Πατερικές αναφορές στο ΜΙΧΑΙΑΣ 6:2

Επειδή λοιπόν και αυτά τα ίδια τα στοιχεία της φύσης σχεδόν μάταια κοπίασαν για τους λυτρωμένους, «Άκουε, ουρανέ», λέει, «και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε». Θα προσεγγίσουμε όμως και με άλλον τρόπο τα νοήματα των προκειμένων εδαφίων. Διότι, αφού περιφρόνησαν την παιδαγωγία του νόμου οι Ισραηλίτες, και παραμέλησαν τις σωτήριες διδασκαλίες, εγκαταλείποντας τον ένα και εκ φύσεως Θεό, προσέφεραν λατρεία στους ακάθαρτους δαίμονες πάνω σε όρη και βουνά, και μέσα στις κατάφυτες από δέντρα φάραγγες προσέφεραν θυμίαμα και προσκύνησαν τα έργα των ίδιων τους των χεριών. Γι' αυτά αγανακτούσε, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, ο Θεός των όλων, και είπε προς έναν από τους αγίους προφήτες: «Σήκω και δικάσου με τα όρη, και ας ακούσουν οι λόφοι τη φωνή σου. Ακούστε, βουνά, την κρίση του Κυρίου, και οι φάραγγες, τα θεμέλια της γης, διότι ο Κύριος έχει κρίση με τον λαό του, και με τον Ισραήλ θα διαλεχθεί». Και βέβαια δεν λέμε ότι η κρίση του Κυρίου μέσω της φωνής του προφήτη έγινε ενάντια στα όρη και τα βουνά, αλλά μάλλον δικαζόταν με την ίδια την ασέβεια του Ισραήλ που διαπραττόταν στα όρη, τα βουνά και τις κοιλάδες.

Αν πάλι ισχυριστεί κανείς ότι αυτά συνέβησαν στους πληθυσμούς των Ιουδαίων επειδή συμπεριφέρθηκαν υβριστικά απέναντι στον Χριστό, δεν θα σφάλει από άποψη λογικής, η οποία είναι από μόνη της ευλογοφανής. Διότι είναι αλήθεια ότι οι πόλεις τους ερημώθηκαν, και χάθηκε όλος ο μάχιμος πληθυσμός τους, καθώς εξολοθρεύτηκε από τα χέρια των Ρωμαίων. Και ίσως να τους ζητήθηκε λόγος για εκείνη την αρχαία ειδωλολατρία, αν και υπήρχαν ανάμεσά τους ορισμένοι που ήθελαν ακόμη να προσκυνούν την κτίση και να ασχολούνται με μαγείες. Διότι αυτά συνηθίζουν πάντοτε με κάποιον τρόπο να ακολουθούν όσους έχουν επιλέξει την ειδωλολατρία, και κανένα από τα πλέον άτοπα έργα δεν θεωρείται από αυτούς κατακριτέο. <Ακούστε, λοιπόν, τι είπε ο Κύριος: Σήκω και δικάσου μπροστά στα όρη, και ας ακούσουν οι λόφοι τη φωνή σου. Ακούστε, λόφοι, την κρίση του Κυρίου, και εσείς οι φάραγγες, τα θεμέλια της γης, διότι ο Κύριος δικάζεται με τον λαό του, και με τον Ισραήλ θα διεξαγάγει έλεγχο.> Ο λόγος αυτός προκαλεί εντροπή, και οιονεί καταγγέλλει έντονα την αναισθησία των Ιουδαίων, εφόσον περιφρονούσαν εντελώς τους θείους λόγους, οι οποίοι απευθύνονταν με πραότητα και συγκατάβαση, και σαν από πατέρα προς παιδιά που φανερώνει τη γνήσια αγάπη του, καθιστώντας έτσι αδικαιολόγητη την ανυποταξία τους.

