Πατερικές αναφορές στο ΜΙΧΑΙΑΣ 7:1

Διότι, επειδή η παλαιά άμπελος των Ιουδαίων ξεράθηκε, στέναζαν οι εργάτες εκείνου του αμπελώνα, οι προφήτες, και θλιβόμενοι για την ακαρπία μετέβαλαν τα επιλήνια άσματα σε θρήνους. Και ο μεν έλεγε: «Τι άλλο να κάνω στον αμπελώνα μου και δεν του το έκανα;» Ο δε αναφωνούσε: [δεν υπάρχουν φύλλα στις συκιές και δεν υπάρχει σταφύλι] Η «άμπελος ξεράθηκε, και οι συκιές λιγόστεψαν», αντί του: [Άλλος] Δεν υπάρχουν φύλλα στις συκιές, λόγος Θεού στις συναγωγές, και δεν υπάρχει σταφύλι στα αμπέλια, καρπός δικαιοσύνης στους ανθρώπους. Άλλος θρηνούσε την ακαρπία της αμπέλου λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό και σαν αυτόν που μαζεύει απομεινάρια σταφυλιών κατά τον τρύγο, ενώ δεν υπάρχει σταφύλι.» Και ερμηνεύοντας τα δικά του λόγια ο προφήτης και δηλώνοντας ποια είναι τα χαμένα σταφύλια έλεγε: «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη», μέχρι και, «ο κριτής» [λαμβάνει] «ειρηνικούς λόγους μίλησε.» Είδες πώς χέρσωσε ο αμπελώνας; Επειδή ειρηνικούς λόγους <...> τους πολέμους χειρότερους. Είδες την απώλεια των σταφυλιών.

Αλλά «μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του». Διότι αυτόν που ήθελαν να σκοτώσουν από φθόνο, αυτόν εξαιτίας της πείνας τον προσκύνησαν, όπως δεν το περίμεναν. Και γιατί «εξέλιπε ο όσιος; Διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες», επειδή «μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του» λέγοντας: Τώρα δεν ωφελούνται καθόλου όσοι λένε την αλήθεια· τώρα αυτοί που ψεύδονται μπορούν να καταφέρουν μεγάλα πράγματα. Αν δεν είχε «μάταια μιλήσει ο καθένας προς τον πλησίον του», δεν θα είχαν «λιγοστέψει οι αλήθειες», ούτε θα είχε «εκλείψει ο όσιος». Όσιος δε είναι ο ευσεβής και αυτός που προσφέρει στον Θεό τα πρέποντα και με τον τρόπο που πρέπει, σαν τον Άβελ, και όχι αυτός που προσβάλλει σαν τον Κάιν. «Διότι εκείνοι που διαφύλαξαν οσίως τα όσια θα αγιαστούν», ώστε είναι δυνατόν να πράττει κανείς τα όσια και με ανόσιο τρόπο. «Αλίμονο ψυχή», έλεγε άλλος, «διότι χάθηκε ο ευσεβής από τη γη». Τι λες, Δαβίδ; «Εξέλιπε ο όσιος», και πώς ο κόσμος στέκεται όρθιος; Οι κίονες έπεσαν, και πώς το σπίτι δεν κατέρρευσε; Οι λαμπάδες έσβησαν, και πώς το σκοτάδι φωτίζεται;

