Πατερικές αναφορές στο ΜΙΧΑΙΑΣ 6:8

«Αυτά (λέει) τα τόσο ταπεινά και γήινα ποιος τα ζήτησε από τα χέρια σας;» Βλέπεις πόση βία και ανάγκη επιβάλλει, ώστε να εκλαμβάνουμε κατά κάποιον πνευματικό τρόπο το θέλημα του νόμου; Διότι, εάν μεν ομολογείται ότι τα λόγια του νόμου έχουν δοθεί από τον Θεό, αυτά όμως που τελούνται τώρα λέει ότι δεν τα ζητά ο Θεός, σαφώς και αναντιρρήτως μας αναγκάζει να αναγάγουμε τον νου μας στην πνευματική θεωρία του νόμου· σχεδόν φωνάζοντας και διαμαρτυρόμενος: «Έλεος θέλω και όχι θυσία· και επίγνωση Θεού, μάλλον παρά ολοκαύτωμα». Και το: «Μήπως σου αναγγέλθηκε, άνθρωπε, τι είναι καλό και τι ζητά ο Κύριος από εσένα; Τίποτε άλλο παρά να πράττεις το δίκαιο, να αγαπάς το έλεος και να είσαι έτοιμος να πορευτείς με τον Κύριο τον Θεό σου». Και το: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως».

Διότι παρατήρησε πώς αρχίζει μεν από το Πνεύμα, ως υπάρχον μέσα μας και ενεργούν τη διανομή των θείων χαρισμάτων· και αφού αναβίβασε τον λόγο στον Υιό, ο οποίος είναι Υιός κατά φύση, ανεβαίνει έτσι λοιπόν στον Πατέρα, αποδίδοντας σε Αυτόν την ενέργεια του Πνεύματος διαμέσου του Υιού. «Σε άλλον δε δίνεται πίστη στο ίδιο Πνεύμα». Πίστη σε αυτές τις περιπτώσεις θα ήταν, όπως νομίζω εγώ, η σταθερότητα προς οτιδήποτε από τα αγαθά και σε όσα θα ήθελε ο Θεός· διότι λέμε ότι έτσι έγινε πιστός «σε όλο τον οίκο του» ο ιεροφάντης Μωυσής· διότι δεν θα μπορούσε να νοηθεί και να ονομαστεί πίστη μόνο το να πρέπει κανείς να πιστέψει ότι από τη φύση του και αληθινά είναι ένας ο Θεός των όλων, αλλά το να είναι σταθερός κατά την ψυχή και «να είναι έτοιμος να πορεύεται μαζί με τον Κύριο τον Θεό», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Γι' αυτό, άλλωστε, και οι θεσπέσιοι μαθητές πλησίασαν κάποτε τον Χριστό λέγοντας ξεκάθαρα: «Πρόσθεσέ μας πίστη». Δίνονται δε, εκτός από αυτό, και χαρίσματα ιαμάτων εν τω ενί Πνεύματι. Και πάλι παρατήρησέ μου με προσοχή: διότι, ενώ λέγεται ότι το Πνεύμα διανέμει τα χαρίσματα των ιαμάτων, ο Χριστός είναι αυτός που τα δίνει· διότι έδωσε στους αγίους αποστόλους «εξουσία κατά των ακαθάρτων πνευμάτων, ώστε να τα εκβάλλουν»· και μάλιστα έλεγε: «Ασθενείς να θεραπεύετε, νεκρούς να ανασταίνετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε».