Διότι, επειδή οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ, καταλαμβάνοντας όρη και βουνά, προσέφεραν εκεί τελετές και θυσίες στα δαιμόνια «κάτω από βελανιδιά και λεύκα», γι' αυτόν τον λόγο λοιπόν η κρίση στρέφεται προς τα βουνά, στα οποία ήταν ολοφάνερα τα εγκλήματα των κατηγορουμένων. Είναι δε εύλογο να ονομάζει βουνά και θεμέλια της γης αυτούς που βρίσκονταν ψηλότερα σε δόξα και υπερείχαν σε τιμή από το πλήθος του λαού, οι οποίοι μάλιστα έγιναν για τους υφισταμένους τους και οδός και παγίδα προς τον όλεθρο. Διότι είπε κάπου προς αυτούς: «Επειδή εναντίον σας είναι η κρίση, διότι γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο στο Ιταβύριο». Ώ λοιπόν, λέγει, εσείς που υπερέχετε από τους άλλους, ώ θεμέλια της γης, δηλαδή εσείς πάνω στους οποίους έχουν στηριχθεί τα πράγματα των άλλων, ακούστε την εναντίον σας κρίση του Κυρίου των πάντων.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι η μεν μετάφραση των Εβδομήκοντα αναφέρει «φάραγγες»· ενώ το εβραϊκό κείμενο ονομάζει «βουνούς» και «θεμέλια της γης», για να κατανοήσουμε μέσω των βουνών ότι οι ηγέτες των λαών έχουν υψωθεί ψηλά, και ότι υπερέχουν και ξεπερνούν το μέτρο των άλλων, και αυτοί οι ίδιοι είναι και τα θεμέλια. Διότι οι ηγέτες χωρών ή πόλεων, όπως ακριβώς είναι περίβλεπτοι ως προς τη δόξα και υψωμένοι ψηλά, έτσι θα μπορούσαν να είναι και θεμέλια της γης, δηλαδή, αποτελούν κατά κάποιον τρόπο στήριγμα και βάση των πραγμάτων. Επειδή σε αυτούς στηρίζονται και σαν να εδραιώνονται κατά κάποιον τρόπο οι υποθέσεις των άλλων, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως. <Λαέ μου, τι σου έκανα ή σε τι σε λύπησα ή σε τι σε ενόχλησα; Απάντησέ μου. Διότι σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου και σε λύτρωσα από τον οίκο της δουλείας, και απέστειλα μπροστά σου τον Μωυσή, τον Ααρών και τη Μαριάμ.> Ο Θεός δικάζεται μέσω της φωνής του Προφήτη, αποδεικνύοντας αδικαιολόγητο τον τρόπο της αποστασίας εκείνων που ασέβησαν εναντίον του, και ότι τα τολμήματά τους είναι πέρα από κάθε λογική και πρέπουσα συμπεριφορά, ή μάλλον ξεπερνούν κάθε παραφροσύνη, και το μέγεθος της αναισθησίας τους είναι ασυνήθιστο και ξένο ίσως ακόμη και για τους πλέον αγνώμονες. Ποια είναι, πες μου, λέει, η δικαιολογία των ασεβειών που έγιναν εις βάρος μου; Και τι είναι εντελώς δυσβάσταχτο ή πιεστικό από τα προστάγματά μου; Ή τι είναι αυτό που σας λυπεί;

Και πάλι λέγει: Ότι ο Κύριος διεξάγει κρίση με τον λαό του. Και ο Δανιήλ λέγει: Έβλεπα σε όραμα της νύχτας και ιδού, ερχόταν μαζί με τα σύννεφα του ουρανού κάποιος ως υιός ανθρώπου, και έφθασε έως τον Παλαιό των Ημερών· και σε αυτόν δόθηκε η κυριαρχία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετούν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια.

Αλλά δεν είναι υπαίτιος ο Δημιουργός, αλλά εμείς που δεν παραμείναμε πιστοί στην εικόνα Του. Και γιατί μιλώ για μυρμήγκια; Γίναμε πιο αναίσθητοι και από τις πέτρες. Θέλεις να παραθέσω τη μαρτυρία και γι' αυτές; «Ακούστε, φάραγγες και θεμέλια της γης, διότι ο Κύριος έχει δίκη με τον λαό Του». Με ανθρώπους δικάζεσαι, και καλείς τα θεμέλια της γης; Ναι, λέει· διότι οι άνθρωποι είναι πιο αναίσθητοι και από τα θεμέλια της γης. Ποιαν άλλη υπερβολή κακίας ζητάς λοιπόν, όταν αποδεικνυόμαστε πιο αναίσθητοι από τα γαϊδούρια, πιο άλογοι από τα βόδια, πιο αγνώμονες από το χελιδόνι και το τρυγόνι, πιο ασύνετοι από τα μυρμήγκια, πιο αναίσθητοι από τις πέτρες, και ίσοι με τα φίδια;

