Πατερικές αναφορές στο ΜΙΧΑΙΑΣ 5:4

Συμβαίνει δε με αυτό και εκείνο που υποδηλώνεται πλαγίως μέσω της φωνής του προφήτη: «Και θα εγερθούν εναντίον του επτά ποιμένες, και οκτώ δήγματα ανθρώπων». Διότι, όταν ανέτειλε σε εμάς ο Σωτήρας μας Χριστός, εξεγέρθηκαν κατά κάποιον τρόπο εναντίον του σατανά, ο οποίος μας είχε παραλύσει, τα νομικά και προφητικά κηρύγματα, καθώς και η αποστολική διδασκαλία. Διότι μέσω αυτών πράγματι δαγκώθηκε κατά κάποιον τρόπο και συλήθηκε. Και, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα, διαρπάχθηκαν τα σκεύη του, εφόσον εκείνοι που κάποτε είχαν πλανηθεί απομακρύνθηκαν από τη δουλεία σε αυτόν και επιγνώρισαν τον κατά φύση και αληθινά Θεό και Δεσπότη των όλων. Επομένως, επαναστάτησαν εναντίον του «επτά ποιμένες και οκτώ δήγματα ανθρώπων», δηλαδή, εκείνοι προ της παρουσίας και εκείνοι μετά την ογδόη, οι οποίοι, μέσω των νομικών και των νέων γραφών, καλούν σε σωτηρία τους πεπλανημένους.

Διότι, βεβαίως, πολυάριθμοι από τους Ιουδαίους αποδέχθηκαν την πίστη στον Χριστό, και πριν από όλους τους άλλους οι μακάριοι μαθητές. Εξέπεσαν όμως της ελπίδας εκείνοι που συμπεριφέρθηκαν υβριστικά με τις απείθειές τους. Εντούτοις, στους έσχατους καιρούς θα προστεθούν στους άλλους, και τρόπον τινά με γρήγορο βηματισμό θα προστρέξουν τελικά σε εκείνο το σημείο, στο οποίο θα ήταν προτιμότερο να είχαν έρθει εξαρχής. <Και θα σταθεί και θα επιβλέψει, και θα ποιμάνει το ποίμνιό του με ισχύ ο Κύριος, και θα υπάρξουν μέσα στη δόξα του ονόματος του Κυρίου του Θεού τους· διότι τώρα θα δοξαστεί έως τα πέρατα της γης. Και αυτή θα είναι η ειρήνη.> Το «θα σταθεί», λέει, έχει την έννοια του «και θα επιβλέψει». Και θα είναι ο ίδιος αυτουργός ποιμένας των δικών του προβάτων, χωρίς να αναθέσει την καθοδήγησή τους σε κάποιον άλλον, όπως ακριβώς παλαιότερα στον μακάριο Μωυσή, αλλά ο ίδιος από μόνος του· διότι είναι αλήθεια πως «Ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε». Και θα μας ποιμάνει με ισχύ, θέτοντάς μας υπεράνω κάθε ιδρώτα και πόνου. Διότι θα προβάλει ως προστάτης, και θα διασώσει ολοκληρωτικά, χωρίς να επιτρέπει σε ψευδοποιμένες να αδικούν με απάτη, ούτε σε άγρια θηρία να επιτίθενται στα κοπάδια, ούτε να επιτρέπει στις πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις, όπως ακριβώς παλαιότερα, να καταδυναστεύουν όσους έχουν πιστέψει και να εκμεταλλεύονται τους αγιασμένους, δίνοντάς τους μάλλον την εξουσία «να πατούν πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και να καταπατούν λιοντάρι και δράκοντα».

