Πατερικές αναφορές στο ΜΙΧΑΙΑΣ 1:3

Ωστόσο, λέμε αναγκαστικά το εξής: ότι έστω και αν τα περί του Θεού εκφράζονται με ανθρώπινα λόγια, εντούτοις εκείνος που είναι έμπειρος σε αυτά και γνωρίζει να κατανοεί «παραβολή και σκοτεινό λόγο, ρήσεις σοφών και αινίγματα», θα τα εννοήσει με λεπτότητα και με τον τρόπο που ταιριάζει περισσότερο στη θεία και άρρητη φύση. Διότι, μέσω της φωνής των αγίων αποδίδονται σε αυτήν κατοικίες, θρόνοι και έγερση, καθώς επίσης οδοί και πορείες, και επιπλέον ορισμένα άλλα μικρά και ανθρώπινα· αλλά, όπως μόλις είπα, τέτοιου είδους θεωρήματα είναι εύλογο να κατανοούνται με λεπτότητα και ακρίβεια από τους αγαθούς και σώφρονες. Επειδή οι λόγοι αυτοί διατυπώνονται κατ' αναλογίαν και μεταφορά των δικών μας ανθρώπινων καταστάσεων. Όταν λοιπόν ακούσεις τον Προφήτη να λέει: «Διότι, ιδού ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο Του, και θα επιβεί στα ύψη της γης», και προσθέτει ότι «και τα όρη μεν θα σαλευθούν, και οι κοιλάδες θα λιώσουν», τότε ακριβώς, υψώνοντας λίγο τον νου σου πάνω από τα αισθητά πράγματα, ανέβα μέσω των θεωρημάτων σε λεπτές έννοιες. Ως έξοδο λοιπόν του Θεού που γίνεται σαν από τον δικό Του τόπο, θα εννοήσεις εδώ την, τρόπον τινά, κίνηση από την ηρεμία για την τέλεση κάποιων πράξεων. Διότι σχεδόν είναι σαν να λέει: Κινήθηκε πλέον Αυτός που παλαιότερα μακροθυμούσε, και οπωσδήποτε θα εγκαταλείψει την παραμονή σε ηρεμία απέναντι σε αυτούς που Τον έχουν παροργίσει, και έχοντας, τρόπον τινά, αφήσει κατά μέρος την προσφιλή Του ημερότητα, θα επιβάλει πλέον τις δίκαιες τιμωρίες.

Διότι θα επιβεί στα ύψη της γης, δηλαδή θα πατήσει πλέον αυτούς που βρίσκονται σε υπερβολικά ψηλά αξιώματα, για να εννοήσουμε αυτούς που βασιλεύουν και στη Σαμάρεια και στην Ιερουσαλήμ. Θα σαλευθούν δε και τα όρη, δηλαδή πάλι θα μετακινηθούν από τα αξιώματά τους εκείνοι που υπερέχουν των άλλων και έχουν υψωθεί πάρα πολύ στη δόξα· διότι με όρη πρέπει πολύ σωστά να παρομοιάσουμε τέτοιου είδους ανθρώπους. Θα λιώσουν δε σαν κερί και οι κοιλάδες, δηλαδή οι ταπεινοί και καταρριμμένοι, και αυτοί που έχουν το μέτρο του κοινού λαού, οι οποίοι αν και είναι πάρα πολύ σκληροί και δεν ανέχονται να υποτάσσονται στα θεία προστάγματα, προσκρούοντας σαν σε φωτιά στη θεία οργή θα καταλιώσουν σαν το κερί· θα γίνουν δε και σαν νερό που ρέει σε κατηφοριά, δηλαδή που κατέρχεται σε κατωφέρεια με ορμητική και ασυγκράτητη πορεία. Διότι, όπως ήδη προείπα, οι βασιλείς των Ασσυρίων, αφού λεηλάτησαν άγρια και την ίδια τη Σαμάρεια και το βασίλειο του Ιούδα, εξόρισαν μεν κάποιους από τους βασιλείς, φόνευσαν δε και όλους τους άρχοντες, και γρήγορα και σαν νερό που κατέρχεται σε κατωφέρεια μετέφεραν στη δική τους γη το πλήθος του λαού. Και αυτό ήταν το νερό που ρέει σε κατηφοριά και τρέχει από τη Σαμάρεια προς τη χώρα των Περσών και των Μήδων.