Μην αναζητάτε λοιπόν τίποτα εδώ, εφόσον εκεί έχετε κληθεί· διότι εκεί βρίσκεται ο μισθός, εκεί η ανταπόδοση. Τι λοιπόν; Στοχαστείτε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού Χριστό, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον κατέστησε, όπως ακριβώς και ο Μωυσής σε όλο τον οίκο Του. Τι σημαίνει, «πιστός σε Εκείνον που τον κατέστησε»; Δηλαδή, ότι είναι προνοητικός, ότι προΐσταται των δικών Του και δεν τα αφήνει να παρασύρονται στην τύχη. «Όπως και ο Μωυσής σε όλο τον οίκο Του». Δηλαδή: Να γνωρίσετε ποιος είναι ο αρχιερέας και τι είδους είναι, και δεν θα έχετε ανάγκη από άλλη παρηγοριά ούτε από άλλη παράκληση. Και τον ονομάζει απόστολο, επειδή έχει αποσταλεί· και αρχιερέα, λέει, της ομολογίας μας, δηλαδή της πίστης. Πολύ ορθά είπε: «Όπως ο Μωυσής»· διότι και Αυτός έχει αναλάβει λαό, όπως ακριβώς εκείνος είχε αναλάβει την προστασία λαού, αν και η δική Του αποστολή είναι μεγαλύτερη και αφορά ανώτερα πράγματα. Επειδή ο μεν Μωυσής ήταν ως υπηρέτης, ο δε Χριστός ως Υιός· και ο μεν φροντίζει για τα ξένα, Αυτός όμως για τα δικά Του. «Προς μαρτυρία εκείνων που επρόκειτο να ειπωθούν». Τι λες; Λαμβάνει ο Θεός μαρτυρία από άνθρωπο; Βεβαιότατα. Διότι, αν επικαλείται ως μάρτυρες τον ουρανό, τη γη και τα βουνά, λέγοντας μέσω του προφήτη: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε», και: «Ακούστε φάραγγες, θεμέλια της γης, διότι ο Κύριος δικάζεται με τον λαό του»· πολύ περισσότερο επικαλείται ανθρώπους. Τι σημαίνει, «Προς μαρτυρία»;

Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό. Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες. Αφού μίλησε για επισκόπους, για διακόνους, άνδρες, γυναίκες, για χήρες, για πρεσβυτέρους και για όλα τα υπόλοιπα, και αφού έδειξε σε πόσα ζητήματα είναι κύριος ο επίσκοπος, όταν μιλούσε για κρίση, πρόσθεσε: Σε εξορκίζω ενώπιον του Θεού και του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και των εκλεκτών αγγέλων, να τα τηρήσεις αυτά χωρίς προκατάληψη, μη κάνοντας τίποτα με μεροληψία. Και του δίνει λοιπόν μια φοβερή παραγγελία· διότι δεν δίστασε επειδή ο Τιμόθεος ήταν το αγαπητό του τέκνο. Διότι αυτός που δεν ντράπηκε να πει για τον εαυτό του, «Φοβάμαι μήπως, αφού κήρυξα σε άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος», πολύ περισσότερο δεν θα δίσταζε ούτε θα ντρεπόταν για τον Τιμόθεο. Αλλά τον μεν Πατέρα και τον Υιό πολύ ορθά τους λαμβάνει ως μάρτυρες· τους εκλεκτούς αγγέλους όμως για ποιο λόγο; Από πολλή συγκατάβαση· επειδή και ο Μωυσής έτσι λέει: Διαμαρτύρομαι και βάζω ως μάρτυρες απέναντί σας τον ουρανό και τη γη, λόγω της πολλής συγκατάβασης του Δεσπότη· και πάλι: Ακούστε, φάραγγες, θεμέλια της γης. Καλεί δε ως μάρτυρα των λεγομένων τον Πατέρα και τον Υιό, απολογούμενος σε αυτούς για τη μελλοντική ημέρα, εάν τυχόν γίνει κάτι αντίθετο προς το πρέπον, απεκδυόμενος έτσι κάθε ευθύνη.