«Αλίμονο, μητέρα μου, πώς με γέννησες τέτοιον;» και, «Αλίμονο, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και ο ευθύς μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει»· και, «Αλίμονο, διότι έγινα σαν εκείνον που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό». Και γενικά, ερεύνησε τα λόγια των δικαίων, και αν κάπου βρεις κάποιον να αρθρώνει πιο σκυθρωπή φωνή, θα πειστείς ότι όλοι αναστενάζουν βαθιά για τον κόσμο τούτο και για τη δυστυχισμένη ζωή μέσα σε αυτόν. «Αλίμονο, διότι η παροικία μου παρατάθηκε». Διότι έχει την επιθυμία να αναχωρήσει από αυτή τη ζωή και να είναι μαζί με τον Χριστό. Επομένως, δυσανασχετεί για την παράταση αυτής της παροικίας, θεωρώντας την ως εμπόδιο για τη χαρά του. Ο Δαβίδ, εξάλλου, μας άφησε και σε μορφή ωδής τον θρήνο για τον φίλο του Ιωνάθαν, μαζί με τον οποίο θρήνησε και τον ίδιο τον εχθρό του: «Πονώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν»· και, «Θυγατέρες του Ισραήλ, θρηνήστε για τον Σαούλ». Διότι τον μεν Σαούλ τον θρηνεί επειδή πέθανε μέσα στην αμαρτία, τον δε Ιωνάθαν επειδή συμπορεύτηκε μαζί του σε όλη του τη ζωή. Και τι χρειάζεται να λέμε τα υπόλοιπα; Αλλά δάκρυσε και ο Κύριος για τον Λάζαρο, δάκρυσε και για την Ιερουσαλήμ. Και μακαρίζει εκείνους που πενθούν, και πάλι εκείνους που κλαίνε.

Θα οδηγηθούν λοιπόν στον αφανισμό, και θα καταλήξουν πραγματικά σε ένα επονείδιστο και καταραμένο τέλος. «Αλίμονό μου, διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό και σαν επιφυλλίδα κατά τον τρύγο, ενώ δεν υπάρχει σταφύλι για να φάει κανείς τα πρωτογινωμένα.» Από αγάπη ο Προφήτης θρηνεί για τον Ισραήλ, ο οποίος από στιγμή σε στιγμή πρόκειται να οδηγηθεί στον όλεθρο, και ο αριθμός του θα μειωθεί πλέον σε τέτοιο σημείο, ώστε ελάχιστοι και με δυσκολία να απομείνουν, και να μοιάζουν με τα στάχυα που πέφτουν κάτω, τα οποία προσπερνούν τα χέρια των θεριστών, και αυτά είναι λίγα και σπάνια μπορούν να συλλεχθούν από εκείνους που μαζεύουν την καλαμιά. Επίσης, δεν μοιάζουν λιγότερο με τις λεγόμενες επιφυλλίδες, τις οποίες προσπέρασαν τα δρέπανα των τρυγητών. Νομίζω δε ότι μέσω αυτών υποδηλώνει και το πόσο δυσεύρετοι είναι οι άγιοι, επειδή κατ' εκείνον τον καιρό είχαν απομείνει ως ελάχιστα λείψανα, και βρίσκονταν έτσι, όπως αν υπήρχε ένας μόνο στάχυς σε θερισμένα χωράφια, ή όπως ανάμεσα στα πρώιμα σταφύλια οι βλαστοί των δεύτερων. Διότι, όταν ο αέρας θερμαίνει, βλαστάνει από τα κλήματα το σταφύλι που είναι αρχικό και πρώτο. Καθώς όμως προχωράει ο καιρός, κάποιες φορές ακολουθεί μετά από εκείνα μια νόθα και δεύτερη έκφυση σταφυλιών. Αυτά ακριβώς είναι δυσεύρετα στους τρυγητές, εξαιτίας του ότι διαφεύγουν εύκολα της προσοχής μέσα στο πολύ φύλλωμα και αποτελούνται από λίγες ρώγες.

Έπειτα, ο Θεός των όλων λέγει στον Προφήτη, σχεδόν θλιβόμενος για τους αιχμαλώτους: «Καταστράφηκε όλη η επιφυλλίδα τους». Το τι ακριβώς θέλει να δηλώσει με αυτό, θα το εξηγήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε. Οι τύραννοι των Βαβυλωνίων λεηλάτησαν τη Σαμάρεια και μαζί με αυτήν και άλλες πόλεις της Ιουδαίας, πρώτος ο Φουλ, έπειτα μετά από αυτόν ο Σαλμανασάρ, και τρίτος ο Σεναχηρείμ. Και αφού τρύγησαν τον τόπο σαν αμπέλι, επέστρεψαν πάλι στη χώρα τους, αφήνοντας τον Ισραήλ με ελάχιστα εντελώς υπολείμματα, καταλείποντάς τους σαν μια απλή επιφυλλίδα. Και επιφυλλίδα ονομάζουμε τα μικρά τσαμπιά, που αποτελούνται από λίγες ρώγες, τα οποία, καθώς είναι κρυμμένα μέσα στα φύλλα, διαφεύγουν τις περισσότερες φορές από το μάτι εκείνου που τρυγάει. Και κάτι παρόμοιο λέει και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες: «Αλίμονο στην ψυχή μου, διότι έγινα σαν εκείνον που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό, και σαν επιφυλλίδα κατά τον τρύγο, αφού δεν υπάρχει ούτε ένα τσαμπί για να φάω τα πρώιμα σταφύλια». Επομένως, εκείνοι μεν τρύγησαν, όταν όμως έφτασε μετά από αυτούς ο Ναβουχοδονόσορ, κατέστρεψε και αυτήν ακόμη την επιφυλλίδα, και αφού αποτρύγησε το μικρό υπόλειμμα του Ισραήλ, επέστρεψε στην πατρίδα του και συνέχισε να καυχιέται υπεροπτικά.