Έχει εξέλθει δε και ο Λόγος του Θεού από τον τόπο Του. Διότι, όντας Θεός κατά φύση, έγινε άνθρωπος· και φαίνεται πως υπέστη κάποιου είδους κίνηση ως προς αυτό εννοώ, καίτοι δεν υπόκειται σε τροπή, αλλά είναι μάλλον εδραιωμένος στην ίδια Του τη φύση και έχει το αμετάβλητο ως Θεός. Επέβη δε στα ύψη της γης, και συντάραξε τα όρη, και έλιωσε τις κοιλάδες, και τις έκανε να ρεύσουν σαν το νερό που κατεβαίνει ορμητικά. Και ως ύψη μεν της γης θα μπορούσαν να νοηθούν οι νοητές δυνάμεις που επαίρονται εναντίον όλων και τα πνεύματα της πονηρίας· και ως σαλευόμενα όρη οι δαίμονες που εκδιώχθηκαν από την εξουσία τους πάνω μας. Διότι έχουν εκβληθεί, και έχουμε πλέον κληθεί να υποτασσόμαστε στον κατά φύση και αλήθεια Θεό. Κοιλάδες δε πάλι είναι το αγελαίο πλήθος των δαιμόνων, το ταπεινωμένο και καταρριμμένο, το οποίο έλιωσε σαν το κερί και έρρευσε σαν νερό στα βάθη του άδη. Διότι τα πονηρά πνεύματα πλησίαζαν τον Χριστό και «τον παρακαλούσαν να μην τους διατάξει να απέλθουν στην άβυσσο». Διότι, καθώς άλλοι είχαν ήδη αποσταλεί εκεί προηγουμένως, αυτοί που είχαν απομείνει έφριτταν μπροστά σε αυτό το ενδεχόμενο.

Στον Μιχαία: Ακούστε τον λόγο, και ας προσέξει η γη και όλοι όσοι βρίσκονται σε αυτήν, και ο Κύριος ο Θεός θα είναι ανάμεσά σας ως μάρτυρας. Ο Κύριος από τον άγιο οίκο του. Διότι ιδού, ο Κύριος εξέρχεται από τον τόπο του και θα βαδίσει πάνω στα ύψη της γης.

Όλα δε όσα έχει, δεν τα έχει κατά μετάδοση, ούτε διδακτικώς, αλλά ως προερχόμενα από το αίτιο, όπως το: «Δεν μπορεί ο Υιός να κάνει τίποτα από τον εαυτό του, αν δεν βλέπει τον Πατέρα να το κάνει». Διότι, αν δεν υπάρχει ο Πατέρας, δεν υπάρχει ούτε ο Υιός. Διότι ο Υιός προέρχεται από τον Πατέρα, και υπάρχει μέσα στον Πατέρα, και ταυτόχρονα με τον Πατέρα, και όχι μετά τον Πατέρα. Ομοίως και αυτά που κάνει, προέρχονται από εκείνον και γίνονται μαζί με εκείνον. Διότι μία και η αυτή, όχι απλώς όμοια, αλλά η ίδια ακριβώς είναι η θέληση, η ενέργεια και η δύναμη του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Άλλα πάλι λέγονται με την έννοια ότι η ευδοκία του Πατέρα εκπληρώνεται μέσω της δικής Του ενέργειας, όχι ως μέσω κάποιου οργάνου ή δούλου, αλλά ως μέσω του ουσιώδους και ενυπόστατου Λόγου και της σοφίας και της δύναμής Του, επειδή μία κίνηση θεωρείται ότι υπάρχει στον Πατέρα και στον Υιό, όπως το: «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού» και το: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε» και το: «Για να γνωρίσουν ότι εσύ με απέστειλες». Άλλα πάλι λέγονται προφητικώς. Και από αυτά, άλλα μεν ως μελλοντικά, όπως: «Θα έλθει φανερά», και εκείνο του Ζαχαρία: «Ιδού, ο Βασιλιάς σου έρχεται σε σένα», και εκείνο που ειπώθηκε από τον Μιχαία: «Ιδού, ο Κύριος εξέρχεται από τον τόπο του, και θα καταβεί και θα βαδίσει πάνω στα υψώματα της γης».