Άκου, ουρανέ, και ενωτίσου, γη, διότι ο Κύριος ελάλησε. Το προοίμιο είναι γεμάτο από πολύ θυμό. Διότι, εάν η οργή δεν ήταν σφοδρή και ανείπωτη, δεν θα εγκατέλειπε τους ανθρώπους, για να στρέψει τον λόγο προς τα στοιχεία της φύσεως. Το πράττει δε αυτό, όχι μόνο για να καταδείξει την οργή του, αλλά και για να ντροπιάσει στον μέγιστο βαθμό αυτούς τους ίδιους που πρόκειται να τον ακούσουν, αποδεικνύοντας ότι εκείνοι που τιμήθηκαν με το χάρισμα του λογικού βρίσκονται σε χειρότερη κατάσταση από τα εκ φύσεως αναίσθητα στοιχεία. Αυτό συνηθίζουν να το κάνουν και άλλοι προφήτες. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εκείνος που εστάλη στον Ιεροβοάμ, αφήνοντας κατά μέρος τον βασιλιά προς τον οποίο είχε αποσταλεί, απευθύνεται στο θυσιαστήριο. Και ο Ιερεμίας καλούσε τη γη λέγοντας: Γη, γη, γη, κατάγραψε αυτόν τον άνδρα ως άνδρα αποκηρυγμένο. Και κάποιος άλλος πάλι έλεγε: Ακούστε, φάραγγες, θεμέλια της γης.

Αμάρτησα σε σένα· εάν στηθεί δικαστήριο, νικάς· εάν κάποιος δικάσει, νικάς. Πώς; Επειδή έβλεπε τον Θεό να θέλει πάντοτε να δικάζεται με τους ανθρώπους: «Ακούστε, φάραγγες, θεμέλια της γης, διότι ο Θεός διεξάγει δίκη με τον λαό του»· και πάλι: «Λαέ μου, τι σου έκανα; Ή σε τι σε ενόχλησα; Ή σε τι σε λύπησα; Αποκρίσου μου»· και αλλού: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε: Υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν». Και καθώς παντού έβλεπε τον Θεό να δικάζεται με τους ανθρώπους, του λέει: «Σε σένα ανήκει η νίκη· για να δικαιωθείς στους λόγους σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Ενώ ήμουν ένας αγρότης, με έκανες βασιλιά· και αφού έγινα βασιλιάς, με κατέστησες προφήτη. Τον Γολιάθ τον κατέβαλα όχι με τη σωματική διάπλαση, αλλά με τη δύναμη της πίστεως. Ντύθηκα την πορφύρα.

Άλλο είναι το θέατρο εδώ και άλλο το ακροατήριο· εκεί παρίστανται τα έθνη, οι γηγενείς, ο πλούσιος, ο πένης· εδώ παρίστανται ο ουρανός και η γη. Και εισάγει τον ίδιο τον Θεό να δικάζεται, και προβάλλει τέτοιους λόγους από τον ίδιο, καθώς εκθέτει τα δίκαιά του προς τον λαό των Ιουδαίων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο απαιτείται από εμάς μεγαλύτερη προσοχή. Αυτό βέβαια το πράττει και ένας άλλος προφήτης, ο οποίος εισάγει τον Θεό να δικάζεται, και στη θέση των δικαστών τοποθετεί τις φάραγγες και τα θεμέλια της γης. Διότι λέει: «Ακούστε, φάραγγες και θεμέλια της γης· επειδή ο Θεός έχει δικαστική διένεξη με τον λαό του, και με τον λαό του θα διαλεχθεί».

Ουδέν. Πες το, λέγει, και δεν ζητώ τίποτε πλέον· ομολόγησέ το, και μου αρκεί· πες το, και τα έχω λάβει όλα. «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου». Αυτό, από το γεγονός ότι ο Θεός πρόκειται να δικάσει, έχει κατορθωθεί από πολλούς. Διότι οι μεν ευγνώμονες το γνωρίζουν αυτό και πριν από τούτο· οι δε αγνώμονες, από το να λέγουν συνεχώς οι προφήτες: «Κρίση έχει ο Κύριος προς τον λαό του, και με τον Ισραήλ θα διαλεχθεί»· και πάλι: «Ακούστε, φάραγγες και θεμέλια της γης»· και: «Άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη». Επειδή, λοιπόν, λεγόταν συνεχώς ότι Αυτός δικάζει, τούτο κατορθωνόταν και στους αναίσθητους. Διότι έλεγαν και κάποιοι από τους Ιουδαίους: «Γιατί νηστεύσαμε, και δεν είδες;» και: «Καθένας που πράττει το πονηρό, είναι καλός ενώπιον του Κυρίου»· και: «Ανοικοδομούνται εκείνοι που διαπράττουν ανομήματα, και εμείς μακαρίζουμε τους αλλοτρίους»· και: «Δεν είναι ευθεία η οδός του Κυρίου». Και ο μακάριος Ιώβ, όταν έπεσε σε εκείνον τον πειρασμό, όχι βέβαια με την ίδια νοοτροπία όπως οι Ιουδαίοι, ούτε με παρόμοια, μη γένοιτο· έλεγε ωστόσο: «Μακάρι να υπήρχε ο μεσίτης, ο οποίος θα διέκρινε και θα ήλεγχε μεταξύ και των δυο μας».

