Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ 12:42

Αλλά θα πεις: «Είμαι και εγώ φτωχός». Έστω· ας γίνει αποδεκτό. Δώσε αυτό που έχεις· διότι ο Θεός δεν ζητά όσα υπερβαίνουν τις δυνάμεις σου. Εσύ δώσε άρτο, κάποιος άλλος ένα ποτήρι κρασί, άλλος ένα ένδυμα, και έτσι από την κοινή συνεισφορά λύνεται η συμφορά του ενός. Ούτε ο Μωυσής συγκέντρωσε τη δαπάνη για τη Σκηνή από έναν μόνο δωρητή, αλλά από ολόκληρο τον λαό. Διότι ο πλούσιος του έφερε χρυσό, κάποιος άλλος άργυρο, ο φτωχός δέρματα, και ο ακόμη φτωχότερος από αυτόν τρίχες. Βλέπεις πώς και ο κοδράντης της χήρας ξεπέρασε τα αφιερώματα των πλουσίων; Διότι εκείνη έδωσε ό,τι ακριβώς είχε, ενώ από εκείνους προσφέρθηκε ένα ελάχιστο μέρος.

Διότι τα πράγματα αυτά δεν κρίνονται με βάση την ποσότητα των όσων δίνονται, αλλά με βάση την περιουσία εκείνων που τα προσφέρουν. Γι' αυτό και εκείνη που πρόσφερε τα δύο λεπτά ξεπέρασε όλους όσους πρόσφεραν πολλά· διότι οι μεν πρόσφεραν ένα μέρος, ενώ αυτή αφιέρωσε όλα της τα υπάρχοντα.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΝΕΙΛΟ Στα μεν βιωτικά πράγματα η ικανότητα δεν ακολουθεί πάντοτε αυτούς που το επιθυμούν (διότι τα μεγάλα έργα ξεπερνούν τις ατομικές δυνάμεις), στα πνευματικά όμως η δύναμη ακολουθεί αυτούς που το επιθυμούν· διότι αυτό που κατορθώνεται σύμφωνα με τις δυνάμεις του καθενός αποδεικνύεται ότι φτάνει ως τον ουρανό. Για παράδειγμα, μια χήρα γυναίκα, επειδή έριξε δύο λεπτά στο ιερό γαζοφυλάκιο, υμνείται ότι ξεπέρασε όλους τους βασιλιάδες και όλες τις βασίλισσες· διότι ο Κριτής δεν έκρινε αυτό που κατατέθηκε, αλλά στεφάνωσε την προαίρεσή της που αφιέρωσε όλη την περιουσία της.

Έχει τη συνήθεια να δωρίζει μεγάλα αντί για μικρά. Διότι, πες μου, τι τόσο μεγάλο προσέφερε, όσο αυτό που έλαβε; Αλλά ο Δεσπότης μας δεν συνηθίζει να προσέχει την ποσότητα, αλλά την αφθονία της προαιρέσεως, και εξαιτίας αυτής ακόμη και τα μικρά γίνονται μεγάλα, και τα μεγάλα πολλές φορές ευτελίζονται, όταν οι πράξεις δεν εκτελούνται με χαρούμενη προθυμία. Γι' αυτό και εκείνη η χήρα στο Ευαγγέλιο, ενώ πολλοί έριχναν πολλά στο γαζοφυλάκιο, ρίχνοντας δύο λεπτά τους ξεπέρασε όλους, όχι επειδή έριξε περισσότερα από τους άλλους, αλλά διότι επέδειξε γενναιόδωρη προαίρεση. Διότι οι άλλοι, λέει, το έκαναν αυτό από το περίσσευμά τους· αυτή όμως έριξε όλα όσα κατείχε. Διότι έριξε ολόκληρο το βιος της. Ας μιμηθούμε και εμείς οι άνδρες τις γυναίκες, και ας μη φανούμε κατώτεροί τους, αλλά ας φροντίσουμε με ζήλο να μην καταναλώνουμε όλη την περιουσία μόνο για τη δική μας απόλαυση, αλλά να λαμβάνουμε πολλή πρόνοια και για εκείνους που έχουν ανάγκη, και να το πράττουμε αυτό με προθυμία και φαιδρότητα. Διότι και ο γεωργός, όταν ρίχνει τους σπόρους στη γη, δεν εκτελεί αυτή την εργασία με σκυθρωπότητα, αλλά χαρούμενος και γεμάτος αγαλλίαση, και νομίζοντας με την προσδοκία του ότι βλέπει κιόλας τα δεμάτια, έτσι αφήνει τους σπόρους στη γη.

