Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ 1:4

Για τα άλλα πράγματα, λοιπόν, υπάρχει διαφορετικός κατάλληλος καιρός για το καθένα· άλλος για ύπνο και άλλος για εγρήγορση· άλλος για πόλεμο και άλλος για ειρήνη. Καιρός, όμως, κατάλληλος για το βάπτισμα είναι ολόκληρη η ζωή των ανθρώπων. Διότι ούτε το σώμα είναι δυνατόν να ζει χωρίς να αναπνέει, ούτε η ψυχή να υφίσταται χωρίς να γνωρίζει τον Δημιουργό της. Επειδή η άγνοια του Θεού είναι θάνατος της ψυχής. Εκείνος δε που δεν έχει βαπτιστεί, δεν έχει φωτιστεί. Και χωρίς φως ούτε το μάτι μπορεί να δει καθαρά τα αντικείμενά του, ούτε η ψυχή μπορεί να δεχθεί τη θεωρία του Θεού. Κάθε χρόνος, επομένως, αποτελεί ευκαιρία για τη σωτηρία μέσω του βαπτίσματος· είτε πεις νύχτα, είτε ημέρα, είτε ώρα, είτε στιγμή του χρόνου, είτε και το ελάχιστο χρονικό διάστημα. Είναι όμως, βεβαίως, πολύ πιο λογικό να είναι καταλληλότερος ο πιο οικείος χρόνος. Και τι θα μπορούσε να είναι πιο συγγενικό με το βάπτισμα από την ημέρα του Πάσχα; Διότι η ημέρα αυτή είναι ανάμνηση της αναστάσεως, και το βάπτισμα είναι δύναμη για την ανάσταση. Στην αναστάσιμη ημέρα, λοιπόν, ας υποδεχθούμε τη χάρη της αναστάσεως. Γι' αυτόν τον λόγο, η Εκκλησία συγκαλεί από νωρίς τα θρέμματά της με υψηλό κήρυγμα, ώστε αυτούς που από καιρό κυοφορούσε, να τους γεννήσει τότε, και αφού τους απογαλακτίσει από τους λόγους της κατηχήσεως, να τους δώσει να γευθούν τη στερεά τροφή των δογμάτων. Ο Ιωάννης κήρυττε βάπτισμα μετανοίας, και πορευόταν προς αυτόν όλη η Ιουδαία· ο Κύριος κηρύσσει βάπτισμα υιοθεσίας, και ποιος από εκείνους που έχουν ελπίσει σε Αυτόν δεν θα υπακούσει; Εκείνο το βάπτισμα ήταν εισαγωγικό· τούτο είναι τελειωτικό.

Και θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης. Διότι ο Ιωάννης βάπτιζε στην έρημο. Εκείνη λοιπόν την έρημο τη συγκλόνισε με την προσέλευση των λαών από παντού· η οποία, επειδή μετανοούσαν όσοι έρχονταν σε αυτήν, είχε ονομαστεί αγία έρημος. Διότι Κάδης ερμηνεύεται η αγία. Αυτή η φωνή καταρτίζει και τα ελάφια, δηλαδή τις άγιες ψυχές, εκείνες που αναζητούν τα υψηλά, εκείνες που εξολοθρεύουν τα φίδια, εκείνες που διατρίβουν πάνω στα ψηλά βουνά. Και αυτές θα ήταν οι μεγαλοφυείς ψυχές, που ανατρέχουν προς τα ύψη της επουράνιας πολιτείας απομακρυνόμενες από τα ταπεινά, ελαφριές και εξυψωμένες· ευρισκόμενες σε πόλεμο προς τις αντικείμενες δυνάμεις, όπως ακριβώς τα ελάφια με τα φίδια. Αλλά και αποκαλύπτει τους δρυμούς, για να γίνουν φανερά τα φίδια που κρύβονται κάτω από τη σκιά των δρυμών, ώστε να καταναλώνονται πιο εύκολα από τα ελάφια. Ίσως λοιπόν αυτός που ελέγχει τις κρυφές κακίες, αποκαλύπτει δρυμούς· τουτέστιν, φέρνει στο φως τις αμαρτίες που φωλιάζουν στην υλική φύση, οι οποίες ονομάζονται φίδια εξαιτίας του πολύμορφου της ηδονής.