Και ούτε εκεί σταμάτησε, αλλά στέλνει τους αγγέλους για να σου υποδείξουν την κακία των κατοίκων της πόλης, ώστε ούτε κανένας από τους αναιδείς να μην έχει το περιθώριο να βλασφημήσει τον Θεό για το γεγονός ότι έπρεπε να καταστραφούν οι αφιλόξενοι, οι απάνθρωποι, οι παράνομοι, εκείνοι που αγνόησαν τα δίκαια της δικαιοσύνης, εκείνοι που ανέτρεψαν τους κοινούς νόμους της φύσης και εκείνοι που ήταν γεμάτοι κακία. Τι μπορεί να συγκριθεί με έναν τόσο φιλάνθρωπο και προσηνή Θεό; Αν και εμείς, όταν τιμωρούμε, πολλές φορές δεν καταδεχόμαστε να εξηγήσουμε τις αιτίες· Εκείνος όμως, αν δεν σε διδάξει πρώτα, αν δεν σε πείσει πρώτα, και αν δεν λάβει τη δική σου ψήφο ότι δίκαια επιφέρει την τιμωρία, δεν τιμωρεί αυτούς που από καιρό είναι άξιοι κολάσεως και τιμωρίας· και είναι έτοιμος σε πολλές περιπτώσεις να σου δώσει εξηγήσεις, και προσέρχεται σε κρίση μαζί σου και δεν διστάζει να δικαστεί. Βλέπεις τους προφήτες να είναι γεμάτοι από τέτοιους λόγους· παντού αναφέρονται δικαστήρια του Θεού με τους ανθρώπους. Και πολλές φορές καλεί να δικάσουν οι ίδιοι που έχουν αδικήσει, και πολλές φορές βάζει την κτίση να κάθεται για να βγάλει την απόφαση, αποδεικνύοντας πόσο ολοφάνερα είναι τα δίκαιά Του· ούτε τον ίδιο τον αντίδικο ούτε τα αναίσθητα όντα δεν αποφεύγει ο Θεός να καλέσει σε κρίση· πράγμα που συνηθίζουμε να κάνουμε και εμείς, όταν έχουμε απόλυτη εμπιστοσύνη στα δίκαιά μας. «Ακούστε, φάραγγες, θεμέλια της γης, διότι ο Κύριος διεξάγει κρίση»· και πάλι, «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε».

Μιχαίας. Προλέγει τη μελλοντική ερήμωση της Σαμάρειας και της Ιερουσαλήμ, και προσθέτει την αιτία. Επισυνάπτει επίσης την επιστροφή τους από τη Βαβυλώνα, τα εγκλήματα, τις κατηγορίες κατά των αρχόντων του λαού και των ιερέων, καθώς και των ψευδοπροφητών. Ομιλεί περί της Εκκλησίας που πιστεύει στον Κύριό μας και περί της Καινής Διαθήκης. Διότι ο προηγούμενος νόμος από εκεί εξήλθε· αναφέρεται επίσης και στην ειρήνη. Και πάλι προλέγονται συμφορές για τους Ιουδαίους. Προφητεύει περί της κατά σάρκα γεννήσεως του Χριστού και περί εκείνων που πιστεύουν σε Αυτόν. Και θα παραμείνει το υπόλειμμα του Ιακώβ· αυτό δηλαδή που λέει ο απόστολος Παύλος: «Το υπόλειμμα θα σωθεί». Παρουσιάζεται η κρίση του Κυρίου προς τον λαό Του, η απαρίθμηση των ευεργεσιών Του, καθώς και η απόρριψη των θυσιών. Ο προφήτης θρηνεί, καθώς οι δίκαιοι και οι αγαθοί άνδρες εκλείπουν. Και προς το τέλος, αφού πρώτα τους ελέγξει και απειλήσει με μεγάλες συμφορές, προμηνύει αγαθά για τον Ισραήλ.