Πατερικές αναφορές στο ΜΙΧΑΙΑΣ 7:18

Ή ποια βοήθεια θα μπορούσε να δοθεί από τους ομοίους προς τους ομοίους, εφόσον και οι ίδιοι έχουν ανάγκη από την ίδια βοήθεια; Και πώς, εάν ο Λόγος ήταν κτίσμα, θα είχε τη δύναμη να ακυρώσει την απόφαση του Θεού και να συγχωρήσει την αμαρτία, εφόσον είναι γραμμένο στους προφήτες ότι αυτό αποτελεί ίδιον του Θεού; Διότι, «ποιος Θεός είναι σαν και σένα, που αφαιρείς αμαρτίες και παραβλέπεις ανομίες;» Ο μεν Θεός είπε: «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις»· και οι άνθρωποι έγιναν θνητοί. Πώς, λοιπόν, ήταν δυνατόν να εξαλειφθεί η αμαρτία από τα κτιστά δημιουργήματα; Αλλά την εξάλειψε βεβαίως ο ίδιος ο Κύριος, όπως είπε ο ίδιος: «Εάν ο Υιός σας ελευθερώσει»· και απέδειξε αληθινά ο Υιός, ο οποίος ελευθέρωσε, ότι δεν είναι κτίσμα, ούτε ανήκει στα δημιουργήματα, αλλά είναι ο ίδιος ο Λόγος και εικόνα της ουσίας του Πατρός, Εκείνου που εξαρχής εξέδωσε την απόφαση και ο οποίος είναι ο μόνος που συγχωρεί τις αμαρτίες. Διότι, επειδή ειπώθηκε μέσω του Λόγου: «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις», κατά λογική συνέπεια, μέσω του ίδιου του Λόγου και εντός αυτού πραγματοποιήθηκε η ελευθερία και η λύση της καταδίκης.

Έτσι, λοιπόν, ολοκληρώθηκε και αποκαταστάθηκε εν Αυτώ το ανθρώπινο γένος, όπως ακριβώς ήταν και κατά την αρχή, αλλά με ακόμη μεγαλύτερη χάρη. Διότι, αναστημένοι από τους νεκρούς, δεν φοβόμαστε πλέον τον θάνατο, αλλά θα βασιλεύουμε αιωνίως εν Χριστώ στους ουρανούς. Αυτό δε συνέβη επειδή ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι οικείος και εκ του Πατρός, ενδύθηκε τη σάρκα και έγινε άνθρωπος. Διότι, εάν ο Λόγος, όντας κτίσμα, είχε γίνει άνθρωπος, ο άνθρωπος θα παρέμενε το ίδιο, όπως ακριβώς ήταν, χωρίς να ενωθεί με τον Θεό. Διότι πώς, όντας κτίσμα, θα μπορούσε να ενωθεί με τον Κτίσαντα μέσω ενός άλλου κτίσματος; Ή ποια βοήθεια θα μπορούσε να προσφερθεί από τους ομοίους προς τους ομοίους, εφόσον και οι ίδιοι έχουν ανάγκη της ίδιας βοήθειας; Και πώς, εάν ο Λόγος ήταν κτίσμα, θα ήταν δυνατόν να λύσει την απόφαση του Θεού και να συγχωρήσει την αμαρτία, αφού είναι γραμμένο από τους προφήτες ότι αυτό ανήκει στον Θεό; «Διότι ποιος Θεός είναι σαν Εσένα, που αίρεις αμαρτίες και παραβλέπεις τις ανομίες;» Διότι ο Θεός είπε: «Γη είσαι και σε γη θα επιστρέψεις»· και οι άνθρωποι έγιναν θνητοί. Πώς, λοιπόν, ήταν δυνατόν να λυθεί η αμαρτία από τα κτιστά όντα; Όμως, την έλυσε ο ίδιος ο Κύριος, όπως είπε Εκείνος: «Εάν ο Υιός σάς ελευθερώσει». Και έδειξε αληθινά ο Υιός, ο Ελευθερωτής, ότι δεν είναι κτίσμα ούτε ανήκει στα κτιστά όντα, αλλά είναι ο οικείος Λόγος και η Εικόνα της ουσίας του Πατρός, Αυτού που από την αρχή διεκήρυξε ότι «μόνος Εκείνος συγχωρεί τις αμαρτίες».

