Πατερικές αναφορές στο ΝΑΟΥΜ 1:2

Το βιβλίο επιγράφεται «Όρασις Ναούμ του από της Ελκεσαί». Αυτή είναι οπωσδήποτε κάποια κώμη της χώρας των Ιουδαίων. Διότι θα εκλάβουμε το «Ελκεσαίος» όχι ως πατρωνυμικό, αλλά μάλλον ως δηλωτικό τόπου. Και το λέμε αυτό έχοντας παραλάβει την παράδοση από αναγνώσματα. <Θεός ζηλωτής και εκδικητής είναι ο Κύριος, εκδικητής ο Κύριος με θυμό, ο Κύριος εκδικείται τους αντιπάλους του και αφανίζει ο ίδιος τους εχθρούς του. Ο Κύριος είναι μακρόθυμος και η ισχύς του είναι μεγάλη, και με κανέναν τρόπο δεν θα αθωώσει τον ένοχο.> Βαθύς είναι ο λόγος και όχι εύκολος στην κατανόησή του, παρά μόνο για εκείνους που επιθυμούν να εξετάσουν πολύ καλά τα όσα περιέχονται σε αυτόν. Και αν μεν θεωρηθεί ότι απευθύνεται προς τους Ιουδαίους, θα βρούμε την παράκληση επιεικώς αναμειγμένη με μία μέτρια επίπληξη. Αν όμως κάποιος θεωρήσει ότι (ο λόγος) γράφτηκε και ειπώθηκε εναντίον της Νινευή, ο νους θα στραφεί σε κάποιο άλλο από τα νοήματα, και σε όσους υπέστησαν τη λεηλασία παρέχει και εμπεδώνει τις ελπίδες της εκ νέου ανάκαμψης. Επομένως, θα καταστήσουμε όσο το δυνατόν πιο εμφανή τον σκοπό του νοήματος και για τις δύο περιπτώσεις.

Ναι, βεβαίως, λέει, καταλυπείστε επειδή υποστήκατε απροσδόκητα την ερήμωση, έχοντας εκδιωχθεί από τα σπίτια, τη χώρα και τις πόλεις, αν και πάντοτε νικούσατε τους αντιπάλους σας· και τώρα πέσατε κάτω από τα πόδια των εχθρών. Έπειτα, πώς δεν έπρεπε, πριν το ζήσετε, να κατανοήσετε ότι ο Θεός είναι ζηλωτής, και ο Κύριος εκδικείται με οργή, εκδικείται τους αντιπάλους του και αφανίζει τους εχθρούς του; Αν λοιπόν και εμείς αφανιστήκαμε, λέει, και βγήκαμε από τη μέση, και πέσαμε στα χέρια των εχθρών, είναι επειδή σταθήκαμε ως εχθροί, πολεμήσαμε ανόσια εναντίον του Παντοδύναμου, και στραφήκαμε προς καθετί που του είναι δυσάρεστο.

Διότι οι Ασσύριοι κυρίευσαν τη χώρα των Ιουδαίων, με τη συγκατάνευση του Θεού να νικήσουν, εξαιτίας του ότι οι Ισραηλίτες ήταν ένοχοι για πάρα πολλά αμαρτήματα. Εκείνοι όμως ήταν άγριοι και αλαζόνες και είχαν εντελώς βάναυσο φρόνημα, και δεν σταματούσαν καθόλου σχεδόν να πλήττουν και αυτήν τη δόξα του Θεού με σκληρά και καταραμένα λόγια. Διότι νόμιζαν ότι νίκησαν παρά τη θέλησή Του, και ότι μαζί με τους Ιουδαίους είχαν υπερισχύσει και του χεριού που τους προστάτευε. Και μάλιστα ο Ραψάκης χρησιμοποιούσε βλάσφημα λόγια, λέγοντας σε αυτούς που βρίσκονταν στο τείχος των Ιεροσολύμων εκείνα που θα ταίριαζαν μόνο στις ανόσιες φλυαρίες εκείνων που δεν γνωρίζουν τον κατά φύση και αληθινό Θεό. Αλλά πλήρωσε αμέσως το τίμημα της αλαζονείας του. Όμως, οι δυνάμεις του Σαλμανασάρ, αφού κυρίευσαν τις πόλεις στη Σαμάρεια και έκαψαν και άλλες μαζί με αυτές, αλαζονεύονταν εις βάρος των αιχμαλώτων και αυθαδίαζαν κατά της θείας δόξας. Παρηγορεί λοιπόν ο Προφήτης τα πλήθη των Ιουδαίων που θλίβονταν υπερβολικά, και διδάσκει ότι ο Θεός των όλων οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα επιβάλει την τιμωρία σε αυτούς που τους πολέμησαν, λέγοντας: «Ο Θεός είναι ζηλωτής και ο Κύριος εκδικείται με οργή, εκδικείται τους αντιπάλους Του και εξαφανίζει ο Ίδιος τους εχθρούς Του».

