Πατερικές αναφορές στο ΜΙΧΑΙΑΣ 7:5

Διότι επειδή αδίκησαν νήπια, θα φονευθούν, και η εξέταση «θα καταστρέψει τους ασεβείς», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. «Μην έχετε εμπιστοσύνη σε φίλους, ούτε να ελπίζετε σε άρχοντες· από τη σύζυγό σου φυλάξου στο να της εμπιστευτείς κάτι. Διότι ο γιος ατιμάζει τον πατέρα, η κόρη θα επαναστατήσει εναντίον της μητέρας της, η νύφη εναντίον της πεθεράς της, εχθροί του ανθρώπου είναι όλοι οι άνδρες μέσα στο σπίτι του». Αμαρτάνοντας με πολλούς τρόπους οι Ισραηλίτες, και προκαλώντας την οργή του Δεσπότη των όλων εναντίον τους, έπειτα προμανθάνοντας μέσω των αγίων προφητών ότι θα βρεθούν σε αναπόφευκτα δεινά, εάν δεν επέλεγαν να εξευμενίσουν τον Δεσπότη με επιείκεια, ενώ θα έπρεπε να επιλέξουν να σκεφτούν ορθά και με την επιστροφή προς το καλύτερο να κατευνάσουν Εκείνον που είχαν λυπήσει· αυτό βέβαια δεν το έπραξαν οι άθλιοι· πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Αλλά μάλλον κατρακύλησαν σε τέτοια ανοησία, ώστε να νομίζουν και να πιστεύουν ότι θα επιβιώσουν της θείας οργής, και ότι θα υπερισχύσουν, και μάλιστα πολύ εύκολα, σε κάθε πόλεμο, εάν εξασφάλιζαν τη βοήθεια των γειτονικών εθνών, καθώς και τη σύμπνοια και τις υποσχέσεις των αρχόντων. Ότι όμως στηρίχθηκαν σε ψυχρές και μάταιες απάτες, και ότι θα αποδειχθεί εντελώς ανώφελη η ελπίδα τους, προσπαθεί να τους διδάξει ο Προφήτης, λέγοντας: «Μην έχετε εμπιστοσύνη σε φίλους, ούτε να ελπίζετε σε άρχοντες»· διότι αυτό είναι κάτι σφαλερό και εντελώς ανώφελο.

Επειδή, όταν ήλθε ο Βαβυλώνιος για να λεηλατήσει τη Σαμάρεια, τότε ακριβώς οι ηγεμόνες των γειτονικών εθνών, αν και τους είχαν υποσχεθεί πάρα πολύ μεγάλη βοήθεια, επειδή είχαν να δώσουν καθόλου μικρούς αγώνες για τους ίδιους τους εαυτούς τους, θεώρησαν ευκταίο μόνο το να σωθούν οι ίδιοι, ενώ το να πρέπει να βοηθήσουν και άλλους, ίσως ούτε καν το έβαλαν στο μυαλό τους. Μην έχετε λοιπόν εμπιστοσύνη σε φίλους, ούτε να ελπίζετε σε ηγεμόνες· να ξέρετε δε, λέει, ότι, όταν ο Θεός στρέφει εναντίον σας την οργή Του, ούτε αυτός ο ίδιος ο νόμος της φύσης και η δύναμη της έμφυτης φιλοστοργίας δεν θα σας προσφέρει την εύνοια, ακόμη και από αυτούς που είναι συγγενείς εξ αίματος και οικείοι κατά σάρκα, αλλά και αυτοί θα μιμηθούν τους εχθρούς. Και η γυναίκα θα αδιαφορήσει για τον άνδρα της τότε, οι γιοι θα επαναστατήσουν εναντίον των πατέρων, και βέβαια οι θυγατέρες εναντίον των μητέρων. Διότι Αυτός, λέει, που χαράσσει τους νόμους της φιλοστοργίας στη φύση, μπορεί εύκολα να τους μεταπείσει και να τους στρέψει στην αδιαφορία.