Τέτοιος είναι ο δικός μας αγρός, τόσος και ο θερισμός· μεγάλος μεν, και γεμάτος στάχυα, και πλούσιος για Εκείνον που βλέπει τα κρυπτά, και τέτοιος που αρμόζει να ανήκει σε έναν τέτοιο Γεωργό, τον οποίο πληθαίνουν οι κοιλάδες των ψυχών που καλλιεργούνται ορθά με τον Λόγο· ωστόσο δεν είναι γνωστός στους πολλούς, ούτε συγκεντρώνεται σε ένα μέρος, αλλά συλλέγεται λίγο-λίγο, σαν την καλαμιά κατά τον θερισμό, και σαν την επιφυλλίδα κατά τον τρύγο, όταν δεν υπάρχει ολόκληρο τσαμπί. Νομίζω πως είναι σκόπιμο να προσθέσω και τα εξής, και μάλιστα πολύ επίκαιρα: σαν συκιά στην έρημο βρήκα τον Ισραήλ, και σαν μία ή δύο ώριμες ρώγες μέσα σε άγουρο τσαμπί, που διαφυλάσσονται μεν ως ευλογία Κυρίου και ως καθιερωμένη απαρχή, πλην όμως είναι ακόμη λίγη και σπάνια και δεν γεμίζει το στόμα εκείνου που τρώει· και σαν σημαία πάνω σε λόφο, και σαν ιστό πάνω σε βουνό, ή οτιδήποτε άλλο συγκαταλέγεται σε όσα είναι μοναδικά και δεν γίνονται ορατά από τους πολλούς. Αυτά λοιπόν είναι τα γνωρίσματα της προηγούμενης φτώχειας και κατήφειας.

ΙΘ΄. Εσύ όμως, όταν αποδημήσεις την καλή αποδημία, να θυμάσαι για χάρη μου την Τριάδα που κατοικεί σε σκηνές, εάν βέβαια ο Θεός κατοικεί καθόλου σε χειροποίητα έργα, και τούτον τον μικρό θερισμό, ο οποίος δεν προέρχεται βέβαια από μικρά σπέρματα ευσέβειας, πλην όμως είναι ακόμη μικρός και πενιχρός, και συγκεντρώνεται λίγος-λίγος. Διότι καταντήσαμε σαν αυτούς που μαζεύουν καλαμιές κατά τον θερισμό, εάν πρέπει να αναφέρω επίκαιρα τον λόγο του Προφήτη, και σαν τα υπολείμματα κατά τον τρύγο, όταν δεν υπάρχει πλέον κανένα σταφύλι. Βλέπεις πόση είναι η συγκομιδή· γι' αυτό να φροντίζεις να κάνεις πλουσιότερο το αλώνι μας και πιο γεμάτο το πατητήρι.