Και ως σύμβολο του βαπτίσματος υπήρχε ένας λουτήρας τοποθετημένος μέσα στη Σκηνή. Το τέλος της Παλαιάς και η αρχή της Καινής Διαθήκης είναι το βάπτισμα. Διότι ο Ιωάννης ήταν ο αρχηγός, από τον οποίο δεν υπήρξε κανένας μεγαλύτερος μεταξύ όσων έχουν γεννηθεί από γυναίκες· αποτέλεσε αφενός το τέλος των προφητών. Διότι όλοι οι προφήτες και ο νόμος προφήτευσαν έως τον Ιωάννη· αφετέρου αποτέλεσε την απαρχή των ευαγγελικών πραγμάτων. Διότι λέει, «Αρχή του ευαγγελίου του Ιησού Χριστού», και τα εξής: «Εμφανίστηκε ο Ιωάννης στην έρημο βαπτίζοντας».

Και αυτά εκπληρώνονταν προφανώς μέσω των θαυμαστών έργων του Σωτήρα μας μετά το κήρυγμα του Ιωάννη. Παρατήρησε, λοιπόν, πώς ευαγγελίζεται την έρημο, όχι απλώς ούτε κάποια τυχαία, αλλά ξεχωριστά και μόνο εκείνην που βρίσκεται παρά τον Ιορδάνη ποταμό, επειδή, παραμένοντας κοντά σε αυτήν, ο Ιωάννης βάπτιζε, όπως μαρτυρεί η Γραφή λέγοντας: «εμφανίστηκε ο Ιωάννης στην έρημο βαπτίζοντας», «και προσέρχονταν προς αυτόν όλη η χώρα της Ιουδαίας και όλοι οι Ιεροσολυμίτες, και βαπτίζονταν από αυτόν στον Ιορδάνη». Θεωρώ, λοιπόν, ότι η μεν έρημος αποτελεί σύμβολο εκείνης που άλλοτε ήταν έρημη από κάθε κατά Θεόν αγαθό, εννοώ δηλαδή την εκ των εθνών Εκκλησία, ο δε ποταμός που ρέει στην έρημο και καθαρίζει όλους όσοι λούζονται σε αυτόν, είναι εικόνα κάποιου νοητού καθαρμού, για τον οποίο διακηρύττουν οι Γραφές λέγοντας: «τα ρεύματα του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». Αυτό δε σημαίνει την αέναη ροή του θείου Πνεύματος που πηγάζει άνωθεν και αρδεύει την πόλη του Θεού (όπως ονομάζεται η κατά Θεόν πολιτεία). Αυτός, λοιπόν, ο ποταμός του Θεού έχει κατέλθει μέχρι την έρημο, δηλαδή την εκ των εθνών Εκκλησία, και σε αυτήν χορηγεί ακόμη και τώρα τα ζωτικά νάματα που εμπεριέχει.

Ο Ιωάννης κήρυττε βάπτισμα μετανοίας· και πορευόταν προς αυτόν όλη η Ιουδαία. Ο Κύριος κηρύσσει βάπτισμα υιοθεσίας· και ποιος από όσους έχουν ελπίσει σε αυτόν δεν θα υπακούσει; Εκείνο το βάπτισμα ήταν εισαγωγικό, τούτο είναι τελειωτικό· εκείνο σήμαινε απομάκρυνση από την αμαρτία, τούτο οικείωση με τον Θεό.

Αν το βάπτισμα του Ιωάννη παρείχε άφεση αμαρτιών, όπως καταγράφει ο ιερός Λουκάς, ποια είναι η διαφορά του Δεσποτικού βαπτίσματος από αυτό; Το ότι ο θεόσοφος Λουκάς καταγράφει αυτή τη φράση στα ευαγγελικά λόγια που ο ίδιος συνέταξε, είναι βέβαια φανερό· το ότι όμως αποδίδει την άφεση στο βάπτισμα, του οποίου ιερουργός υπήρξε ο Ιωάννης, δεν είναι εξίσου σαφές. Όμως αυτό ας εξεταστεί ακριβέστερα στη συνέχεια. Ο δε θείος Ματθαίος, λένε, αν και δεν προσθέτει ρητά το «εις άφεσιν αμαρτιών», εντούτοις με το ότι είπε «εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους» επιτρέπει και αυτός να συμπεράνουμε ότι το βάπτισμα του Ιωάννη παρέχει άφεση αμαρτιών. Διότι, για όσα γίνεται η εξομολόγηση, αν βέβαια δεν είναι μάταιη η καταδίκη και η φανέρωση των πεπραγμένων, γι' αυτά κερδίζουμε και την άφεση. Έτσι λοιπόν εκφράζεται και ο προερχόμενος από τους τελώνες θεολόγος· ο δε μακάριος Μάρκος τόσο πολύ απέχει από το να διαφωνεί με τον θεόπνευστο Λουκά, ώστε εύλογα θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως πηγή των ιερών του λόγων. Διότι λέει: «Εμφανίστηκε ο Ιωάννης να βαπτίζει στην έρημο και να κηρύττει βάπτισμα μετανοίας εις άφεσιν αμαρτιών».

