Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ 4:39

Διότι, όπως ακριβώς σε ένα βαλάντιο αποθηκεύονται χρυσά νομίσματα και άργυρος, τα οποία φέρουν αμφότερα την εικόνα και την επιγραφή του ονόματος ενός βασιλιά, αλλά ο τραπεζίτης που τα φυλάσσει γνωρίζει την υπεροχή του χρυσού έναντι της υποδεέστερης αξίας του αργύρου, έτσι, έστω και αν σε μία Γραφή έχουν γραφτεί τα σχετικά με τη θεότητα του Υιού και τα σχετικά με το σώμα που φόρεσε για εμάς από τη Μαρία, εμείς ωστόσο θα διακρίνουμε το καθένα από αυτά ως συνετοί μαθητές του ενός και αληθινού Διδασκάλου. Όσα λόγια και έργα, λοιπόν, είναι ταπεινά, να θεωρείς ότι έχουν γραφτεί για το σώμα του Ιησού· όσα όμως γραφόμενα είναι ένδοξα, για τη θεότητα του Λόγου. Όταν πεινάει μετά τη νηστεία, πρόκειται για αδυναμία του σώματος· όταν όμως από πέντε άρτους τρέφει πέντε χιλιάδες, χωρίς να υπολογίζονται τα παιδιά και οι γυναίκες, και περισσεύουν δώδεκα κοφίνια από κλάσματα, πρόκειται για έργο της θεότητας του Λόγου. Όταν κοιμάται στο προσκέφαλο μέσα στο πλοίο, πρόκειται για έργο σωματικής ανάπαυσης· όταν περπατά πάνω στη θάλασσα και επιτιμά τα κύματα και τους ανέμους λέγοντας «σιώπα, πεφίμωσο», αμέσως ακούει όσους βρίσκονται στο πλοίο να ομολογούν με όρκο: «Αληθώς είσαι Υιός του Θεού».

ΜΑΡΚΟΣ. Και σηκώνεται μεγάλη θύελλα ανέμου· και τα κύματα έπεφταν μέσα στο πλοίο, ώστε αυτό ήδη να γεμίζει. Και αυτός βρισκόταν στην πρύμνη και κοιμόταν πάνω στο προσκέφαλο. Και τον ξυπνούν και του λένε: Διδάσκαλε, δεν σε νοιάζει που χανόμαστε; Και αφού εγέρθηκε, επιτίμησε τον άνεμο, και είπε στη θάλασσα: Σιώπα, φιμώσου. Και κόπασε ο άνεμος, και έγινε μεγάλη γαλήνη. Και τους είπε: Γιατί είστε τόσο δειλοί; Πώς δεν έχετε πίστη; ΠΡΑΞΕΙΣ.

Εσύ όμως να ακούς και εκείνους που λένε ότι «ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου» και ότι «ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς». Πρόσεχε δε με ακρίβεια και τα λόγια του Κυρίου, ότι, όταν μας διδάσκει περί του Πατρός, γνωρίζει να χρησιμοποιεί αυθεντικές και δεσποτικές εκφράσεις, λέγοντας: «Θέλω, καθαρίσου», και «Σιώπα, βουβάσου», και «Εγώ όμως σας λέω», και το «Άλαλο και κουφό δαιμόνιο, εγώ σε προστάζω», και όλα τα παρόμοια· ώστε, μέσω αυτών μεν να γνωρίσουμε τον Δεσπότη και Δημιουργό μας, μέσω εκείνων δε να διδαχθούμε για τον Πατέρα του Δεσπότη και Δημιουργού μας.

Από τώρα λοιπόν τον γνωρίζετε και τον έχετε δει. Διότι γνωρίσαμε στον Υιό, όπως είπα μόλις πριν, ποιος είναι ο Πατέρας, και όχι μόνο τον επιγνώσαμε, αλλά και τον θεασαμεθα, δηλαδή τον είδαμε. Διότι η μεν γνώση υποδηλώνει τη θεωρία μέσω των εννοιών, την οποία ίσως θα μπορούσε να λάβει κανείς για τη θεία και άρρητη φύση, εννοώ αυτήν που είναι πάνω από όλα και μέσω όλων και σε όλα. Το να δει όμως κανείς, σημαίνει τη βεβαιότητα μέσω των θαυμαστών έργων. Διότι όχι μόνο γνωρίσαμε ότι ο Πατέρας είναι ζωή κατά φύση· ούτε αποκτήσαμε μέσα μας τη γνώση του πράγματος με γυμνές και μόνο έννοιες, βλέποντάς τα στον Υιό, ο οποίος ζωοποιεί τους νεκρούς και επαναφέρει ξανά στην ύπαρξη όσους έχουν φθαρεί· δεν γνωρίσαμε μόνο ότι είναι ζωή κατά φύση και ότι ο Θεός και Πατέρας έχει υπό τα πόδια του όλη την κτίση και κυριαρχεί βασιλικά στα δημιουργήματά του, ώστε «όλα τα έργα να σείονται και να τρέμουν εξαιτίας του», σύμφωνα με το γραμμένο· αλλά είδαμε ότι είναι τέτοιος και στον Υιό, όταν, επιτιμώντας τη θάλασσα και τους ανέμους, είπε με πολλή εξουσία: «Σιώπα, πεφίμωσο». Επειδή λοιπόν επρόκειτο να πει ότι όχι μόνο έχετε γνωρίσει τον Πατέρα, αλλά ότι και τον έχετε δει, θεώρησε αναγκαίο να προτάξει το «Από τώρα»· και για ποια αιτία;

Διότι γνώριζαν ότι ο Ιησούς ήταν Θεός και Υιός του Θεού, και εκπλησσόμενοι από την υπερβολική δύναμη που ενυπήρχε μέσα Του, καθώς και από τη δόξα της θεότητάς Του· αν και ήταν όμοιος με εμάς και φαινόταν με σάρκα, έλεγαν το εξής: «Ποιος είναι αυτός;» αντί να πουν πόσο μεγάλος και τι λογής, και με πόση δύναμη και εξουσία είναι, ώστε να προστάζει ακόμη και τα ύδατα και τον άνεμο, και να τον υπακούν; Διότι το έργο έχει χαρακτήρα προσταγής, είναι δεσποτική διαταγή και όχι ικεσία δούλου. Είναι και αυτό μέγα για να προκαλεί θαυμασμό και ωφέλεια σε όσους το ακούν· διότι η κτίση υπακούει σε εκείνα που θέλει να προστάξει ο Χριστός. Εξάλλου, και ο Μάρκος λέει ότι ο τρόπος της επιτίμησης έγινε με θεοπρεπή εξουσία. Διότι ανέφερε ότι ο Κύριος είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο (φιμώσου)». Και αμέσως με τον λόγο, επακολούθησε η εκτέλεση του προστάγματος· και η θάλασσα, που άφριζε από τα κύματα, άκουσε τον σαρκωθέντα Λόγο και σταμάτησε την τρικυμία, και αναγνωρίζει Εκείνον που εξ αρχής τη συγκέντρωσε με ένα πρόσταγμα, Εκείνον που έθεσε την άμμο ως όριό της, το οποίο δεν θα υπερβεί. (A f. 126) Αυτό αποτελεί και προτύπωση αυτού που συνέβη αργότερα με τους μαθητές. Διότι η Ιουδαία ήταν σαν λίμνη, στην οποία ξέσπασε μεγάλη θύελλα από τη μανία των Ιουδαίων εναντίον του Χριστού· και οι μαθητές ταράχτηκαν, σε σημείο μάλιστα να τραπούν σε φυγή. Αλλά, ακριβώς όπως ξυπνά κανείς από τον ύπνο, αναστήθηκε ο Σωτήρας, και πάλι οι μαθητές βρέθηκαν σε γαλήνη. Διότι, όταν παρουσιάστηκε σε αυτούς, είπε: «Ειρήνη υμίν».

