Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ 12:30

Αλληλούια. Ψαλμός ΡΙΔ΄. Υπόθεση. Σε αυτόν υποδηλώνει τον αγώνα εκείνων που ακολουθούν την ευαγγελική πολιτεία, και την κατά Θεόν νίκη τους, καθώς και το μελλοντικό στεφάνι για τους κόπους τους. Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη φωνή της δεήσεώς μου. Και ποιον αγάπησε; Τον Κύριο τον Θεό εξ όλης καρδίας, και εξ όλης διανοίας, και εξ όλης ισχύος· και ως μισθό της αγάπης έλαβε την υπακοή.

Πάλι ο αιρετικός, θέλοντας να δείξει ότι το Πνεύμα αποκαλεί Κύριο τον Λόγο του Θεού, λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου». Θέλοντας δε ο Σωτήρας να δείξει ότι όχι μόνο το Πνεύμα αποκαλεί Κύριο τον Χριστό, αλλά και ότι ο ίδιος ο Χριστός είναι Κύριος και Θεός, ερωτηθείς από έναν Ιουδαίο που έλεγε: «Επιστάτη, ποια είναι η πρώτη εντολή;», του λέει: «Θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου· διότι είναι γεγραμμένο: Ο Κύριος και Θεός είναι ένας. Η δεύτερη εντολή: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου. Τότε αποκρίθηκε ο Ιουδαίος: Ορθά είπες, Επιστάτη, ότι ο Θεός είναι ένας». Αυτό δε το έλεγε, για να αρνηθεί τη θεότητα του Υιού. Ο δε Σωτήρας, θέλοντας να συνδέσει τη δική Του κυριότητα με εκείνη του Πατρός, τον ρωτά: «Για τον Χριστό τι λέτε; Τίνος υιός είναι;» Λένε: «Του Δαβίδ». Αποκρίνεται ο Σωτήρας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Αγίω Πνεύματι, Τον αποκαλεί Κύριο; Αν λοιπόν είναι υιός του, πώς Τον αποκαλεί Κύριο;» Πάλι Του έλεγαν, όταν εξέβαλλε τα δαιμόνια: «Αυτός μέσω του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων, εκβάλλει τα δαιμόνια». Έπειτα λέει: «Αν εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια μέσω του Βεελζεβούλ, τα τέκνα σας μέσω τίνος τα εκβάλλουν;»

Ερώτηση ΡΝΖ΄. Με ποια διάθεση οφείλει κανείς να υπηρετεί τον Θεό, και γενικά τι είναι αυτή η διάθεση; Απόκριση. Αγαθή διάθεση θεωρώ ότι είναι η σφοδρή, ακόρεστη, σταθερή και αμετάθετη επιθυμία της ευαρέστησης προς τον Θεό. Αυτή κατορθώνεται με τη συνετή και αδιάκοπη θεωρία του μεγαλείου της δόξας του Θεού, με ευγνώμονες λογισμούς και με την αδιάλειπτη μνήμη των αγαθών που μας έχουν δοθεί από τον Θεό. Από αυτά γεννάται στην ψυχή το: «Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη την ισχύ σου, και με όλη τη διάνοιά σου», σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Όπως αποζητά το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι αποζητά η ψυχή μου εσένα, Θεέ».