Ας κάνουμε εμείς την αρχή· ή μάλλον δεν κάνουμε εμείς πρώτοι την αρχή, διότι Εκείνος έχει ήδη επιδείξει το έλεός Του σε εμάς. Αλλά, αγαπητοί, ας ακολουθήσουμε έστω και δεύτεροι. Διότι, αν οι άνθρωποι ελεούν τον ελεήμονα, έστω κι αν έχει διαπράξει μύρια αμαρτήματα, πόσο μάλλον ο Θεός. Άκουσε τον προφήτη που λέει: «Εγώ δε, είμαι σαν κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού». Τέτοιοι ας γίνουμε, σαν την ελιά ας γίνουμε· ας είμαστε κατάφορτοι από παντού με τα έργα των εντολών· διότι δεν αρκεί να είμαστε σαν την ελιά, αλλά πρέπει να είμαστε και κατάκαρποι. Διότι υπάρχουν κάποιοι που, όταν ελεούν, δίνουν λίγα, είτε μία φορά καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, είτε κάθε εβδομάδα, είτε προσφέροντας ό,τι τύχει. Αυτοί είναι μεν ελιές, αλλά δεν είναι κατάκαρπες, μάλλον είναι ξηρές. Από το γεγονός δηλαδή ότι ελεούν, είναι ελιές· επειδή όμως δεν το κάνουν με γενναιοδωρία, δεν είναι κατάκαρπες ελιές. Αλλά εμείς ας γίνουμε κατάκαρποι. Αυτό που έχω πει πολλές φορές, το λέω και τώρα: το μεγαλείο της ελεημοσύνης δεν φανερώνεται από το μέτρο αυτών που δίνονται, αλλά από την προαίρεση εκείνου που δίνει. Γνωρίζετε τα σχετικά με τη χήρα· είναι καλό να φέρνουμε πάντοτε αυτό το παράδειγμα, ώστε ούτε ο φτωχός να απελπίζεται για τον εαυτό του, βλέποντας εκείνη που προσέφερε τα δύο λεπτά. Κάποιοι προσέφεραν ακόμη και τρίχες κατά την κατασκευή του ναού, και ούτε αυτοί απορρίφθηκαν. Εάν βέβαια, ενώ διέθεταν χρυσάφι, προσέφεραν τρίχες, θα ήταν επικατάρατοι· αν όμως αυτό μόνο είχαν και αυτό προσέφεραν, είναι αποδεκτοί.

Θρέψε αυτόν που πεινά, για να μη θρέψεις τη φωτιά της γέεννας· διότι, καθώς εκείνος τρώει από τα δικά σου, αγιάζει και τα υπολείμματα. Σκέψου πώς έτρεφε τον Ηλία η χήρα· περισσότερο τράφηκε η ίδια παρά τον έθρεψε· περισσότερο έλαβε παρά έδωσε. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και τώρα, και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Διότι δεν πρόκειται για μια στάμνα με αλεύρι, ούτε για ένα δοχείο με λάδι, αλλά για τι; Για εκατονταπλάσια αγαθά, και η αμοιβή για τους τέτοιους ανθρώπους είναι η αιώνια ζωή. Το έλεος του Θεού γίνεται πνευματική τροφή, καθαρό προζύμι. Χήρα ήταν εκείνη, λιμός επικρατούσε, και τίποτα από αυτά δεν την εμπόδισε· είχε παιδιά, και ούτε έτσι εμποδίστηκε. Αυτή έγινε ίση με εκείνη τη χήρα που προσέφερε τα δύο λεπτά. Δεν είπε μέσα της: «Τι θα κερδίσω από αυτόν; Αυτός εμένα έχει ανάγκη· αν είχε κάποια δύναμη, δεν θα πεινούσε, θα είχε σταματήσει την ξηρασία, δεν θα υπέφερε από τα ίδια δεινά· ίσως να έχει αμαρτήσει και αυτός απέναντι στον Θεό». Τίποτα από αυτά δεν σκέφτηκε. Βλέπεις πόσο καλό είναι να ευεργετείς με απλότητα, και να μην είσαι υπερβολικά περίεργος και καχύποπτος για αυτόν που ευεργετείται; Αν ήθελε να εξετάσει τα πράγματα με περιέργεια, θα είχε διστάσει, δεν θα είχε πιστέψει. Έτσι και ο Αβραάμ, αν ήθελε να πολυπραγμονήσει, δεν θα είχε φιλοξενήσει αγγέλους.