Επειδή «όλοι εξέκλιναν, μαζί αχρειώθηκαν», αναγκαίως ο μονογενής Λόγος του Θεού, ο οποίος υπάρχει στη μορφή του Θεού και Πατέρα, καθώς είναι γραμμένο: «Δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά εκένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου». Και για χάρη μας συγκαταλέχθηκε ανάμεσά μας, αφού γεννήθηκε από γυναίκα, και φανερώθηκε πραγματικά ως άνθρωπος πάνω στη γη, ώστε, όπως λέει ο Παύλος, να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό· ώστε, αφού σήκωσε τις αμαρτίες όλων μας στο σώμα του πάνω στο ξύλο, καθώς πάλι είναι γραμμένο, να εξαλείψει το εναντίον μας χειρόγραφο· ώστε, αφού οικειοποιηθεί τις ασθένειες της δικής μας σάρκας, να νεκρώσει την ηδονή που τυραννούσε τα μέλη μας, και να πει στα πάθη μας σαν σε μανιασμένη θάλασσα: «Σώπα, ησύχασε»· και αφού μεταρρυθμίσει τα πάντα μέσα μας σε καλύτερη τάξη και σταθερότητα, να αναμορφώσει ολόκληρη τη φύση ως προς την αρετή, σύμφωνα με την αρχέτυπη εικόνα κατά την οποία και δημιουργήθηκε. Και ο Μονογενής δεν περιόρισε την παροχή των αγαθών προς εμάς μέσω της ενανθρώπησης μόνο σε αυτά. Διότι, όντας ζωή κατά φύση, όπως ακριβώς είναι και εκείνος που τον γέννησε, απέδειξε τη σάρκα, στην οποία κατοίκησε, ανώτερη από τον θάνατο. Διότι οι άθλιοι Ιουδαίοι, όντας γεμάτοι από κάθε ασέβεια, τον παρέδωσαν σε σταυρό και θάνατο, υπακούοντας σε όλα στις μεθοδείες του διαβόλου.

Και λοιπόν στον γνήσιο μαθητή κάποτε (αυτός δε ήταν ο Φίλιππος), ο οποίος τον παρακαλούσε και έλεγε: «Κύριε, δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί», προσφέροντας τον εαυτό του στην όρασή μας ως εικόνα της ουσίας και της δόξας του Πατέρα, έλεγε: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει; Φίλιππε, αυτός που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα; Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Διότι μας έδειξε στη δική του φύση εκείνην του Πατέρα, και διαμέσου της θεοπρεπούς του ενέργειας στα πάντα, παραθέτοντας τον εαυτό του σε εμάς ως ουσιώδη χαρακτήρα για τη γνώση Εκείνου που τον γέννησε, έδειξε τον αληθινό και μόνο Θεό. Γι' αυτόν τον λόγο, στους νεκρούς διέταξε να επιστρέψουν στη ζωή, έστω και αν ήταν ήδη σε αποσύνθεση και δυσώδεις· στη θάλασσα και στους ανέμους φώναζε με εξουσία: «Σώπα, ησύχασε»· στους εκ γενετής τυφλούς χάριζε το γλυκό και τριπόθητο φως, και εκτός από αυτά ενεργούσε και μύρια άλλα παράδοξα θαύματα. «Διότι τον Θεό κανείς δεν τον έχει δει ποτέ», σύμφωνα με τον άγιο ευαγγελιστή. Διότι αυτό που νοείται ότι είναι, και πράγματι είναι, η θεία και ακατάληπτη φύση, ποιος σωματικός οφθαλμός θα μπορούσε να το δει; Ή πώς θα μπορούσε ποτέ να ιδωθεί αυτό που είναι κατ' ουσίαν αόρατο; Ποιος θα αντικρίσει εκείνο το απρόσιτο φως, όταν και η ίδια η ηλιακή ακτίνα αντανακλά τη λάμψη της με τρόπο απροσπέλαστο για τα δικά μας μάτια; Όμως ήταν πλέον ανάγκη, να δούμε κι εμείς τον ίδιο τον Θεό.

Με ποιον τρόπο όμως φανερώθηκε; Κατεβάζοντας τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και εμφανιζόμενος παραδόξως ως άνθρωπος πάνω στη γη. Διότι «έλαβε το σπέρμα του Αβραάμ και έγινε όμοιος σε όλα με τους αδελφούς του», εκτός μόνο από την αμαρτία. Επειδή δεν ήταν δυνατόν η θεία και άφθαρτη φύση, που βρίσκεται πέρα από κάθε νου και υπερβαίνει κάθε λόγο και θαύμα, να πιαστεί στις παγίδες της αμαρτίας. Διότι «είναι το φως το αληθινό, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Επειδή όμως φαινόταν ως άνθρωπος σαν κι εμάς, για να μη νομιστεί ότι είναι μόνο αυτό από όσους δεν γνωρίζουν με ακρίβεια το μυστήριό του, όντας μαζί με αυτό και αναγνωριζόμενος ως Θεός των όλων, απέδειξε μέσω πάρα πολλών μεγαλουργημάτων τον εαυτό του ισοφυή και ομοούσιο με τον Πατέρα. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου»· διότι εκπλήρωνε τα πέρα από κάθε λογική μόνο με ένα νεύμα και με τη θέλησή του, συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δύναμης Εκείνου που τον γέννησε, και πλαισιωνόμενος τιμητικά από τους αγίους αγγέλους· διότι μετά τον πειρασμό του διαβόλου, προσήλθαν άγγελοι και τον υπηρετούσαν· και επιπλήττοντας την κτίση θεοπρεπώς κατά καιρούς· διότι είπε στη θάλασσα: «Σώπα, ησύχασε», και διέταξε τους σφοδρούς ανέμους να ηρεμήσουν, οπότε και όλοι οι μαθητές, στεφανώνοντάς τον με τους ύμνους που του έπρεπαν, έλεγαν: «Αληθινά είσαι Υιός του Θεού».

Θα δουν οι ευθείς και θα ευφρανθούν, και κάθε ανομία θα κλείσει το στόμα της. Τι άλλο λοιπόν θα δουν παρά τη μεταβολή από τα χειρότερα στα καλύτερα; Γι' αυτό ο Σωτήρας έλεγε σε όσους είχαν δει την εκπλήρωση των προφητειών: «Μακάρια δε είναι τα δικά σας μάτια, επειδή βλέπουν»· και, «Πολλοί προφήτες επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν». Και κάθε αδικία θα κλείσει το στόμα της· λυσσώντας και διαρρηγνυόμενη από τον φθόνο, χωρίς να μπορεί να πράξει το παραμικρό εξαιτίας του Θεού που τα θέλησε αυτά. Αυτό δε μπορεί κανείς να το δει ολοκάθαρα, πώς δηλαδή η ανομία των άπιστων και ειδωλολατρών ανδρών, η οποία λύσσαξε και πολλές φορές μάνιασε εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού, στο τέλος, εξαιτίας της αδυναμίας της να καταφέρει το παραμικρό, έκλεισε το ίδιο της το στόμα φιμωμένη από τον θείο λόγο, ο οποίος της έλεγε ακόμη και κατά τους καιρούς των διωγμών: «Σιώπα, πεφίμωσο» (σώπα, φιμώσου).

