Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ 16:9

Προσεύχεται στον Πατέρα· έπειτα συλλαμβάνεται. Ο Πέτρος αποκόπτει το αυτί του δούλου. Ο νεανίσκος φεύγει γυμνός. Ο Ιησούς οδηγείται στον Καϊάφα. Καταθέτουν μαρτυρίες εναντίον του. Ομολογεί ότι είναι Υιός του Θεού. Ο Πέτρος τον αρνείται. Ο Ιησούς οδηγείται στον Πιλάτο· σταυρώνεται. Ήταν εκεί η Μαρία του Ιακώβου του μικρού, και η Μαγδαληνή, και η Σαλώμη. Ο Ιωσήφ παραλαμβάνει το σώμα του Ιησού. Ήλθαν οι γυναίκες μετά το Σάββατο, φέρνοντας αρώματα. Είδαν τον άγγελο στο μνημείο και φοβήθηκαν. Αφού αναστήθηκε, ο Χριστός εμφανίστηκε στη Μαρία, από την οποία είχε εκβάλει τα επτά δαιμόνια. Εκείνη το ανέφερε στους μαθητές· εκείνοι όμως απίστησαν. Έπειτα εμφανίστηκε στους δύο στον δρόμο, έπειτα στους έντεκα· και τους επέπληξε για την απιστία τους. Και τους απέστειλε να κηρύττουν, και να βαπτίζουν, και να επιτελούν σημεία. Έπειτα ανελήφθη.

εʹ. Εμφανίστηκε πρώτα στη Μαρία τη Μαγδαληνή· γι' αυτήν ο Ευσέβιος στα «Προς Μαρίνον» αναφέρει ότι είναι διαφορετική Μαρία από εκείνη που είδε τον νεανίσκο· ή ίσως και οι δύο κατάγονταν από τα Μάγδαλα. στʹ. Ο Ευσέβιος Καισαρείας αναφέρει ότι η Μαρία η Μαγδαληνή και η Μαρία του Ιακώβου ετοίμασαν αρώματα· δεν είναι όμως αυτές που ήρθαν το πρωί μόλις ανέτειλε ο ήλιος, αλλά κάποιες άλλες ανώνυμες. Διότι ήταν πολλές εκείνες που είχαν συναναβεί με τον Σωτήρα από τη Γαλιλαία· γι' αυτό και δεν καταφθάνουν μέσα στη νύχτα, αλλά το πρωί, και αφού άκουσαν την εντολή να αναγγείλουν τα γεγονότα στους μαθητές και στον Πέτρο, έφυγαν, και δεν είπαν τίποτα σε κανέναν, επειδή φοβούνταν· διότι, καθώς έφθασαν μετά την ανατολή του ηλίου, δεν αξιώνονται ούτε να δουν τον Σωτήρα. Ούτε ήταν δυνατόν η Μαγδαληνή, έπειτα από τόσες εμφανίσεις, έχοντας πια ανατείλει ο ήλιος, να απορεί και να αγνοεί ποιος θα αποκυλίσει τον λίθο. ζʹ. Του Ευσεβίου, από τα «Προς Μαρίνον».

Βρίσκουμε, λοιπόν, συνολικά τρεις Μαρίες κατά το πάθος του Χριστού, μαζί με τις άλλες γυναίκες: πρώτη μεν τη Θεοτόκο, δεύτερη την αδελφή της, τη Μαρία του Κλεωπά, και τρίτη τη Μαγδαληνή. Κάποιοι, όμως, ισχυρίζονται ότι υπάρχουν δύο Μαγδαληνές: η μία είναι εκείνη στο «ὀψὲ Σαββάτων» κατά τον Ματθαίο, και η άλλη είναι εκείνη κατά τον Ιωάννη, η οποία ήλθε το πρωί στο μνήμα. Αυτή η δεύτερη θεωρούν ότι είναι εκείνη που αναφέρεται και στον Μάρκο, από την οποία είχε εκβάλει επτά δαιμόνια. Διότι, υπονοώντας ότι υπήρχε και άλλη, διαφορετική Μαγδαληνή, ο Μάρκος το επισήμανε αυτό λέγοντας: «Αφού αναστήθηκε νωρίς το πρωί της πρώτης ημέρας της εβδομάδας, εμφανίστηκε πρώτα στη Μαρία τη Μαγδαληνή, από την οποία είχε εκβάλει επτά δαιμόνια». Και ίσως αυτή να είναι εκείνη που άκουσε το «Μή μου ἅπτου», και όχι η Μαγδαληνή που αναφέρεται στον Ματθαίο.

