Πατερικές αναφορές στο ΝΑΟΥΜ 1:4

Αν όμως αρμόζει να ερευνήσουμε βαθύτερα και το απόρρητο νόημα των προκειμένων, θα θεωρήσω ότι πρέπει να πω το εξής, ότι λέμε πως ο Μονογενής Λόγος του Θεού πραγματοποίησε την οδό της ένσαρκης οικονομίας, δηλαδή την εκπλήρωσή της, με συντέλεια και με συγκλονισμό. Διότι, επειδή έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς, συνέτριψε και συντάραξε «τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες του αιώνος τούτου», εκδιώκοντάς τους από την εις βάρος μας πλεονεξία, και απομακρύνοντάς τους από την παλαιά εκείνη ισχύ τους, καταλύοντας μάλιστα και το ίδιο το κράτος του θανάτου και επιπλέον την αμαρτία. Και έγιναν οι νεφέλες κονιορτός των ποδών του. Διότι, όπως ακριβώς σε αυτόν που βαδίζει σηκώνεται μπροστά του η σκόνη, έτσι και της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς προπορεύονταν οι νοητές νεφέλες, δηλαδή οι μακάριοι προφήτες, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν λόγο πιο σκοτεινό και όχι ιδιαίτερα φανερό, πλην όμως με τα ζωοποιά τους κηρύγματα πότιζαν τον νου εκείνων που μπορούσαν να κατανοήσουν. <Απειλεί τη θάλασσα και την ξηραίνει, και όλους τους ποταμούς τους ερημώνει.> Οικοδομεί τον λόγο της διήγησης με βάση τα όσα γνώριζαν και είχαν βιώσει, μεταφέροντάς τον από τα πολύ παλαιότερα γεγονότα. Διότι, όταν ο υπερασπιστής Θεός έβγαζε τον Ισραήλ από την ανοσιότητα και την αφόρητη πλεονεξία των Αιγυπτίων, τους πέρασε μέσα από τη μέση της θάλασσας, και τους πρόσταξε να βαδίσουν όπως πάνω σε ξηρά· διότι «πάγωσαν τα ύδατα σαν τείχος», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Έπειτα, πώς δεν θα κυριευόταν, εφόσον το ενέκρινε ο Θεός, η διαβόητη Νινευή; Εκτός δε από τη Βασανίτιδα και τον Κάρμηλο, εξέλιπαν και τα άνθη του Λιβάνου. Ο Λίβανος, λοιπόν, όπως είπα, είναι όρος της Φοινίκης, και με αυτό το όνομα υποδηλώνει ολόκληρη τη χώρα που βρίσκεται στους πρόποδές του και γύρω από αυτό. Ως «άνθη του Λιβάνου», λοιπόν, εννοεί εκείνους που βασίλευσαν κατά καιρούς στη Δαμασκό και τη Φοινίκη, οι οποίοι και παραδόθηκαν στα χέρια των υιών του Ισραήλ. Διότι και αυτοί νικήθηκαν κατά καιρούς, αν και διέθεταν τεράστια στρατιωτική δύναμη, και υπερηφανεύονταν για τις φοβερές και ακαταμάχητες συμμαχίες τους. Θα διαπιστώσουμε δε, μελετώντας τα βιβλία των Βασιλειών, ότι το βασίλειο των Δαμασκηνών πορθήθηκε κατά καιρούς από εκείνους που βασίλευσαν από τη φυλή του Ιούδα. Εξέλιπαν, λοιπόν, τα άνθη του Λιβάνου, τουτέστιν εξολοθρεύτηκαν και χάθηκαν πολλές φορές και τα ίδια τα εκλεκτά στοιχεία της Φοινίκης ή του Λιβάνου, δηλαδή εκείνοι που ασκούσαν την εξουσία σε αυτά τα μέρη.