ΙΓ΄. Ποιος από όσους διηγούνται τα θεία, θα τα υμνήσει και θα τα διηγηθεί επάξια; Ποιος θα εξαγγείλει τις δυναστείες του Κυρίου και θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Ποια φωνή ή ποια δύναμη του λόγου θα μπορέσει να εξισωθεί με το θαύμα; Ποιος συνέτριψε το όπλο, και τη ρομφαία, και τον πόλεμο; Ποιος συνέθλιψε τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο ύδωρ; Ποιος τον έδωσε ως τροφή στους λαούς, στους οποίους και τον παρέδωσε; Ποιος μετέτρεψε την καταιγίδα σε αύρα; Ποιος είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, φιμώσου» και «Μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου»; Και μάλιστα τα συνέτριψε, χωρίς να τα αφήσει να υψωθούν και να αναβράσουν για πολύ; Ποιος μας δώρισε την εξουσία να πατάμε πάνω σε όφεις και σκορπιούς, οι οποίοι δεν παραμονεύουν πλέον κρυφά τη φτέρνα, όπως όριζε η αρχέγονη καταδίκη, αλλά ορθώνονται φανερά και υψώνουν το κεφάλι τους, το οποίο καταδικάστηκαν να καταπατείται; Ποιος είναι Εκείνος που ενήργησε κρίση και απροσδόκητη δικαιοσύνη; Ποιος είναι Εκείνος που δεν άφησε εντελώς τη ράβδο των αμαρτωλών —άραγε πρέπει να τολμήσουμε να το πούμε αυτό;— πάνω στον κλήρο των δικαίων; Ή, για να πούμε κάτι πιο μετριοπαθές από αυτό, πάνω στον κλήρο εκείνων που Τον γνωρίζουν;

Διότι, λέγει, «έκραξαν προς τον Κύριο την ώρα της θλίψης τους, και τους εξήγαγε από τις ανάγκες τους». Και αμέσως η καταιγίδα μεταβλήθηκε σε άνεμο ούριο και κατάλληλο για πλου, και η θάλασσα γαληνεύει από τα κύματα, αφού κατευνάστηκε μέσω της ησυχίας. Διότι, λέγει, «μετέτρεψε την καταιγίδα σε αύρα, και σίγησαν τα κύματά της». Ίσως, με τη λέξη της σιγής, υποδηλώνει ότι τα κύματα είναι κάποιες δυνάμεις προικισμένες με ελεύθερη προαίρεση· μέσω των οποίων φανερώνεται η αποστατική φύση, προς την οποία ο Κύριος είπε στο Ευαγγέλιο: «Σιώπα, πεφίμωσο». Ως αύρα εννοεί τη χάρη του Πνεύματος, η οποία μέσω των νοητών ιστίων οδηγεί την ψυχή και την αγκυροβολεί στον θείο λιμένα, με τον Λόγο να κυβερνά και να κατευθύνει τον πλου. Διότι, λέγει, «τους οδήγησε στο λιμάνι του θελήματός Του». Μετά από αυτά, προτρέπει και πάλι τον λαό και την εκκλησία να ανυμνούν τη χάρη, σχεδόν σαν να περιγράφει με τον λόγο του την παρούσα κατάσταση των εκκλησιών, ότι δηλαδή από την καθέδρα αυτών που προΐστανται του λόγου κηρύσσονται αυτά τα θαυμάσια του Θεού, μέσω των οποίων η πίστη καθίσταται βέβαιη σε εκείνους που τα ακούν. Διότι, λέγει, «ας Τον υψώσουν μέσα στην εκκλησία του λαού και ας Τον αινέσουν στην καθέδρα των πρεσβυτέρων». Και προσθέτει τις αιτίες των ευχαριστιών, ότι από τον Θεό κάποιοι ποταμοί δημιουργούνται, ενώ άλλοι αφανίζονται. Διότι τα μεν ρεύματα της κακίας εξαφανίζονται, ενώ οι ροές των αρετών κατακλύζουν τους τόπους που προηγουμένως ήταν κατάξεροι.

Αλλά, με τον ερχομό Εκείνου που έφερε την άνοιξη στις ψυχές μας, ο Οποίος, όταν κάποτε ο πονηρός άνεμος ξεσήκωσε τη θάλασσα, επιτιμά τους ανέμους και λέει στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο», τα πάντα μεταβλήθηκαν σε γαλήνη και νηνεμία, και η φύση μας αρχίζει και πάλι να αναθάλλει και να στολίζεται με τα δικά της άνθη. Άνθη δε της ζωής μας είναι οι αρετές, οι οποίες τώρα μεν ανθίζουν, προσφέρουν όμως τον καρπό τους στον κατάλληλο καιρό. Γι' αυτό λέει ο Λόγος: «Ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή σταμάτησε και έφυγε, τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός της τομής έφτασε». Βλέπεις, λέει, το λιβάδι που ανθίζει από τις αρετές, βλέπεις τη σωφροσύνη, δηλαδή το λαμπρό και ευωδιαστό κρίνο, βλέπεις την αιδώ, το ρόδο, βλέπεις το ίο, την ευωδία του Χριστού. Γιατί, λοιπόν, δεν πλέκεις στεφάνια από αυτά; Αυτός είναι ο καιρός κατά τον οποίο πρέπει κανείς, αφού τα δρέψει, να στολιστεί με το πλέξιμο τέτοιων στεφανιών. Ο καιρός της τομής τους έφτασε.