«Και η γη θα οδηγηθεί σε αφανισμό μαζί με εκείνους που την κατοικούν, εξαιτίας των καρπών των πράξεών τους.» Ενδιάμεσα τοποθετείται το πρόσωπο της Σιών, δηλαδή της Ιερουσαλήμ, η οποία έχει ήδη στραφεί κάπως προς τη μετάνοια και έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό, έχοντας την πεποίθηση ότι και θα λυτρωθεί, και ότι θα δει καταπατημένη την πόλη των Βαβυλωνίων, καίτοι εκείνη από υπεροψία της έλεγε: «Πού είναι ο Κύριος ο Θεός σου;». Το νόημα όμως των προκείμενων λόγων δεν θα μπορούσε να το εφαρμόσει κάποιος σε αυτά που βρίσκονται ενδιάμεσα, αλλά μάλλον σε αυτά που βρίσκονται λίγο πιο πίσω· και το ποια ήταν αυτά, θα το υπενθυμίσουμε με συντομία. Διότι τους πρόσταξε ότι δεν έπρεπε να έχουν εμπιστοσύνη σε φίλους, ούτε βέβαια να ελπίζουν σε άρχοντες. Εδήλωνε δε, ότι και η γυναίκα θα αδιαφορήσει για τον άνδρα, και το παιδί θα αγνοήσει τον πατέρα, και οι θυγατέρες θα παραβλέψουν τον σεβασμό προς τις μητέρες, καθώς θα τους εξωθούν σε αυτό οι τρόμοι του πολέμου. Διότι όπου ο φόβος της συμφοράς φαίνεται να κατατρέχει τους πάντες εξίσου, εκεί βεβαίως για τον καθένα η πρωταρχική φροντίδα θα είναι η δική του ζωή, ενώ η ζωή του άλλου θα παραμελείται εντελώς.

Και αυτόν τον τόσο άγιο, τον τόσο ωραίο, τον τόσο ανδρείο, η ίδια του η γυναίκα τον κατέβαλε και, αφού τον έδεσε σαν εχθρό, τον παρέδωσε στους αλλοφύλους. Οι οποίοι, αφού τον τύφλωσαν, τον είχαν για περίγελο. Και αυτόν που ούτε λιοντάρια ούτε αλλόφυλοι είχαν τη δύναμη να αντιμετωπίσουν, τον κατέβαλε η ίδια του η γυναίκα. Και πώς κατάφερε να το κάνει αυτό; Εξαιτίας της αγαθότητας του άνδρα. Διότι, αφού του απέσπασε με δόλο τη νύχτα το μυστικό της δύναμής του, τον κατέσφαξε απογυμνωμένο. Γι' αυτό μας παραγγέλλει ο Προφήτης, λέγοντας: από τη σύζυγό σου φυλάξου, να μην της εμπιστευθείς τίποτα.

Διότι και εκείνη, αφού ξύρισε και έδεσε τον ανδρειότατο Σαμψών, τον παρέδωσε στους αλλοφύλους· τον ίδιο της τον άνδρα, τον ίδιο της τον σύζυγο, τον οποίο περιέθαλπε, τον οποίο θώπευε, τον οποίο κολάκευε, τον οποίο υποκρινόταν ότι αγαπούσε περισσότερο από τον εαυτό της· αυτόν που χθες αγαπούσε, σήμερα τον απατούσε· αυτόν που χθες περιέθαλπε με αγάπη, σήμερα τον έθαβε με απάτη. Και μήπως δεν ήταν ωραίος; Και ποιος ήταν ωραιότερος από αυτόν εκείνον τον καιρό, ο οποίος έφερε επτά βοστρύχους στο κεφάλι του, βαστάζοντας την εικόνα της επταφώτου χάριτος; Και μήπως δεν ήταν ανδρείος; Και ποιος ήταν ανδρειότερος από αυτόν, ο οποίος ολομόναχος έπνιξε καθ' οδόν ένα φοβερό λιοντάρι, και με μία σιαγόνα όνου κατατρόπωσε χίλιους αλλοφύλους; Αλλά μήπως δεν ήταν και άγιος; Ήταν τόσο άγιος, ώστε κάποτε, όταν δίψασε ενώ υπήρχε έλλειψη ύδατος, προσευχήθηκε, και από τη νεκρή σιαγόνα που κρατούσε στα χέρια του ανέβλυσε νερό, και από εκεί άντλησε τη θεραπεία για τη δίψα του. Και αυτόν τον τόσο ωραίο, τον τόσο ανδρείο, τον τόσο άγιο, η ίδια του η γυναίκα, αφού τον έδεσε σαν εχθρό, τον παρέδωσε στους αλλοφύλους. Και πώς άραγε μια γυναίκα υπερίσχυσε ενός τόσο ανδρείου; Εξαιτίας της αγαθότητας του ίδιου του ανδρός. Διότι, αφού μέσα στη νύχτα του απέσπασε δόλια το μυστήριο της δύναμής του, τον υπέταξε γυμνό με ισχυρούς ιμάντες. Γι' αυτό σου παραγγέλλει η Σοφία: Να φυλάγεσαι από τη σύζυγό σου στο να της εμπιστεύεσαι οτιδήποτε.