Διότι θέλουν να την παρομοιάζουν με τη Βασανίτιδα, ως χώρα άριστη και ξακουστή, και πάλι με τον Κάρμηλο και τον Λίβανο, ως όρη ονομαστά και διασημότατα· η Νινευή, εξάλλου, ήταν αξιοθαύμαστη και ονομαστή. Και λέει ότι έχει μαραθεί, καθώς από στιγμή σε στιγμή πρόκειται να λεηλατηθεί μαζί με όσους ακμάζουν μέσα σε αυτήν, δηλαδή τους ηγεμόνες, τους στρατηγούς και τους επιφανέστερους των άλλων λαών. Επειδή, λοιπόν, έκανε μνεία για όρη και για μία εξαιρετικά δενδρόφυτη χώρα, εννοώ βέβαια τη Βασανίτιδα, διατήρησε στον λόγο του τη μεταφορά μέχρι τέλους: αποκάλεσε εύφορη και ανθισμένη εκείνους που ενδεχομένως ξεχωρίζουν λόγω πλούτου, ή διαπρέπουν για τη σωματική τους ρώμη, ή έχουν εξυψωθεί έναντι των άλλων με κάποιον άλλον τρόπο υπεροχής.

Θα τους σπλαχνιστεί όμως εξαιτίας των πατέρων, και θα σωθούν στους κατάλληλους καιρούς, εισερχόμενοι μετά τα έθνη, μέσω της πίστης στον Χριστό, στον αγιασμό και στην οικειότητα προς τον Θεό δια του Υιού εν Πνεύματι. <Διότι έως τα θεμέλιά τους θα χερσωθούν, και θα καταφαγωθούν σαν σμίλακας που περιπλέκεται, και σαν καλαμιά γεμάτη ξηρασία. Από εσένα θα εξέλθει λογισμός ενάντια στον Κύριο, που θα βουλεύεται πονηρά και αντίθετα πράγματα.> Αφού απέδειξε με πολλά ότι το να κατορθώνει τα πάντα εύκολα ενυπάρχει στον Θεό των όλων, και ότι τίποτα απολύτως δεν είναι ακατόρθωτο για Αυτόν, μεταφέρει πλέον τον λόγο στην ίδια τη Νινευή, και λέει ότι, ακόμη κι αν έχει φτάσει σε τέτοιο βαθμό λαμπρότητας, ώστε να φαίνεται ίση με τα πιο κατάφυτα από τα βουνά, εννοώ τον Λίβανο και τον Κάρμηλο, περήφανη για τους πολλούς και αναρίθμητους λαούς της· κι αν ακόμη δεν υπολείπεται σε τίποτα της Βασανίτιδας, εντούτοις θα έρθει καιρός που θα ερημωθεί εντελώς. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το να χερσωθεί έως τα θεμέλια, διατηρώντας ο λόγος τη μεταφορά σε σχέση με βουνά και γη, δέντρα και ύλη. Λέει δε ότι θα καταφαγωθεί, με τους Πέρσες και τους Μήδους να την καταναλώνουν κατά κάποιο τρόπο σαν βοσκή. Διότι αυτοί κυρίευσαν τη Νινευή, υπό την αρχηγία του Κύρου. Παρομοιάζει δε με σμίλακα το πλήθος των Ασσυρίων, διότι αυτοί κατοικούσαν στη Νινευή. Και ποιος να είναι άραγε πάλι ο λόγος για κάτι τέτοιο;