Διότι σε κανέναν άλλον προφήτη δεν είπε ότι του έχει δώσει τον λόγο· επειδή εκείνοι, διακονώντας ως δούλοι, έλεγαν: «Αυτά λέει ο Κύριος». Αυτός όμως, σύμφωνα με το πατρικό αξίωμα, έλεγε στον λεπρό: «Θέλω, καθαρίσου». Στους νεκρούς: «Νεανίσκε, σε σένα λέω, σήκω»· και, «Λάζαρε, έλα έξω». Στη θάλασσα επιτιμά, και στα πνεύματα με εξουσία, λέγοντας: «Σιώπα, φίμωσο». Τι σημαίνει δε το, «Προφήτη σαν εσένα»; Αντιπαραβάλλοντας διεξοδικά τα λόγια του Μωυσή με αυτά του Χριστού, θα βρούμε και αυτό που έχει ειπωθεί από τον Μωυσή στον νόμο, ότι δεν είναι δυνατόν να προσθέσει κανείς σε αυτά, ούτε είναι δυνατόν να αφαιρέσει από αυτά. Έπειτα, και με το να πει, «Αυτόν θα ακούτε σε όλα, όσα τυχόν σας μιλήσει», υποδηλώνει την υπεροχή εκείνου για τον οποίο προφητεύει. Ο Ησαΐας (λέει): «Ιδού ο Θεός μας· ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονας με κυριαρχία». Ο Δαβίδ: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια, και δεν πρόκειται να την αθετήσει· Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω πάνω στον θρόνο σου». Και πάλι: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου. Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου· Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω σε γενεά και γενεά τον θρόνο σου». Στα Παραλειπόμενα: «Και όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου, και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου. Και θα αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, το οποίο θα προέλθει από την κοιλία σου, και θα ετοιμάσω τη βασιλεία του».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΑΡΧΙΒΙΟ 1227. Το «Σ’ Αυτόν κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητας» είπες ότι δεν το κατανοείς· εγώ όμως νομίζω ότι ειπώθηκε με την έννοια του «ουσιωδώς». Διότι εκείνον τον άχραντο ναό δεν τον κυβερνούσε κάποια ενέργεια της θεότητας, την οποία γεννά η ουσία, αλλά η ίδια η ουσία, που έχει αναρίθμητες ενέργειες· όχι κάποιο επιμέρους χάρισμα, αλλά η πηγή των αγαθών. Αυτός, λέει, που συμβασιλεύει με τον Πατέρα, που κρατά τα ηνία των υπερκόσμιων όντων και κυβερνά τα επίγεια, έγινε άνθρωπος και στάθηκε στην παράταξη με στρατιωτικά όπλα, για να τακτοποιήσει και αυτά, να εξασφαλίσει τη νίκη για το γένος των ανθρώπων, να κατατροπώσει τους ολέθριους δαίμονες, να συντρίψει τον αρχηγό τους, ο οποίος υπερηφανευόταν υπέρμετρα, και να γεμίσει την Εκκλησία με αναρίθμητα χαρίσματα. Ο βασιλιάς, λέει, ανέλαβε τη στρατηγία· δεν ήταν ο στρατηγός που στολίστηκε με βασιλικό αξίωμα. Ο βασιλιάς έκρυψε κατά την παράταξη την αξία Του κάτω από τη μορφή του δούλου· δεν ήταν κάποιος στρατιώτης που απέδιδε στον εαυτό του το αξίωμα του βασιλιά. Ήταν βασιλιάς που νομοθετούσε και όχι στρατιώτης που επιχειρούσε να νομοθετήσει· διότι το «Εγώ όμως σας λέω» αρμόζει σε βασιλιά· το «Θέλω, καθαρίσου» σε αυτοκράτορα· το «Ας γίνει σ’ εσένα όπως θέλεις» σε εκείνον που έχει αυτοτελή εξουσία· το «Σώπα, αποστομώσου» σε Δεσπότη· και το ίδιο ισχύει για όλες τις παρόμοιες εκφράσεις, ώστε να μην παρατείνω την επιστολή απαριθμώντας τες όλες.

Σιώπα, φιμώσου, και θα εμφράξει την αφανή μου πηγή. Έλα λοιπόν, πίστη, κυβέρνησε το μέλλον και διάσχισε σύντομα το κύμα του πλήθους, για να προσορμίσω το σαθρό σκάφος του σώματός μου σε εκείνον τον γαλήνιο λιμένα· διότι η ρανίδα της βοήθειάς του δύναται να καταπνίξει άκοπα τον βυθό των αιμάτων μέσα μου. Έτσι, λοιπόν, αφού τα συλλογίσθηκε καλά αυτά, αποτολμά τα ατόλμητα, και ούτε τον χρόνο φοβάται, ούτε την πενία υπολογίζει, ούτε το πλήθος μετρά· αλλά, αφού τα υπερπήδησε όλα αυτά διά της πίστεως, ή μάλλον μαζί με την πίστη, και άγγιξε κρυφά τον Δεσποτικό χιτώνα, απέσπασε την κατάλληλη στιγμή το κέρδος της ιάσεως, πιστεύοντας πως η ένωση με αυτόν είναι απαλλαγή από το πάθος. Όντως απαλλαγή· διότι ιάθηκε αμέσως από τη μάστιγα.

Επειδή, λοιπόν, ο ζήλος μας δεν στρέφεται προς τα σημεία, αλλά προς τις πράξεις των αποστόλων, για τον λόγο αυτόν έτσι επιέγραψε το βιβλίο. Διότι, για να μη λες, ή μάλλον για να μη λένε οι ράθυμοι, όταν τους προτρέπουμε στη μίμηση των αποστόλων και λέμε: «Μιμήσου τον Πέτρο, μιμήσου τον ζήλο του Παύλου, γίνε σαν τον Ιωάννη, ακολούθησε τον Ιάκωβο»· για να μη λένε, «Δεν μπορούμε, ούτε έχουμε τη δύναμη, επειδή εκείνοι ανέστησαν νεκρούς, καθάρισαν λεπρούς», αποστομώνοντας την αναίσχυντη δικαιολογία μας, λέει: «Σιώπα, φιμώσου· δεν είναι τα θαύματα, αλλά η πολιτεία που εισάγει στη βασιλεία των ουρανών».

Ιδού, τιμωρεί και τιμά με κάθε εξουσία, και δεν έχει ανάγκη από καμία προσευχή. Πάλι, όταν πρέπει να θεραπεύσει ένα παραλυμένο σώμα λέει: «Σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και περπάτα»· όταν πρέπει να απαλλάξει από τον θάνατο: «Ταλιθά κούμι», σήκω· όταν πρέπει να ελευθερώσει από αμαρτίες: «Έχε θάρρος, τέκνο μου, συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· όταν πρέπει να επιπλήξει δαίμονες: «Σε σένα λέω, το πονηρό δαιμόνιο, έβγα από αυτόν»· όταν πρέπει να κατευνάσει τη θάλασσα: «Σώπα, ησύχασε»· όταν πρέπει να καθαρίσει κάποιον που κυριεύεται από λέπρα: «Θέλω, καθαρίσου»· όταν πρέπει να νομοθετήσει: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους, Δεν θα φονεύσεις· εγώ όμως σας λέω, όποιος πει στον αδελφό του “Μωρέ”, θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός». Είδες ότι τα κάνει όλα με δεσποτική αυθεντία, και στη γέεννα να ρίχνει, και στη βασιλεία να εισάγει, και την παράλυση να θεραπεύει, και τον θάνατο να απομακρύνει, και αμαρτίες να συγχωρεί, και δαίμονες να επιπλήττει, και τη θάλασσα να κατευνάζει; Καίτοι, τι είναι μεγαλύτερο, πες μου; Το να εισάγει στη βασιλεία, και να ρίχνει στη γέεννα, και να συγχωρεί αμαρτίες, και να θεσπίζει νόμους με εξουσία, ή το να πολλαπλασιάσει άρτους; Δεν είναι ολοφάνερο και ομολογημένο από όλους ότι αυτά είναι μεγαλύτερα από εκείνα; Αλλά όμως, στα μεγαλύτερα δεν προσεύχεται, αποδεικνύοντας ότι και στα μικρότερα δεν το έπραξε αυτό από έλλειψη δυνάμεως, αλλά για τη διδασκαλία εκείνων που ήταν τότε παρόντες.

Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι. Καθώς με γνωρίζει ο Πατέρας, κι εγώ γνωρίζω τον Πατέρα. Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα. Και θέτοντας παντού το «όπως» και το «έτσι», καθώς και το ότι είναι ένα με τον Πατέρα, δηλώνει την απαραλλαξία Του προς Αυτόν. Την αυθεντία Του δε, και μέσα από αυτά, αλλά και μέσα από άλλα περισσότερα την αποδεικνύει· όπως όταν λέει: Σιώπα, φιμώσου· Το θέλω, καθαρίσου· Σε εσένα λέω, δαιμόνιο κωφό και άλαλο, βγες από αυτόν.

Σιώπα, φιμώσου. Σήκωσε το κρεβάτι σου και πήγαινε στο σπίτι σου. Σε σένα λέω, πονηρό δαιμόνιο, βγες από αυτόν. Ας γίνει σε σένα όπως θέλεις. Αν κάποιος σας πει κάτι, θα πείτε ότι ο Κύριος το έχει ανάγκη. Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο. Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: «Δεν θα φονεύσεις»· εγώ όμως σας λέω, ότι όποιος οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος στην κρίση.

Αλλά έφτασε λοιπόν η ώρα να εισέλθουμε στο ίδιο το χωρίο. Σήκωσαν λοιπόν τον λίθο από εκεί όπου βρισκόταν ο νεκρός. Ο δε Ιησούς σήκωσε τα μάτια του ψηλά και είπε: «Πατέρα, σε ευχαριστώ που με άκουσες. Εγώ βέβαια γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς· αλλά το είπα εξαιτίας του πλήθους που στέκεται γύρω, για να πιστέψουν ότι εσύ με απέστειλες». Ας ρωτήσουμε λοιπόν τον αιρετικό: Από την προσευχή έλαβε άραγε τη δύναμη και ανέστησε τον νεκρό; Πώς λοιπόν επιτελούσε τα άλλα χωρίς προσευχή, λέγοντας: «Σε σένα λέω, δαιμόνιο, έξελθε από αυτόν»· και, «Θέλω, καθαρίσου»· και, «Σήκωσε το κρεβάτι σου»· και, «Συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· και στη θάλασσα, «Σώπα, ησύχασε»; Και τι περισσότερο έχει από τους αποστόλους, εάν βέβαια και αυτός ενεργεί με τη βοήθεια της προσευχής; Απεναντίας, ούτε εκείνοι τα έκαναν όλα με προσευχή, αλλά πολλές φορές και χωρίς προσευχή, επικαλούμενοι το όνομα του Ιησού. Αν δε το όνομά του είχε τόση ισχύ, πώς θα είχε ανάγκη προσευχής ο ίδιος; Αν πάλι χρειαζόταν προσευχή, δεν θα είχε ισχύ το όνομά του. Και όταν δημιουργούσε εξαρχής τον άνθρωπο, τι είδους προσευχή χρειάστηκε; Δεν υπάρχει εκεί απόλυτη ομοτιμία; Διότι λέει: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο». Και τι θα ήταν πιο αδύναμο από αυτόν, εάν είχε ανάγκη από προσευχή;

Ιδού, όχι μόνο να τον δούμε είναι δυνατόν, αλλά και να γίνουμε όμοιοί του, εάν δείξουμε ζήλο. Ας μην αναβάλλουμε, λοιπόν. Δεν ασπάζεται τόσο το στόμα των προφητών, όσο των επιεικών και πράων ανθρώπων. Διότι «πολλοί θα μου πουν», λέγει, «δεν προφητεύσαμε στο δικό σου όνομα; Και θα τους πω: Δεν σας γνωρίζω». Το στόμα του Μωυσή όμως, επειδή ήταν πάρα πολύ επιεικής και πράος (διότι «ο Μωυσής», λέγει, «ήταν ο πραότερος άνθρωπος από όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη»), έτσι το ασπαζόταν και το αγαπούσε, ώστε να ειπωθεί: «Ενώπιος ενωπίω, στόμα με στόμα του μιλούσε, σαν φίλος προς τον δικό του φίλο». Δεν θα δώσεις προσταγές σε δαίμονες τώρα, αλλά θα προστάξεις τότε το πυρ της γέεννας, εάν έχεις κάνει το στόμα σου όμοιο με το στόμα του Χριστού. Θα προστάξεις την άβυσσο του πυρός και θα πεις: «Σιώπα, πεφίμωσο»· και με πολλή παρρησία θα ανέλθεις στους ουρανούς και θα απολαύσεις τη βασιλεία. Την οποία μακάρι να αξιωθούμε να επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που τιμάται από τις δυνάμεις που στέκονται γύρω του, και από τα φρικτότατα εξαπτέρυγα και πολυόμματα Χερουβίμ και Σεραφίμ, τα οποία σκεπάζουν τα πρόσωπά τους με τις δύο φτερούγες εξαιτίας της αθέατης και ανεξιχνίαστης Θεότητάς του, και με τις άλλες δύο φτερούγες καλύπτουν τα πόδια τους για να μην κατακαούν από την άρρητη δόξα και την ακατανόητη μεγαλειότητά του, ενώ με τις δύο φτερούγες πετούν και γεμίζουν τον ουρανό με τη βοή τους, λέγοντας: Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης αυτού. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, ο Θεός Λόγος που κατέβηκε από τον ουρανό, από τους πατρικούς κόλπους, και ο οποίος μέσω της αγίας, προσκυνητής, άφραστης και άχραντης σαρκώσεώς του από την Παρθένο φανερώθηκε ανεκλάλητα στον κόσμο για να τον σώσει, και με την κυριαρχική του δύναμη σε γκρέμισε από τον ουρανό, παρουσιάζοντάς σε αποδιωγμένο σε όλους. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο» (σώπα, ησύχασε), και με το πρόσταγμά του αυτή αμέσως κόπασε. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που με το άχραντο πτύελό του έφτιαξε πηλό και έπλασε το μέλος που έλειπε στον εκ γενετής τυφλό, χαρίζοντάς του το φως. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που ζωοποίησε με έναν λόγο την κόρη του αρχισυναγώγου, και άρπαξε τον γιο της χήρας από το στόμα του θανάτου, παραδίδοντάς τον αρτιμελή και υγιή στη μητέρα του.

Αναλογίσου, Άρειε, ποια αυθεντία αθετείς· άκουσέ τον πώς διατάζει άλλους έτσι και άλλους αλλιώς με τρόπο δεσποτικό: «Σε σένα θα δώσω», λέει, «τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών»· και, «Εσύ σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». «Εσύ, άφησε το τελωνείο και ακολούθησέ με»· «Εσύ μη φοβάσαι, αλλά μίλα, διότι εγώ είμαι μαζί σου»· «Σε σένα λέω, λεπρέ, καθαρίσου»· «Εσύ τρέξε, νίψου στον Σιλωάμ, και ανάβλεψε»· «Εσύ, παράλυτε, σου συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· «Εσύ, θάλασσα, σιώπα, φιμώσου»· «Εσείς, ελάτε οπίσω μου, και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων»· «Εσείς, γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και μέσα σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· «Εσείς, μαθητεύσατε όλα τα έθνη».

«Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, μέχρι τη συντέλεια του αιώνος». Τίποτε από αυτά δεν είπε, [όπως:] «Ο Πατέρας θα σου δώσει τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών»· «ο Πατέρας θα σε οδηγήσει στον παράδεισο»· «εσύ, λεπρέ, καθαρίσου με το θέλημα του Πατέρα»· «εσύ δώσε προσταγή στη θάλασσα εκ μέρους του Πατέρα: Σώπα, ησύχασε»· «εσείς ελάτε πίσω μου, και ο Πατέρας θα σας κάνει αλιείς ανθρώπων»· αλλά οι ρήσεις Του προέρχονται από απόλυτη εξουσία. Αν πάλι κάπου τα λόγια της εξουσίας Του είναι πιο μετριοπαθή, όπως το, «Σε ευχαριστώ, Πατέρα, διότι με άκουσες», προσθέτει την αιτία αυτού του τρόπου: «Για το πλήθος», λέει, «που στέκεται τριγύρω το είπα αυτό, για να πιστέψουν ότι εσύ με απέστειλες»· και επιβράβευε (στεφάνωνε) κάθε υψηλή ομολογία όσων προσέβλεπαν σε αυτόν με θαυμασμό. Τον πλησίασε ένας εκατόνταρχος για τον δούλο του, ανυψώνοντάς τον με επαίνους όσο μπορούσε· διότι, λέει: «Κύριε, δεν είμαι άξιος να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου, αλλά πες μόνο έναν λόγο, και θα θεραπευτεί ο δούλος μου»· και, αφού επαινέθηκε, έλαβε τη δωρεά.

Διότι, επειδή εκείνοι έλεγαν: «Κανείς δεν μπορεί να συγχωρεί αμαρτίες, παρά μόνον ο Θεός», ελέγχοντάς τους από το ίδιο τους το στόμα, λέει: «Εσείς είπατε ότι μόνο στον Θεό ανήκει το να συγχωρεί αμαρτίες· ιδού λοιπόν, συγχωρώ αμαρτίες, άρα ομολογήστε τη θεότητά μου. Εάν όμως δεν πιστεύετε, από τη θεραπεία του σώματος δείτε και μάθετε και την υγεία της ψυχής». Τότε λέγει σε αυτόν: «Σήκω, πάρε το κρεβάτι σου, και πήγαινε στο σπίτι σου»· και πάλι σε άλλον: «Έκτεινε το χέρι σου»· και στη θάλασσα: «Σιώπα, ησύχασε»· «Κορίτσι, σήκω»· «Λάζαρε, έλα έξω»· «Το θέλω, καθαρίσου»· και όλα τα υπόλοιπα, διά των οποίων φανερώνει την ισοτιμία του προς τον Πατέρα· τα οποία όλα κατανοώντας πλήρως, να πιστεύεις ότι είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, και πως ομοούσιο είναι και το Πνεύμα. Διότι, εάν εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από τον Υιό, το Πνεύμα δεν είναι ξένο προς την ουσία του Θεού. Πνεύμα Θεού, Πνεύμα Χριστού, Πνεύμα αληθείας, Πνεύμα παράκλητο, ισότιμα αντιπαρατιθέμενο.

Διότι, για να παραλείψω στο παρόν τα όσα κατόρθωσες παλαιότερα παντού· επειδή θα έπρεπε κανείς να συμπεριλάβει σε αυτά ολόκληρο τον κύκλο της οικουμένης, προς ανατολάς, προς βορράν, προς δυσμάς, προς τη θάλασσα· όπως για παράδειγμα τα όσα συνέβησαν σχετικά με την ίδια τη θάλασσα. Μόνο στον Χριστό ανήκει βεβαίως το να την επιπλήττει όταν αγριεύει και να της λέει «σιώπα, πεφίμωσο» και να την κάνει υπάκουη· τώρα όμως αυτό είναι και δικό σου κατόρθωμα. Διότι αυτήν που πριν από αυτό ξεσηκωνόταν φοβερά, και που απειλούσε να καταποντίσει αύτανδρο το νησί μας σαν πλοίο, όπως παλιά εκείνο που μετέφερε τους μαθητές, ενώ οικονομικώς κοιμόταν ο κυβερνήτης και διδάσκαλος που είχε τη δύναμη να σώζει, και εσύ ο ίδιος, μιμούμενος τον Θεό όσο ήταν δυνατόν, την κατεύνασες, αφού αποτίναξες σαν ύπνο την ασχολία σου με πολλά άλλα ζητήματα που ήταν και εκείνα εξαιρετικά επείγοντα, η οποία (ασχολία) όμως όσον αφορά την πρόνοια της θάλασσας, όπως ήταν φυσικό, έμοιαζε με αδράνεια, και αφού διέταξες ηρεμία σε αυτήν και στο τυφωνικό πνεύμα που την τάραζε εναντίον μας, και την μετέβαλες σε γαλήνια αύρα· αλλά και αυτό λοιπόν, αν και είναι τόσο σπουδαίο, ας αφεθεί. Ας θυμηθούμε όμως τα όσα έγιναν χθες και προχθές πάλι προς την ανατολή του ηλίου, όπου, εμφανιζόμενος ξαφνικά σαν κάποιος άλλος ήλιος, πότε στους Κίλικες και πότε στους Σύρους της Αντιόχειας, απομάκρυνες το νυκτερινό σκοτάδι της τυραννίας που επικρατούσε τότε και στους δύο, με τη λάμψη των φωτοβόλων και θεόλαμπρων ακτίνων σου· και αφού περιήλθες, φώτισες ήδη ένα ικανό μέρος των περσικών συνόρων· ακόμη δε και τα όσα πάλι τώρα κατορθώθηκαν από εσένα προς την ανατολή κατά των ασεβέστατων Ισμαηλιτών, οι οποίοι μέχρι πρότινος ήταν υπόσπονδοι στο κράτος σου, αλλά προς κακό του ίδιου τους του εαυτού σήκωσαν τη φτέρνα, παρασπόνδησαν και παραμόνευσαν την αναχώρησή σου προς εμάς· και έτσι επιτέθηκαν κρυφά στην οπισθοφυλακή του στρατεύματος που είχε απομείνει εκεί· την ορθή κρίση με την οποία τους επιτέθηκες απροσδόκητα, την ευτολμία, την ανδρεία, με τις οποίες, αφού όρμησες εσύ μόνος σου μπροστά από το στράτευμα, ένας εσύ κατεδίωξες χιλίους σύμφωνα με το ρητό, και αφού συγκρούστηκες με τόσους πολλούς, άλλους εξόντωσες, άλλους αιχμαλώτισες, και άλλους άφησες να φύγουν ως φυγάδες ή και τραυματίες· και τα κατορθώματα όλου του στρατού τότε, που μόνο και μόνο για να τα απαριθμήσει κανείς θα χρειαζόταν εκτενέστερο λόγο· και πώς όχι μόνο κατέστησες από τότε υπόσπονδους όλους τους ηγεμόνες της Ανατολής, αλλά και συνέτριψες ολοκληρωτικά κάθε τυραννικό και ξένο ζυγό δουλείας, και πώς μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα συνένωσες υπό μία εξουσία και ανέκτησες όλη την αρχαία ρωμαϊκή αυτοκρατορία που είχε επί πολύ μεγάλο διάστημα διασκορπιστεί και διαμελιστεί.