Κρατούμαι ως φονέας· και δικαίως κρατούμαι· διότι το παιδί ήταν ακμαίο κατά την είσοδό μου· πώς λοιπόν παραδόθηκε ξαφνικά στον θάνατο, δεν γνωρίζω. Λύτρωσέ με, Κύριε, από αυτήν την ενόχληση· με κατέστησε θέαμα, με περιέβαλε με ντροπή, μου επέφερε πολλή θλίψη. Δώσε την ψυχή, και εγώ παρέχω τη βροχή· ικανοποίησε τη χήρα, και εγώ αρδεύω τη χώρα· δώσε στο παιδί την προηγούμενη ζωή του, και εγώ κινώ τη γλώσσα μου για να δώσει βροχή. Αυτά, βεβαίως, αναφέρονται εξαιτίας της προαναφερθείσας νεκρανάστασης του Λαζάρου και της αντιλογίας των Ιουδαίων, για να φανεί ότι με άλλον τρόπο ασκεί εξουσία ο Δεσπότης, και με άλλον τρόπο ανασταίνει ο δούλος. Ο Ηλίας ανέστησε νεκρό, αλλά παρ' όλα αυτά δεν ενήργησε με δική του εξουσία· διότι πόνεσε πολύ και θλίφτηκε και περιέπεσε σε στενοχώρια. Γι' αυτό φώναξε στην προσευχή του λέγοντας: Αλίμονο! Και όπου υπάρχει το «αλίμονο», εκεί υπάρχει οδύνη ψυχής. Διότι έτσι και αλλού θα βρεις τον προφήτη να θρηνεί και να λέει: Αλίμονο! διότι εγκαταλείφθηκα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές στον θερισμό, και σαν την επιφυλλίδα που απομένει στον τρύγο· και πάλι έτερος προφήτης: Αλίμονο, αλίμονο για την ημέρα! διότι πλησιάζει η ημέρα του Κυρίου, και αυτή θα έρθει ως ταλαιπωρία· και πάλι άλλος: Αλίμονο! διότι χάθηκε από τη γη. Παντού το «Αλίμονο» φανερώνει οδύνη.

Αυτός μας κάλεσε προς τον ουρανό, εμείς όμως ωθήσαμε τους εαυτούς μας προς τη γέεννα. Η κατάρα και το ψέμα, η κλοπή και η μοιχεία έχουν κατακλύσει τη γη· άλλοι μεν αναμειγνύουν αίμα με αίμα, άλλοι δε πράττουν έργα χειρότερα και από τους φόνους. Πολλοί από αυτούς που αδικούνται, πολλοί από αυτούς που πέφτουν θύματα πλεονεξίας, εύχονται χίλιους θανάτους παρά να υποστούν αυτά τα δεινά· και αν δεν ένιωθαν τον φόβο του Θεού, θα έθεταν οι ίδιοι τέρμα στη ζωή τους, τρέφοντας τόση φονική ορμή εναντίον του εαυτού τους. Αυτά, λοιπόν, δεν είναι χειρότερα από τις αιματοχυσίες; Αλίμονο, ψυχή μου, έλεγε απελπισμένος ο προφήτης, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη και ο δίκαιος ανάμεσα στους ανθρώπους δεν υπάρχει. Τώρα όμως και εμείς θα κραυγάσουμε το ίδιο, πρωτίστως για τους ίδιους τους εαυτούς μας. Αλλά συμπαρασταθείτε μου σε αυτόν τον θρήνο.