Β΄. Προς αυτήν λοιπόν τη μακάρια και αγήρατη κληρονομία μετέστη σήμερα ο μακάριος Φιλογόνιος. Ποιος λόγος λοιπόν θα μπορούσε να σταθεί εφάμιλλος για έναν άνθρωπο που αξιώθηκε τέτοιας ευλογημένης κληρονομιάς; Δεν υπάρχει κανένας. Τι λοιπόν, πες μου, θα σιωπήσουμε εξαιτίας αυτού; Και για ποιον λόγο έχουμε συγκεντρωθεί; Ή μήπως θα πούμε ότι δεν θα μπορέσουμε να φτάσουμε το μέγεθος των έργων του; Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο είναι αναγκαίο να μιλήσουμε, επειδή και αυτό αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του εγκωμίου, όταν δηλαδή τα λόγια δεν μπορούν να εξισωθούν με τα έργα· διότι για εκείνους που τα κατορθώματά τους ξεπερνούν τη θνητή φύση, είναι ολοφάνερο ότι και τα εγκώμια ξεπερνούν την ανθρώπινη γλώσσα. Όμως δεν θα απορρίψει εξαιτίας αυτού τα δικά μας λόγια, αλλά θα μιμηθεί τον ίδιο τον Δεσπότη· διότι και Εκείνος, στη χήρα που προσέφερε μόνο δύο οβολούς, δεν της έδωσε ανταμοιβή για δύο μόνο οβολούς. Γιατί άραγε; Διότι δεν έδωσε προσοχή στην ποσότητα των χρημάτων, αλλά στον πλούτο της εσωτερικής διαθέσεως. Διότι, αν μεν εξετάσεις τα χρήματα, η φτώχεια είναι μεγάλη· αν όμως αναλύσεις την προαίρεση, θα δεις τον ανέκφραστο θησαυρό της μεγαλοψυχίας. Επομένως, αν και τα δικά μας είναι μικρά και ευτελή, ωστόσο αυτά έχουμε· και αν υπολείπονται της μεγαλοψυχίας του γενναίου και δίκαιου Φιλογονίου, εντούτοις και αυτό θα αποτελούσε μέγιστο δείγμα της δικής του μεγαλοψυχίας, το να μην απορρίπτει ούτε τα μικρά, αλλά να τα αποδέχεται ισότιμα με εκείνα των πλουσίων.

Διότι, όπως ακριβώς από τον πλούσιο ζητείται λόγος για την ελεημοσύνη, έτσι και από τον φτωχό ζητείται λόγος για την υπομονή του· ή μάλλον όχι μόνο για την υπομονή, αλλά και για την ίδια την ελεημοσύνη· επειδή η φτώχεια δεν αποτελεί εμπόδιο για την ελεημοσύνη. Και μάρτυρας αυτού είναι η χήρα που προσέφερε τα δύο λεπτά, και η οποία ξεπέρασε εκείνους που κατέθεσαν πολλά, μέσω εκείνης της μικρής της προσφοράς. Δεν εξετάζονται όμως με πολλή ακρίβεια μόνο οι πλούσιοι και οι φτωχοί, αλλά και οι άρχοντες και οι δικαστές, για το αν διέφθειραν το δίκαιο, αν εξέδωσαν απόφαση για τους δικαζομένους για να κάνουν χάρη σε κάποιον ή από εμπάθεια, αν παρασυρόμενοι από κολακείες έδωσαν την ψήφο τους αντίθετα προς το ορθό, αν από μνησικακία αδίκησαν εκείνους που δεν είχαν διαπράξει κανένα αδίκημα. Και όχι μόνο οι κοσμικοί άρχοντες, αλλά και οι προεστώτες των Εκκλησιών θα δώσουν λόγο για τη δική τους εξουσία· και μάλιστα αυτοί είναι που υπέχουν σε μεγαλύτερο βαθμό τις πιο σκληρές και βαριές ευθύνες. Διότι και εκείνος που έχει επιφορτιστεί με τη διακονία του θείου λόγου θα εξεταστεί εκεί με ακρίβεια, εάν, είτε από οκνηρία είτε από φθόνο, παρέλειψε να πει κάτι από όσα έπρεπε, και εάν απέδειξε με τα έργα του ότι τα δίδαξε όλα και δεν απέκρυψε τίποτα από τα πνευματικά ωφέλιμα. Και πάλι, εκείνος που έλαβε το αξίωμα του επισκόπου, όσο σε μεγαλύτερο αξίωμα έχει ανεβεί, τόσο περισσότερο λόγο θα κληθεί να δώσει, όχι μόνο για τη διδασκαλία και την προστασία των φτωχών, αλλά και για τον έλεγχο των χειροτονιών και για χιλιάδες άλλα ζητήματα.

