι σε αφορούν εσένα αυτά; Ποια λογική θα μπορούσε να έχει αυτή η λύπη ή αυτή η ευχαρίστηση; Και ποιας τιμωρίας δεν θα ήταν άξιος ο καθένας από εσάς, όταν για τη δική του ψυχή, που καθημερινά παρασύρεται από τα πάθη, δεν δίνει καμία απολύτως σημασία, ενώ αντίθετα χαίρεται ή υποφέρει για άλογα ζώα και για άλλους παράλογους ανθρώπους; Αλλά, για να μην αναλώσουμε πάλι ολόκληρη την ομιλία σε αυτά και σπαταλήσουμε τον χρόνο, αναθέτοντας τη διόρθωσή τους στη δική σας αγάπη, ας καταπιαστούμε με τα σημερινά αναγνώσματα, και θα προσπαθήσουμε να σας εισαγάγουμε στον λειμώνα των θείων Γραφών· διότι με λειμώνα μοιάζουν τα όσα περιέχονται σε αυτές. Όπως ακριβώς, δηλαδή, στον λειμώνα τα άνθη είναι ποικίλα, αλλά όλα ανεξαιρέτως είναι πανέμορφα, τραβώντας το καθένα από αυτά το βλέμμα του θεατή, το ίδιο ακριβώς μπορεί να παρατηρήσει κανείς και στις θείες Γραφές. Πράγματι, και ο μακάριος Δαβίδ ελκύει προς τον εαυτό του τη διάνοιά μας, όπως και η αποστολική ρήση που ειπώθηκε για τον Τιμόθεο· και ακόμη ο θαρραλέος Ησαΐας που φιλοσοφεί περί της ανθρώπινης φύσεως, καθώς και ο Δεσπότης όλων αυτών Ιησούς, όταν συνομιλεί με τους μαθητές Του και λέει: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι».

Εμπρός λοιπόν, αν συμφωνείτε, ας φέρουμε στο μέσο αυτή τη ρήση και ας αναπτύξουμε τα νοήματά της· διότι, αν και είναι σύντομη σε έκταση, μας φανερώνει ένα απέραντο πέλαγος νοημάτων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θα ενσκήψουμε σε αυτήν με πολλή επιμέλεια. Διότι, «επειδή είδε», λέγει, «τα πλήθη καταπονημένα, λέγει στους μαθητές του: Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι». Ποιος θερισμός, πες μου, και για ποιον λόγο ονόμασε έτσι αυτήν τη διδασκαλία; Μολονότι ο θερισμός αποτελεί το τέλος του έργου.

γʹ. Πώς λοιπόν, ενώ τόσα κακά κατείχαν την οικουμένη, και ενώ δεν είχαν ακόμη σπαρθεί οι σπόροι (διότι παντού υπήρχαν αγκάθια και τριβόλια και βλαβερά χόρτα), ενώ δεν είχε ακόμη καθαριστεί το χωράφι, ούτε είχε συρθεί το άροτρο, ούτε είχε ανοιχτεί αυλάκι, εκείνος ομιλεί περί θερισμού και λέει: «Ο θερισμός είναι πολύς»; Και για ποιον λόγο ονομάζει έτσι το Ευαγγέλιο; Για ποιον λόγο; Επειδή η κατάσταση ήταν τέτοια, και επρόκειτο να τους αποστείλει παντού στην οικουμένη, ήταν φυσικό εκείνοι να θορυβούνται, να ταράζονται, να συλλογίζονται μέσα τους και να λένε: «Και πώς θα ήταν άραγε δυνατόν, ενώ είμαστε έντεκα (διότι ο ένας αιχμαλωτίστηκε από το θηρίο), κοινοί άνθρωποι, αγράμματοι, φτωχοί, άσημοι, γυμνοί, με έναν μόνο χιτώνα, ανυπόδητοι, χωρίς να φέρουμε μαζί μας ούτε ζώνη, ούτε ραβδί, ούτε έναν οβολό, να διατρέξουμε ολόκληρη την οικουμένη που βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση, και αφενός να αποσπάσουμε τους ανθρώπους από την παλαιά τους συνήθεια, αφετέρου να τους εισαγάγουμε στα δόγματα της νέας, και να τους διδάξουμε μια άγνωστη διδασκαλία; Διότι, πότε θα ξεριζώσουμε τα αγκάθια; Πότε θα σπείρουμε τους σπόρους; Πότε θα καλλιεργήσουμε τη διάνοιά τους; Πότε θα βλαστήσει ο σπόρος; Και ποιος δεν θα μας κατασπαράξει; Ποιος δεν θα μας κατακρημνίσει; Πώς, γενικά, θα μπορέσουμε να ανοίξουμε το στόμα μας, να σταθούμε, να συζητήσουμε και να εμφανιστούμε μπροστά σε τόσες μυριάδες ανθρώπων;»