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΑΦΥΛΑΣΣΕΤΑΙ Η ΠΑΡΘΕΝΙΑ Αλίμονο, ψυχή· διότι μαζί με τον προφήτη, είναι και για μένα τώρα η κατάλληλη ευκαιρία να πω τούτο, και μία και δύο και πολλές φορές: Αλίμονο, ψυχή. Ένα πράγμα τόσο μεγάλο και γεμάτο από τόση φιλοσοφία, η παρθενία, έχει καθυβριστεί, και το καταπέτασμα που τη χώριζε από τον γάμο έχει καταστραφεί, αφού διασχίστηκε από αναιδή χέρια, και τα Άγια των Αγίων έχουν ποδοπατηθεί, και τα σεμνά και γεμάτα ιερό δέος έχουν καταστεί βέβηλα και βατά σε όλους, και αυτή που είναι σεμνότερη από τον γάμο έχει τόσο πολύ εξευτελιστεί και κατρακυλήσει προς τα κάτω, ώστε οι έγγαμες γυναίκες να μακαρίζονται περισσότερο. Διότι η παρθενία πάντοτε, τασσόμενη πλάι στον γάμο, κατείχε τα πρωτεία και την απόλυτη προεδρία· τώρα όμως ούτε στη δεύτερη θέση δεν κατόρθωσε να παραμείνει, αλλά έχει απωθηθεί κάπου μακριά, στην τελευταία θέση· και το πλέον οδυνηρό είναι ότι δεν της συμπεριφέρθηκαν έτσι κάποιοι πολέμιοι ή εχθροί, αλλά εκείνες ακριβώς που φαίνεται ότι την υπηρετούν, και εκείνες που μας έδιναν περισσότερο από όλους τη δυνατότητα να μιλούμε με παρρησία προς τους απίστους, αυτές κυρίως μας έρραψαν τα στόματα και σκόρπισαν πάνω μας πολλή ντροπή. Διότι, ως προς την περιφρόνηση των χρημάτων, είχαν να επιδείξουν έστω και λίγους Έλληνες που φιλοσόφησαν ανάμεσά τους, όπως υπήρξαν και ορισμένοι μεταξύ τους που κυριάρχησαν επί της οργής· το άνθος όμως της παρθενίας δεν υπήρξε πουθενά ανάμεσά τους, αλλά ως προς αυτό πάντοτε μας παραχωρούσαν τα πρωτεία, ομολογώντας ότι το κατόρθωμα αυτό είναι ανώτερο της φύσεως και όχι ανθρώπινο.

Ένας άλλος πάλι φώναζε: «Αλίμονό μου! Διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό, και σαν αυτόν που μαζεύει τα απομεινάρια των σταφυλιών κατά τον τρύγο, χωρίς να υπάρχει ούτε ένα τσαμπί»· θρηνώντας μέσα από αυτά τα λόγια τη σπανιότητα των αγαθών ανδρών. Άλλος πάλι οδυρόταν για άλλα παρόμοια. Ο δε βοσκός δεν πενθούσε μόνο για τις κακίες τους, αλλά θρηνούσε περισσότερο για τις συμφορές τους παρά για τους δικούς του πειρασμούς, και παρακαλούσε τον Θεό λέγοντας: «Γίνε ίλεως, Κύριε· ποιος θα ανορθώσει τον Ιακώβ, αφού έχει απομείνει τόσο ολιγάριθμος; Άλλαξε γνώμη, Κύριε, γι' αυτό». Και ούτε έτσι εκπληρώνεται η ικεσία του· διότι Εκείνος του απάντησε: «Και αυτό δεν πρόκειται να γίνει, λέγει ο Κύριος». Ο δε Ησαΐας, όταν άκουσε ότι θα ερημωθεί όλη η γη, δεν ήθελε ούτε να δεχθεί παρηγοριά, αλλά πενθούσε ακατάπαυστα και έλεγε: «Αφήστε με, θα κλάψω πικρά, μην επιμένετε να με παρηγορείτε»· διότι ο τρόπος του θανάτου ξεπερνά κάθε συμφορά.

«Δώστε δυνατό ποτό σε αυτούς που βρίσκονται σε λύπες, και κρασί να πίνουν σε αυτούς που βρίσκονται σε οδύνες, ώστε να λησμονήσουν τη φτώχεια τους, και να μη θυμούνται πλέον τους πόνους τους.» «Όπως ο σκόρος βλάπτει το ένδυμα, και το σκουλήκι το ξύλο, έτσι και η λύπη του ανθρώπου βλάπτει την καρδιά.» «Εγώ κοιμάμαι, και η καρδιά μου αγρυπνεί.» «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό, και σαν τη μικρή ρώγα που απομένει στον τρύγο, χωρίς να υπάρχει ούτε ένα τσαμπί από τους πρώιμους καρπούς για να φάω.» «Είπε ο Ιωνάς προς αυτούς: Σηκώστε με και ρίξτε με στη θάλασσα, και θα κοπάσει η θάλασσα, διότι γνωρίζω ότι εξαιτίας μου προκλήθηκε αυτή η τρικυμία.» «Φώναξα μέσα στη θλίψη.» «Δέσποτα Κύριε, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι προτιμότερο για εμένα να πεθάνω παρά να ζω.» «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μικρή θλίψη ήταν για εμάς η παιδαγωγία σου.» «Πονώ στα σπλάχνα μου, και τα αισθητήρια της καρδιάς μου ταράζονται μέσα μου.» «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου, και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Και θα κλαίω για αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα.» «Αλίμονό μου, μητέρα, τι λογής άνθρωπο με γέννησες, να δικάζομαι και να φιλονικώ σε όλη τη γη; Ούτε ωφέλησα κανέναν, ούτε με ωφέλησε κανείς. Η δύναμή μου εξαντλήθηκε ανάμεσα σε αυτούς που με καταριούνται.» «Επικατάρατη ας είναι η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα· η ημέρα που με γέννησε η μητέρα μου ας μην είναι ευλογημένη.»