Για αυτούς ίσως θα αποτελούσε διέξοδο το να συμβιβάσουν το ρητό του θεοσόφου Λουκά μέσω του μακαρίου Μάρκου, και να αποφύγουν τη φαινομενική διαφωνία μεταξύ τους· διότι θα μπορούσαν να πουν ότι το «κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν» δεν υποδηλώνει το βάπτισμα που τελούσε ο ίδιος ο Πρόδρομος, αλλά ότι είναι δηλωτικό εκείνου του βαπτίσματος για το οποίο είχε αποσταλεί ως κήρυκας ο Ιωάννης. Διότι θα ισχυρίζονταν ότι και ο ιερός Μάρκος για μεν το πρώτο λέει «ἐγένετο Ἰωάννης βαπτίζων ἐν τῇ ἐρήμῳ», ενώ με το «κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν» ανακηρύσσει το σωτήριο βάπτισμα. Και έτσι θα μπορούσαν να πουν ότι ο μακάριος Μάρκος διέκρινε σαφώς το καθένα από τα δύο βαπτίσματα, επιμαρτυρώντας ότι το πρώτο δεν παρείχε άφεση αμαρτιών και ότι ούτε ο ίδιος που τελούσε το βάπτισμα ισχυριζόταν κάτι τέτοιο· γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε είπε με φιλαλήθη και θεοσεβέστατη γνώμη: «ἐγὼ μὲν ἐβάπτισα ὑμᾶς ἐν ὕδατι, αὐτὸς δὲ βαπτίσει ὑμᾶς ἐν πνεύματι ἁγίῳ». Αν λοιπόν ο Μάρκος μας δίδαξε σαφώς τη διάκριση των βαπτισμάτων, αποδίδοντας στο δεσποτικό βάπτισμα την άφεση των αμαρτημάτων και τονίζοντας ότι αυτό τελεσιουργείται με το Άγιο Πνεύμα, ενώ το βάπτισμα του Ιωάννη είναι και ονομάζεται βάπτισμα ύδατος, είναι προφανές ότι άρα και ο Λουκάς, διατηρώντας τη συμφωνία με τον συνευαγγελιστή και συνομιλητή του, διαφυλάσσει έτσι αλώβητο και το κύρος της αλήθειας.

Ο λόγος απευθύνεται από τον Θεό και Πατέρα προς τον Υιό, λέγοντας ότι ο Πρόδρομος είναι άγγελος, επειδή είχε ζωή αγγελική και σχεδόν άυλη, και επειδή ανήγγειλε και μήνυε τον ερχομό του Χριστού. Ετοίμασε δε την οδό του Κυρίου, προετοιμάζοντας μέσω του βαπτίσματος τις ψυχές των Ιουδαίων για να δεχθούν τον Χριστό. Το δε «προ προσώπου σου» σημαίνει τούτο, ότι «Κοντά σου θα βρίσκεται ο άγγελός σου». Από αυτό αποδεικνύεται η οικειότητα του Προδρόμου προς τον Χριστό, διότι και στους βασιλείς προπορεύονται από κοντά οι πλέον οικείοι. Το «Φωνή βοώντος στην έρημο» αναφέρεται ίσως μεν στην έρημο του Ιορδάνου, ίσως δε και στη Συναγωγή των Ιουδαίων, η οποία ήταν έρημη από κάθε αγαθό. «Οδός» δε είναι η Νέα Διαθήκη, ενώ «τρίβοι» η Παλαιά, ως πολυπατημένη. Έπρεπε, λοιπόν, να προετοιμαστούν για την οδό, δηλαδή για τη Νέα Διαθήκη, και τις τρίβους της Παλαιάς να τις κάνουν ευθείες, αφού, αν και τις είχαν δεχθεί από παλιά, έπειτα αποδείχθηκαν σκολιοί και ξέφυγαν χωλαίνοντας από αυτές τις τρίβους. «Εμφανίστηκε ο Ιωάννης βαπτίζοντας στην έρημο και κηρύσσοντας βάπτισμα μετανοίας για άφεση αμαρτιών. Και πορευόταν προς αυτόν όλη η χώρα της Ιουδαίας και οι Ιεροσολυμίτες, και βαπτίζονταν όλοι από αυτόν στον Ιορδάνη ποταμό, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους.»