Λέγεται δε ότι είναι και Κύριος των αγγέλων: «διότι τον υπηρετούσαν οι άγγελοι» και «θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του», το ότι τιμάται όπως ο Πατέρας: «ώστε», λέει, «να τιμούν τον Υιό, όπως τιμούν τον Πατέρα», το ότι είναι ίσος με τον Θεό: «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό», το ότι είναι αλήθεια από τον Αληθινό και ζωή από τον Ζωντανό, εφόσον ο Πατέρας είναι η πηγή, το ότι ο Υιός ζωοποιεί και ανασταίνει τους νεκρούς όπως ακριβώς ο Πατέρας· διότι έτσι έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο, και για μεν τον Πατέρα έχει γραφτεί: «ο Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος» και «ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη», για δε τον Υιό: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς» και «θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών». Και πάλι, για μεν τον Θεό λέει ο Ησαΐας: «ποιος Θεός είναι σαν εσένα, που αφαιρείς τις ανομίες και παραβλέπεις τις αδικίες;» ο δε Υιός έλεγε σε όποιους ήθελε: «σου συγχωρούνται οι αμαρτίες», οπότε, όταν οι Ιουδαίοι γόγγυζαν, απέδειξε έμπρακτα τη συγχώρεση λέγοντας στον παραλυτικό: «σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και πήγαινε στο σπίτι σου». Και για μεν τον Θεό έλεγε ο Παύλος: «στον δε Βασιλέα των αιώνων», για δε τον Υιό ο μεν Δαβίδ έψαλλε: «υψώστε τις πύλες, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλεύς της δόξης», ο δε Δανιήλ άκουσε: «η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια» και «η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί».

Συγγενές προς αυτό βρίσκεται και στην προφητεία του Μιχαία: Επειδή είναι θελητής του ελέους, θα επιστρέψει και θα μας ελεήσει· θα καταβυθίσει τις αμαρτίες μας, και θα απορριφθούν στα βάθη της θάλασσας. Και θα καθίσει ο Κύριος ως βασιλιάς εις τον αιώνα. Εγκαθιδρυμένος ο Θεός στην ψυχή που λάμπει από τον κατακλυσμό, την καθιστά σαν δικό Του θρόνο. Ο Κύριος θα δώσει ισχύ στον λαό Του· ο Κύριος θα ευλογήσει τον λαό Του με ειρήνη.

Αγιάζοντας δε τη νηστεία, ας κηρύξουμε θεραπεία, δηλαδή την εκπλήρωση των θείων θελημάτων, την οποία βεβαίως θα ήταν πρέπον να συνοδεύει η ευθύτητα, ο προσηνής χαρακτήρας και η ετοιμότητα για καθετί που αφορά τους λόγους της ευσέβειας. Θα επιτελέσουμε δε τους τρόπους αυτής της θεραπείας, αφού συγκεντρωθούν στις εκκλησίες οι πρεσβύτεροι και αφού συρρεύσουν όλοι οι κάτοικοι της γης, κλαίγοντας μάλιστα εντατικά καθ' όλη την ημέρα και έχοντας τη σταθερή πεποίθηση ότι ο Θεός οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα ελεήσει· διότι είναι «Μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός», «Αυτός που αφαιρεί τις ανομίες και παραβλέπει τις αδικίες και δεν διατηρεί την οργή Του ως μαρτύριο, σύμφωνα με το γεγραμμένο, διότι επιθυμεί το έλεος». <Ότι πλησιάζει η ημέρα του Κυρίου, και θα έλθει ως ταλαιπωρία προερχόμενη από ταλαιπωρία.>

Είναι πιθανό βέβαια ο εγκλεισμός να μας υποδηλώνει εδώ και κάτι άλλο. Διότι, όταν ο Μονογενής έγινε σαν κι εμάς, από τη μία επιτέλεσε αμέτρητα παράδοξα θαύματα, από την άλλη νομίζω πως τα αόρατα έργα του ήταν περισσότερα από τα ορώμενα. Διότι διέταζε τα ακάθαρτα πνεύματα να κατέβουν στον άδη και να εγκλειστούν πλέον στην άβυσσο, ώστε να απαλλάξει τη γη από τα πιο σκληρά θηρία. Μια εικόνα αυτού του γεγονότος έχουμε δει στα αρχαιότερα γραπτά· διότι, όταν ο Ιησούς του Ναυή κατέλαβε τις χώρες των εθνών, έκλεισε πέντε βασιλείς σε ένα σπήλαιο και κύλησε έναν λίθο στο στόμιό του, προτυπώνοντας στον εαυτό του, όπως είπα, τη δύναμη της οικονομίας του Σωτήρος. Γι' αυτό άλλωστε και οι δαίμονες «τον παρακαλούσαν να μην τους διατάξει να απέλθουν στην άβυσσο». Λέει, λοιπόν, ότι αυτοί θα ταραχθούν κατά τον εγκλεισμό τους, καθώς θα κατακλείονται πλέον στον άδη και θα ρίχνονται στα τάρταρα με δεσμά σκοταδιού, ώστε, όπως είπα, να απαλλάξει επιτέλους το ανθρώπινο γένος από τα πικρά και ανήμερα θηρία. «Ενώπιον του Κυρίου του Θεού μας θα εκπλαγούν και θα φοβηθούν από εσένα. Ποιος Θεός είναι όμοιος με εσένα; Εκείνος που αφαιρεί τις ανομίες και παραβλέπει τις αδικίες για το υπόλοιπο της κληρονομίας του, και δεν διατήρησε την οργή του, διότι είναι θελητής ελέους. Αυτός θα επιστρέψει και θα μας σπλαγχνιστεί, θα βυθίσει τις αδικίες μας και θα ρίξει στα βάθη της θάλασσας όλες τις αμαρτίες μας».