Μιμήσου εκείνη τη χήρα στην Παλαιά Διαθήκη, η οποία είχε μια χούφτα αλεύρι στη στάμνα και λίγο λάδι στο δοχείο, και από αυτά φιλοξένησε τον προφήτη· ή εκείνη στο Ευαγγέλιο, η οποία ρίχνοντας δύο οβολούς ξεπέρασε τους πάντες· διότι προσέφερε όλη της την περιουσία. Αλλά τι λες; Είμαι φτωχός και δεν έχω χρήματα. Δύο οβολούς δεν έχεις;

Η φτώχεια δεν αποτελεί εμπόδιο για την ελεημοσύνη. Και μάρτυρας είναι η χήρα, η οποία έριξε τα δύο λεπτά, ξεπερνώντας εκείνους που κατέθεσαν πολλά. — Ο τυφλός, όταν ελεείται, γνωρίζει πώς να οδηγεί προς τη βασιλεία των ουρανών, και εκείνος που προσκρούει στους τοίχους και γλιστρά στους λάκκους, αυτός ακριβώς γίνεται οδοποιός για την ανάβαση προς τους ουρανούς.

«Σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό, σε αυτούς που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή Του.» «Αφού κάθισε ο Ιησούς απέναντι από το γαζοφυλάκιο, παρατηρούσε πώς τα πλήθη έριχναν χάλκινα νομίσματα στα δώρα του Θεού· και οι πλούσιοι έριχναν πολλά. Και όταν ήλθε μία φτωχή χήρα, έριξε δύο λεπτά, που ισοδυναμούν με έναν κοδράντη. Και αφού προσκάλεσε τους μαθητές Του ο Ιησούς, τους είπε: Αλήθεια σας λέω, ότι αυτή η φτωχή χήρα έριξε περισσότερα από όλους όσους έριξαν στο γαζοφυλάκιο. Διότι όλοι έριξαν από το περίσσευμά τους· αυτή όμως από το υστέρημά της, έριξε όλα όσα είχε, ολόκληρο το βιος της.» «Ακούσατε ότι ελέχθη στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις.»

Είναι αρεστό στον Θεό καθετί που προσφέρεται σύμφωνα με τη δύναμη του καθενός γνήσια και από τα βάθη της ψυχής, ακόμη κι αν φανεί μικρό σε σύγκριση με μεγάλα πράγματα. Εκείνος άλλωστε δεν απώθησε ούτε τη χήρα που προσέφερε τα δύο λεπτά, όποια κι αν ήταν αυτή η χήρα και ό,τι κι αν σήμαιναν τα δύο λεπτά: είτε επρόκειτο για ψυχή που χήρεψε από την κακία και, αφού απέβαλε τον παλαιό νόμο σαν να ήταν σύζυγος, δεν ήταν ακόμη άξια της ύψιστης ένωσης (συνάφειας) με τον Λόγο και Θεό, Του προσέφερε όμως ως αρραβώνα, σαν άλλα λεπτά, τον μέχρι τότε σύμμετρο λόγο και βίο, ή την πίστη και την αγαθή συνείδηση, ή την έξη και την ενέργεια προς τα καλά, ή την κατάλληλη σε αυτά θεωρία και πράξη, ή την ανάλογη γνώση και αρετή· είτε επρόκειτο για τα λίγο ανώτερα από αυτά, εννοώ τους πνευματικούς λόγους που ενυπάρχουν στον φυσικό και στον γραπτό νόμο, τους οποίους η ψυχή, αφού τους απέκτησε, επιθυμώντας να ενωθεί μόνο με τον Λόγο και Θεό, τους προσφέρει μέσα από την έκσταση και την εγκατάλειψή τους σαν να αποτελούσαν ολόκληρο τον βίο και τη ζωή της, και δέχεται να χηρέψει, σαν από συζύγους, από τους καταναγκαστικούς τρόπους, τους θεσμούς και τα έθιμα της φύσης και του νόμου, είτε τέλος ο λόγος (η Γραφή) υπαινίσσεται μέσα από το γράμμα που εκπληρώθηκε ιστορικά κάτι άλλο, πνευματικότερο από αυτά, το οποίο μπορούν να κατανοήσουν (θεωρήσουν) μόνο όσοι έχουν καθαρή διάνοια. Διότι, όταν όλα συγκρίνονται με τον εποπτικό λόγο της θεολογίας, όσα φαίνονται στους ανθρώπους μεγάλα ως προς την αρετή, αποδεικνύονται μικρά.