«Διότι, ιδού, ο Κύριος θα κατέβει από τον τόπο του· και θα επιβεί ο Κύριος στα ύψη της γης. Και θα συντριβούν τα όρη κάτω από αυτόν· και οι κοιλάδες θα λιώσουν σαν το κερί μπροστά στη φωτιά εξαιτίας της ασέβειας του Ιακώβ· όλα αυτά και εξαιτίας της αμαρτίας του οίκου του Ισραήλ.» Αλλά και στον 17ο ψαλμό, ο οποίος περιέχει την από τους ουρανούς στη γη κατάβαση του ίδιου του Κυρίου, αναφέρεται: «Και συγκλονίστηκε και άρχισε να τρέμει η γη, και τα θεμέλια των ορέων ταράχτηκαν και συγκλονίστηκαν, διότι οργίστηκε εναντίον τους ο Κύριος.» Υποδηλώνεται δε μέσω αυτών η κάθοδος του Κυρίου, δηλαδή του Θεού Λόγου· και έπειτα, με την κάθοδό του προς τους ανθρώπους, η καθαίρεση, η ταπείνωση και ο διασκορπισμός των αφανών και αοράτων δυνάμεων, οι οποίες στο παρελθόν είχαν υψωθεί και τιμώνταν από όλα τα έθνη.

Επειδή ο λόγος κατέβασε τον προαναφερθέντα Κύριο κάπου χαμηλά στην ταπείνωση, λέγοντας ότι έχει επιβεί επί δυσμών, και ότι είναι πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, επανέρχεται αναγκαστικά στη θεολογία περί αυτού, διδάσκοντας ότι στις προαναφερθείσες δυσμές επιβαίνει για σύντομο χρονικό διάστημα χάριν κάποιας οικονομίας· η κατοικία του, όμως, και η πρέπουσα σε αυτόν διαμονή δεν βρίσκεται στις δυσμές, «αλλά σε άγιο τόπο»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «στο αγιασμένο του οικητήριο»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «στα άγια βασίλειά του». Διότι υπάρχει για αυτόν τόπος που πρέπον και αρμόζει στη θεότητά του· ωστόσο, επειδή είναι φιλάνθρωπος, κατέρχεται από το δικό του μεγαλείο και συγκαταβαίνει στα ορφανά και στις χήρες που κατοικούν στις δυσμές. Γι' αυτό και αλλού έχει ειπωθεί: «Διότι, ιδού, ο Κύριος εξέρχεται και θα κατέβει από τον τόπο του». Κατεβαίνοντας, λοιπόν, από εκεί και επιβαίνοντας στις δυσμές, ας δούμε τι είδους έργα διαπράττει. «Εγκαθιστά», λέει, «τους μονότροπους σε οίκο». Κατά δε τον Σύμμαχο, «Δίνει οικία για να κατοικούν στους μοναχούς»· και κατά τον Ακύλα, «Εγκαθιστά τους μονογενείς στον οίκο»· κατά δε την πέμπτη έκδοση, «Εγκαθιστά τους μονόζωνους σε οίκο». Και αυτό ήταν το πρώτο του κατόρθωμα, το οποίο μάλιστα δώρισε στο ανθρώπινο γένος ως το μέγιστο από τα κατορθώματά του. Άλλωστε, το πρώτο τάγμα όσων προκόπτουν εν Χριστώ τυγχάνει να είναι αυτό των μοναχών.