Ματθ. 23, 23. Απαιτείτε, λέει, ω Φαρισαίοι, το δέκατο ίσως ακόμη και από τα μικρά λαχανικά, παραμελώντας τις εντολές, για τις οποίες η παράβαση είναι βαρύτερη. Και ποιες είναι αυτές οι εντολές; Η «κρίσις», δηλαδή το να κρίνει κανείς ορθά και άμεμπτα, και «το έλεος», δηλαδή η γνησιότητα προς τον Θεό· διότι είναι ανώτερα η «κρίση και το έλεος και η πίστη» προς τον Θεό από το δέκατο και τις απαρχές. Γι' αυτό και μέσω του προφήτη λέει ο Θεός των όλων: Και τώρα, Ισραήλ, «τι ζητά από εσένα ο Κύριος» ο Θεός «παρά να αποδίδεις δικαιοσύνη και να αγαπάς» και να αναζητάς «το έλεος και να είσαι έτοιμος να πορευθείς μαζί με τον Κύριο» τον «Θεό σου». Διότι μέσα στην πλήρη ετοιμότητα να Τον ακολουθήσει κανείς, διακρίνεται να διασώζεται η γνήσια πίστη.

Δες την επίπληξη: απαιτείτε, λέει, ω Φαρισαίοι, τα δέκατα ίσως ακόμη και των ευτελών λαχανικών, παραμελώντας τις εντολές, για τις οποίες η παράβαση είναι βαρύτερη. Και ποιες είναι αυτές οι εντολές; Η «κρίση», δηλαδή το να κρίνει κανείς ορθά, και το «έλεος» και η «πίστη» στον Θεό. Διότι αυτά είναι ανώτερα από το δέκατο και τις απαρχές. Γι' αυτό και μέσω του προφήτη λέει ο Θεός των όλων: και τώρα, Ισραήλ, «τι ζητά από εσένα ο Κύριος» ο Θεός «παρά να πράττεις το δίκαιο και να αγαπάς» και να ζητάς «το έλεος και να είσαι έτοιμος να πορεύεσαι με τον Κύριο» τον «Θεό σου».

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΠΡΟΦΗΤΗ ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. <Με τι να προφθάσω τον Κύριο; Να προσπέσω στον Ύψιστο Θεό; Μήπως να τον προφθάσω με ολοκαυτώματα, με μοσχάρια ενός έτους; Μήπως θα ευαρεστηθεί ο Κύριος με χιλιάδες κριάρια ή με μυριάδες παχιά κατσίκια; Μήπως να δώσω τα πρωτότοκά μου για την ασέβειά μου, τον καρπό της κοιλιάς μου για την αμαρτία της ψυχής μου; Σου αναγγέλθηκε, άνθρωπε, τι είναι καλό; Ή τι ζητάει ο Κύριος από εσένα, παρά μόνο το να πράττεις το δίκαιο, να αγαπάς το έλεος και να είσαι έτοιμος να πορευτείς μαζί με τον Κύριο τον Θεό σου;> Εφόσον ο Θεός απέδειξε ότι η αποστασία των Ισραηλιτών ήταν αδικαιολόγητη, και κατά κάποιον τρόπο δικάστηκε μαζί τους και τους έλεγξε με σαφήνεια, δείχνοντας ότι ο ίδιος τους ευεργέτησε με αναρίθμητους τρόπους, ενώ εκείνοι, έχοντας φτάσει σε απύθμενη αναισθησία, λύπησαν υπέρμετρα Εκείνον που τους έσωσε, εισάγεται αμέσως το πρόσωπο εκείνου που μετανοεί, σαν να κλαίει για τα όσα έχει ήδη φταίξει, και ζητά να μάθει με ποιον τρόπο θα μπορούσε να αποσείσει τις κατηγορίες και να αφοσιωθεί στα έργα που είναι προσφιλή στον Θεό. Λέει, λοιπόν: Με τι να προφθάσω τον Κύριο; Διότι τι να προσφέρω, λέει, και τι να κάνω στο εξής εγώ που έχω προσκρούσει τόσο πολύ απέναντί του; Άραγε, προσφέροντας ως θυσία μοσχάρια νέα και τρυφερά, θα γίνω καθαρός; Θα με επαινέσει ο Θεός αν επιλέξω να προσφέρω ολοκαυτώματα; Θα τον βρω, δηλαδή θα βρεθώ κοντά του και θα γίνω δεκτός σε πνευματική οικειότητα, αν του αφιερώσω μεγάλο πλήθος θρεμμάτων;