...θα δώσει την αλήθεια στον Ιακώβ, το έλεος στον Αβραάμ, καθώς ορκίστηκε στους πατέρες μας κατά τις ημέρες του παρελθόντος.» Διότι το μυστήριο του Χριστού προκαλεί αληθινά έκσταση, και η υπεροχή της πραότητάς του προς εμάς βρίσκεται πέρα από κάθε λόγο ικανό να θαυμάσει. Και βέβαια ο θεσπέσιος Αββακούμ, έχοντας εκπλαγεί με τον τρόπο της ενανθρωπήσεως, αναφωνούσε με σαφήνεια: «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα· Κύριε, κατανόησα τα έργα σου και έμεινα εκστατικός». Διότι ο Μονογενής, ενώ υπήρχε στη μορφή και στην ισότητα του Θεού και Πατρός, και όντας πλούσιος ως Θεός, έγινε φτωχός για χάρη μας, ώστε εμείς με τη δική του φτώχεια να πλουτίσουμε· για να σώσει το χαμένο, να δυναμώσει το αδύναμο, να επιδέσει το συντετριμμένο, να ζωοποιήσει το φθαρμένο, να καθαρίσει το μολυσμένο, να απαλλάξει από την καταδίκη το καταδικασμένο, να αναδείξει ευλογημένο το καταραμένο, να στολίσει με την τιμή της υιοθεσίας αυτό που είναι από τη φύση του δούλο. Επομένως, ας ακούει από όλους: «Ποιος Θεός είναι όμοιος με εσένα;» Δηλαδή αγαθός και αμνησίκακος, που συγχωρεί τα αμαρτήματα στα υπολείμματα της κληρονομίας του. Ως υπολείμματα δε της κληρονομίας του θα μπορούσαν να νοηθούν εκείνοι από τον Ισραήλ που πίστεψαν, ενώ φυσικά το υπόλοιπο πλήθος εξολοθρεύτηκε, επειδή δεν πίστεψαν. Είπε μάλιστα κάπου ο Χριστός: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται· ενώ εκείνος που δεν πιστεύει, έχει ήδη κριθεί, διότι δεν έχει πιστέψει στο όνομα του Υιού του Θεού».

Υπερβαίνει, λοιπόν, τις αμαρτίες και προσπερνά τα εγκλήματα και δεν διατήρησε την οργή του εις μαρτύριον. Το «εις μαρτύριον» χρησιμοποιείται αντί του «μέχρι τέλους» ή «για πάντα». Διότι αποβληθήκαμε στο πρόσωπο του Αδάμ, αλλά γίναμε δεκτοί στο πρόσωπο του Χριστού. Και καταράστηκε μεν δι' εκείνου, ευλόγησε δε πάλι διά τούτου: «Διότι, όπως», λέει, «με το παράπτωμα του ενός οι πολλοί πέθαναν, έτσι και με το δικαίωμα του ενός οι πολλοί θα ζήσουν». Έπαυσε, λοιπόν, την οργή του, διότι είναι θελητής του ελέους· κατά δε τον καιρό της επιστροφής των πάντων, δηλαδή της ενανθρωπήσεως, θα καταποντίσει σαν σε θάλασσα τις αμαρτίες όλων. Επειδή δε υποσχέθηκε στους αγίους πατέρες, τον Αβραάμ εννοώ και τον Ιακώβ, ότι θα πολλαπλασιάσει το σπέρμα τους σαν τα άστρα του ουρανού, θα τους δώσει, λέει, τα υπεσχημένα. Διότι θα ονομαστούν πατέρες πολλών εθνών, χωρίς φυσικά να υπολογίζονται τα τέκνα μόνο ανάμεσα σε εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, αλλά και σε εκείνους που προέρχονται από την επαγγελία. Αυτοί δε είναι όσοι προέρχονται από την πίστη της λεγόμενης ακροβυστίας, οι οποίοι τρόπον τινά συνενώνονται σε μια πνευματική ενότητα με εκείνους που προέρχονται από τον νόμο και την περιτομή. Διότι είναι γραμμένο ότι «Δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ· αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα». Διότι όσοι προέρχονται «από την πίστη, ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ.»