Ερώτηση 163. Με ποιον τρόπο μπορεί κανείς να κατορθώσει την αγάπη προς τον πλησίον; Απόκριση. Πρώτον μεν, φοβούμενος την κατάκριση εκείνων που παραβαίνουν την εντολή του Κυρίου του, ο οποίος είπε ότι: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του». Έπειτα δε, επιδιώκοντας την αιώνια ζωή· διότι η εντολή Του είναι ζωή αιώνια. Και η πρώτη και μεγάλη εντολή είναι: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη τη διάνοιά σου, και με όλη τη δύναμή σου»· και η δεύτερη, όμοια με αυτήν, είναι: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Επίσης, επιθυμώντας να εξομοιωθεί με τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα». Ακόμη δε, εκκινώντας και από τέτοιους συλλογισμούς, ότι δηλαδή, αν μεν ο αδελφός είναι ευεργέτης, του οφείλουμε και κατά τα ανθρώπινα μέτρα την αγάπη, την οποία και οι εθνικοί τηρούν, όπως το δηλώνει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέγοντας: «Και αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια χάρη σας οφείλεται; Διότι και οι αμαρτωλοί αγαπούν αυτούς που τους αγαπούν». Εάν όμως είναι κακοποιός, και πάλι οφείλουμε να τον αγαπάμε, όχι μόνο εξαιτίας της εντολής, αλλά και ως ευεργέτη μεγαλύτερων αγαθών· εφόσον βέβαια πιστεύουμε στον Κύριο που είπε: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρετε και να αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Διότι το ότι έπρεπε οι παλαιότεροι να σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο, μας το έχει θεσπίσει και ο ίδιος ο θείος νόμος. Επειδή η πρώτη και αξιοθαύμαστη εντολή είναι η εξής: «Θα αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την ψυχή σου, και με όλη τη διάνοιά σου, και με όλη τη δύναμή σου». Αυτό, υποστηρίζω, σημαίνει το να επιλέγει κανείς να τιμά τον Ποιητή με ολοκληρωμένη πίστη. Διότι σκεφτείτε το ζήτημα ως εξής: για αυτούς που παραστέκονται στους επίγειους άρχοντες και έχουν καταταγεί στην τάξη των δορυφόρων, άραγε θεωρούμε σωστό να συμμερίζονται τα φρονήματα των αρχόντων τους, και εφόσον επιλέγουν να πράττουν έτσι, τους θεωρούμε αξιέπαινους και τους τιμούμε με την καλύτερη κρίση, ή μήπως, όπως ενδεχομένως θα νόμιζε κανείς ότι είναι καλύτερο και προτιμότερο, στα λόγια μεν να προφασίζονται φιλική διάθεση, αλλά να συλλαμβάνονται να νοσούν έχοντας διεφθαρμένη γνώμη που δεν είναι απαλλαγμένη από αισχρότητες; Αλλά, νομίζω, οποιοσδήποτε έχει σοφό νου θα έλεγε πως είναι και θα είναι κακός, και αξίζει να βρει κακό τέλος, αυτός που άλλα κρύβει στον νου του και άλλα λέει, όπως ακριβώς αναφέρουν οι Έλληνες ποιητές.

Το ίδιο κηρύττει και μέσω του κατά Μάρκον Ευαγγελίου· διότι, όταν κάποιος γραμματέας τον πλησίασε και τον ρώτησε ποια είναι η πρώτη από τις εντολές, του αποκρίθηκε λέγοντας τα εξής: «Πρώτη από όλες: Άκου, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός μας είναι ένας Κύριος, και να αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την ψυχή και με όλη σου τη δύναμη. Αυτή είναι η πρώτη· και η δεύτερη είναι όμοια με αυτήν: να αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου. Άλλη εντολή μεγαλύτερη από αυτές δεν υπάρχει. Και του είπε ο γραμματέας: Πολύ σωστά, Διδάσκαλε, στα αλήθεια είπες ότι ένας είναι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν». Αλλά, ενώ ο μεν γραμματέας, που θεωρείται ότι έχει διδαχθεί τη θεοσέβεια μέσω του νόμου, φαίνεται να επαινεί τα λόγια του Σωτήρα, που λέει «Άκου, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου είναι ένας», και βεβαιώνει σαν με όρκο ότι ορθώς ειπώθηκαν —διότι λέει «στα αλήθεια είπες ότι ένας είναι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν»—, εκείνοι δε που καυχώνται ότι γνωρίζουν τα μυστήρια της Καινής Διαθήκης, αυτοί θέλουν να επινοήσουν και 〈δεύτερο〉 〈Θεό〉, 〈ο οποίος χωρίζεται από τον Πατέρα κατά την υπόσταση και τη δύναμη〉.

Με τον ίδιο τρόπο, λοιπόν, οι εραστές των καλών δεν νεκρώνουν το παθητικό μέρος της ψυχής, κλείνοντάς το μέσα τους αδρανές και ακίνητο. Διότι, σε τέτοια περίπτωση, δεν θα είχαν το μέσο με το οποίο να αγαπήσουν το αγαθό και να μισήσουν το πονηρό, ούτε το μέσο μέσω του οποίου να αποξενωθούν από το πονηρό και να οικειωθούν με τον Θεό. Εκείνο όμως που νεκρώνουν είναι η σχέση αυτής της δύναμης με τα πονηρά, μεταφέροντάς την ολόκληρη προς την αγάπη του Θεού, σύμφωνα με την πρώτη και μεγάλη εντολή: «Θα αγαπήσεις», λέει, «Κύριον τον Θεό σου, με όλη σου την ισχύ», πράγμα που ισοδυναμεί με το να λέει, με όλη σου τη δύναμη· ποια είναι αυτή η όλη δύναμη;

Μας δείχνει λοιπόν με αυτά τα λόγια, ότι δεν χωρίζεται από τον Θεό και δεν γίνεται εχθρός Του μόνο εκείνος που διαπράττει την αμαρτία, αλλά και εκείνος που την αγαπά και που επιθυμεί κάτι, δηλαδή εκείνος που διατηρεί προσκόλληση στην καρδιά του προς κάτι από τα επίγεια, διότι αυτό ακριβώς είναι η φιλία προς τον κόσμο. Επομένως, αποδεικνύεται φανερά ότι, ακόμη και αν κάποιος είναι στερημένος από όλα και δεν διαπράττει έμπρακτα την οποιαδήποτε αμαρτία, αλλά μόνο την αγαπά και τη θέλει και διάκειται τρόπον τινά με προσκόλληση προς αυτήν, είναι εχθρός του Θεού, όπως ακριβώς λέει και ο Ιωάννης: «Εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, η αγάπη του Πατρός δεν υπάρχει μέσα του», αλλά και ο Κύριος: «Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου τη διάνοια, με όλη σου τη δύναμη και με όλη σου την ψυχή», ώστε εκείνος που διάκειται με επιθυμία ή εμπαθή σχέση προς οτιδήποτε άλλο, βρίσκεται εκτός αυτής της εντολής. Εμείς όμως, οι άθλιοι και ταλαίπωροι, αφού εγκαταλείψαμε τα μεγάλα, τα ένδοξα και τα υψηλά του κόσμου και ήρθαμε στο μοναστήρι, αγαπούμε άλλοι μεν τα αστραφτερά πανωφόρια, άλλοι τα ωραία χρυσοποίκιλτα ιμάτια, άλλοι τις ζώνες και τους ανάλαβους, άλλοι τα σανδάλια και τα υποδήματα, άλλοι τα απολαυστικά φαγητά και ποτά, έτεροι τις σμίλες, τις βελόνες και τα μαχαίρια ή ακόμη και τα πιο ευτελή από αυτά, και έτσι, ενώ εξαιτίας τους εκπίπτουμε από την αγάπη του Χριστού, του Βασιλέως των πάντων, και γινόμαστε εχθροί Του, δεν το συνειδητοποιούμε, ω αδελφοί!

Αρκούν αυτά για μια μικρή απόδειξη του δικού μας αυτεξουσίου· το οποίο βέβαια περιορίστηκε σε εμάς που γίναμε δούλοι της αμαρτίας, μόνο στο να επιθυμούμε, μη μπορώντας να προχωρήσουμε περαιτέρω. Και γι' αυτό πρέπει να παραδώσουμε τη θέληση στον Χριστό μαζί με ό,τι είναι συνδεδεμένο με το θέλημα, όχι μέσω έργων αλλά μέσω της πίστης και μόνο, με πόνο και κόπο της διάνοιας, ώστε βλέποντας Αυτός που έδωσε τον εαυτό Του ως αντίλυτρο για τις ψυχές μας, ότι επιθυμούμε με όλη την ψυχή, με όλη τη διάνοια και με όλη τη δύναμή μας την ελευθερία από τη δόλια τυραννία της αμαρτίας —διότι η τυραννία δεν είναι τίποτε άλλο παρά η ακούσια κατάσταση εξαιτίας της αμαρτίας, και αν είναι ακούσια, δεν προέρχεται από το αυτεξούσιο— να πραγματοποιήσει την απελευθέρωσή μας μέσω της κοινωνίας με τον Εαυτό Του, σε αυτόν που με τέτοιο τρόπο προσπίπτει σε Αυτόν. Διότι ελεύθερος ανάμεσα στους ανθρώπους και ως ελεύθερος αυτεξούσιος δεν είναι κανείς, παρά μόνο ο Χριστός· και Αυτός ως Θεός και άνθρωπος. Επειδή από τον δούλο της αμαρτίας Αδάμ, ο οποίος ως δούλος δεν ήταν ούτε αυτεξούσιος, μέχρι τη συντέλεια όλοι οι άνθρωποι είναι δούλοι· εκτός μόνο από εκείνους που ελευθερώθηκαν από τον Χριστό, καθώς έχει γραφτεί: «Ο πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη, χοϊκός (χωματένιος)· όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί. Ο δεύτερος άνθρωπος είναι ο Κύριος από τον ουρανό· όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι».

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΝΗ' ΠΕΡΙ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΥΠΟΜΕΝΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΓΕΝΝΑΙΑ ΤΟΥΣ ΚΟΠΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΕΤΗΣ ΓΙΑ ΝΑ ΕΠΙΤΥΧΕΙ ΤΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ Αδελφοί και πατέρες, χαίρομαι για εσάς εγώ ο ταπεινός, διότι πορεύεστε με ομόνοια, ζείτε ειρηνικά και διέρχεστε με υπομονή την περίοδο της νηστείας. Και αυτό αποτελεί τεκμήριο της δικής σας σωτηρίας και της δικής μας ελπίδας. Διότι, πόσο μεγάλο αγαθό είναι η ειρήνη και η ομόνοια μέσα στη συνοδεία, όταν μάλιστα έχουν πλέον απομακρυνθεί τα κακά: η αταξία και η ακαταστασία, η αντιλογία και η καταλαλιά, η ανυπακοή και η υπερηφάνεια και κάθε άλλη πονηρία! Τέτοιοι άνθρωποι, πρώτα απ' όλα, εξασφαλίζουν το αγαθό για τον ίδιο τους τον εαυτό· έπειτα, καθώς προβάλλονται ως υπόδειγμα αρετής στους άλλους, αποκομίζουν από αυτό το μεγαλύτερο κέρδος. Διότι, όπως εκείνοι που γίνονται αίτιοι σκανδάλων είναι κληρονόμοι του «Ουαί», έτσι και εκείνοι που παρακινούν προς την αρετή είναι κληρονόμοι ευλογίας. Και ας μην εκπέσουμε ποτέ, αδελφοί μου, από αυτή την καλή κατάσταση και την αξιέπαινη διαγωγή, ούτε ας σταματήσουμε να αγαπάμε τον Θεό· διότι είναι γραμμένο: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά, με όλη σου την ψυχή, με όλη σου τη δύναμη και με όλη σου τη διάνοια».

Ο δε Ιησούς αποκρίθηκε σε αυτόν ότι πρώτη από όλες τις εντολές είναι: Άκου, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός μας είναι ένας Κύριος. Και θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη την ψυχή σου, και με όλη τη διάνοιά σου, και με όλη τη δύναμή σου. Αυτή είναι η πρώτη εντολή. Και η δεύτερη είναι όμοια με αυτήν: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου. Άλλη εντολή μεγαλύτερη από αυτές δεν υπάρχει.