Τα πάντα γέμουν από θόρυβο και ταραχή· τα πάντα είναι σκόπελοι και γκρεμοί· τα πάντα ύφαλοι και σπιλάδες· τα πάντα φόβοι, και κίνδυνοι, και υποψίες, και τρόμοι, και αγωνίες. Κανένας δεν έχει εμπιστοσύνη σε κανέναν, ο καθένας φοβάται τον πλησίον του. Έχει φτάσει ίσως εκείνος ο καιρός, τον οποίο περιγράφοντας ο προφήτης έλεγε: Μην έχετε εμπιστοσύνη στους φίλους και μην ελπίζετε στους άρχοντες· ο καθένας ας φυλάγεται από τον πλησίον του· από τη σύζυγό σου φυλάξου στο να της εμπιστευθείς οτιδήποτε. Γιατί άραγε; Διότι ο καιρός είναι πονηρός. Διότι κάθε αδελφός θα υποσκελίσει δόλια τον άλλον, και κάθε φίλος πορεύεται με δόλο. Δεν υπάρχει φίλος ασφαλής, ούτε αδελφός σταθερός. Έχει εξαλειφθεί το αγαθό της αγάπης· εμφύλιος πόλεμος κυριαρχεί στα πάντα, εμφύλιος, και μάλιστα ούτε αυτός δεν είναι φανερός, αλλά συγκαλυμμένος. Αμέτρητα προσωπεία παντού. Πολλές οι προβιές των προβάτων, αναρίθμητοι παντού οι κρυμμένοι λύκοι· και με μεγαλύτερη ασφάλεια θα μπορούσε κανείς να ζήσει ανάμεσα σε εχθρούς, παρά ανάμεσα σε εκείνους που φαίνονται ότι είναι φίλοι. Αυτοί που χθες σε περιποιούνταν, που κολάκευαν, που καταφιλούσαν τα χέρια, ξαφνικά τώρα αναφάνηκαν ως εχθροί, και αφού απέρριψαν τα προσωπεία, έγιναν πιο πικροί από όλους τους κατηγόρους, εγκαλώντας και διαβάλλοντας για εκείνα ακριβώς τα πράγματα για τα οποία πρωτύτερα ομολογούσαν την ευγνωμοσύνη τους.

Εχθροί του ανθρώπου είναι οι οικείοι του. Διότι και την εποχή των Ιουδαίων κάτι τέτοιο συνέβη. Επειδή υπήρχαν προφήτες και ψευδοπροφήτες, και ο λαός διχαζόταν, και οι οικογένειες διαιρούνταν· και άλλοι μεν πίστευαν σε αυτούς, άλλοι δε σε εκείνους. Γι' αυτό προτρέπει ο προφήτης λέγοντας: Μην έχετε εμπιστοσύνη σε φίλους, ούτε να ελπίζετε σε άρχοντες· αλλά να φυλάγεσαι ακόμη και από τη σύζυγό σου, στο να της εμπιστευθείς κάτι· και, Εχθροί του ανθρώπου είναι οι άνθρωποι του σπιτιού του. Αυτά δε τα έλεγε, προετοιμάζοντας εκείνον που επρόκειτο να δεχθεί τον λόγο, ώστε να σταθεί ανώτερος από όλους.