Ιδού, το πικρό θηρίο του λιμού καταβροχθίζει ολόκληρη τη χώρα μας· και αυτή που είναι, για να το πω έτσι, η τροφός όλης της υφηλίου, έχει ανάγκη από τον τυχόντα άρτο και από τροφή που δεν ταιριάζει καθόλου σε ανθρώπους, ώστε δίκαια θρηνώντας γι' αυτήν ο προφήτης Ιερεμίας να λέει: «Όλος ο λαός της αναστενάζει αναζητώντας άρτο.» Και πάλι: «Κόλλησε η γλώσσα του βρέφους που θηλάζει στον ουρανίσκο του από τη δίψα. Τα νήπια ζήτησαν άρτο, και δεν υπήρχε κανείς για να τους τον μοιράσει. Αυτοί που έτρωγαν πλούσια εδέσματα αφανίστηκαν στους δρόμους.» — «Διότι σπείραμε πολλά, και μαζέψαμε λίγα,» σύμφωνα με τα γεγραμμένα, επειδή παροργίσαμε το Πνεύμα του Κυρίου. Ας μετανοήσουμε, λοιπόν, και ας σταματήσουμε τα παλαιά μας σφάλματα· και ας πλησιάσουμε τον φιλεύσπλαχνο Θεό, χύνοντας άφθονα δάκρυα από τα βλέφαρά μας και λέγοντας, σύμφωνα με έναν από τους προφήτες: «Ποιος Θεός είναι όμοιος με εσένα; Που εξαλείφεις ανομίες, και παραβλέπεις αδικίες, και δεν διατήρησες την οργή σου, επειδή επιθυμείς το έλεος;» Και πάλι: «Οι ανομίες μας στάθηκαν εναντίον μας, Κύριε, ενέργησε για εμάς ένεκα του ονόματός σου, διότι είναι πολλές οι αμαρτίες μας ενώπιόν σου· διότι σε εσένα αμαρτήσαμε, υπομονή του Ισραήλ, Κύριε· και εσύ σώζεις σε καιρό συμφορών.» Διότι έτσι, σε όσους μετανοούν με αυτόν τον τρόπο θα χαρίσει εκείνη τη γλυκιά φωνή: «Ιδού, εγώ θα σας στείλω τον σίτο, και τον οίνο, και το έλαιο, και θα χορτάσετε από αυτά.»

Κάθε ορθός λόγος καθίσταται ανενεργός σε εσένα, επειδή μηχανεύεσαι να παραποιήσεις με σοφίσματα την ίδια την αλήθεια. Θα ακούσεις λοιπόν την κατάλληλη απόφαση από Εκείνον που θα γίνει κριτής των πάντων: «Πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε.» Παρέδωσες στον Σταυρό τον Κύριο της δόξης και δημιουργό των πάντων. Νόμισες ότι μπορείς να κάνεις τη ζωή υποχείριο του θανάτου. Δεν γνώρισες ούτε κατάλαβες ότι αυτή απεργαζόταν την αφθαρσία για την ανθρώπινη φύση. Και μάλιστα ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού κατήλθε στον άδη και τον εσκύλευσε, προστάζοντας με Δεσποτικό κήρυγμα τους δεσμίους: «Βγείτε έξω, και σε εκείνους που βρίσκονταν στο σκοτάδι: Αποκαλυφθείτε,» αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, και μετά την άνοδο από τους νεκρούς, χαίροντας για το κατόρθωμα, έλεγε στους οικείους του μαθητές: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.» Δ'. Αφού λοιπόν κερδίσαμε τέτοιους διδασκάλους, ας επιλέξουμε να πειθόμαστε σε αυτούς και να τους υποτασσόμαστε. Έχοντας διδαχθεί από αυτούς τα αληθινά και έχοντας τις Θείες Γραφές για τέλεια διδασκαλία και διαπαιδαγώγηση, ας αναφωνήσουμε προς τον Σωτήρα και Λυτρωτή μας το λεχθέν από τον μακάριο Μωυσή: «Ποιος είναι όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε; Ποιος είναι όμοιός σου, δοξασμένος ανάμεσα στους αγίους;» Και πάλι: «Ποιος Θεός είναι σαν εσένα, που αφαιρείς ανομίες και παραβλέπεις αδικίες;» Κανένας πλάνος λοιπόν ας μην σας πείσει να αποκλίνετε από την ορθή πίστη.

Διότι δεν ήταν έργο που να αρμόζει σε κτίσμα το να ανατρέπει την απόφαση που δόθηκε από τον Θεό. Και πώς πάλι, αν είναι κτίσμα, αναιρεί την αμαρτία, εφόσον ο προφήτης λέει για αυτόν: «Ποιος Θεός είναι σαν κι εσένα, που εξαλείφει τις ανομίες και παραβλέπει τις αδικίες;» Και πώς, αν είναι κτίσμα, μπορούσε να λέει: «Εάν ο Υιός δεν σας ελευθερώσει;» Και πράγματι ελευθέρωσε ως κληρονόμος του Πατρός, και όχι όντας δημιούργημα, σύμφωνα με τη μανία των θεομάχων.