βʹ. Και εάν βέβαια γίνει δεκτό ότι αυτό το τμήμα είναι αληθές, πρέπει να ερμηνεύσουμε το νόημα του αναγνώσματος. Εάν, λοιπόν, διαχωρίσουμε το νόημα του λόγου, δεν θα το βρούμε αντίθετο με όσα έχουν ειπωθεί από τον Ματθαίο, ότι δηλαδή ο Σωτήρας αναστήθηκε «αργά το Σάββατο». Διότι το χωρίο του Μάρκου «ἀναστὰς δὲ πρωῒ τῇ μιᾷ τοῦ Σαββάτου», θα το διαβάσουμε με διαχωρισμό (παύση)· και μετά το «ἀναστὰς δέ» (και αφού αναστήθηκε), θα βάλουμε σημείο στίξης, και θα διαχωρίσουμε το νόημα από τα όσα ακολουθούν. Έπειτα, το μεν «αναστάς» θα το ανάγουμε στο χωρίο του Ματθαίου «αργά το Σάββατο» (ὀψὲ Σαββάτων)· διότι τότε είχε αναστηθεί. Το δε επόμενο, επειδή αποτελεί τη βάση ενός άλλου νοήματος, ας το συνδέσουμε με τα όσα ακολουθούν στη συνέχεια: δηλαδή ότι «πρωί τη μια του Σαββάτου φανερώθηκε στη Μαρία τη Μαγδαληνή». Αυτό εξάλλου δήλωσε και ο Ιωάννης, όταν μαρτύρησε και αυτός ότι φανερώθηκε στη Μαγδαληνή «πρωί τη μια του Σαββάτου». Έτσι λοιπόν, και κατά τον Μάρκο, φανερώθηκε σε αυτήν το πρωί. Όχι ότι αναστήθηκε το πρωί, αλλά πολύ νωρίτερα, κατά τον Ματθαίο, «αργά το Σάββατο». Διότι, ενώ αναστήθηκε τότε, φανερώθηκε στη Μαρία όχι τότε, αλλά το πρωί. Ώστε με αυτόν τον τρόπο να παρουσιάζονται εδώ δύο χρονικές στιγμές: αφενός ο χρόνος της αναστάσεως, το «αργά το Σάββατο», αφετέρου ο χρόνος της εμφανίσεως του Σωτήρος, το «πρωί», τον οποίο κατέγραψε ο Μάρκος λέγοντας (πράγμα που πρέπει να διαβαστεί με παύση) «Αναστάς δε»· έπειτα, βάζοντας στίξη, πρέπει να ειπωθεί το εξής: «πρωί τη μια του Σαββάτου φανερώθηκε στη Μαρία τη Μαγδαληνή, από την οποία είχε βγάλει επτά δαιμόνια».