Ψ. Από τον Μιχαία. ΙΖ΄. Διότι, ιδού, ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο του, και θα καταβεί, και θα επιβεί επί των υψών της γης, και θα σαλευθούν τα όρη υποκάτω του, και οι κοιλάδες θα λιώσουν ως κερί ενώπιον του πυρός.

Αυτά λοιπόν ο σοφότατος Σολομών, αφού κατανόησε ότι ειπώθηκαν ως χρησμός στον πατέρα του, και συνειδητοποιώντας ότι δεν είναι μικρά, αλλά ότι ξεπερνούν την ανθρώπινη φύση, και ότι ταιριάζουν περισσότερο στον Θεό παρά στον ίδιο, παρόλο που ήταν υιός του Δαβίδ, και αναγνωρίζοντας αυτόν που από τον Θεό ονομάστηκε πρωτότοκος και τον σαφώς προφητευόμενο Υιό του Θεού, υπερχάρηκε με τις επαγγελίες, και προσεύχεται να επαληθευτούν τα λόγια της προφητείας, και να κατέλθει στη γη ο προφητευόμενος, αναγορεύοντάς τον πρωτότοκο και Υιό του Θεού. Γι' αυτό λέγει: «Και τώρα, Θεέ του Ισραήλ, ας επαληθευθεί λοιπόν ο λόγος σου, τον οποίο ελάλησες στον δούλο σου τον Δαβίδ, τον πατέρα μου. Διότι στ' αλήθεια θα κατοικήσει ο Θεός μαζί με τους ανθρώπους επί της γης; Εάν ο ουρανός και ο ουρανός του ουρανού δεν σου αρκούν;» 〈Από τον Μιχαία〉. «Ακούσατε, όλοι οι λαοί, και ας προσέξει η γη και όλοι όσοι βρίσκονται σε αυτήν, και ο Κύριος ο Θεός σας θα είναι μάρτυρας, ο Κύριος από τον άγιο οίκο του. Διότι ιδού, ο Κύριος, ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο του, και θα καταβεί επί τα ύψη της γης, και θα σαλευθούν τα όρη υποκάτω του, και οι κοιλάδες θα λιώσουν σαν κερί μπροστά από τη φωτιά, και σαν νερό που κατέρχεται ορμητικά σε κατωφέρεια. Για την ασέβεια του Ιακώβ συμβαίνουν όλα αυτά, και για την αμαρτία του οίκου του Ισραήλ.» Και τώρα απροκάλυπτα, μέσω αυτών των προκείμενων λόγων, κηρύσσεται ο Κύριος ο Θεός ότι κατέρχεται από τον ουρανό και εκπορεύεται «από τον τόπο του».

Αυτός λοιπόν θα μπορούσε να είναι ο Λόγος του Θεού, για τον οποίο μόνο, μέσα από τα προηγούμενα, αποδείξαμε ότι υπάρχει ως γενητός Θεός και Κύριος, μετά τον Ύψιστο και επί πάντων Θεό. Δεν θα έκανες λάθος εάν έλεγες ότι τόπος Του είναι η επουράνια βασιλεία, καθώς και ο ένδοξος θρόνος της θεότητάς Του, τον οποίο, θεολογώντας, έψαλλε ο προφήτης: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος», επί του οποίου ο Πατέρας, ως προς Μονογενή Υιό, Τον πρόσταξε να καθίσει λέγοντας: «Κάθου εκ δεξιών μου». Διότι σαφώς καταδείξαμε από πριν ότι αυτά αναφέρονται αποκλειστικά στον Σωτήρα μας, τον Θεό Λόγο. Συνεπώς, για αυτόν ακριβώς προφητεύει ο παρών λόγος ότι «εκπορεύεται από τον τόπο του και θα καταβεί στα ύψη της γης». Και ποια θα μπορούσαν να είναι αυτά, αν όχι ρητώς τα όρη του Ισραήλ και οι λόφοι, για τα οποία αναρίθμητες προφητείες προλέγουν, καθώς και η ίδια η Ιερουσαλήμ και το όρος Σιών, όπου ο Σωτήρας και Κύριός μας διέτριβε τον περισσότερο χρόνο; Προφητεύει δε ότι αυτά θα υποστούν καταστροφή και απώλεια κατά την κάθοδο του Χριστού. Και είναι ολοφάνερο ότι, μετά την παρουσία του Σωτήρα μας και τα όσα τολμήθηκαν εναντίον Του, όλα τα προαναφερθέντα πολιορκήθηκαν και περιήλθαν σε έσχατη ερήμωση.