Γι' αυτό λοιπόν και ο ιερός λόγος μας θρηνεί δικαίως: «Διότι όλοι, λέει, παρεξέκλιναν, μαζί αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει αυτός που κάνει το καλό, δεν υπάρχει ούτε ένας.» Επειδή όμως δεν υπήρχε απομάκρυνση από το κακό, ο Θεός και Πατέρας έστειλε σε εμάς από τον ουρανό τον ίδιο Του τον Υιό ως Σωτήρα και Λυτρωτή, ο οποίος δικαιώνει με την πίστη και απαλλάσσει από την ποινή, και καθιστά πολύ ισχυρό το αδύναμο, καταυγάζει το σκοτεινιασμένο, επιστρέφει το πλανεμένο, και ελευθερώνει από τη διαβολική πλεονεξία εκείνους που έχουν υποταχθεί σε αυτήν. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Εν Χριστώ, λοιπόν, θα αποβάλουμε το αίσχος της αμαρτίας, και αφού καθαριστούμε κατ' αυτόν τον τρόπο και απομακρυνθούμε όσο γίνεται περισσότερο από κάθε ψεγάδι, θα πλησιάσουμε μέσω αυτού προς τον Θεό και Πατέρα. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Καταλαβαίνεις πάρα πολύ καλά. Μπορεί κανείς να ακούσει και τους ίδιους τους άγιους προφήτες να διακηρύσσουν μεγαλόφωνα αυτή την τόσο αξιοθαύμαστη και πολυπόθητη σε εμάς χάρη. Διότι ο σοφότατος Μιχαίας λέει κάπως έτσι: «Ποιος Θεός είναι σαν κι εσένα, που συγχωρείς ανομίες και παραβλέπεις τις αδικίες για το υπόλοιπο της κληρονομιάς του, και δεν διατήρησε την οργή του, επειδή είναι θελητής του ελέους;» Και ένας άλλος πάλι: «Θυμήσου τα αυτά, Ιακώβ και Ισραήλ, μην με ξεχνάς. Διότι, ιδού, εξάλειψα σαν σύννεφο τις ανομίες σου, και σαν γνόφο τις αμαρτίες σου.»

Και θέαμα ελεεινό, γη ρημαγμένη και αποψιλωμένη, χωρίς να έχει τον δικό της στολισμό. Αυτό θρηνεί βέβαια ο μακάριος Ιωήλ, περιγράφοντας με τραγικό τρόπο, όσο κανείς άλλος, την καταστροφή της γης και το βάσανο του λιμού· το θρηνεί όμως και ένας άλλος προφήτης, αντιπαραβάλλοντας την προηγούμενη ευκοσμία με την ύστερη ακοσμία, στα όσα λέει μιλώντας για την οργή του Κυρίου που συντρίβει τη γη: Όσα βρίσκονται μπροστά του είναι παράδεισος τρυφής, και όσα βρίσκονται πίσω του πεδίο αφανισμού. Είναι βέβαια φοβερά αυτά, και περισσότερο από φοβερά, εφόσον μας προξενούν λύπη μόνο τα παρόντα, και δεν μας βασανίζει ακόμη η αίσθηση κάποιας χειρότερης πληγής· επειδή, όπως ακριβώς συμβαίνει στις ασθένειες, η πάθηση που μας ταλαιπωρεί κάθε φορά είναι πιο επώδυνη από εκείνη που απουσιάζει. Όμως, φοβερότερα ακόμη και από αυτά κρύβουν μέσα τους οι θησαυροί της οργής του Θεού, τα οποία είθε να μη δοκιμάσετε· και ούτε πρόκειται να τα δοκιμάσετε, καταφεύγοντας στους οικτιρμούς του Θεού, και ελκύοντας με τα δάκρυα Εκείνον που επιθυμεί το έλεος, και αποτρέποντας τη συνέχεια της οργής δια της επιστροφής.