Σε κάποιον που σκέφτεται και λέει αυτά με αυτόν τον τρόπο, αποκρίνεται πάλι ο Προφήτης και λέει εν πνεύματι: Το ζήτημα δεν είναι ασαφές, ούτε αποκτάται με ιδρώτα. Γνωρίζεις άλλωστε το αγαθό θέλημα του Θεού. Έχεις ακούσει τι είναι αρεστό και αγαπητό σε Αυτόν. Επομένως, γιατί αμφιβάλλεις, άνθρωπε; Διότι, τι άλλο ζητά από εσένα ο Θεός των όλων, παρά μόνο το να πράττεις το δίκαιο και να αγαπάς το έλεος και να είσαι έτοιμος να πορευθείς με τον Κύριο τον Θεό σου; Το μεν να πράττεις το δίκαιο, σημαίνει το να εφαρμόζεις και να εκπληρώνεις τη δικαιοσύνη διότι δίκαιο είναι η δικαιοσύνη. Το δε να αγαπάς το έλεος, περιέχει τα καυχήματα της φιλαλληλίας και εμπλουτίζει τη δόξα της αγάπης προς τους αδελφούς. Και το να είσαι έτοιμος να πορευθείς με τον Κύριο τον Θεό σου, υποδηλώνει την απόλυτη υπακοή και την πειθήνια υποταγή στο καθετί. Ο μακάριος Παύλος είπε ότι πρέπει και εμείς να ενδυθούμε μεν «τον θώρακα της δικαιοσύνης, και να υποδηθούμε τα πόδια με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης», δηλαδή του Χριστού. Και επιπροσθέτως προστάζει λέγοντας: «Ενδυθείτε σπλάγχνα οικτιρμών», αλλά και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Γίνεσθε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων». Αυτά αποτελούν προσφιλή και ευπρόσδεκτη θυσία στον Θεό, οσμή νοητών ολοκαυτωμάτων ανώτερη από αίμα και καπνούς και λιβάνι.

Διότι τα μεν ήταν τύποι, ενώ τα δε αναδίδουν στον Θεό την ευωδία της ίδιας της αλήθειας, ο Οποίος και μέσω άλλου προφήτη λέει: «Έλεος θέλω και όχι θυσία, και επίγνωση του Θεού παρά ολοκαυτώματα». Παρατήρησε δε πώς το μεν πρόσωπο εκείνου που μετανοεί σκεφτόταν να εκπληρώσει τις θυσίες του νόμου· ο Θεός όμως, προαναγγέλλοντας ότι ο νόμος είναι αδρανής και ανίκανος να επιφέρει την κάθαρση της αμαρτίας, και ότι η δύναμη της εν Χριστώ πολιτείας είναι πάρα πολύ ανώτερη και ασυγκρίτως υπέρτερη, καθιστά τρόπον τινά απαράδεκτα τα του νόμου, και δήλωσε ότι το θελητό στον Θεό είναι το να πράττει κανείς το δίκαιο, να αγαπά το έλεος και να είναι έτοιμος να συμπορευθεί μαζί Του. Αυτά δε είναι τα καυχήματα της εν Χριστώ ζωής. <Φωνή Κυρίου θα επικληθεί στην πόλη, και θα σώσει αυτούς που φοβούνται το όνομά του.> Και με άλλον τρόπο καθιστά σαφές ότι από την προσφορά των αιματηρών θυσιών δεν προκύπτει κανένας καρπός, ενώ η δύναμη της πνευματικής λατρείας θα ωφελήσει τα μέγιστα τον άνθρωπο. Έθεσε δε σε αυτά τα λόγια τη λέξη «φωνή» αντί της λέξεως «όνομα», δηλαδή της επικλήσεως. Είναι σαν να έλεγε: Εάν διακηρυχθεί στην πόλη το όνομα του Θεού, οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα σωθεί.