Διότι έχουμε καταστεί ένδοξοι μέσω αυτού, και έχουμε υψωθεί ψηλά, λαμπροί και περίβλεπτοι, και έχουμε φτάσει μέχρι τα πέρατα της οικουμένης. Διότι αυτός είναι η ισχύς και η δύναμή μας, αυτός είναι ο μεσίτης και ο συμφιλιωτής μας, αυτός είναι η ειρήνη μας. Διότι γκρέμισε «το μεσότοιχο του φραγμού» και κατήργησε με τα δόγματά του «τον νόμο των εντολών, και έπλασε τους δύο λαούς σε έναν καινούργιο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη», σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί, και συσφίγγοντάς τους σε ενότητα με τα δεσμά της αγάπης. Επομένως, το όνομα που του ταιριάζει και είναι αληθινό είναι ειρήνη, ακόμη και αν ονομάζεται Χριστός. <Όταν ο Ασσύριος επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στη χώρα σας, τότε θα εγερθούν εναντίον του επτά ποιμένες και οκτώ αρχηγοί ανθρώπων, και θα ποιμάνουν τον Ασσούρ με ρομφαία και τη γη του Νεβρώδ στην τάφρο της, και θα σας σώσει από τον Ασσούρ, όταν επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στα όριά σας.> Η εβραϊκή έκδοση του προκείμενου κεφαλαίου αρχίζει από το «Και αυτή θα είναι η ειρήνη, όταν ο Ασσύριος επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στη χώρα σας». Διότι αυτός, λέει, θα είναι ο τρόπος της ειρήνης, εάν βέβαια θελήσει ο Ασσούρ να επιδράμει στη γη και τη χώρα σας.

Ερμηνεύοντας δε τους στίχους, θα πούμε εμείς ότι ο λόγος απομακρύνεται πάλι από τα αισθητά και πιο φανερά πράγματα, υψώνεται τρόπον τινά, και από μια φανερή εικόνα μεταφέρεται με λεπτότητα στα όσα συμβαίνουν νοητώς. Διότι με τη λέξη Ασσύριος σε αυτά τα σημεία δεν υποδηλώνει πλέον τον άνδρα από τη Βαβυλώνα, αλλά μάλλον σημαίνει τον εφευρέτη της αμαρτίας, δηλαδή τον σατανά, ή καλύτερα, για να μιλήσουμε γενικά, το ατίθασο και φιλοπόλεμο πλήθος των δαιμόνων, το οποίο στρέφεται νοητώς εναντίον κάθε αγίου και πολεμά την αγία πόλη, τη νοητή Σιών, «η οποία είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού» και ένας τύπος και παρόμοια εικόνα της άνω και επουράνιας νοούμενης Ιερουσαλήμ. Έτσι την είχε μνημονεύσει και ο θεσπέσιος υμνωδός λέγοντας: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, πόλη του Θεού». Διότι ο Χριστός κατοικεί στην Εκκλησία και την έκανε σαν μια δική Του πόλη, αν και με τη φύση της θεότητάς Του γεμίζει τα πάντα. Αυτή λοιπόν η πόλη του Θεού είναι σαν μια γη και χώρα των αγιασμένων και εκείνων που έχουν πλουτίσει εν Πνεύματι την ενότητα με τον Θεό. Όταν λοιπόν λέει, «όταν ο Ασσύριος έλθει στη γη σας», δηλαδή, εάν οι βάρβαρες και αντίπαλες δυνάμεις πολεμήσουν τους αγίους, δεν θα τους βρουν στερημένους από προστάτες. Διότι θα εξεγερθούν εναντίον τους, επτά ποιμένες και οκτώ δήγματα ανθρώπων.

Φαίνεται δε ότι το νόημα της προφητείας, από τους καιρούς, δηλαδή από τους αριθμούς επτά και οκτώ, θέλει να δηλώσει τους αγίους, εκείνους που έζησαν πριν από την έλευση (του Χριστού), καθώς και εκείνους κατά τη διάρκειά της και μετά από αυτήν. Διότι πριν από την έλευση είχε τιμηθεί, σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, η αργία της έβδομης ημέρας (του Σαββάτου), και ήταν ακόμη η εποχή της σκιάς. Τότε αναδείχθηκε και το πλήθος των αγίων προφητών, το οποίο διαπαιδαγωγούσε προς την ευσέβεια και την επίγνωση του Χριστού. Επειδή όμως στη συνέχεια φανερώθηκε ο Μονογενής και υπέμεινε τον σταυρό για τη ζωή όλων, και αναστήθηκε πάλι, αφού σκύλευσε τον Άδη την όγδοη ημέρα, τότε έδωσε εντολή στους αγίους Αποστόλους να μαθητεύσουν «όλα τα έθνη» και να τα βαπτίζουν στο όνομα του Πατρός και του Υιού «και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τα να τηρούν όσα τους» έχουν παραγγελθεί. Αυτούς λοιπόν εννοεί όταν αναφέρεται στα οκτώ δήγματα των ανθρώπων, υποδηλώνοντας, ξεκινώντας από την εποχή της ανάστασης, όσους έζησαν κατά τη διάρκειά της και μετά από αυτήν.