Αυτός, λοιπόν, που με αυτόν τον τρόπο πάντοτε αγρυπνεί, επειδή και τώρα αντιλήφθηκε αυτή σου την επιβουλή εναντίον της Εκκλησίας, αν και κατακλύζεται από αναρίθμητες τρικυμίες κοσμικών υποθέσεων —οι οποίες είναι όλες άγριες, αφρίζοντας σαν από μανία και απειλώντας με κάθε συμφορά, εγειρόμενες από παντού, από θάλασσα και από στεριά, από κοντά και από μακριά, από οικείους και από ξένους, από όλα τα άκρα, την ανατολή, τη δύση και τα περίχωρα· δικά σου πανουργήματα είναι και αυτά, παμπόνηρε, ώστε καταπονούμενος από αυτά ο ακλόνητος στύλος της ευσέβειας να αφήσει την Εκκλησία, που κλονίζεται κατ' αυτόν τον τρόπο προς όφελός σου, αστήρικτη— αυτός όμως, στεκόμενος αμετακίνητος, σταθερός και όρθιος, απέκρουσε όλες εκείνες τις κυματώδεις επιθέσεις σου, σαν εμπειρότατος κυβερνήτης, με τη μέγιστη δεξιοτεχνία, όσο ήταν δυνατόν, και διέσωσε το κοσμικό σκάφος κρατώντας το προς το παρόν ακύμαντο. Και μολονότι δεν απηύθυνε ακόμη στα κύματα και τους ανέμους την επιτίμηση να φιμωθούν και να σιγήσουν, αλλά το ανέβαλε αυτό για έναν δεύτερο πλου, εντούτοις αφιέρωσε ολόκληρο τον εαυτό του στην Εκκλησία και θεωρεί ως έργο πρωταρχικής φροντίδας το να μετατρέψει τη δική της τρικυμία σε γαλήνη.

Γνώρισε όμως και σε εμάς, ω πατέρα, και εσύ σε ποια κατάσταση βρίσκεσαι και πώς διαβιώνεις, χωρίς να αποθαρρύνεσαι ούτε να απελπίζεσαι για τα ελέη του Κυρίου· διότι, εάν Εκείνος πει «σιώπα, πεφίμωσο», κοπάζει η συμφορά. Αλλά σε παρακαλώ να προσεύχεσαι και για εμένα αδιαλείπτως, ώστε να ελευθερωθώ από τον πονηρό.

Προς το τέκνο Ναυκράτιο. Με αγωνία περίμενα το μήνυμα των γραμμάτων σου, πολυπόθητο τέκνο μου, όχι μόνο για να μάθω πώς εξελίχθηκαν όσα μου έγραψες προηγουμένως, αλλά και εξαιτίας όσων διαδίδονται εδώ σχετικά με τον σεισμό. Και όταν έλαβα και ανέγνωσα την επιστολή σου, συγκλονίστηκα βαθύτατα, αναστενάζοντας για όσα συνέβησαν, νιώθοντας βαθύ έλεος για τους νεκρούς, και έπειτα επειδή, παρότι συνέβησαν αυτά, η καρδιά των ασεβών παραμένει αμείλικτη, και μάλλον σκληρύνεται περισσότερο στην κακία. Διότι, εφόσον αιχμαλωτίστηκαν μια για πάντα στο θέλημα του διαβόλου, δεν θέλουν να ανανήψουν, ή και αν το θέλουν, δεν μπορούν. Ποιος θα καταπραΰνει τη θύελλα; Ποιος θα θεραπεύσει τη συντριβή της Εκκλησίας μας; Ποιος άλλος από Εκείνον που είπε στη θάλασσα «σώπασε»; Αλλά αυτό δεν πρόκειται να γίνει, εάν δεν υπάρχουν κάποιοι που να είναι αληθινά μαθητές του Χριστού, των οποίων την κραυγή θα εισακούσει ο Κύριος που επιθυμεί το έλεος.

Όλοι σας, λοιπόν, με την ευδοκία του Θεού ανήκετε σε αυτούς που σώζονται, και όλοι έχετε έρθει εδώ για να σωθείτε. Και για κανέναν από εσάς δεν υπάρχει άλλο ζήτημα παρά το να επιτύχετε τη σωτηρία. Επειδή όμως ο διάβολος είναι εχθρός σε κάθε τι αγαθό, πειραζόμαστε οι περισσότεροι με τρόπους που δεν θέλουμε. Διότι, άλλους τους καταφλέγει με τις ηδονές, χρησιμοποιώντας ως βοήθειά του την έμφυτη ορμή της νεότητας. Άλλους τους καταβάλλει με τη φιλαρχία, εξαιτίας της οποίας και ο ίδιος έπεσε από τα ύψιστα. Άλλους τους χαλαρώνει με την αμέλεια και τους δεσμεύει με την ακηδία, και τους σέρνει όπως θέλει και όπου θέλει. Με την απιστία τους παραλύει και, παρασύροντάς τους με την ιδιορρυθμία, τους εξωθεί να πράττουν ανάρμοστα. Και τι να τα λέω ένα προς ένα, τα μέσα με τα οποία προσπαθεί να μας υποσκελίσει κάθε μέρα, στεκόμενος δίπλα μας για αυτόν ακριβώς τον σκοπό και περιμένοντας την καταστροφή μας. Όμως, θα τον επιτιμήσει ο Κύριος ο Θεός, ο Οποίος είπε στη θάλασσα σιώπα, πεφίμωσο, και θα τον εκδιώξει κάπου μακριά από εμάς. Αυτό θα συμβεί, εάν έρθουμε στον εαυτό μας και αναλογιστούμε τον πρωταρχικό σκοπό της έλευσής μας εδώ. Διότι, έχοντας τον Θεό ως μάρτυρα, δώσαμε την ομολογία μας ότι θα υποστούμε κάθε θλίψη και στενοχώρια μέχρι θανάτου.

Πολλά λοιπόν είναι τα θλιβερά που σας συμβαίνουν καθημερινά, και δεν το αρνούμαι. Αλλά μήπως αυτά δεν γίνονται για τη σωτηρία σας και για την κληρονομιά των αιώνιων αγαθών; Ναι, και δεν υπάρχει κανείς που να διαφωνεί. Επειδή, λοιπόν, γι' αυτόν τον σκοπό υφίσταται ο κόπος και ο μόχθος, η ένταση και ο δρόμος, ο κλονισμός και ο ιδρώτας, ο πόνος και η πείνα, η ασφυξία και ο στεναγμός, η ταραχή των λογισμών και ο κλύδωνας των πειρασμών που ξεσπούν πάνω μας από τους αόρατους εχθρούς σε αυτήν τη θάλασσα του βίου· σε καμία περίπτωση, ω τέκνα, σας παρακαλώ, ας μην αμελήσουμε, σε καμία περίπτωση ας μην αποκάμουμε· σε καμία περίπτωση ας μη δειλιάσουμε, σε καμία περίπτωση ας μην απελπιστούμε. Ο Χριστός είναι αυτός που προπορεύεται, που απλώνει το χέρι, που λέει σε αυτήν τη θάλασσα: Σιώπα, πεφίμωσο·

Ο Χριστός είναι αυτός που προηγείται, αυτός που απλώνει το χέρι, αυτός που λέει σε μια τέτοια θάλασσα «Σιώπα, βουβάσου». Αρκεί μόνο εμείς να συνεχίσουμε να κωπηλατούμε, να συνεχίσουμε την προσπάθεια και θα περάσουμε. Γνωρίζω καλά ότι και θα περάσουμε απέναντι και θα διασωθούμε στο λιμάνι της βασιλείας των ουρανών, και πού θα υπάρχει τότε επίδειξη ή ανάμνηση του κόπου; Πουθενά, αλλά εκεί πραγματικά «έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός», όπως έχει γραφτεί.