Όσα έλεγαν πριν από το βάπτισμα, τα ίδια και τώρα αναφέρουν για αυτόν, με τα ίδια ονόματα τον αποκαλούν πλεονέκτη, επιθυμητή των ξένων, κάποιον που απολαμβάνει μέσα από τις ανθρώπινες συμφορές. Εκείνος, λοιπόν, που βρίσκεται στα ίδια, και έπειτα διατυμπανίζει για τον εαυτό του την αλλαγή προς το καλύτερο μέσω του βαπτίσματος, ας ακούσει τη φωνή του Παύλου που λέει: «Αν κάποιος νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του». Διότι αυτό που δεν έχεις γίνει, δεν είσαι. Όσοι Τον δέχθηκαν, λέει το ευαγγέλιο για όσους αναγεννήθηκαν, σε αυτούς έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού. Το τέκνο που γεννιέται από κάποιον είναι εξάπαντος ομογενές με εκείνον που το γέννησε. Αν, λοιπόν, δέχθηκες τον Θεό και έγινες τέκνο Θεού, δείξε μέσα από την προαίρεσή σου και τον Θεό που βρίσκεται μέσα σου, δείξε στον εαυτό σου εκείνον που σε γέννησε. Με βάση τα γνωρίσματα από τα οποία γνωρίζουμε τον Θεό, μέσα από αυτά αρμόζει να φανερωθεί η οικειότητα προς τον Θεό εκείνου που έχει γίνει υιός Θεού. Εκείνος ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία Του, παραβλέπει τις ανομίες, μετανοεί για τις συμφορές· ο Κύριος είναι αγαθός προς όλους, χωρίς να επιφέρει την οργή Του καθημερινά· ευθύς είναι ο Κύριος ο Θεός, και δεν υπάρχει αδικία σε Αυτόν, και όλα τα παρόμοια που διδασκόμαστε σποραδικά από την Αγία Γραφή. Εάν βρίσκεσαι μέσα σε αυτά, αληθινά έγινες τέκνο Θεού· εάν όμως επιμένεις στα γνωρίσματα της κακίας, μάταια διατυμπανίζεις για τον εαυτό σου την άνωθεν γέννηση.

Επομένως θα τιμωρηθείς, επειδή δεν τη χρησιμοποίησες όπως έπρεπε. Είναι φιλάνθρωπος ο Θεός; Αλλά είναι και δίκαιος κριτής. Συγχωρεί αμαρτίες; Αλλά και ανταποδίδει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Παραβλέπει αδικίες, εξαλείφει ανομίες; Αλλά κάνει και εξέταση των πράξεων. Πώς, λοιπόν, δεν είναι αντίθετα αυτά; Δεν είναι αντίθετα, αν τα διαχωρίσουμε χρονικά. Εξαλείφει τις ανομίες εδώ, και με το λουτρό και με τη μετάνοια· εξετάζει τα πεπραγμένα εκεί, με το πυρ και τα βάσανα. «Αν, λοιπόν», λέει, «έχω διαπράξει λίγα κακά, και εξαιτίας ενός από αυτά αποβάλλομαι και εκπίπτω της Βασιλείας, για ποιο λόγο να μη διαπράξω όλα τα κακά;» Αυτά είναι λόγια αχάριστου δούλου· ωστόσο, παρ' όλα αυτά, θα απαντήσουμε και σε αυτόν τον ισχυρισμό.

Και για να μάθεις πόσο μεγάλο έργο είναι η άφεση των αμαρτιών, σου παραθέτω ως μάρτυρα τον προφήτη· διότι ο προφήτης αποδεικνύει ότι αυτό το έργο δεν ανήκει σε κανέναν άλλον, παρά μόνο στον Θεό. «Διότι ποιος Θεός», λέει, «είναι σαν εσένα, που εξαλείφει ανομίες και παραβλέπει αδικίες;» Ακόμη, το να εισαγάγει κανείς κάποιον στη βασιλεία είναι κατά πολύ ανώτερο από το να καταργήσει τον θάνατο· κι όμως, και εκείνο το πράττει με εξουσία. Επίσης, το να νομοθετεί κανείς δεν είναι έργο των υποτακτικών, αλλά των βασιλέων· και αυτό το διακηρύσσει η ίδια η φύση των πραγμάτων, διότι μόνο στους βασιλείς ανήκει το να θεσπίζουν νόμους. Το αποδεικνύει εξάλλου και ο Απόστολος, λέγοντας τα εξής: «Σχετικά δε με τις παρθένες δεν έχω εντολή από τον Κύριο, αλλά καταθέτω τη γνώμη μου ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο ώστε να είναι πιστός και αξιόπιστος».