Όταν, λοιπόν, επιτεθεί, λέει, ο Ασσύριος ή ο αλλογενής και βάρβαρος, τότε ακριβώς θα αντιμετωπίσει επτά ποιμένες, και οκτώ δαγκώματα. Διότι θα βρούμε και τους αγίους που έζησαν την εποχή του νόμου, τους οποίους ονομάζει επτά ποιμένες, και επιπλέον αυτών τους Αποστόλους και τους Ευαγγελιστές, καθώς και τους διδασκάλους των εκκλησιών σε διάφορες εποχές, οι οποίοι πάντοτε πολεμούν και γενικά αντιστέκονται στις απάτες των δαιμόνων, και αντιπαραβάλλουν τη δική τους πνευματική νήψη απέναντι στις κακοτροπίες του πονηρού. Επειδή διασώζουν εκείνους που κατοικούν στην αγία χώρα και γη, οχυρώνοντάς τους με νουθεσίες και ασφαλίζοντάς τους με την καθοδήγηση προς καθετί άριστο. Και το ότι ο χορός των αγίων επρόκειτο να επιβουλευτεί κατά κάποιον τρόπο τον σατανά, και να τον καταναλώσει νοητώς με δαγκώματα, το διασαφήνισε και πάλι ο Θεός μέσω φωνής αγίου, λέγοντας γι' αυτόν: «Αλίμονο σε εκείνον που πληθαίνει για τον εαυτό του αυτά που δεν του ανήκουν, έως πότε;» και βαραίνοντας γερά τον κλοιό του, διότι ξαφνικά «θα εγερθούν εκείνοι που τον δαγκώνουν και θα ξυπνήσουν οι επιβουλευτές σου, και θα γίνεις λεία γι' αυτούς, διότι εσύ λεηλάτησες πολλά έθνη, θα σε λεηλατήσουν όλοι οι υπολειπόμενοι λαοί». Ακούς ότι λέει πως θα καταδαγκωθεί και θα λεηλατηθεί αυτός που πληθαίνει για τον εαυτό του αυτά που δεν του ανήκουν, δηλαδή ο σατανάς; Έπειτα, ονομάζει εκείνους που τον λεηλάτησαν «τους υπολειπόμενους», δηλαδή αυτούς από το υπόλειμμα, ήτοι αυτούς από τον Ιακώβ.

Αλλά ακόμη και αν επιτεθεί κάποιος Ασσύριος, λέει, δηλαδή κάποιος άνδρας ετερόδοξος και πλανημένος, ο οποίος δεν έχει την ορθή πίστη, αλλά χωλαίνει και είναι τρόπον τινά ανάπηρος στον νου, του αντιτάσσουν τη δύναμη της αλήθειας και, αποδεικνύοντας το αποκρουστικό της σαθρότητας που κρύβει μέσα του, τον αποδιώχνουν σαν λύκο σχεδόν δαγκώνοντάς τον, και τον αναγκάζουν, έστω και παρά τη θέλησή του, να μένει πολύ μακριά και να αποβάλλεται από το ποίμνιο των νοητών προβάτων. Αυτοί λοιπόν οι επτά ποιμένες, που νοούνται ωσάν με οκτώ δαγκώματα, θα ποιμάνουν τον Ασσούρ με ρομφαία. Το «θα ποιμάνουν» το λέει αντί του «θα καταδιώξουν». Διότι, επειδή αναφέρθηκε σε ποιμένες, διατήρησε το πρέπον για τη μεταφορά του λόγου, χρησιμοποιώντας τη λέξη «θα ποιμάνουν».