«Μήπως θα τον προσεγγίσω με ολοκαυτώματα, με μοσχάρια ενός έτους; Μήπως θα δεχθεί ο Κύριος χιλιάδες κριάρια, ή μυριάδες παχιά κατσίκια; Μήπως πρέπει να δώσω τα πρωτότοκά μου για την ασέβειά μου, τον καρπό της κοιλιάς μου για την αμαρτία της ψυχής μου;» Έπειτα, σε άμεση συνάφεια και στη συνέχεια: «Σου αναγγέλθηκε, άνθρωπε», λέει, «ποιο είναι το καλό. Και τι άλλο ζητά ο Κύριος από εσένα, παρά να αποδίδεις δικαιοσύνη και να αγαπάς το έλεος, και να είσαι έτοιμος να πορευτείς μαζί με τον Κύριο, τον Θεό σου;» Άραγε, λοιπόν, δεν είναι αυτό ολοφάνερα εκείνο που είπε ο Χριστός: «Αν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί;» Και πάλι: «Εκείνος που με αγαπά, ας με ακολουθεί, και όπου είμαι εγώ, εκεί ας είναι και ο δικός μου διάκονος.» Όχι στο πλαίσιο της νομικής λατρείας, αλλά της κατά Χριστόν, της άγιας και πνευματικής. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πολύ ορθά μίλησες. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Και μέσω της φωνής του Ησαΐα, επιπλήττει εντονότερα τους Ισραηλίτες λέγοντας: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων, προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων. Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας, λέει ο Κύριος; Είμαι χορτασμένος από ολοκαυτώματα κριαριών, και δεν επιθυμώ πάχος αρνιών και τράγων. Ούτε κι αν έρχεστε να εμφανιστείτε ενώπιόν μου, διότι ποιος ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Δεν θα ξαναπατήσετε την αυλή μου. Αν φέρετε σιμιγδάλι, είναι μάταιο.»

Και το, «Τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.» Σε όσους δε έχουν κληθεί στην ιεροσύνη: «Τα χείλη του ιερέα θα φυλάξουν τη γνώση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του», καθώς και όσα παραγγέλλει γράφοντας στον Τιμόθεο ο σοφότατος Παύλος. Μήπως τα λεγόμενά μου ξεφεύγουν από το πρέπον και παρασύρονται προς το λανθασμένο; ΠΑΛΛ. Σε καμία περίπτωση. ΚΥΡ. Παρατήρησε όμως ότι μόνο σε αυτούς που έλαβαν τον κλήρο της ιεροσύνης επιτρέπει να χρησιμοποιούν τις σάλπιγγες· αναθέτοντας, νομίζω, στους παιδαγωγούς των λαών και στους καθαγιασμένους για την ιεροσύνη τον μυσταγωγικό λόγο, ο οποίος παρακινεί και προς την επιθυμία της αρετής. Γι' αυτόν τον λόγο, πιστεύω, λέει προς τον Μωυσή: «Κατασκεύασε για τον εαυτό σου δύο σάλπιγγες.» Και επισφραγίζοντας το ζήτημα με νόμο, λέει: «Και οι γιοι του Ααρών, οι ιερείς, θα σαλπίζουν με τις σάλπιγγες· και αυτό θα είναι για εσάς αιώνιος νόμος στις γενεές σας.» ΠΑΛΛ. Επομένως, θα εκλάβουμε τους τρόπους των σαλπισμάτων σύμφωνα με το νόημα που ταιριάζει σε καθετί από αυτά που συνήθως ευδοκιμούν. Έτσι θα αναχωρήσουμε μαζί και θα καταλύσουμε μαζί με τη νεφέλη, δηλαδή, θα συμπορευθούμε νοητώς και θα συναναπαυθούμε με τον Χριστό. ΚΥΡ. Σωστά μιλάς. Διότι προς αυτό μας πείθει να σκεφτόμαστε και ο λόγος του προφήτη που λέει τα εξής: «Και τώρα, Ισραήλ, τι ζητάει από εσένα Κύριος ο Θεός, παρά μόνο να πράττεις το δίκαιο, να αγαπάς το έλεος, και να είσαι έτοιμος να πορεύεσαι μαζί με τον Κύριο τον Θεό σου;» ΠΑΛΛ.