Και δεν το λένε μόνο αυτοί αυτό, αλλά και ο προφήτης, λέγοντας τα εξής: «Ποιος Θεός είναι όμοιος με Εσένα;» Έπειτα, υποδεικνύοντας ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμά Του, πρόσθεσε: «Αυτός που συγχωρεί τις ανομίες και παραβλέπει τις αδικίες». Αν λοιπόν φανεί κάποιος άλλος να πράττει ακριβώς το ίδιο, τότε είναι και αυτός Θεός, και Θεός όπως Εκείνος. Αλλά ας δούμε πώς ο Χριστός διαλέγεται μαζί τους, με πόση πραότητα, επιείκεια και με κάθε πατρική μέριμνα. Και ιδού, μερικοί από τους γραμματείς είπαν μέσα τους: «Αυτός βλασφημεί». Δεν εξέφεραν τον λόγο, δεν τον πρόφεραν με τη γλώσσα τους, αλλά τον αναλογίζονταν στα απόκρυφα βάθη της διάνοιάς τους. Τι κάνει, λοιπόν, ο Χριστός; Έφερε στο φως τους απόκρυφους διαλογισμούς τους, πριν από την απόδειξη που θα έδινε με τη θεραπεία του σώματος του παραλυτικού, θέλοντας να τους δείξει τη δύναμη της θεότητάς Του. Διότι το να αποκαλύπτει κανείς τα απόκρυφα της διάνοιας, προς απόδειξη της θεότητάς του, ανήκει μόνο στον Θεό, καθώς λέει: «Εσύ είσαι ο μόνος που γνωρίζει τις καρδιές».

«Θα πέσω, λοιπόν, στα χέρια του Κυρίου, διότι οι οικτιρμοί του είναι πάρα πολλοί. Σε χέρια ανθρώπων, όμως, ας μην πέσω. Και έστειλε ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος· και πέθαναν από τον λαό, από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ, εβδομήντα χιλιάδες άνδρες. Και άπλωσε ο άγγελος το χέρι του επί της Ιερουσαλήμ για να την καταστρέψει. Και σπλαχνίστηκε ο Κύριος για τη συμφορά. Και είπε στον άγγελο: “Αρκετά, απόσυρε το χέρι σου”.» «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος.» «Σύμφωνα με το μέγεθος της οργής του δεν θα ζητήσει ευθύνες.» «Θυμήσου τους οικτιρμούς σου, Κύριε.» —«Πόσο μεγάλο είναι το πλήθος της αγαθότητάς σου, Κύριε. Από το έλεός σου, Κύριε, είναι γεμάτη η γη.» «Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε· πόσο πλήθυνας το έλεός σου.» «Εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός, και επιεικής, και πολυέλεος σε όλους. Εσύ, Κύριε και Θεέ μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων.» «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος· μακρόθυμος.» «Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε στους....» «Ποιος Θεός είναι σαν κι εσένα, που συγχωρείς τις αδικίες, και παραβλέπεις τις ασέβειες στο υπόλοιπο της κληρονομιάς του; Δεν διατήρησε την οργή του για τιμωρία, διότι επιθυμεί το έλεος. Αυτός θα επιστρέψει, και θα μας σπλαχνιστεί. Θα καταποντίσει τις αμαρτίες μας, και θα απορριφθούν στα βάθη της θάλασσας.» «Ο Κύριος είναι μακρόθυμος, και μεγάλη είναι η ισχύς του.» «Εγώ σας έπλασα, και εγώ θα συγχωρήσω. Και εγώ θα σας αναλάβω, και θα σας σώσω.» «

Εσύ που είσαι κατά φύση αγαθός και εύσπλαχνος, που επιθυμείς το έλεος, η άβυσσος της ευσπλαχνίας, Δέσποτα, με τις πρεσβείες του ασκητή σου, διάλυσε όλα τα σκάνδαλα της Εκκλησίας και ελάφρυνε τον βαρύ χειμώνα της πολιτείας.

Γι' αυτά πενθώ και είμαι σκυθρωπός, τίμιε άνθρωπε του Θεού, και κατηγορώ την παραμονή μου εδώ, κρίνοντας με περισσότερη μικροψυχία παρά με δικαιοσύνη. Διότι, αν ο Θεός είχε αποφασίσει να λυπηθούμε, όπου κι αν ήμασταν θα είχαμε λυπηθεί. Όμως, εσύ ο ίδιος εξιλέωσέ τον για εμάς. Διότι γνωρίζει να παραβλέπει ανομίες και να καταποντίζει αμαρτίες στη θάλασσα, όποια κι αν ήταν αυτή η θάλασσα που είδε κάποτε ο Μιχαίας, είτε αυτή του βαπτίσματος, είτε της μετανοίας, είτε των δικών του οικτιρμών, η οποία ακριβώς δίνει και στις άλλες τον σωτήριο χαρακτήρα. Αφού εσύ ο ίδιος την ξεχειλίσεις πάνω μας, θα θεραπεύσεις την ασθένειά μας, βυθίζοντας καθετί το αιγυπτιακό και εχθρικό από τις ψυχικές και σωματικές μας νόσους. Μην αμελείς, λοιπόν, αλλά άνοιξε τους καταρράκτες από ψηλά.