Εκείνος δε την ακολούθησε παρασυρμένος, και όπως το βόδι οδηγείται στη σφαγή, και όπως ο σκύλος στα δεσμά, ή όπως το ελάφι που έχει πληγεί στο συκώτι, σπεύδει σαν το πτηνό στην παγίδα, αγνοώντας ότι διακυβεύεται η ψυχή του. «Πολλούς καταρράκωσε αφού τους πλήγωσε, και είναι αναρίθμητοι εκείνοι που έχει φονεύσει. Οδοί του άδη είναι το σπίτι της, που κατεβάζουν στα ταμεία του θανάτου.» «Όπως το σκουλαρίκι στο ρύγχος του χοίρου, έτσι είναι η ομορφιά σε γυναίκα κακόμυαλη.» «Γυναίκα άφρων και θρασεία, που δεν γνωρίζει ντροπή, καταλήγει να στερείται το ψωμί. Κάθισε στις θύρες του σπιτιού της, σε κάθισμα φανερά στις πλατείες, προσκαλώντας τους περαστικούς και όσους πορεύονται ευθεία στους δρόμους τους: Όποιος από εσάς είναι εντελώς άφρων, ας πλησιάσει προς εμένα· και σε όποιον στερείται φρονήσεως, του απευθύνει την προτροπή, λέγοντας: Γευθείτε με ευχαρίστηση κρυφό ψωμί, και πιείτε γλυκό κλεμμένο νερό. Αυτός όμως αγνοεί ότι οι γηγενείς χάνονται κοντά της, και ότι συναντά την παγίδα του άδη.» «Όπως το σκουλήκι στο ξύλο, έτσι καταστρέφει τον άνδρα η κακοποιός γυναίκα.» «Εκείνος που διατηρεί μοιχαλίδα, είναι άφρων και ασεβής.» «Είναι προτιμότερο να κατοικεί κανείς στην έρημο, παρά με γυναίκα εριστική, κακόγλωσση και οξύθυμη.» «Όπως οι σταγόνες της βροχής βγάζουν τον άνθρωπο έξω από το σπίτι του σε χειμωνιάτικη μέρα, με τον ίδιο τρόπο και η λοιδορούσα γυναίκα διώχνει τον άνδρα από το ίδιο του το σπίτι.» «Προφυλάξου από τη σύζυγό σου, από το να της εμπιστευθείς οτιδήποτε.» «Μην παραδώσεις την ψυχή σου σε γυναίκα, μη συναντάς γυναίκα που πορνεύει. Με γυναίκα που τραγουδά μη συναναστρέφεσαι συνεχώς.

Μήπως δεν ήταν ανδρείος; Ώστε τον φοβερό λέοντα που βρισκόταν στον δρόμο του τον έπνιξε μόνος του, και με μία σιαγόνα όνου εξολόθρευσε χιλιάδες αλλοφύλους. Αλλά ήταν και άγιος. Διότι ήταν τόσο πολύ άγιος, ώστε, όταν δίψασε σε περίοδο έλλειψης νερού, προσευχήθηκε και από τη νεκρή σιαγόνα που κρατούσε στο χέρι του έκανε να αναβλύσουν πηγές νερού, και από εκεί άντλησε τη θεραπεία για τη δίψα του. Και αυτόν, τον τόσο ωραίο, τον τόσο ανδρείο, η ίδια του η γυναίκα τον παρέδωσε ως εχθρό στους αλλοφύλους. Γι' αυτό σου παραγγέλλει ο προφήτης: Από τη σύζυγό σου να φυλάγεσαι, στο να της εμπιστευτείς κάτι. Πες μου, ποιο θηρίο θα μηχανευόταν ποτέ τέτοια πράγματα εναντίον του δικού του αρσενικού; Ποια δράκαινα θέλει να χαθεί ο ίδιος της ο σύντροφος; Και ποια λέαινα παραδίδει το δικό της αρσενικό σε σφαγή; Βλέπεις ότι πολύ εύστοχα είπε η Σοφία: Δεν υπάρχει κεφάλι χειρότερο από το κεφάλι του φιδιού, και δεν υπάρχει κακία χειρότερη από την κακία της γυναίκας.