Όλοι σας, λοιπόν, με την ευδοκία του Θεού, ανήκετε σε αυτούς που σώζονται, και όλοι ήλθατε για να σωθείτε, και δεν υπάρχει σε κανέναν σας άλλη επιδίωξη, παρά το να επιτύχετε τη σωτηρία. Επειδή όμως ο διάβολος είναι αντίθετος σε κάθε καλό, πειραζόμαστε οι περισσότεροι με τρόπους που δεν θέλουμε. Άλλους, βέβαια, τους φλογίζει με τις ηδονές, παίρνοντας ως βοήθεια την έμφυτη επιθυμία της νεότητας· άλλους τους καταβάλλει με τη φιλαρχία, εξαιτίας της οποίας και ο ίδιος εξέπεσε από τα ύψιστα· άλλους τους χαλαρώνει με την αμέλεια και τους δένει με την ακηδία και τους άγει όπως θέλει και όπου θέλει· με την απιστία τους παραλύει και, παρασύροντάς τους με την ιδιορρυθμία, τους παρασκευάζει να πράττουν άτοπα. Και γιατί να αναφέρω ένα προς ένα αυτά με τα οποία προσπαθεί να μας υποσκελίσει, παραστεκόμενος κάθε ημέρα για αυτόν ακριβώς τον σκοπό και αναμένοντας την καταστροφή μας; Αλλά θα τον επιτιμήσει ο Κύριος ο Θεός, ο οποίος είπε στη θάλασσα «σιώπα, πεφίμωσο», και θα τον αποδιώξει κάπου μακριά από εμάς. Αυτό όμως θα γίνει, αν έρθουμε στον εαυτό μας και αναλογιστούμε τον πρωταρχικό σκοπό της έλευσής μας εδώ· διότι ομολογήσαμε, με μάρτυρα τον Θεό, ότι θα υποστούμε κάθε θλίψη και στενοχώρια μέχρι θανάτου.

Εκείνος μας τάραξε; Αλλά Εκείνος που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο», κατεύνασε και τους λογισμούς που μας κλυδωνίζουν. Και, ω της ευεργεσίας! Δεν προλαβαίνουμε να τον επικαλεστούμε, και ο αγαθός Κύριος μας προφταίνει με έλεος και οικτιρμούς, και δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, και διασκορπίζει το σύννεφο της λύπης, και μέσω των αγαθών λογισμών ρίχνει φως στην καρδιά. Και τι δεν κάνει άλλωστε; Διότι, αν παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, «Πώς δεν θα μας χαρίσει μαζί με αυτόν τα πάντα;». Γι' αυτό ας επιμείνουμε, αδελφοί, δουλεύοντάς τον με θάρρος, ανακαλώντας τους εαυτούς μας από τις πτώσεις, τρέχοντας με ζήλο στον δρόμο της ασκήσεως, γνωρίζοντας ότι στο τέλος των αγώνων φυλάσσονται τα στεφάνια. Επομένως, ας χρησιμοποιούμε περισσότερο την εξαγόρευση των λογισμών, διότι η εξαγόρευση είναι χαλινάρι ενάντια στην αμαρτία. Ας χρησιμοποιούμε την ταπεινοφροσύνη, διότι με αυτήν συντρίβονται «τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού». Ας χρησιμοποιούμε την πίστη, διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς» τον Θεό. Ίσως απορούμε και βρισκόμαστε σε αδιέξοδο για το πώς, αν και αγωνιζόμαστε, αιχμαλωτιζόμαστε από τους άτοπους λογισμούς. Αλλά αυτό το παθαίνουμε εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ. «Διότι βασίλευσε», λέει, «ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με παρόμοιο τρόπο με την παράβαση του Αδάμ», και η φύση μας έχει νοσήσει υπερβολικά από τη φιληδονία.

Και αυτός βρισκόταν στην πρύμνη κοιμώμενος πάνω στο προσκέφαλο, και τον ξυπνούν και του λέγουν: Διδάσκαλε, δεν σε μέλει που χανόμαστε; Και αφού εγέρθηκε, επιτίμησε τον άνεμο και είπε στη θάλασσα: Σιώπα, ησύχασε. Και κόπασε ο άνεμος και έγινε μεγάλη γαλήνη. Και τους είπε: Γιατί είστε τόσο δειλοί; Πώς δεν έχετε πίστη; Και κυριεύθηκαν από μεγάλο φόβο και έλεγαν μεταξύ τους:

Ότι δε αυτό ισχύει και πως δεν φαίνεται να προσεύχεται για κάποια άλλη ανάγκη, αλλά για χάρη αυτών που παρίσταντο, πρόσεξε την προσευχή: «Σε ευχαριστώ, διότι με άκουσες». Ποιος όμως προσευχήθηκε ποτέ έτσι; Διότι, πριν πει οτιδήποτε, αναφέρει: «Με άκουσες». Ώστε αυτό δεν είναι προσευχή, αλλά σχήμα προσευχής, και μόνο μια ένδειξη. Και ότι δεν έχει ανάγκη από προσευχή, είναι φανερό από το ότι πολλά άλλα τα έκανε χωρίς προσευχή: «Σε εσένα λέω, δαιμόνιο, έξελθε από αυτόν»· και, «Θέλω, καθαρίσου»· και, «Συγχωρούνται οι αμαρτίες σου», το οποίο είναι το μεγαλύτερο από όλα· και στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο». Για να πιστέψουν λοιπόν όσοι παρίσταντο ότι προέρχεται από τον ουρανό και ότι δεν είναι ενάντιος στον Θεό, γι' αυτόν τον λόγο προσεύχεται. Διότι, εάν ενώ τα έπραττε αυτά και έδειχνε με κάθε τρόπο την ευγνωμοσύνη Του προς τον Πατέρα, ωστόσο έλεγαν ότι «Δεν είναι από τον Θεό», τι άραγε δεν θα έλεγαν, αν δεν έκανε τίποτα τέτοιο; «Και αφού είπε αυτά, κραύγασε με μεγάλη φωνή:

Αλλά έχω Εκείνον που λέει στη θάλασσα: σώπα, ησύχασε, στον οποίο και οι άνεμοι υπακούουν, ο οποίος και περπατά πάνω στα ύδατα και στους άλλους αυτό ακριβώς επιτάσσει και χορηγεί. Έτσι, απλώνοντάς μου το χέρι, θα διασώσει εσένα που είσαι στα πάντα επιδέξιος και δεν έχεις τίποτα το σκαιό και αδέξιο, καθώς και το σκάφος, όχι μόνο χωρίς να ανατραπεί και να βυθιστεί, αλλά, ω του θαύματος, χωρίς καν να κατακλυστεί από τα κύματα. Διότι, αληθινά, αισθανθήκαμε όχι μικρή λύπη όταν πληροφορηθήκαμε για την αναμέτρηση του κτήματος.

Και με κάθε τρόπο δίδαξε εκείνον που εγείρει εναντίον μας τις τρικυμίες ότι μάταια ταράζει τη θάλασσα, εφόσον είναι παρών σε εμάς, δια μέσου σου, Εκείνος που την προστάζει και λέει: Σιώπα, βουβάσου, και μέσα σου ας συντριβούν τα κύματά σου.