Ο Κύριος είναι μακρόθυμος και μεγάλη είναι η ισχύς του. Διότι θα υπερισχύσει, λέει, έχοντας ακαταμάχητη δύναμη, και θα κατατροπώσει αυτούς που τον έχουν λυπήσει. Διότι, αν και είναι μακρόθυμος και φαίνεται προς το παρόν να ανέχεται το κακό, στο τέλος όμως δεν θα αθωώσει τον ένοχο· διότι είναι ζηλωτής. Θα διαπιστώσουμε δε ότι και ο ίδιος ο Θεός των όλων έχει οργιστεί υπερβολικά για όσα έπαθαν οι Ισραηλίτες εξαιτίας της σκληρότητας των Βαβυλωνίων. Διότι είπε μέσω της φωνής του Ιερεμία προς το πλήθος ή την πόλη των Βαβυλωνίων: «Εγώ τους παρέδωσα στα χέρια σου, εσύ όμως δεν τους έδειξες έλεος». Και βεβαίως, πάλι μέσω της φωνής του Ζαχαρία, λέει τα εξής: «Έδειξα μεγάλο ζήλο για την Ιερουσαλήμ και τη Σιών, και οργίζομαι με μεγάλη οργή εναντίον των εθνών που επιτίθενται εναντίον της, διότι εγώ μεν οργίστηκα λίγο, αυτοί όμως συνέπραξαν στο κακό». Το δε «Θεός ζηλωτής» και τα όσα ακολουθούν, θα μπορούσαν εύλογα να ταιριάζουν και σε εκείνους που δεν επιθυμούν να βαδίσουν την ενάρετη και φιλόθεη οδό, αλλά έχουν εκτραπεί περισσότερο στο να επιλέγουν τον σαρκικό βίο. Διότι, πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς ότι θα αποδώσει δικαιοσύνη, υποβάλλοντας σε κολάσεις και ποινές τον ανυπότακτο και αμαρτωλό, εφόσον είναι αληθές ότι: «Όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο».

ΙΣΤ΄. Είναι λοιπόν φοβερό, αδελφοί, το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· φοβερό είναι και το πρόσωπο του Κυρίου απέναντι σε όσους πράττουν το κακό, το οποίο εξαφανίζει την κακία με πανωλεθρία· φοβερή είναι και η ακοή του Θεού, η οποία αντιλαμβάνεται τη φωνή του Άβελ μέσα από το σιωπηλό αίμα· φοβερά και τα πόδια που καταλαμβάνουν την πονηρία· φοβερή και η παρουσία Του που γεμίζει τα πάντα, ώστε να μην υπάρχει πουθενά τρόπος να αποφύγει κανείς την κίνηση του Θεού, ούτε αν πετάξει στον ουρανό, ούτε αν κατεβεί στον άδη, ούτε αν αποδράσει προς την ανατολή, ούτε αν κρυφτεί στα βάθη ή στα πέρατα της θάλασσας. Πριν από εμένα φοβάται και ο Ναούμ ο Ελκεσαίος, στα λόγια με τα οποία δημοσιοποιεί την προφητεία κατά της Νινευή, τον ζηλωτή Θεό και τον Κύριο που εκδικείται με οργή τους αντιπάλους Του, και ο οποίος μεταχειρίζεται τόση περίσσεια αυστηρότητας, ώστε να μην υπολείπεται δεύτερη εκδίκηση κατά των πονηρών. Διότι, όταν ακούω τον Ησαΐα να απειλεί τον λαό των Σοδόμων και τους άρχοντες των Γομόρρων, και να λέει: «Γιατί να δεχθείτε κι άλλες πληγές, αυξάνοντας την ανομία;», σχεδόν γεμίζω από φρίκη και συγχύζομαι από τα δάκρυα. Δεν είναι δυνατόν, λέει, να βρεθεί επιπλέον πληγή για την επιπλέον αμαρτία· τόσο πολύ τα έχετε διατρέξει όλα και έχετε εξαντλήσει κάθε είδος πληγής, προκαλώντας πάντοτε κάποια νεότερη εξαιτίας της δικής σας κακίας.

Σας παρακάλεσα θερμά, σας επέπληξα, πολλές φορές σας υπέδειξα τη στάχτη των Σοδόμων και τον κατακλυσμό που προηγήθηκε από αυτήν, όταν η γη κατακλύστηκε από τα ύδατα και συντελέστηκε ο παγκόσμιος όλεθρος του ανθρώπινου γένους. Πολλές φορές σας παρουσίασα τον ισραηλιτικό λαό, τον περιούσιο, τον αγαπημένο, το βασίλειο ιεράτευμα, να μαστιγώνεται εξαιτίας γογγυσμού, αντιλογίας, αχαριστίας, εξαιτίας παρόμοιου σφάλματος, να ταπεινώνεται από τους ηττημένους εχθρούς και, απέναντι σε αυτούς που ο ίδιος κατατρόπωνε, να ελαττώνεται, να πέφτει, να καταστρέφεται. Πολλές φορές σας συμβούλευσα: προφυλαχθείτε, διορθωθείτε, επιστρέψτε. Μην περιμένετε να ακονιστεί η ρομφαία. Το τόξο ήδη τεντώνεται. Μην εκλαμβάνετε τη μακροθυμία ως αφορμή καταφρόνησης. Μη γίνεστε πονηροί απέναντι στην πολλή χρηστότητα. Αλλά πώς να ξύσω τις καρδιές σας που ήδη φλεγμαίνουν; Είναι άραγε καλύτερο τώρα που υποφέρετε να σας επιπλήξω, παρά να σας παραπέμψω να υποστείτε την κρίση εκεί χωρίς να έχετε ελεγχθεί προηγουμένως, και να χρησιμοποιήσω την παρούσα συμφορά ως συνεργό στον έλεγχό μου προς εσάς, ή, δειλιάζοντας μπροστά στον πόνο σας, να αφήσω ανεξέλεγκτο αυτόν που απείθησε και αμάρτησε; Τι λοιπόν; Νουθετήσαμε, απειλήσαμε, λέγοντας για τον Θεό ότι ο Θεός μας είναι ζηλωτής και μακρόθυμος, αλλά εάν οργιστεί, ποιος θα μπορέσει να αντέξει;