«Πάντρεψε την κόρη σου, και θα έχεις επιτελέσει σπουδαίο έργο, και σε συνετό άνδρα να τη δώσεις.» «Η κόρη είναι για τον πατέρα κρυφή αιτία αγρυπνίας, και η έγνοια για αυτήν διώχνει τον ύπνο.» «Σε κόρη ανυπότακτη ενίσχυσε την επιτήρηση.» «Η απόκτηση κόρης θεωρείται ελάττωση. Η συνετή κόρη θα κληρονομήσει τον σύζυγό της, ενώ εκείνη που προκαλεί ντροπή, φέρνει λύπη σε αυτόν που τη γέννησε. Τον πατέρα και τον σύζυγο ντροπιάζει η θρασεία, και από αμφοτέρους θα περιφρονηθεί.» «Επιθυμώ οι νεότερες να παντρεύονται, να τεκνοποιούν, να διευθύνουν το σπίτι τους.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ΄. — Περί του να μην εμπιστεύεται κανείς τυχαία. «Μην έχετε εμπιστοσύνη σε φίλους, ούτε να στηρίζετε τις ελπίδες σας σε άρχοντες. Από τη σύζυγό σου φυλάξου από το να της εμπιστευθείς τι κάνεις. Διότι ο γιος ατιμάζει τον πατέρα, και η κόρη επαναστατεί ενάντια στη μητέρα της, η νύφη ενάντια στην πεθερά της. Εχθροί του ανθρώπου είναι όλοι οι οικιακοί του.» «Ο καθένας ας φυλάγεται από τον πλησίον του, και σε αδελφή μην έχετε εμπιστοσύνη· διότι κάθε αδελφός θα υποσκελίσει με δόλο τον άλλο, και κάθε φίλος πορεύεται με δολιότητα· ο καθένας εμπαίζει τον αδελφό του.» «Ενώπιον ξένου μην κάνεις κάτι κρυφό· διότι δεν γνωρίζεις τι θα προκύψει από αυτό. Μην αποκαλύπτεις την καρδιά σου στον καθένα, για να μην σε ονειδίσει.» «Μη συμβουλεύεσαι αυτόν που σε κοιτάζει με καχυποψία· από αυτούς που σε φθονούν κρύψε την απόφασή σου. Μην αποκαλύπτεις την καρδιά σου στον κάθε άνθρωπο.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί θερισμού και τρυγητού. «

