Πατερικές αναφορές στο ΜΙΧΑΙΑΣ 7:3

Διότι, επειδή η παλαιά άμπελος των Ιουδαίων ξεράθηκε, στέναζαν οι εργάτες εκείνου του αμπελώνα, οι προφήτες, και θλιβόμενοι για την ακαρπία μετέβαλαν τα επιλήνια άσματα σε θρήνους. Και ο μεν έλεγε: «Τι άλλο να κάνω στον αμπελώνα μου και δεν του το έκανα;» Ο δε αναφωνούσε: [δεν υπάρχουν φύλλα στις συκιές και δεν υπάρχει σταφύλι] Η «άμπελος ξεράθηκε, και οι συκιές λιγόστεψαν», αντί του: [Άλλος] Δεν υπάρχουν φύλλα στις συκιές, λόγος Θεού στις συναγωγές, και δεν υπάρχει σταφύλι στα αμπέλια, καρπός δικαιοσύνης στους ανθρώπους. Άλλος θρηνούσε την ακαρπία της αμπέλου λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό και σαν αυτόν που μαζεύει απομεινάρια σταφυλιών κατά τον τρύγο, ενώ δεν υπάρχει σταφύλι.» Και ερμηνεύοντας τα δικά του λόγια ο προφήτης και δηλώνοντας ποια είναι τα χαμένα σταφύλια έλεγε: «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη», μέχρι και, «ο κριτής» [λαμβάνει] «ειρηνικούς λόγους μίλησε.» Είδες πώς χέρσωσε ο αμπελώνας; Επειδή ειρηνικούς λόγους <...> τους πολέμους χειρότερους. Είδες την απώλεια των σταφυλιών.

Αυτά τα συλλέγουν όχι χωρίς ιδρώτα, όσοι ακολουθούν τους τρυγητές ρίχνοντας πιο προσεκτικά το βλέμμα στα αμπέλια. Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο προφητικός λόγος θρηνεί σε αυτά τα χωρία τη σπανιότητα των ενάρετων. Και πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς ότι το γεγονός αυτό προκάλεσε ζημιά στους Ισραηλίτες, δηλαδή η έλλειψη των αγίων; Διότι ο Δεσπότης, όντας φιλάνθρωπος, μερικές φορές φροντίζει και χώρες και πόλεις, και συγχωρεί πάρα πολλά εγκλήματα, αν βρεθούν σε αυτές έστω και μόνο πέντε άγιοι, και θα είχαν σωθεί κάποτε οι πόλεις των Σοδόμων, αν ο Θεός τις σπλαχνιζόταν από σεβασμό προς τους αγίους, έστω και ελάχιστους, και ανέκοπτε την οργή του. <Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη και ο δίκαιος μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει. Όλοι παραμονεύουν για να χύσουν αίμα, ο καθένας καταπιέζει τον πλησίον του με θλίψη, ετοιμάζουν τα χέρια τους για το κακό· ο άρχοντας ζητάει ανταλλάγματα, και ο κριτής μίλησε ειρηνικά λόγια, σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής του.> Ακριβής, όπως μας φαίνεται, είναι ο λόγος. Διότι ο Προφήτης οδύρεται επειδή δεν υπάρχει ευλαβής σε ολόκληρη τη γη, προφανώς εννοώντας αυτή των Ιουδαίων, παρόλο που παλαιότερα ήταν στολισμένη με πάρα πολλές μορφές αγίων, που είχαν λαμπρή δόξα. Γι' αυτόν τον λόγο λέει και ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη από δικαιοκρισία, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα γεμάτη φονιάδες».