Εξάλλου, και οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους, καθώς και η βασιλεία που είχε συσταθεί προηγουμένως σε αυτούς, η ιεροσύνη και η προεδρία των διδασκάλων, ονομαζόμενα τώρα αλληγορικά «όρη», λέγεται ότι «θα σαλευθούν» κατά την από τους ουρανούς παρουσία του Κυρίου. Και ποιος δεν θα ομολογούσε πώς αυτό εκπληρώθηκε, βλέποντας μετά τους χρόνους του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού όλα εκείνα όχι μόνο να έχουν σαλευθεί αλλά και να έχουν εκλείψει εντελώς; Ως «κοιλάδες» δε, που ακόμη και τώρα λιώνουν, θα μπορούσαν να νοηθούν οι συναγωγές τους, οι οποίες έχουν συσταθεί σε κάθε πόλη αντί της Ιερουσαλήμ και του όρους Σιών, θρηνώντας και κλαίγοντας και λιώνοντας «σαν το κερί μπροστά στη φωτιά», εξαιτίας της λύπης και της υπερβολής του πένθους, λόγω της ερήμωσης των δικών τους και της μακράς και πολυετούς δουλείας. Και με άλλον τρόπο, πνευματικά, η «επίβαση» του θείου Λόγου δεν πραγματοποιούνταν σε χάσματα και κοιλώματα, ούτε σε ταπεινές και χαμερπείς διάνοιες, αλλά σε εκείνες που είχαν υψωμένο το φρόνημα. Έτσι λοιπόν, με πιο αλληγορικό τρόπο, ελέχθη ότι ο ίδιος ο Κύριος θα κατέβει «στα ύψη της γης». Και ως «όρη» που σείονταν «υποκάτωθέν του» νοούνταν ακριβώς εκείνα, όπου «οδηγήθηκε από το Πνεύμα για να πειραστεί από τον διάβολο», όταν και «τον παραλαμβάνει ο διάβολος σε όρος πολύ υψηλό», «και ήταν μαζί με τα θηρία». «

Αλλά και για άλλη αιτία είχε λεχθεί ήδη πρωτύτερα ότι ο Λόγος του Θεού κατήλθε από τους ουρανούς και πάτησε «επί τα ύψη της γης», έτσι ώστε τα όρη, τα οποία παλαιότερα επαιρόνταν και υψώνονταν «κατά της γνώσεως του Θεού», «να σαλευθούν υποκάτωθεν αυτού», δηλαδή προφανώς οι αντίπαλες δυνάμεις, οι οποίες πριν από την παρουσία Του είχαν υποδουλώσει στα έργα της δυσέβειας και της ειδωλολατρίας, μαζί με τους υπόλοιπους ανθρώπους, και το έθνος των Εβραίων· ενώ οι πονηροί δαίμονες, που ονομάζονται «κοιλάδες» επειδή διατρίβουν στα σκοτεινά χάσματα και στα κοιλώματα των σωμάτων, λιώνοντας «ως κηρός από προσώπου πυρός», να τραπούν σε φυγή μακριά από τους ανθρώπους μέσω της δυνάμεως του θείου Λόγου. Και μια άλλη, όχι τυχαία, αιτία της καθόδου του Κυρίου από τους ουρανούς πέρα από αυτές, την οποία επισημαίνει ο λόγος, θα μπορούσε να είναι, ώστε όλα τα έθνη της γης, αφού εκδιωχθούν οι δαίμονες και συγκλονιστούν τα αρχοντικά πνεύματα, ανακουφιζόμενα από την παλαιά σκληρή και ακλόνητη τυραννία τους, να αναλάβουν την επίγνωση του επί πάντων Θεού. Και αυτά ακριβώς διακηρύσσουν στη συνέχεια και οι φωνές της ίδιας προφητείας, κάπως έτσι και με την ίδια νοηματική συνάφεια: «Και στις έσχατες ημέρες θα είναι φανερό το όρος του Κυρίου, έτοιμο πάνω στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί πάνω από τα βουνά, και προς αυτό θα σπεύσουν λαοί».