Γλυκύς είναι εκείνος ο φίλος, που τρέφει την ψυχή. Γνήσιος φίλος είναι αυτός που συμμερίζεται τις δυσκολίες. Το μέγιστο απόκτημα είναι ο αδιάπτωτος φίλος. Ο κατά Θεόν φίλος αναβλύζει γάλα και μέλι με τους αληθινούς λόγους του. ΤΙΤΛ. Η΄. — Περί των φίλων του τραπεζιού και των κακόβουλων. «Οι ασεβείς φίλοι μισούν τους φτωχούς φίλους». «Ο παράνομος άνδρας βάζει σε πειρασμό τους φίλους του και τους παρασύρει σε οδούς που δεν είναι αγαθές». «Προφάσεις αναζητά ο άνδρας που σχεδιάζει να αποχωριστεί τους φίλους του». «Ρόπαλο, και μαχαίρι, και ακονισμένο αιχμηρό βέλος, τέτοιος είναι ο άνδρας που καταθέτει ψευδή μαρτυρία εναντίον του φίλου του». «Όποιος ευλογεί τον φίλο του νωρίς το πρωί με δυνατή φωνή, δεν διαφέρει σε τίποτα από εκείνον που τον καταριέται». «Μην τρέφετε εμπιστοσύνη σε φίλους, μηδέ να ελπίζετε σε άρχοντες». «Υπάρχει φίλος που είναι φίλος την εποχή που τον συμφέρει, και δεν πρόκειται να παραμείνει κοντά σου σε καιρό θλίψης. Υπάρχει φίλος που είναι κοινωνός στο τραπέζι, αλλά δεν θα παραμείνει κατά την ημέρα της θλίψης· και εάν ταπεινωθείς, θα στραφεί εναντίον σου». «Υπάρχει φίλος που είναι φίλος μόνο κατ' όνομα». «Εάν είναι να αποκτήσεις φίλο, απόκτησέ τον μέσα από δοκιμασία, και μην τον εμπιστευθείς γρήγορα. Αντί για φίλος, μην γίνεσαι εχθρός». «Ο σύντροφος του φίλου συμμετέχει στα τραγούδια σε καιρό ευφροσύνης, αλλά σε καιρό θλίψης θα σταθεί απέναντί του. Ο σύντροφος συμπονά τον φίλο του για χάρη της κοιλιάς, αλλά απέναντι στον πόλεμο θα πάρει την ασπίδα του». «Εάν έχεις αγαθά, θα συμβιώσει μαζί σου και θα σε αποστραγγίσει, ενώ ο ίδιος δεν πρόκειται να κοπιάσει. Είχε την ανάγκη σου και σε εξαπάτησε, και θα σου χαμογελάσει υποκριτικά, δίνοντάς σου ελπίδες.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ'. Ότι δεν πρέπει να φανερώνει τις αμαρτίες ο Πνευματικός. Μετά την εξομολόγηση, δεν μένει άλλο, παρά το να φυλάττεις μυστικές τις αμαρτίες, Πνευματικέ, και να μην τις φανερώνεις ποτέ, ούτε με λόγο, ούτε με γράμμα, ούτε με νεύμα, ή άλλο κανένα σημείο, ακόμη κι αν κινδυνεύεις με θάνατο· διότι σε εσένα αρμόζει εκείνο που λέει ο σοφός Σειράχ: «Άκουσες λόγο, ας πεθάνει μαζί σου»· και πάλι: «Σε φίλο και σε εχθρό μην το διηγείσαι»· δηλαδή, άκουσες μυστικό λόγο, ας πεθάνει και ο λόγος μαζί με εσένα· και ούτε σε φίλο σου να τον λες, ούτε σε εχθρό σου, όσο ζεις. Και ακόμη εκείνο που λέει ο Προφήτης Μιχαίας: «Μην έχετε εμπιστοσύνη σε φίλους ... από τη σύζυγό σου φυλάξου, στο να της εμπιστευτείς κάτι».

Προς τον ίδιο. Ευχαρίστησα τον Κύριο, εγώ ο ταπεινός, όταν είδα τον αδελφό Προτέριο, επειδή ανησυχούσα για τη σωτηρία του. Και γνωρίζω ότι αυτή προέρχεται από τον Κύριο, ο οποίος, παραβλέποντας τις αμαρτίες μου για το όφελος των αδελφών, κατευοδώνει την είσοδο και την έξοδό του και τον κάνει να διαβαίνει σαν μέσα από τη φωτιά χωρίς να καίγεται. Τέτοια είναι και τα όσα αναγγέλθηκαν τώρα, τα οποία περιλαμβάνουν και τα καλά και τα αντίθετα. Για μεν τα πρώτα υπάρχει χαρά και ευχαριστία, προπάντων διότι και γυναίκες δείχνουν ανδρεία εναντίον του διαβόλου, για δε τα δεύτερα υπάρχει λύπη και στεναγμός. Διότι πώς είναι δυνατόν να μη μας λυπούν οι πτώσεις των αδελφών, και μάλιστα τόσο πολύ, όσο προοδεύει η λαοπλάνος αίρεση; Αλλά όμως είναι αναγκαίο να τα υπομένουμε, παραμένοντας αμετακίνητοι στην αγάπη του Χριστού. Και αν ακόμη περισσότερο, πράγμα που είναι και το πιο φυσικό, γίνουν πιο δύσκολα τα πράγματα για τους χριστιανούς, μας προφυλάσσει καλά. Αλλά δεν ξέρω πώς προέβαλες το «φυλάξου από τη σύζυγό σου»· συγχώρεσε με τώρα, αδελφέ, μίλα και μη σιωπάς, διότι έχω πολύ λαό. Υπάρχει ανάγκη το ένα να απευθύνεται προς τους ξένους προς την πίστη, και το άλλο προς τους ομόπιστους.