Διότι ο Θεός δεν ομιλεί σε όλους με τον ίδιο τρόπο, όπως ακριβώς ούτε και εμείς συμπεριφερόμαστε ομοίως στα παιδιά και στους ώριμους άνδρες. Πότε λοιπόν έχει ειπωθεί αυτό, από ποιον, και προς ποιους; Από τον Σολομώντα στην εποχή της Παλαιάς Διαθήκης, προς τους Ιουδαίους, οι οποίοι δεν γνώριζαν τίποτε άλλο παρά μόνο τα αισθητά, και με βάση αυτά έκριναν τη δύναμη του Θεού. Διότι αυτοί είναι που λένε: «Μήπως μπορεί να μας δώσει και άρτο;» και, «Τι σημείο μας δείχνεις; Οι πατέρες μας έφαγαν το μάννα στην έρημο». Αυτών ο θεός είναι η κοιλιά. Επειδή λοιπόν με βάση αυτά Τον δοκίμαζαν, τους λέει ότι και αυτό είναι δυνατόν για τον Θεό, δηλαδή και να κάνει πλουσίους και φτωχούς· όχι ότι τα κάνει πάντοτε Εκείνος, αλλά ότι έχει τη δύναμη, όταν το θελήσει· όπως ακριβώς όταν λέει: «Εκείνος που απειλεί τη θάλασσα και την ξηραίνει, και στερεύει όλους τους ποταμούς»· μολονότι αυτό ουδέποτε έχει συμβεί. Πώς λοιπόν το αναφέρει αυτό ο προφήτης; Όχι ως κάτι που συμβαίνει πάντοτε, αλλά ως κάτι που Εκείνος έχει τη δύναμη να πράξει. Ποια φτώχεια λοιπόν δίνει, και ποιον πλούτο; Θυμήσου τον πατριάρχη, και θα γνωρίσεις τον πλούτο που δίνεται από τον Θεό. Διότι και τον Αβραάμ Εκείνος τον έκανε πλούσιο, και μετά από αυτόν τον Ιώβ, όπως λέει άλλωστε και ο ίδιος: «Εάν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε τα κακά;». Και ο πλούτος του Ιακώβ από εκεί είχε την αρχή του.

Ήταν υψηλός, και αυτή ταπεινή· υψηλός όχι κατά τον τόπο, αλλά κατά τη φύση. Ήταν ακήρατος, ανώλεθρη η ουσία του, άφθαρτη ήταν η φύση του, απερινόητος, αόρατος, ακατάληπτος, αιώνια υπάρχων, παραμένοντας πάντοτε ο ίδιος, υπερβαίνοντας τους αγγέλους, ανώτερος των άνω δυνάμεων, νικώντας κάθε λογισμό, υπερβαίνοντας τη διάνοια, χωρίς να μπορεί να ιδωθεί, παρά μόνο να γίνει κατανοητός μέσω της πίστης. Οι άγγελοι έβλεπαν και έτρεμαν, τα Χερουβίμ προέβαλαν τις φτερούγες τους για να σκεπαστούν, τα πάντα βρίσκονταν σε φόβο. Κοίταζε προς τη γη και την έκανε να τρέμει· απειλούσε τη θάλασσα και την αποξήραινε, ανέβλυζε ποταμούς από την έρημο· ζύγισε τα όρη με τον στατήρα και τις κοιλάδες με τον ζυγό. Πώς να το πω; Πώς να το περιγράψω; Η μεγαλωσύνη του δεν έχει τέλος, η σοφία του δεν έχει μέτρο, τα κρίματά του είναι ανεξιχνίαστα, οι οδοί του ανεξερεύνητες. Αλλά αυτός, ο τόσο μέγας και σπουδαίος, αν είναι ασφαλές να ειπωθεί ακόμη και τούτο, τόσο μέγας και σπουδαίος παρέμεινε.

Τον Θεό, πες μου, περιεργάζεσαι, τον άναρχο, τον αναλλοίωτο, τον ασώματο, τον άφθαρτο, τον πανταχού παρόντα, που τα πάντα υπερβαίνει και βρίσκεται ανώτερα από ολόκληρη την κτίση; Άκουσε τι θεολογούν οι προφήτες για αυτόν και φοβήσου: «Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει». Έριξε μόνο το βλέμμα του και συντάραξε μια τόσο μεγάλη και απέραντη γη. «Αυτός που αγγίζει τα όρη, και βγάζουν καπνό... αυτός που σείει από τα θεμέλια ό,τι βρίσκεται κάτω από τον ουρανό, και οι στύλοι του σαλεύονται· αυτός που απειλεί τη θάλασσα και την ξηραίνει· αυτός που λέει στην άβυσσο: Θα ερημωθείς». «Η θάλασσα είδε και έφυγε· ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω· τα όρη αναπήδησαν σαν κριάρια και οι λόφοι σαν τα αρνιά των προβάτων». Ολόκληρη η κτίση σαλεύεται, φοβάται, τρέμει· και μόνο αυτοί καταφρονούν, περιφρονούν και εξευτελίζουν τη δική τους σωτηρία· διότι δεν θα έλεγα τον Δεσπότη των πάντων.