Εκείνος δε, βλέποντας τον άγιο να έρχεται προς αυτόν, ρίχνει τον εαυτό του στη γη με το πρόσωπο κάτω, κράζοντας με κλάματα: «Αμάρτησα στον Θεό και σε σένα, πάτερ, διότι δεν άκουσα την αγαθή συμβουλή σου ούτε τη νουθεσία σου. Διότι, αν σε είχα ακούσει, δεν θα τα υφιστάμην αυτά.» Ο δε μέγας, ακούγοντάς τον, του είπε: «Σήκω, άθλιε. Απέκλεισες τον εαυτό σου από τόσα αγαθά, ταλαίπωρε. Αληθινά, σου είχε τοποθετηθεί στέφανος και τον απέρριψες από πάνω σου. Ήσουν έτοιμος να συναριθμηθείς με τους αγίους, και απομάκρυνες τον εαυτό σου από τη μακάρια κοινωνία τους. Ο Δεσπότης Χριστός ήταν παρών μαζί με τους αγίους αγγέλους Του για να θέσει διάδημα στο κεφάλι σου, και Τον αρνήθηκες για μια ροπή της ώρας. Και τον θάνατο, που πρόκειται να υποστείς έστω και μη θέλοντας, γιατί τον φοβήθηκες και εξέπεσες από τον Θεό σου και έχασες την αιώνια ζωή; Πού είναι τα προηγούμενα λόγια σου; Πού είναι εκείνος ο πόθος σου για το μαρτύριο;» Και εκείνος είπε: «Αμάρτησα στα πάντα, ω πάτερ. Δεν περίμενα να γίνουν έτσι τα πράγματα.» Καθώς δε έλεγε αυτά και έκλαιγε, του είπε ο μέγας: «Εσύ μεν, ω άθλιε, κατέστησες τον εαυτό σου εντελώς ξένο προς τον Κύριο. Αλλά ο Κύριος είναι αγαθός και ουδέποτε διατήρησε την οργή Του ως μαρτυρία, διότι επιθυμεί το έλεος και δύναται να καταποντίσει τις αμαρτίες μας στα βάθη της θάλασσας. Διότι, όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απομακρύνει από εμάς τις αμαρτίες μας.»

«Πού είναι τα προηγούμενα λόγια σου; Πού είναι ο ζήλος σου;» Και όταν εκείνος απάντησε: «Αμάρτησα σε όλα, πατέρα, και δεν μπορώ πλέον να υψώσω το πρόσωπό μου στον ουρανό. Χάθηκα, πατέρα· δεν υπάρχει από τώρα για μένα στήριγμα για να μπορέσω να μετανοήσω. Τι να κάνω, πατέρα; Δεν περίμενα να γίνουν έτσι τα πράγματα». Και καθώς έλεγε αυτά και έκλαιγε, ο μέγας του είπε: «Εσύ, άθλιε, κατέστησες τον εαυτό σου εντελώς ξένο προς τον Κύριο. Ο Κύριος όμως είναι αγαθός, και ποτέ δεν διατήρησε την οργή του ως τιμωρία, διότι είναι θελητής του ελέους και μπορεί να καταποντίσει τις αμαρτίες μας στα βάθη της θάλασσας, διότι όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απομακρύνει από εμάς τις αμαρτίες μας. Διότι δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοια, και εκείνος που έπεσε να μην παραμένει στην πτώση, αλλά να σηκωθεί, και εκείνος που απομακρύνεται να μην απομακρυνθεί τελείως, αλλά να επιστρέψει γρήγορα σε Αυτόν. Γι' αυτό μην απελπίζεσαι για τον εαυτό σου· διότι υπάρχει ελπίδα σωτηρίας. Διότι, εάν κοπεί ένα δέντρο, λέει, πάλι θα ανθίσει».

«Δεν υπάρχει για μένα από εδώ και πέρα ελπίδα σωτηρίας ούτε δυνατότητα να μετανοήσω. Τι να κάνω λοιπόν, πατέρα; Δεν περίμενα να γίνουν έτσι τα πράγματα.» 116. Ενώ τα έλεγε αυτά με κλάματα, ο μέγας του είπε: «Εσύ μεν, άθλιε, έκανες τον εαυτό σου εντελώς ξένο προς τον Κύριο. Ο Κύριος όμως είναι αγαθός και ποτέ δεν διατήρησε την οργή του για τιμωρία· διότι θέλει το έλεος και μπορεί να καταποντίσει τις αμαρτίες μας στη θάλασσα. Διότι δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοια, και εκείνος που έπεσε να μην εμμένει στο παράπτωμα, αλλά να σηκωθεί, και εκείνος που απομακρύνεται να μην απομακρυνθεί τελείως, αλλά να επιστρέψει γρήγορα σε Αυτόν. Γι' αυτό μην απελπίζεσαι για τον εαυτό σου· διότι υπάρχει ελπίδα σωτηρίας. Επειδή, όπως λέει, εάν ένα δέντρο κοπεί, θα ανθίσει και πάλι.»