Αν όμως το όνομα της Μαγδαληνής, που προστίθεται και στους δύο ευαγγελιστές, προκαλεί σύγχυση στη σκέψη, δεν πρέπει να συγχέουμε τη θεία Γραφή εξαιτίας μιας λέξης ή ενός ονόματος, πράγμα που συχνά συμβαίνει να έχει προστεθεί και από αντιγραφικό σφάλμα. Διότι, είτε πρέπει να θεωρήσουμε ότι και οι δύο αυτές κατάγονταν από την ίδια πόλη ή κώμη της Μαγδαληνής, είτε ότι προστέθηκε σε μία από αυτές το επωνύμιο της Μαγδαληνής επειδή ο αντιγραφέας έσφαλε μία φορά στην αρχή, με αποτέλεσμα όσοι τον ακολούθησαν αργότερα να παρασυρθούν από το πρώτο σφάλμα. Το ότι αυτό συνέβη και σε άλλη περίπτωση, θα το αποδείξουμε λίγο αργότερα. Αλλά όπως ακριβώς σε τέτοιες περιπτώσεις υπαγορεύτηκε σωστά στην αρχή, αλλά λόγω σφάλματος όσων ακολούθησαν, οι οποίοι δεν απέδωσαν με ακρίβεια την αλλαγή, συνέβη να προκύπτουν ορισμένα ζητήματα, έτσι θα μπορούσε κανείς να πει ότι έγινε και με το επωνύμιο της Μαγδαληνής, το οποίο έχει τεθεί περιττώς στη μία Μαρία. Εάν αυτό αφαιρεθεί, επιλύεται κάθε ζήτημα και κανείς δεν απορεί πλέον με τα αντίστοιχα χωρία. Επιπλέον, «αργά το Σάββατο», δηλαδή βαθιά μέσα στη νύχτα, όσα αναφέρονται στον Ματθαίο εθεάθησαν από τη Μαγδαληνή και την άλλη Μαρία. Και «το πρωί, ενώ ήταν ακόμη σκοτάδι», μία άλλη Μαρία έφτασε στον ίδιο τόπο και αρχικά μεν απορούσε που δεν βρήκε το σώμα του Σωτήρος, ύστερα όμως τον είδε και η ίδια με τα μάτια της. Είναι όμως καλύτερο να μην υποθέσουμε σφάλμα στα χωρία αυτά, αλλά να πούμε ότι πράγματι οι Μαγδαληνές ήταν δύο, όπως ακριβώς αποδείξαμε ότι τέσσερις ήταν οι Μαρίες. Δεν είναι καθόλου άτοπο να λέμε ότι δύο Μαρίες κατάγονταν από την ίδια πόλη, τη Μαγδαληνή, και να μην απορούμε πλέον καθόλου, αλλά να δεχθούμε ότι άλλη είναι η Μαγδαληνή που αναφέρεται «αργά το Σάββατο» στον Ματθαίο, και άλλη πάλι –αν και αυτή Μαγδαληνή– εκείνη που αναφέρεται στον Ιωάννη ότι ήρθε «το πρωί» στο μνημείο. Αυτή είναι και εκείνη που δηλώνεται στον Μάρκο, σύμφωνα με ορισμένα αντίγραφα, από την οποία είχε εκβάλει επτά δαιμόνια. Και είναι εύλογο αυτή να είναι που άκουσε το «Μη μου άπτου», και όχι εκείνη που αναφέρεται στον Ματθαίο. Διότι, έστω κι αν και εκείνη καταγόταν επίσης από τη Μαγδαληνή, η θεία Γραφή δεν μαρτυρεί τα ίδια πράγματα και για αυτήν.

δʹ. Εάν όμως γινόταν αποδεκτό ότι δεν πρόκειται για την ίδια, αλλά ότι είναι άλλη εκείνη που έφθασε αργά το Σάββατο σύμφωνα με τον Ματθαίο μαζί με την άλλη Μαρία, και άλλη η αναφερόμενη από τον Ιωάννη που ήλθε μόνη της στο μνημείο το πρωί της πρώτης ημέρας της εβδομάδας, ενώ ήταν ακόμη σκοτάδι, τότε κάθε αμφιβολία θα διαλυόταν: ότι δηλαδή οι μεν πρώτες, οι οποίες έφθασαν αργά το Σάββατο, όντας πιο πρόθυμες και πιο πιστές, αξιώθηκαν και να ακούσουν το «χαίρετε» από τον Σωτήρα, και να τον προσκυνήσουν, και να κρατήσουν τα πόδια του· ενώ η Μαρία κατά τον Ιωάννη, ούσα διαφορετική από εκείνες, συναντήθηκε (με τον Κύριο) αργότερα, το πρωί· και αυτή είναι η ίδια κατά τον Μάρκο από την οποία είχε εκβάλει επτά δαιμόνια· και ότι η ψυχή της ήταν πάρα πολύ ταραγμένη και η ίδια πιο ολιγόπιστη, ώστε να στέκεται και να κλαίει, και να υποθέτει ότι αφαίρεσαν το σώμα του Σωτήρα από το μνημείο, και ότι μεταφέρθηκε σε άλλη γη· και τόσο πολύ βρισκόταν σε σύγχυση η ψυχή της, ώστε ούτε να εκπλαγεί από τους δύο αγγέλους που της εμφανίστηκαν μέσα στο μνήμα, ούτε να αναγνωρίσει τον ίδιο τον Σωτήρα που της φανερώθηκε, αλλά να νομίσει ότι είναι ο κηπουρός.

ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΜΥΡΟΦΟΡΩΝ Στην οποία γίνεται λόγος και για το ότι πρώτη η Θεοτόκος είδε τον Κύριο αναστημένο εκ νεκρών Η Ανάσταση του Κυρίου είναι η ανακαίνιση της ανθρώπινης φύσεως· είναι η αναζωογόνηση και η ανάπλαση του πρώτου Αδάμ, ο οποίος, εξαιτίας της αμαρτίας, καταπόθηκε από τον θάνατο και, διά του θανάτου, επέστρεψε στη γη από την οποία πλάστηκε· και είναι η επάνοδός του στην αθάνατη ζωή. Όπως λοιπόν εκείνον, όταν στην αρχή πλαττόταν και ζωοποιούνταν, δεν τον είδε κανένας άνθρωπος —διότι εκείνη την ώρα δεν υπήρχε ακόμη κανείς από τους ανθρώπους—, μετά όμως τη λήψη της πνοής της ζωής, διά του θείου εμφυσήματος, πρώτη από όλους τον είδε γυναίκα, διότι η Εύα ήταν η πρώτη μετά από εκείνον μεταξύ των ανθρώπων· έτσι και τον δεύτερο Αδάμ, ο οποίος είναι ο Κύριος, όταν ανασταινόταν από τους νεκρούς, δεν τον είδε κανένας άνθρωπος· διότι κανείς από τους οικείους Του δεν ήταν παρών, και οι στρατιώτες που φύλαγαν το μνήμα, συγκλονισμένοι από τον φόβο, έγιναν σαν νεκροί. Μετά όμως την Ανάσταση, πρώτη από όλους Τον είδε γυναίκα, όπως ακούσαμε σήμερα τον Μάρκο να ευαγγελίζεται· διότι λέγει: «Αφού αναστήθηκε ο Ιησούς πρωί, την πρώτη ημέρα της εβδομάδας, φανερώθηκε πρώτα στη Μαρία τη Μαγδαληνή».

Επειδή φοβούνταν· είτε φοβούνταν τους Ιουδαίους, είτε, κυριευμένες από τον φόβο του οράματος, έχασαν τον νου τους. Και για αυτόν τον λόγο δεν είπαν τίποτα σε κανέναν, έχοντας ξεχάσει ακόμη και αυτά που άκουσαν. «Όταν αναστήθηκε ο Ιησούς, το πρωί της πρώτης ημέρας της εβδομάδας, εμφανίστηκε πρώτα στη Μαρία τη Μαγδαληνή, από την οποία είχε εκβάλει επτά δαιμόνια. Εκείνη πήγε και το ανήγγειλε σε εκείνους που ήταν μαζί του, οι οποίοι πενθούσαν και έκλαιγαν.»

Και εκείνοι, όταν άκουσαν ότι ζει και ότι θεάθηκε από αυτήν, δεν πίστεψαν. Ύστερα από αυτά, φανερώθηκε με άλλη μορφή σε δύο από αυτούς καθώς περπατούσαν, πορευόμενοι προς τους αγρούς· και εκείνοι, αφού επέστρεψαν, το ανήγγειλαν στους υπολοίπους· αλλά ούτε και σε εκείνους πίστεψαν· αργότερα, φανερώθηκε στους έντεκα την ώρα που κάθονταν στο τραπέζι, και τους επέπληξε για την απιστία τους και τη σκληροκαρδία τους, επειδή δεν πίστεψαν αυτούς που τον είχαν δει αναστημένο.» «Αναστάς δε ο Ιησούς»· εδώ βάλε στίξη, και έπειτα πες: Νωρίς το πρωί της πρώτης ημέρας της εβδομάδας, φάνηκε στη Μαρία τη Μαγδαληνή· διότι δεν αναστήθηκε το πρωί. Επειδή, ποιος ξέρει πότε αναστήθηκε; Αλλά φανερώθηκε το πρωί, την ημέρα της Κυριακής· διότι αυτή είναι η πρώτη ημέρα μετά το Σάββατο, δηλαδή της εβδομάδας, την οποία παραπάνω ονόμασε «μία των Σαββάτων»· στη Μαρία τη Μαγδαληνή, από την οποία είχε βγάλει επτά δαιμόνια, δηλαδή πολλά· διότι η Γραφή συνηθίζει να χρησιμοποιεί τον αριθμό επτά για να δηλώσει πλήθος· όπως στο «η στείρα γέννησε επτά», ή επτά δαιμόνια, που είναι τα αντίθετα των επτά πνευμάτων της αρετής· όπως πνεύμα έλλειψης φόβου Θεού, πνεύμα ασυνεσίας, πνεύμα αγνωσίας, πνεύμα ψεύδους, και όσα άλλα είναι αντίπαλα των χαρισμάτων του Πνεύματος· ύστερα από αυτά, φάνηκε με άλλη μορφή σε δύο από αυτούς που περπατούσαν· για αυτούς ομιλεί και ο Λουκάς· Και εκείνοι το ανήγγειλαν στους υπολοίπους· αλλά ούτε και σε εκείνους πίστεψαν.