Πατερικές αναφορές στο ΝΑΟΥΜ 1:9

Πρέπει ωστόσο να μην παρατείνεται η εξομολόγησή τους μέχρι την έξοδο από τη ζωή, αλλά να γίνεται αποδεκτό το μέτρο των δέκα ετών· να καθορίζεται δε η θεραπεία όχι με βάση τον χρόνο, αλλά με τον τρόπο της μετάνοιας. Διάκονος ο οποίος περιέπεσε σε πορνεία μετά την ανάληψη της διακονίας θα αποβάλλεται από τη διακονία, υποβιβαζόμενος δε στην τάξη των λαϊκών δεν θα αποκλείεται από τη Θεία Κοινωνία, διότι υπάρχει αρχαίος κανόνας, όσοι έχουν εκπέσει από τον βαθμό τους να υποβάλλονται μόνο σε αυτό το είδος της τιμωρίας. Εκείνοι που τα θέσπισαν εξ αρχής ακολούθησαν, όπως νομίζω, εκείνον τον νόμο που λέει: «Δεν θα τιμωρήσεις δύο φορές για το ίδιο πράγμα», αλλά και για έναν επιπλέον λόγο: διότι όσοι ανήκουν στην τάξη των λαϊκών και έχουν αποβληθεί από τη θέση των πιστών, γίνονται πάλι δεκτοί στη θέση από την οποία εξέπεσαν, ενώ ο διάκονος υφίσταται άπαξ την ποινή της καθαιρέσεως, η οποία είναι διαρκής. Επειδή λοιπόν δεν του αποδίδεται πάλι η διακονία, περιορίστηκαν μόνο σε αυτήν την τιμωρία.

Οι κληρικοί που διαπράττουν αμαρτία προς θάνατον καθαιρούνται από τον βαθμό τους, δεν αποκλείονται όμως από την κοινωνία των λαϊκών. «Διότι δεν θα τιμωρήσεις δύο φορές για το ίδιο παράπτωμα». Η γυναίκα που γέννησε καθ' οδόν και παραμέλησε το βρέφος, να υπόκειται στην κατηγορία του φόνου.

Ματθ. 12, 31-32. Λέγοντας «Πνεύμα», εννοεί ολόκληρη τη θεότητα της Τριάδας· ωστόσο, παρέχεται συγχώρεση σε όσους μετανοούν μέσω της χάριτος του Πνεύματος. Αλλά, θέλοντας ο Χριστός να δείξει το μέγεθος του αμαρτήματος, μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο, επειδή δεν υπάρχει αμάρτημα ασυγχώρητο από τον Θεό για όσους μετανοούν γνησίως και επάξια. Λέγοντας «Πνεύμα», εννοεί ολόκληρη τη θεότητα της Τριάδας· ωστόσο, παρέχεται συγχώρεση σε όσους μετανοούν και βαπτίζονται μέσω της χάριτος του Πνεύματος. Αλλά, θέλοντας ο Χριστός να δείξει το μέγεθος του αμαρτήματος, είπε αυτό: διότι, αν και συνηθίζει ο Θεός πολλές φορές είτε να ζητά ευθύνες από όσους αμάρτησαν μόνο εδώ και όχι και εκεί, σύμφωνα με το «δεν θα τιμωρήσει ο Κύριος δύο φορές για το ίδιο», είτε να δείχνει μακροθυμία στον παρόντα αιώνα και να μη δίνει συγχώρεση στον άλλον, εντούτοις για τέτοιες περιπτώσεις αναφέρει ότι η τιμωρία είναι ανεξάλειπτη και ασυγχώρητη και εδώ και εκεί.

Σε κάποιους βέβαια φαίνεται ότι, αντί για τους ιερουργούς του θείου κηρύγματος, ονομάστηκαν εδώ ιερείς οι άγιοι άγγελοι, στους οποίους μάλιστα θα ταίριαζε πάρα πολύ να μπορούν να μιλούν στις καρδιές. Παρηγορήστε την, λοιπόν. Τι λοιπόν λέγοντάς της; Ότι ο Θεός των όλων έπαυσε την οργή που είχε στραφεί εναντίον τους. «Ολοκληρώθηκε η ταπείνωσή της.» Διότι, λέει, ταπεινώθηκε επαρκώς, και συγχωρήθηκε η αμαρτία της. «Επειδή δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της.» Μήπως λοιπόν ο Θεός τιμωρούσε περισσότερο από όσο έπρεπε, και δεν επέβαλλε ποινές ισάξιες με τα εγκλήματα, αλλά πολύ μεγαλύτερες από αυτές, και σχεδόν διπλάσιες; Έπειτα πώς αυτό το πράγμα δεν είναι απίθανο; Και πώς θα επαληθευθεί, όταν λέει: Δεν θα τιμωρήσει ο Κύριος δύο φορές για το ίδιο πράγμα με θλίψη; Πώς λοιπόν πρέπει να κατανοήσουμε αυτό που ειπώθηκε; Όπως ακριβώς κάποιος φιλόστοργος πατέρας που έχει τεράστια ευσπλαχνία, έχοντας λυπήσει λίγο κάποιον γιο του που έσφαλε, νομίζει ίσως ότι η ενέργειά του εναντίον του ξεπέρασε το μέτρο· και αιτία αυτού είναι η φιλοστοργία και η στοργική διάθεση που οφείλει ο πατέρας προς τα παιδιά· έτσι λέει ότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της, η παρηγορούμενη Ιερουσαλήμ, η οποία, αν και καταδικάστηκε πάρα πολύ, με δεινά και αφόρητα πράγματα, εντούτοις τιμωρήθηκε μετριοπαθώς και όχι ισάξια με όσα έπραξε. «