Ήδη και στο παρελθόν αυτά έχουν εξεταστεί από εμάς στα αντίστοιχα χωρία. Έχει δε αποδειχθεί πώς ποτέ άλλοτε, παρά μόνο από τους χρόνους της επιφανείας στους ανθρώπους του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, τα παλαιά σεβάσμια των Ιουδαίων –τα όρη που ονομάζονταν Σιών και η Ιερουσαλήμ, καθώς και τα οικοδομήματα πάνω σε αυτά, δηλαδή ο ναός και το Άγιο των Αγίων και το θυσιαστήριο και όσα άλλα ήταν αφιερωμένα εκεί προς τιμήν του Θεού– εξαλείφθηκαν και κλονίστηκαν, σύμφωνα με τον λόγο που λέει: «Ιδού, ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο του, και θα κατέλθει στα ύψη της γης, και τα όρη θα κλονιστούν υποκάτω του». Όταν αυτά κλονίστηκαν, οι ψυχές των εκ περιτομής (οι οποίες ονομάζονται «κοιλάδες» εξαιτίας της ταπεινότητάς τους σε σύγκριση με τα παλαιά υψώματα), θρηνώντας τον αφανισμό των προαναφερθέντων, «θα λιώσουν σαν το κερί μπροστά από τη φωτιά, και σαν το νερό που κατέρχεται ορμητικά σε κατωφέρεια», εξαιτίας του πλήθους όσων μεταξύ τους καταπίπτουν καθημερινά από τα ανώτερα στα χειρότερα. Όλα αυτά δε, λέει, ότι θα συμβούν «για την ασέβεια του οίκου του Ιακώβ και για την αμαρτία του οίκου του Ισραήλ».

Παρομοίως, και αυτά που πράττει, τα πράττει από Αυτόν και μαζί με Αυτόν· διότι μία και η αυτή, όχι απλώς όμοια, αλλά η ίδια ακριβώς είναι η θέληση, η ενέργεια και η δύναμη του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. —ε') Άλλα πάλι λέγονται με την έννοια ότι η πατρική ευδοκία εκπληρώνεται δια της δικής Του ενέργειας, όχι όμως σαν μέσω κάποιου οργάνου ή δούλου, αλλά σαν μέσω του ουσιώδους και ενυπόστατου Λόγου Του και της σοφίας και της δύναμής Του, επειδή θεωρείται ότι υπάρχει μία κίνηση στον Πατέρα και τον Υιό, όπως το «τα πάντα έγιναν δι' αυτού», και το «απέστειλε τον λόγο του και τους γιάτρεψε», και το «για να γνωρίσουν ότι εσύ με απέστειλες». —στ') Άλλα πάλι λέγονται προφητικά, και από αυτά άλλα μεν ως μελλοντικά, όπως το «θα έλθει φανερά», και εκείνο του Ζαχαρία «ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα», και αυτό που ειπώθηκε από τον Μιχαία «ιδού ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο του και θα καταβεί και θα βαδίσει στα υψηλά της γης»· άλλα δε μελλοντικά αναφέρονται ως παρωχημένα: «Αυτός είναι ο Θεός μας, μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και το «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του», και το «για τον λόγο αυτόν σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους συντρόφους σου», και τα παρόμοια. —Επομένως, όσα ίσχυαν πριν από την ένωση θα λέγονται για Αυτόν και μετά την ένωση, αλλά όσα αφορούν την περίοδο μετά την ένωση, σε καμία περίπτωση δεν λέγονται πριν από την ένωση, παρά μόνο προφητικά, όπως αναφέραμε.