λα΄. Ποια απολογία, λοιπόν, θα έχουμε κατ' εκείνη την ημέρα, έχοντας ένα τέτοιο υπόδειγμα, και επιδεικνύοντας τόση αμέλεια; Εμάς θρηνώντας ο Ιερεμίας, που αξιωθήκαμε τόσης χάριτος, και όμως διακατεχόμαστε από τόση αμέλεια, ή μάλλον είμαστε γεμάτοι από κάθε λογής κακία, έλεγε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα;» Για εμάς ακούω και τον Μωυσή να λέει: «Και έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε· και λάκτισε ο αγαπημένος· πάχυνε, βάρυνε, πλάτυνε, και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε, και αποστάτησε από τον Θεό, τον σωτήρα του». Και τον Μιχαία να θρηνεί και να λέει: «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι εξέλιπε ο ευλαβής από τη γη, και ο δίκαιος μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει. Ο καθένας συνθλίβει τον πλησίον του με καταπίεση· ετοιμάζουν τα χέρια τους για το κακό». Και τον Ψαλμωδό, ομοίως, να λέει για εμάς: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος· διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων», και τα λοιπά.

Άκουσε, αποστολική κεφαλή, θεοπρόβλητε ποιμένα των προβάτων του Χριστού, κλειδούχε της βασιλείας των ουρανών, πέτρα της πίστεως, πάνω στην οποία έχει οικοδομηθεί η καθολική Εκκλησία· διότι εσύ είσαι ο Πέτρος, που κοσμείς και διοικείς τον θρόνο του Πέτρου· λύκοι βαρείς εισέβαλαν στην αυλή του Κυρίου, πύλες του άδη όπως και παλαιότερα προσέκρουσαν πάνω της. Τι είναι αυτό; Διώκεται ο Χριστός μαζί με τη μητέρα και τους υπηρέτες του, εφόσον η καταδρομή εναντίον της εικόνας αποτελεί διωγμό του πρωτοτύπου· εξαιτίας αυτού προέκυψε η καθαίρεση της πατριαρχικής κεφαλής, καθώς και εξορίες και περιορισμοί αρχιερέων και ιερέων, μοναχών και μοναζουσών, φυλακίσεις και δεσμά, βασανιστήρια και τελικά θάνατοι. Ω, τι φοβερό άκουσμα! Η σεπτή εικόνα του Σωτήρα μας Θεού, την οποία και οι δαίμονες φρίττουν, έχει υβριστεί και εξουθενωθεί, όχι μόνο στη Βασιλεύουσα, αλλά και σε κάθε χώρα και μικρή πόλη. Θυσιαστήρια αφανίστηκαν, ναοί αμαυρώθηκαν, ιερά βεβηλώθηκαν, χύθηκαν και χύνονται τα αίματα εκείνων που παραμένουν σταθεροί στο ευαγγέλιο, διωγμοί και εξορίες περιμένουν όσους έχουν ακόμη απομείνει. Σίγησε κάθε ευσεβές στόμα από τον φόβο του θανάτου, άνοιξε η αντίπαλη και βλάσφημη γλώσσα, κλονίστηκε κάθε σάρκα αμφιταλαντευόμενη. Αλίμονό μου, λέει, διότι γίναμε σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές στον θερισμό και σαν τις ρώγες που απομένουν στον τρύγο, χωρίς να υπάρχει ούτε ένα τσαμπί σταφύλι.