Αλλά το ότι το να συμπορεύεσαι με τον Κύριο τον Θεό σου είναι πράγμα καλό και άξιο των πάντων, και πλουτίζει τη δόξα της ανδρείας, πώς θα μπορούσε να μην είναι σαφές; Τι σημαίνει πάλι το «να είσαι έτοιμος», θα ήθελες να μου πεις εφόσον το ζητώ; ΚΥΡ. Πώς όχι; Διότι, εφόσον το να φρονούμε και να σπεύδουμε να πράξουμε τα του Θεού βρίσκεται στα χέρια μας, και τίποτε δεν μας εμποδίζει, ούτε μας παρασύρει σε αδόκιμο νου, αυτό, νομίζω, σημαίνει το να είναι κανείς έτοιμος να συμπορευθεί με τον Θεό. ΠΑΛΛ. Και ποιους λέμε ότι είναι εκείνοι που γενικά θέλουν να ακολουθούν τον Θεό, αλλά δεν επιλέγουν να το πράξουν αυτό με όλη τους την ψυχή, αλλά υποκύπτουν στη δειλία και αποφεύγουν την καρτερία; ΚΥΡ. Αυτούς που είναι βραδείς, και οι οποίοι με δυσκολία παρακινούνται στο να θέλουν να φρονούν αυτά στα οποία ευαρεστείται ο Θεός, και δεν προσκολλούνται με ολοκληρωμένη διάνοια σε έναν αγιοπρεπή τρόπο ζωής. Αυτοί αποδίδουν στην αγάπη προς τον Θεό ένα μικρό, θα έλεγε κανείς, μερίδιο του ζήλου και της προθυμίας που διαθέτουν, ενώ όλο το υπόλοιπο αποφασίζουν να το δαπανούν εντελώς άσωτα και επιπόλαια στους περισπασμούς του παρόντος βίου, σε ανώφελους κόπους και πικρές μέριμνες. Τύπος αυτών θα μπορούσαν να είναι οι απόγονοι του Ρουβήμ και του Γαδ· διότι έχει γραφτεί πάλι στο βιβλίο των Αριθμών: «Και οι γιοι του Ρουβήμ και οι γιοι του Γαδ είχαν πλήθος κτηνών, πλήθος πάρα πολύ μεγάλο. Και είδαν τη χώρα Ιαζήρ, και τη χώρα Γαλαάδ, και είδαν ότι ο τόπος ήταν κατάλληλος για κτήνη».

Αμέσως λοιπόν και όχι μετά από πολύ χρόνο, στο μεν έθνος των Ιουδαίων επήλθαν όλα τα δυσάρεστα που είχαν προφητευθεί, στα δε έθνη πάλι όσα ακολουθούσαν τις προφητείες, και αυτός ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριός μας, προερχόμενος από τη Βηθλεέμ, αναδείχθηκε «ηγέτης» του κατά διάνοιαν Ισραήλ· διότι έτσι ονομάζεται κάθε διορατικός και θεοσεβής λαός. Και δες βέβαια πώς λέγεται ότι έχει «τις εξόδους του» της θείας προΰπαρξης «από την αρχή» και «από τις ημέρες του αιώνος», πράγμα που δεν θα ταίριαζε σε ανθρώπινη φύση. Στη συνέχεια αυτών, ο προφητικός λόγος, προχωρώντας λίγο παρακάτω, και τώρα πάλι υποδηλώνει τον περιορισμό και την κατάργηση της παλαιάς θρησκείας του Νόμου, λέγοντας εκ μέρους του λαού: «Με τι να προϋπαντήσω τον Κύριο, πώς θα πλησιάσω τον ύψιστο Θεό μου; Μήπως θα τον προϋπαντήσω με ολοκαυτώματα, με μοσχάρια ενός έτους; Μήπως να δώσω τα πρωτότοκα της κοιλίας μου για την αμαρτία της ψυχής μου;» Και εκ μέρους του Θεού δίνοντας σε αυτούς την εξής απάντηση: «Μήπως σου αναγγέλθηκε, άνθρωπε, τι είναι καλό; Και τι άλλο εκζητά ο Κύριος από εσένα, παρά να εφαρμόζεις το δίκαιο, να αγαπάς το έλεος και να είσαι έτοιμος να πορευθείς οπίσω από τον Κύριο τον Θεό σου;»