Αλλά, επειδή με τη βοήθεια του Θεού, τόσο τα σχετικά με την έλευση του προφητευόμενου στους ανθρώπους, όσο βεβαίως και ο τρόπος της επιφάνειάς του έχουν αποδειχθεί μέσα από τις προφητικές μαρτυρίες, θα ήταν καιρός να εξετάσουμε συνολικά σε ποιο μέρος της γης, από ποιο γένος θα προερχόταν, και από ποια φυλή των Εβραίων κηρυσσόταν ότι πρόκειται να γεννηθεί· ας ερευνήσουμε λοιπόν και αυτά. ⟨δ'.⟩ ⟨Από τον Μιχαία⟩. «Και εσύ, Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, είσαι πολύ μικρή για να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου ηγούμενος, για να γίνει άρχοντας στον Ισραήλ, και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας. Γι' αυτό θα τους παραδώσει μέχρι τον καιρό που αυτή που κυοφορεί θα γεννήσει, και οι υπόλοιποι από τους αδελφούς τους θα επιστρέψουν στους υιούς του Ισραήλ. Και θα σταθεί και θα επιβλέψει, και θα ποιμάνει το ποίμνιό του με ισχύ ο Κύριος, και θα υπάρξουν μέσα στη δόξα του ονόματος του Κυρίου του Θεού τους· διότι τώρα θα μεγαλυνθούν ως τα άκρα της γης, και αυτή θα είναι η ειρήνη.» Ο Εμμανουήλ, που μεταφράζεται «μαζί μας είναι ο Θεός», που γεννήθηκε από την παρθένο και έγινε παιδίον, ο «άγγελος της μεγάλης βουλής», φανερώθηκε σαφώς μέσα από όσα έχουν εκτεθεί προηγουμένως. Έπρεπε όμως να επισημανθεί και ο τόπος της γέννησής του. Προφητεύεται λοιπόν ότι από τη Βηθλεέμ πρόκειται να εξέλθει κάποιος άρχοντας στον Ισραήλ, ο οποίος έχει τις εξόδους του «από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας». Αυτό όμως δεν θα μπορούσε να αρμόζει σε ανθρώπινη φύση, παρά μόνο στον Εμμανουήλ και στον «άγγελο της μεγάλης βουλής».

Και η μεν προφητεία που εκτέθηκε είχε αυτήν την έκβαση· τα δε επόμενα πρέπει να διαβαστούν ως νέα ενότητα, και έχουν ως εξής: «Όταν ο Ασσύριος επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στη χώρα σας, τότε θα εγερθούν εναντίον του επτά ποιμένες, και οκτώ δήγματα ανθρώπων», και τα όσα τα ακολουθούν, τα οποία δεν είναι της παρούσης στιγμής να αναλύσουμε ποιο νόημα ακριβώς έχουν. Θα μπορούσε δε να πει κανείς ότι μετά την επιδρομή των Ασσυρίων στην Ιουδαία, κατά την οποία υπέταξαν το έθνος των Ιουδαίων, έγιναν εναντίον τους τόσες εξεγέρσεις, όσες δηλώνονται μέσω των επτά ποιμένων και μέσω των οκτώ δηγμάτων (αυτά βέβαια μπορούν να τα γνωρίζουν όσοι έχουν καταγράψει την ιστορία των Ασσυρίων), στο τέλος των οποίων εμφανίστηκε εκείνος που προφητεύεται ότι θα προέλθει από τη Βηθλεέμ, δηλαδή μετά τους επτά ποιμένες και τα οκτώ δήγματα, τα οποία συνέβησαν στους Ασσυρίους σε ύστερους χρόνους μετά την έφοδό τους στην Ιουδαία. Αλλά επειδή αυτά απαιτούν εκτεταμένη έρευνα, δεν είναι τώρα η κατάλληλη στιγμή να τα εξετάζουμε λεπτομερώς. 〈εʹ.〉 〈Από τον Ψαλμό ρλαʹ〉. «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του· πώς ορκίστηκε στον Κύριο και έταξε στον Θεό του Ιακώβ: δεν θα εισέλθω στο σκήνωμα του οίκου μου, δεν θα ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, δεν θα δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό, μέχρι να βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ».