Περιτομή είναι η αποβολή της εμπαθούς διαθέσεως της ψυχής ως προς τη γένεση. μα. Περιτομή της περιτομής είναι η ολοκληρωτική αποβολή και αφαίρεση ακόμη και αυτών των φυσικών κινημάτων της ψυχής σχετικά με τη γένεση. μβ. Θέρος της λογικής ψυχής είναι η μετά επιστήμης συλλογή και επίγνωση των πιο πνευματικών λόγων των όντων, σύμφωνα με την αρετή και τη φύση τους. μγ. Θέρος του θέρους είναι η απρόσιτη σε όλους κατανόηση του Θεού, η οποία συνιστάται με τρόπο άγνωστο στον νου μετά τη μυστική θεωρία των νοητών, και την οποία προσφέρει προσηκόντως εκείνος που δοξάζει επάξια τον Κτίστη μέσα από τα ορατά και τα αόρατα κτίσματα. μδ. Υπάρχει και άλλο, πνευματικότερο θέρος, που λέγεται ότι είναι του ίδιου του Θεού, καθώς και άλλη μυστικότερη περιτομή, και άλλο πιο απόκρυφο σάββατο, κατά το οποίο ο Θεός αναπαύεται σαββατίζοντας από τα δικά Του έργα, σύμφωνα με το γραφικό: «ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι», και το: «περιτομή της καρδίας εν πνεύματι», και το: «ευλόγησε ο Θεός την έβδομη ημέρα και την αγίασε, διότι κατ' αυτήν κατέπαυσε από όλα τα έργα Του, τα οποία ο Θεός άρχισε να δημιουργεί». με. Θέρος του Θεού είναι η καθολική διαμονή και εγκαθίδρυση των αξίων σε Αυτόν, η οποία συντελείται κατά την ολοκλήρωση των αιώνων.

«Και περιόδευε ο Ιησούς όλες τις πόλεις και τα χωριά, διδάσκοντας στις συναγωγές τους, και κηρύττοντας το Ευαγγέλιο της βασιλείας, και θεραπεύοντας κάθε νόσο και κάθε ασθένεια στον λαό.» Όντας φιλάνθρωπος, δεν περιμένει να έρθουν εκείνοι προς αυτόν, αλλά ο ίδιος περιοδεύει, ώστε να μην έχουν τη δικαιολογία ότι «κανείς δεν μας δίδαξε». Και με έργα και με λόγια τους ελκύει, διδάσκοντας και θαυματουργώντας. «Βλέποντας δε τα πλήθη, τα σπλαχνίστηκε, διότι ήταν καταβεβλημένοι και εγκαταλελειμμένοι σαν πρόβατα που δεν έχουν ποιμένα.» Δεν είχαν ποιμένα, επειδή οι άρχοντές τους όχι μόνο δεν τους διόρθωναν, αλλά αντίθετα τους έβλαπταν· γνώρισμα δε του αληθινού ποιμένα είναι το να σπλαχνίζεται το ποίμνιό του. «Τότε λέγει στους μαθητές του, Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι· παρακαλέστε, λοιπόν, τον Κύριο του θερισμού, για να στείλει εργάτες στον θερισμό του.» Θερισμό ονομάζει το πλήθος που έχει ανάγκη θεραπείας, και εργάτες αυτούς που οφείλουν να διδάσκουν, οι οποίοι δεν υπήρχαν τότε στον Ισραήλ. Κύριος δε του θερισμού είναι ο ίδιος ο Χριστός, ως Κύριος των προφητών και των αποστόλων· και τούτο είναι φανερό από το ότι επέλεξε τους δώδεκα χωρίς να παρακαλέσει τον Θεό. Άκουσε, λοιπόν: