Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ 12:32

Διότι είναι ένα, όχι με την έννοια ότι ένα πράγμα διαιρέθηκε σε δύο μέρη και δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα, ούτε με την έννοια ότι το ένα ονομάζεται δύο φορές, ώστε ο ίδιος να γίνεται άλλοτε Πατέρας και άλλοτε Υιός του εαυτού του (διότι τέτοια υπήρξε η γνώμη του Σαβελλίου, ο οποίος και καταδικάστηκε ως αιρετικός), αλλά είναι δύο, διότι ο Πατέρας είναι Πατέρας και δεν είναι ο ίδιος Υιός, και ο Υιός είναι Υιός και δεν είναι ο ίδιος Πατέρας. Η φύση όμως είναι μία —διότι το γέννημα δεν είναι ανόμοιο με αυτόν που το γέννησε, εφόσον είναι εικόνα του— και όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα ανήκουν και στον Υιό. Γι' αυτό ο Υιός δεν είναι άλλος Θεός —αφού δεν επινοήθηκε εκ των έξω— επειδή διαφορετικά θα ήταν πολλοί οι θεοί, εάν επινοούνταν κάποια θεότητα ξένη προς εκείνην του Πατέρα. Διότι, παρόλο που ο Υιός είναι κάτι διαφορετικό ως γέννημα, ωστόσο είναι το ίδιο ως Θεός, και ο ίδιος και ο Πατέρας είναι ένα ως προς την ιδιότητα και την οικειότητα της φύσεως και ως προς την ταυτότητα της μίας θεότητος, όπως έχει ήδη λεχθεί. Διότι και το απαύγασμα είναι φως, όχι δεύτερο ως προς τον ήλιο ούτε διαφορετικό φως, ούτε κατά μετουσίαν αυτού, αλλά εξ ολοκλήρου δικό του γέννημα. Ένα τέτοιο γέννημα είναι κατ' ανάγκην ένα φως, και κανείς δεν θα έλεγε ότι αυτά είναι δύο φώτα, αλλά δύο μεν, δηλαδή ο ήλιος και το απαύγασμα, ένα δε το φως εκ του ηλίου το οποίο διά του απαυγάσματος φωτίζει τα πάντα παντού. Έτσι και η θεότητα του Υιού είναι η θεότητα του Πατέρα, γι' αυτό και είναι αδιαίρετη· και κατ' αυτόν τον τρόπο «ένας είναι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν».

Γι' αυτό και υποδηλώνεται μαζί με τον Πατέρα· διότι κανείς δεν θα μπορούσε να κάνει λόγο για πατέρα, εάν δεν υπάρχει υιός. Εκείνος βέβαια που αποκαλεί τον Θεό δημιουργό, δεν υποδηλώνει απαραίτητα και τα δημιουργήματα —διότι ο δημιουργός υπάρχει και πριν από τα δημιουργήματα—, ενώ εκείνος που λέει τη λέξη «Πατέρας», αμέσως μαζί με τον Πατέρα υποδηλώνει και την ύπαρξη του Υιού. Γι' αυτόν τον λόγο και εκείνος που πιστεύει στον Υιό, πιστεύει στον Πατέρα. Διότι πιστεύει στο ίδιον της ουσίας του Πατέρα· και έτσι, μία είναι η πίστη σε έναν Θεό, και εκείνος που προσκυνά και τιμά τον Υιό, στο πρόσωπο του Υιού προσκυνά και τιμά τον Πατέρα. Διότι μία είναι η θεότητα. Και για τον λόγο αυτό, μία είναι η τιμή και μία η προσκύνηση που αποδίδεται στον Πατέρα εν τω Υιώ και μέσω Αυτού· και όποιος προσκυνά με αυτόν τον τρόπο, προσκυνά έναν Θεό. «Διότι ένας Θεός υπάρχει, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από Αυτόν». Όταν λοιπόν ο Πατέρας ονομάζεται «μόνος Θεός» και λέγεται ότι «είναι ένας Θεός», και το «Εγώ είμαι, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει άλλος Θεός» και «Εγώ είμαι ο πρώτος και Εγώ είμαι και έπειτα από αυτά», σωστά λέγεται —διότι είναι ένας Θεός και μόνος και πρώτος—, όμως δεν τα λέει αυτά για να αναιρέσει τον Υιό. Μη γένοιτο· αλλά υπάρχει και ο Ίδιος μέσα στον ένα και μόνο και πρώτο, όντας ο μοναδικός Λόγος και η Σοφία και το απαύγασμα του ενός και μόνου και πρώτου. Είναι δε και ο Ίδιος πρώτος και «πλήρωμα της θεότητος» του πρώτου και μόνου, όντας ολόκληρος και «πλήρης» Θεός.

Πάλι ο αιρετικός, θέλοντας να δείξει ότι το Πνεύμα αποκαλεί Κύριο τον Λόγο του Θεού, λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου». Θέλοντας δε ο Σωτήρας να δείξει ότι όχι μόνο το Πνεύμα αποκαλεί Κύριο τον Χριστό, αλλά και ότι ο ίδιος ο Χριστός είναι Κύριος και Θεός, ερωτηθείς από έναν Ιουδαίο που έλεγε: «Επιστάτη, ποια είναι η πρώτη εντολή;», του λέει: «Θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου· διότι είναι γεγραμμένο: Ο Κύριος και Θεός είναι ένας. Η δεύτερη εντολή: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου. Τότε αποκρίθηκε ο Ιουδαίος: Ορθά είπες, Επιστάτη, ότι ο Θεός είναι ένας». Αυτό δε το έλεγε, για να αρνηθεί τη θεότητα του Υιού. Ο δε Σωτήρας, θέλοντας να συνδέσει τη δική Του κυριότητα με εκείνη του Πατρός, τον ρωτά: «Για τον Χριστό τι λέτε; Τίνος υιός είναι;» Λένε: «Του Δαβίδ». Αποκρίνεται ο Σωτήρας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Αγίω Πνεύματι, Τον αποκαλεί Κύριο; Αν λοιπόν είναι υιός του, πώς Τον αποκαλεί Κύριο;» Πάλι Του έλεγαν, όταν εξέβαλλε τα δαιμόνια: «Αυτός μέσω του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων, εκβάλλει τα δαιμόνια». Έπειτα λέει: «Αν εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια μέσω του Βεελζεβούλ, τα τέκνα σας μέσω τίνος τα εκβάλλουν;»

Το ίδιο κηρύττει και μέσω του κατά Μάρκον Ευαγγελίου· διότι, όταν κάποιος γραμματέας τον πλησίασε και τον ρώτησε ποια είναι η πρώτη από τις εντολές, του αποκρίθηκε λέγοντας τα εξής: «Πρώτη από όλες: Άκου, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός μας είναι ένας Κύριος, και να αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την ψυχή και με όλη σου τη δύναμη. Αυτή είναι η πρώτη· και η δεύτερη είναι όμοια με αυτήν: να αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου. Άλλη εντολή μεγαλύτερη από αυτές δεν υπάρχει. Και του είπε ο γραμματέας: Πολύ σωστά, Διδάσκαλε, στα αλήθεια είπες ότι ένας είναι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν». Αλλά, ενώ ο μεν γραμματέας, που θεωρείται ότι έχει διδαχθεί τη θεοσέβεια μέσω του νόμου, φαίνεται να επαινεί τα λόγια του Σωτήρα, που λέει «Άκου, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου είναι ένας», και βεβαιώνει σαν με όρκο ότι ορθώς ειπώθηκαν —διότι λέει «στα αλήθεια είπες ότι ένας είναι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν»—, εκείνοι δε που καυχώνται ότι γνωρίζουν τα μυστήρια της Καινής Διαθήκης, αυτοί θέλουν να επινοήσουν και 〈δεύτερο〉 〈Θεό〉, 〈ο οποίος χωρίζεται από τον Πατέρα κατά την υπόσταση και τη δύναμη〉.

Αλλά ο Χριστιανός μάς προβάλλει τον γραμματέα των Ιουδαίων, χωρίς να ακούει τον Σωτήρα που λέει: «Ουαί υμίν, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί», και τον θαυμάζει που βεβαιώνει με όρκο ότι «ένας είναι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν», αγνοώντας ότι και τα «δαιμόνια πιστεύουν και φρίττουν». Παρατήρησε δε πώς από τις ίδιες τις προφητικές γραφές συνάγει τα περί του λόγου, ο οποίος διδάσκει τα πρακτέα· τον οποίο και τα παιδιά των Ιουδαίων θα ομολογήσουν ότι γνωρίζουν, εφόσον τον έχουν παραλάβει πριν από εμάς. Αλλά ούτε και ο ίδιος ο Σαβέλλιος αγνοούσε έναν τέτοιον λόγο. Πώς, λοιπόν, επικρίνοντας τους Ιουδαίους και τον Σαβέλλιο, ισχυρίστηκε, μέσα από τις δικές του φράσεις που παρέθεσα, ότι δεν έχουν γνωρίσει τον λόγο; Και επειδή ο ίδιος έχει αποφανθεί προηγουμένως ότι κανείς δεν μπορούσε να γνωρίσει τον Θεό ούτε να γνωρίσει τον λόγο Του, εάν δεν είχε προσλάβει την εικόνα του αόρατου Θεού, δηλαδή τη σάρκα, όπως ο ίδιος ανέφερε (διότι ισχυριζόταν ότι μόνο μέσω της εικόνας γνωρίζεται ο Θεός και ο λόγος Του, θεωρώντας ότι η σάρκα είναι η εικόνα), πρέπει να υπενθυμίσουμε, με βάση τα προκείμενα, ότι και χωρίς την ένσαρκη παρουσία όλοι οι Ιουδαίοι γνώριζαν με ακρίβεια τον λόγο του Θεού και τους λόγους των προφητικών γραφών που παραγγέλλουν τα όσια έργα, μελετώντας τους επισταμένως από την τρυφερή τους ηλικία, και ομολογούσαν τον Θεό ως ποιητή και δημιουργό των πάντων, όπως ακριβώς και ο γραμματέας που το βεβαίωνε αυτό με όρκο.

Και ούτε με αυτόν τον τρόπο του απέδωσε ολοκληρωμένο τον έπαινο, αλλά έδειξε ότι κάτι του έλειπε ακόμη. Διότι το να του πει, «Δεν είσαι μακριά», δείχνει ότι απέχει ακόμη, ώστε να αναζητήσει αυτό που του λείπει. Αν, πάλι, τον επαίνεσε επειδή είπε ότι Ένας είναι ο Θεός και εκτός από Αυτόν δεν υπάρχει άλλος, μην απορήσεις· αλλά και από αυτό μάθε, πώς απαντά σύμφωνα με την αντίληψη εκείνων που τον πλησιάζουν. Διότι, έστω κι αν πουν μύρια όσα για τον Χριστό που είναι ανάξια της δόξας Του, πάντως αυτό τουλάχιστον δεν θα τολμήσουν να το πουν, ότι δηλαδή δεν υπάρχει καθόλου Θεός. Για ποιο λόγο, λοιπόν, επαινεί αυτόν που είπε ότι εκτός από τον Πατέρα δεν υπάρχει άλλος Θεός; Όχι για να εξαιρέσει τον εαυτό Του από το να είναι Θεός· μη γένοιτο· αλλά επειδή δεν ήταν ακόμη ο κατάλληλος καιρός να αποκαλύψει τη θεότητά Του, τον αφήνει να παραμείνει στο προηγούμενο δόγμα και τον επαινεί επειδή γνώριζε καλά τα παλαιά, ώστε να τον καταστήσει δεκτικό και για τη διδασκαλία της Καινής, την οποία θα εισήγαγε στον κατάλληλο καιρό. Άλλωστε, και η φράση «Ένας είναι ο Θεός και εκτός από Αυτόν δεν υπάρχει άλλος», τόσο στην Παλαιά Διαθήκη όσο και παντού, έχει ειπωθεί όχι για την αθέτηση του Υιού, αλλά σε αντιδιαστολή προς τα είδωλα. Επομένως, όταν επαινεί αυτόν που μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο, τον επαινεί με αυτό το σκεπτικό.

Και του είπε ο Γραμματέας: «Πολύ σωστά, Δάσκαλε, αληθινά είπες ότι ένας είναι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν, και το να τον αγαπά κανείς με όλη του την καρδιά, και με όλη του τη σύνεση, και με όλη του την ψυχή, και με όλη του τη δύναμη, και το να αγαπά τον πλησίον του όπως τον εαυτό του, είναι ανώτερο από όλα τα ολοκαυτώματα και τις θυσίες». Και ο Ιησούς, βλέποντας ότι αποκρίθηκε συνετά, του είπε: «Δεν είσαι μακριά από τη βασιλεία του Θεού». Και κανένας πλέον δεν τολμούσε να τον ρωτήσει. Ο μεν Ματθαίος λέει ότι τον πλησίασε για να τον δοκιμάσει, ο δε Μάρκος λέει εδώ ότι αποκρίθηκε συνετά. Άραγε λοιπόν αντιφάσκουν μεταξύ τους;