«Και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος». Πρέπει να παρατηρήσουμε ότι παντού στους προφήτες τίποτε δεν επιζητά τόσο πολύ ο Θεός, όσο την υπεράσπιση των αδικουμένων. Έτσι λοιπόν και αλλού, όπως στον Μιχαία, όταν οι Ιουδαίοι έλεγαν: «Μήπως να δώσω τα πρωτότοκά μου για την ασέβειά μου, τον καρπό της κοιλίας μου για την αμαρτία της ψυχής μου;», πρόσθεσε λέγοντας: «Σου αναγγέλθηκε, άνθρωπε, τι είναι καλό και τι εκζητά ο Κύριος από εσένα, παρά μόνο το να πράττεις το δίκαιο, να αγαπάς το έλεος και να είσαι έτοιμος να πορεύεσαι οπίσω από τον Κύριο τον Θεό σου». Και πάλι ο προφήτης Δαβίδ έλεγε: «Έλεος και κρίση θα ψάλω σε εσένα, Κύριε». Και ελάτε λοιπόν.

Και πάλι: «Συγκεντρώστε τα ολοκαυτώματά σας μαζί με τις θυσίες σας και φάτε το κρέας». Και ένας άλλος από τους προφήτες έλεγε τα εξής: «Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και την ψαλμωδία των οργάνων σου δεν θα την ακούσω». Και πάλι κάπου αλλού, όταν οι Ιουδαίοι έλεγαν: «Άραγε θα ευαρεστηθεί ο Κύριος με ολοκαυτώματα; Μήπως να προσφέρω τα πρωτότοκά μου για την ασέβειά μου, τον καρπό της κοιλιάς μου για την αμαρτία της ψυχής μου;», ο προφήτης τούς επέπληττε λέγοντας: «Σου έχει αναγγελθεί, άνθρωπε, τι είναι καλό και τι ζητά ο Κύριος ο Θεός από εσένα, παρά μόνο να αγαπάς το έλεος, να πράττεις το δίκαιο και τη δικαιοσύνη, και να είσαι έτοιμος να πορεύεσαι ακολουθώντας τον Κύριο τον Θεό σου». Και ο Δαβίδ έλεγε τα εξής: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους». Για ποιον λόγο, λοιπόν, ενώ μπορούσε να αναφέρει τόσες μαρτυρίες μέσα από τις οποίες ο Θεός φαίνεται να απορρίπτει εκείνες τις θυσίες, τις νουμηνίες, τα σάββατα και τις εορτές, εκείνος τις άφησε όλες κατά μέρος και μνημόνευσε μόνο τούτη; Όχι απλώς ούτε στην τύχη, αλλά αμέσως θα εξηγήσουμε την αιτία. Πολλοί από τους απίστους, αλλά και από τους ίδιους τους Ιουδαίους, όταν αντιδικούν μαζί μας, υποστηρίζουν ότι η παλαιά πολιτεία έχει καταργηθεί όχι εξαιτίας της ατέλειάς της, ούτε επειδή εισήχθη η δική μας ανώτερη πολιτεία, αλλά εξαιτίας της πονηρίας εκείνων που προσέφεραν τότε τις θυσίες.