Διότι το πλέον επαχθές και αυτό που τους έκανε να φτάσουν στο άκρο της φαυλότητας, είναι το να δικάζουν με σκοπό τη χύση αίματος και να διψούν άγρια για φόνο, να απορρίπτουν δε ως εντελώς παρωχημένη την αγαθοεργία, ώστε να θεωρούν ως αναγκαία επιδίωξη το να έχουν τα χέρια τους έτοιμα μόνο για να βλάπτουν τους άλλους. Διότι τίποτα δεν μένει ανεπιτήδευτο για εκείνους που έχουν συνηθίσει να ζουν έτσι, έστω και αν τιμωρείται από τον νόμο, έστω και αν είναι αντίθετο με τους τρόπους των ελεύθερων ανθρώπων. Μήπως λοιπόν ασθένησε μεν ο υποτασσόμενος λαός που βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση, ενώ ο άρχοντας είναι ρωμαλέος και ο κριτής υγιής; Σε καμία περίπτωση, λέει· διότι ο άρχοντας ζητά δώρα και ο κριτής μίλησε ειρηνικά λόγια. Πολλοί πολλές φορές από εκείνους που έχουν τεθεί στην εξουσία έχουν γίνει ανόσιοι και εξαιρετικά φιλοκερδείς, ξεπουλώντας εύκολα τις αποφάσεις τους σε όσους θέλουν να τους διαφθείρουν. Αλλά ακόμη και αν έχουν ήδη υποκύψει ώστε να φαίνονται νικημένοι από τα αθέμιτα κέρδη και τη δωροδοκία, κάπως προσπαθούν να αποτραπούν και σπεύδουν να εξωραΐσουν τη συμπεριφορά τους με την επίφαση της καλής φήμης. Το να φτάνουν όμως πλέον σε τέτοιο σημείο αθλιότητας του νου και αισχρής συμπεριφοράς, ώστε σχεδόν να απλώνουν το χέρι τους, και αν δεν λάβει κάτι αυτός που δικάζει, να καταστρέφει τον λόγο του δικαίου και να απειλεί αναιδώς, πώς δεν θα αποτελούσε την εσχάτη των βδελυγμιών; Με έμφαση λοιπόν διατυπώνεται ο λόγος, και σαν από κάποιον που κραυγάζει κατά της πλεονεξίας: Ο άρχοντας ζητά και ο κριτής μίλησε ειρηνικά λόγια.

Άραγε θα μπορούσε να κατηγορήσει κανείς αυτόν που συνάγει σε ειρήνη εκείνους που έχουν χωριστεί εξαιτίας διαφωνιών; Τότε πώς θα ήταν αληθινό το «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί», και ποιος είναι ο μισθός τους; Αλλά διασώζονται μεν για τους εδραιωτές της ειρήνης τα καυχήματα που προκύπτουν από αυτήν. Πλην όμως, αυτός που κρίνει ορθά, ερμηνεύει το θέλημα του θείου νόμου, και θα ελέγξει τους αδίκους, ενώ θα υπερασπιστεί οπωσδήποτε τους αδικημένους. Όταν, αντίθετα, απευθύνουμε ειρηνικά λόγια σε εκείνους που αδικούν, χωρίς να τους ελέγχουμε ως αμαρτωλούς, τότε ακριβώς παραλύουμε ξεκάθαρα το θέλημα του Νομοθέτη. Διότι έχει λεχθεί: «Το στόμα του ιερέα θα διαφυλάξει την ορθή κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο». Αποτελεί δε πάντοτε συνέπεια για όσους έχουν συνηθίσει να δωροδοκούνται, το να μην μπορούν ούτε να κρίνουν ορθά, ούτε βέβαια να ελέγχουν με παρρησία όσους έχουν αμαρτήσει, αλλά μάλλον να συμβουλεύουν τα προς ειρήνη, έστω κι αν επιφέρουν σε κάποιους τη μεγαλύτερη δυνατή πλεονεξία. Και καθιστώντας σαφή την αιτία της νόσου ο Προφήτης, λέει: «Είναι κατά την επιθυμία της ψυχής του»· διότι του αρέσει ίσως, λέει, και αυτό που έχει γίνει άτοπα. Έπειτα, πώς θα επιπλήξει εκείνους που έχουν αδικήσει; Διότι, αυτό που έχει επαινέσει, πώς θα μπορούσε πλέον να το κατακρίνει; Επομένως, είναι πράγμα ανόσιο και αληθινά επιζήμιο η πλεονεξία και η καταπίεση των άλλων.

Το ότι δε επρόκειτο να πληγούν και να αφανιστούν, να εκδιωχθούν και, όπως και μεταξύ τους, δηλαδή να συντριβούν αμοιβαία, και να αποπεμφθούν ελεεινά από τα ίδια τους τα σπίτια και τις πόλεις, το καθιστά σαφές λέγοντας: «Και βαδίζοντας πάνω σε κανόνα όπως σε ημέρα σκοπιάς· διότι θα αφαιρέσω», λέγει, «τα αγαθά τους». Και όχι μόνο «ως σκόρος που κατατρώγει», αλλά και «βαδίζοντας πάνω σε κανόνα όπως σε ημέρα σκοπιάς». Το χωρίο αυτό είναι βέβαια εντελώς δυσνόητο, νομίζω όμως ότι δεν θα μπορούσαμε να το κατανοήσουμε διαφορετικά, αν δεν γινόταν πρώτα μια σαφής προαφήγηση των ιστορικών γεγονότων που αφορούν σε αυτό, πράγμα το οποίο και θα προσπαθήσω να κάνω.