Διότι η ασθένεια είναι αξιοσυγχώρητη και όχι αξιοτιμώρητη, και είναι μάλλον αποδεκτό και όχι μεμπτό εκείνο που είναι εφικτό και δυνατό να γίνει, και μάλιστα από εσάς που έχετε θέσει ως σκοπό την αγάπη για χάρη του Θεού. Και στον Θεό άλλωστε είναι αγαπητό καθετί που προσφέρεται κατά δύναμη, γνήσια, μέσα από την ψυχή, έστω κι αν φανεί πως είναι μικρό σε σύγκριση με μεγάλα πράγματα. Εκείνος άλλωστε δεν απέρριψε ούτε τη χήρα που πρόσφερε τα δύο λεπτά, όποια κι αν ήταν κάποτε αυτή η χήρα και τα δύο της λεπτά: είτε δηλαδή συμβολίζει την ψυχή που χηρεύει από την κακία και αποβάλλει σαν σύζυγο τον παλαιό νόμο, χωρίς να είναι ακόμη άξια για την απόλυτη ένωση με τον Λόγο και Θεό, η οποία όμως του προσφέρει ως αρραβώνα, σαν τα λεπτά, τον μέχρι τότε σύμμετρο λόγο και βίο της, ή την πίστη και την αγαθή συνείδηση, ή την έξη προς το καλό και την ενέργεια, ή την πρόσφορη σε αυτά θεωρία και πράξη, ή την ανάλογη γνώση και αρετή, ή εκείνα που είναι λίγο ανώτερα από αυτά, εννοώ δηλαδή τους λόγους που ενυπάρχουν στον φυσικό και στον γραπτό νόμο· αυτούς τους λόγους η ψυχή, αφού τους αποκτήσει, μέσω της έκστασης από αυτούς και της εγκατάλειψής τους σαν να ήταν ολόκληρος ο βίος και η ζωή της, επειδή επιθυμεί να ενωθεί μόνο με τον Λόγο και Θεό, τους προσφέρει, και αποδέχεται να χηρεύσει από τους καταναγκαστικούς τρόπους, τους θεσμούς και τα έθιμα της φύσης και του νόμου σαν από συζύγους, είτε ο λόγος της Γραφής αινίσσεται μέσω του ιστορικά εκπληρωμένου γράμματος κάτι άλλο πνευματικότερο από αυτά, το οποίο μπορούν να θεωρήσουν μόνο όσοι έχουν καθαρή διάνοια.

Συγχρόνως δε, μέσω αυτών, διδάσκει και τους αποστόλους να μη συμπεριφέρονται κατά το παράδειγμα των Γραμματέων, αλλά να μιμούνται τον ίδιο. Διότι, εφόσον τους καθιστούσε δασκάλους, εύλογα τους δίνει και συμβουλές για τον τρόπο ζωής τους. «Και αφού κάθισε ο Ιησούς απέναντι από το γαζοφυλάκιο, παρατηρούσε πώς το πλήθος ρίχνει νομίσματα στο γαζοφυλάκιο. Και πολλοί πλούσιοι έριχναν πολλά, και αφού ήλθε μία φτωχή χήρα, έριξε δύο λεπτά, δηλαδή έναν κοδράντη. Και προσκαλώντας τους μαθητές του, τους λέγει: Αλήθεια σας λέγω, ότι αυτή η φτωχή χήρα έριξε περισσότερα από όλους όσοι έριξαν στο γαζοφυλάκιο. Διότι όλοι έριξαν από το περίσσευμά τους, αυτή όμως, από το υστέρημά της, έριξε όλα όσα είχε, ολόκληρο το βιος της.» Επικρατούσε κάποιο θαυμαστό έθιμο στους Ιουδαίους, σύμφωνα με το οποίο όσοι είχαν την οικονομική άνεση και το επιθυμούσαν, έριχναν χρήματα στο θησαυροφυλάκιο του ναού (διότι αυτό ονομαζόταν γαζοφυλάκιο), ώστε να συντηρούνται από αυτά και οι ιερείς και οι φτωχοί και οι χήρες. Ενώ, λοιπόν, πολλοί έπρατταν αυτό, προσήλθε και μια χήρα, η οποία απέδειξε ότι η προαίρεσή της ήταν πλουσιότερη από την οικονομική της δύναμη.