Με τη χήρα που λέει ότι βρίσκεται στην πόλη, εννοεί την ίδια την Ιερουσαλήμ, η οποία είναι όντως χήρα, εγκαταλελειμμένη από τον τέλειο και επουράνιο Νυμφίο, η οποία επιζητεί εκδίκηση από θνητό άνθρωπο, σαν να αδικήθηκε από τον Χριστό. Αποκαλώντας Τον, λοιπόν, αντίδικό της και όχι Σωτήρα, αγνοώντας αυτό που ειπώθηκε από τον προφήτη Ιερεμία: «Επειδή απείθησαν στην αλήθεια, τότε θα μιλήσει σε αυτόν τον λαό και στην Ιερουσαλήμ πνεύμα πλάνης». Και ο Ησαΐας επίσης ομοίως: «Αυτόν τον λαό, επειδή δεν θέλησαν να πιουν το ύδωρ του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, αλλά τράβηξαν πάνω τους τον Ραασσών, τον βασιλιά των Ασσυρίων». Και ως βασιλιά των Ασσυρίων εννοεί συμβολικά τον Αντίχριστο, όπως λέει και ένας άλλος προφήτης: «Και αυτή θα είναι η ειρήνη από εμένα, όταν ο Ασσύριος επέλθει στη γη σας και πατήσει στα σύνορά σας». Και ο Μωυσής επίσης, προγνωρίζοντας ομοίως ότι ο λαός πρόκειται να απωθήσει και να απορρίψει τον αληθινό «Σωτήρα του κόσμου» και να συμπορευτεί με την πλάνη, επιλέγοντας επίγειο βασιλιά, αθετώντας τον επουράνιο, λέει: «Ιδού, δεν έχουν συγκεντρωθεί αυτά κοντά μου και δεν έχουν σφραγιστεί στους θησαυρούς μου;»

Ποιος θα ποιμάνει το ποίμνιό του με ισχύ; Ποιος θα πλησιάσει τον Θεό, ώστε να οδηγήσει σε Αυτόν και τους άλλους; Εγώ έχω απωθηθεί μακριά, ω τέκνα, σε απόσταση όση η διάμετρος του ουρανού και της γης. Χαίρομαι πάντως, έστω κι αν είμαι αμαρτωλός, βλέποντάς σας να προοδεύετε και να ζείτε σύμφωνα με τις εντολές του Θεού, και τον καθένα σας να υψώνεται πνευματικά και να συναγωνίζεται τον άλλον. Όντως, τέκνα, ανάμεσά σας βρίσκεται Εκείνος που ευλογείται και λατρεύεται καθαρά, και το Άγιο Πνεύμα αναπαύεται στη σύναξή σας, και η χοροστασία σας είναι αγγελική χορεία, και η ψαλμωδία σας είναι αίνεση των ασωμάτων, και όλη η συναναστροφή σας είναι αληθινά ουράνιος τρόπος ζωής, στον οποίο δεν υπάρχει γνώρισμα σάρκας και αίματος, ούτε ατομικό θέλημα, ούτε φθαρτή φροντίδα, ούτε προσπάθεια εκείνων που ματαιοπονούν, ούτε έκλυτη τρυφή, ούτε τίποτα από όσα πλανούν και πλανώνται, στα οποία μπορεί κανείς να δει όσους ζουν στον κόσμο να κοπιάζουν μάταια και ελεεινά. Αντίθετα, τα πάντα είναι γεμάτα από γαλήνη και ειρήνη: μία βούληση, μία ψυχή και καρδιά, σύμφωνα με τους Αποστόλους, ένας δρόμος, ένας πόθος, η επίτευξη του Θεού, μία ζωή, κοινά τα πάντα, η αληθινά θεόκλητη αδελφότητα, το μίμημα των αγγέλων, το μύρο που καταβαίνει στον πώγωνα, τον πώγωνα του Ααρών, εσείς που βρίσκεστε στη σάρκα αλλά υπέρκεισθε του σώματος, που είστε μέσα στον κόσμο και συγχρόνως εκτός του κόσμου μέσω της απαθείας.