ΝΗ΄. Έπειτα, ο θείος Μιχαίας, μη αντέχοντας να βλέπει τη Σιών να οικοδομείται με αίματα, με όποια έννοια κι αν το εκλάβει κανείς, και την Ιερουσαλήμ με αδικίες, εφόσον οι άρχοντές της δίκαζαν με δωροδοκίες, οι ιερείς της δίδασκαν με μισθό και οι προφήτες της μάντευαν με χρήματα· εξαιτίας αυτών τι θα συνέβαινε; Ότι η Σιών θα οργωθεί σαν χωράφι, η Ιερουσαλήμ θα γίνει σαν οπωροφυλάκιο, και το όρος του οίκου θα λογιστεί σαν άγριο δάσος· και θρηνώντας για την απουσία εκείνων που πράττουν το ορθό, έλεγε ότι μόλις και μετά βίας απέμεινε κάποια καλαμιά ή επιφυλλίδα· τότε που και ο άρχοντας απαιτούσε δώρα, και ο κριτής εξέφερε λόγους χαριστικούς, φθέγγεται σχεδόν τα ίδια με τον μεγάλο Δαβίδ, ο οποίος έλεγε: «Σώσον με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος»· εξαιτίας αυτού και τα αγαθά θα τους εγκατέλειπαν, φθειρόμενα σαν από σκόρο.

Ετοιμάζουν τα χέρια τους για το κακό. Ο άρχοντας ζητεί, και ο κριτής μίλησε ειρηνικά λόγια, σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής του.» «Εσείς παρεκκλίνατε από την οδό· κάνατε πολλούς να προσκόψουν. Και εγώ σας παρέδωσα εξουθενωμένους σε όλα τα έθνη, επειδή παίρνατε δώρα κατά την εφαρμογή του νόμου.» «Γίνεται δίκη, και ο κριτής λαμβάνει δώρα. Γι' αυτό καταλύθηκε ο νόμος, και δεν φτάνει μέχρι τέλους η δίκη, διότι ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο.» «Οι άρχοντές της μέσα σε αυτήν είναι σαν λιοντάρια που ωρύονται, οι κριτές της σαν λύκοι της Αραβίας.» «Οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργάτες κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταποδόματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στη δίκη των χηρών.» «Θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους κυριεύσουν.» «Όταν απλώνετε τα χέρια σας, θα αποστρέφω το πρόσωπό μου από εσάς. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» «Αλίμονο σε εκείνους που δικαιώνουν τον ασεβή εξαιτίας δώρων, και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο. Γι' αυτό, όπως καίγεται η καλαμιά από τα αναμμένα κάρβουνα, και καταφλέγεται από την αναμμένη φλόγα, έτσι η ρίζα τους θα γίνει σαν ξερό χόρτο, και το άνθος τους θα υψωθεί σαν σκόνη. Διότι δεν θέλησαν να εφαρμόσουν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά περιφρόνησαν τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ.» «Αλίμονο σε εκείνους που καταγράφουν πονηρία.

λα΄. Ποια απολογία, λοιπόν, θα έχουμε κατ' εκείνη την ημέρα, έχοντας ένα τέτοιο υπόδειγμα, και επιδεικνύοντας τόση αμέλεια; Εμάς θρηνώντας ο Ιερεμίας, που αξιωθήκαμε τόσης χάριτος, και όμως διακατεχόμαστε από τόση αμέλεια, ή μάλλον είμαστε γεμάτοι από κάθε λογής κακία, έλεγε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα;» Για εμάς ακούω και τον Μωυσή να λέει: «Και έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε· και λάκτισε ο αγαπημένος· πάχυνε, βάρυνε, πλάτυνε, και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε, και αποστάτησε από τον Θεό, τον σωτήρα του». Και τον Μιχαία να θρηνεί και να λέει: «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι εξέλιπε ο ευλαβής από τη γη, και ο δίκαιος μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει. Ο καθένας συνθλίβει τον πλησίον του με καταπίεση· ετοιμάζουν τα χέρια τους για το κακό». Και τον Ψαλμωδό, ομοίως, να λέει για εμάς: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος· διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων», και τα λοιπά.