«Αυτός που αποστέλλει τους ιερείς αιχμαλώτους και ανέτρεψε τους δυνάστες της γης. Αυτός που εκχέει περιφρόνηση στους άρχοντες, που ανακαλύπτει τα βαθιά κρυμμένα μέσα από το σκοτάδι.» «Το τόξο των δυνατών εξασθένησε, και οι ασθενείς περιεβλήθησαν με δύναμη. Ο Κύριος καθιστά φτωχούς και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει,» και τα λοιπά. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;» και τα λοιπά. «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα φέρουν δώρα,» και τα λοιπά. «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια.» «Είσαι δυνατός, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει,» και τα λοιπά. —«Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου;» —«Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου; ακουστά,» και τα λοιπά. —«Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό, και από την κοπριά,» και τα λοιπά. «Αυτός που επιτιμά τη θάλασσα και την ξηραίνει, και ερημώνει όλους τους ποταμούς.» «Ποιος μέτρησε με το χέρι το νερό, και τον ουρανό, και ολόκληρη τη γη με τη χούφτα; Ποιος έστησε τα όρη σε ζυγαριά και τις κοιλάδες στο ζύγι; Όλα τα έθνη λογίστηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν ταλάντευση της ζυγαριάς.»

Σας παρακάλεσα θερμά, σας επέπληξα, πολλές φορές σας υπέδειξα τη στάχτη των Σοδόμων και τον κατακλυσμό που προηγήθηκε από αυτήν, όταν η γη κατακλύστηκε από τα ύδατα και συντελέστηκε ο παγκόσμιος όλεθρος του ανθρώπινου γένους. Πολλές φορές σας παρουσίασα τον ισραηλιτικό λαό, τον περιούσιο, τον αγαπημένο, το βασίλειο ιεράτευμα, να μαστιγώνεται εξαιτίας γογγυσμού, αντιλογίας, αχαριστίας, εξαιτίας παρόμοιου σφάλματος, να ταπεινώνεται από τους ηττημένους εχθρούς και, απέναντι σε αυτούς που ο ίδιος κατατρόπωνε, να ελαττώνεται, να πέφτει, να καταστρέφεται. Πολλές φορές σας συμβούλευσα: προφυλαχθείτε, διορθωθείτε, επιστρέψτε. Μην περιμένετε να ακονιστεί η ρομφαία. Το τόξο ήδη τεντώνεται. Μην εκλαμβάνετε τη μακροθυμία ως αφορμή καταφρόνησης. Μη γίνεστε πονηροί απέναντι στην πολλή χρηστότητα. Αλλά πώς να ξύσω τις καρδιές σας που ήδη φλεγμαίνουν; Είναι άραγε καλύτερο τώρα που υποφέρετε να σας επιπλήξω, παρά να σας παραπέμψω να υποστείτε την κρίση εκεί χωρίς να έχετε ελεγχθεί προηγουμένως, και να χρησιμοποιήσω την παρούσα συμφορά ως συνεργό στον έλεγχό μου προς εσάς, ή, δειλιάζοντας μπροστά στον πόνο σας, να αφήσω ανεξέλεγκτο αυτόν που απείθησε και αμάρτησε; Τι λοιπόν; Νουθετήσαμε, απειλήσαμε, λέγοντας για τον Θεό ότι ο Θεός μας είναι ζηλωτής και μακρόθυμος, αλλά εάν οργιστεί, ποιος θα μπορέσει να αντέξει;