Ο Θεός των όλων προχώρησε και εναντίον των Ιουδαίων με ορμή κατακλυσμού, και τους εξολόθρευσε, επιβάλλοντας την τιμωρία για όσα έπραξαν στον Χριστό. Έτσι, βρέθηκαν στο σκοτάδι, και έχοντας στερηθεί ολοκληρωτικά το θείο φως, παραμένουν μωροί και τυφλοί οι άθλιοι. Διότι δεν θέλησαν να ακολουθήσουν τον Χριστό που τους φώναζε: «Όσο έχετε το φως, να περπατάτε στο φως, για να μην σας καταλάβει το σκοτάδι». Επειδή όμως ήταν απειθείς και αχαλίνωτοι, γι' αυτόν τον λόγο λοιπόν, όπως λέει ο προφήτης: «Ενώ περίμεναν φως, τους ήρθε σκοτάδι, και ενώ περίμεναν αυγή, περπάτησαν στο βαθύ σκοτάδι». Διότι έγιναν εχθροί του θείου φωτός και επαναστάτησαν ανόσια ενάντια στη δόξα του Χριστού. <Τι διαλογίζεστε εναντίον του Κυρίου;>

«Συντέλεια θα επιφέρει ο ίδιος, και δεν θα εκδικηθεί δύο φορές για το ίδιο πράγμα προκαλώντας θλίψη». Έχω ήδη πει και στην αρχή, ότι όταν ο Σαλμανασάρ, ο βασιλιάς των Ασσυρίων, λεηλάτησε τη Σαμάρεια και μαζί με αυτήν κατέστρεψε και άλλες πόλεις και χωριά που υπάγονταν στα σκήπτρα του Ιούδα, έπειτα όσοι είχαν επιβιώσει από τον πόλεμο διακατέχονταν από ανυπόφορο τρόμο και κατέφευγαν στις χώρες των γειτονικών εθνών. Διότι νόμιζαν, όπως ήταν φυσικό, ότι θα περιπέσουν στα ίδια δεινά εάν οι Βαβυλώνιοι επέστρεφαν εναντίον τους για δεύτερη φορά. Για τον λόγο αυτό, ο Θεός θεώρησε αναγκαία την παρηγοριά μέσω της φωνής του Προφήτη, υποσχόμενος αυτά τα δύο πράγματα: ότι και αυτούς που είχαν ήδη καταληφθεί από τον πόλεμο και βρίσκονταν σε ανυπόφορες συμφορές θα τους ελεήσει την κατάλληλη στιγμή και θα τους απαλλάξει από τα δεσμά της αιχμαλωσίας, και ότι θα παραδώσει τη Νινευή σε ερήμωση και καταστροφή.

Για να μην περιμένουν λοιπόν ότι θα περιπέσουν και πάλι στα ίδια κακά, και έτσι βρουν εύκολη αφορμή για τη διαφυγή τους, αυτήν από την Ιουδαία προς τους αλλόφυλους, σχεδόν τους απευθύνει ερώτημα λέγοντας τι άραγε συλλογίζονται και έχουν αποφασίσει να φρονούν για τον Κύριο. Μήπως, λέει, νομίζετε ότι ο Δεσπότης των όλων είναι σκληρός και τρέφει βαρύ θυμό, ώστε να απαιτεί διπλές τιμωρίες για τα ίδια παραπτώματα; Αλλά σφάλλετε πολύ ως προς το πρέπον. Διότι, εάν εσείς δεν προσθέσετε τίποτα από όσα είναι εκτός νόμου και εξοργίζουν τον νομοθέτη, ούτε και εκείνος θα επιφέρει πλέον δεύτερη πληγή. Σας έθλιψε αρκετά για εκείνα τα οποία ήδη συλληφθήκατε να ασεβείτε. Σταματήστε την αμαρτία, και θα ανακόψει την οργή. Έχει παιδεύσει επαρκώς, συνεπώς θα ελεήσει αυτούς που έχουν επιλέξει να σωφρονούν. Επομένως, ο λόγος είναι μεικτός και περιέχει συγκερασμένη την παραίνεση. Διότι ταυτόχρονα και τους πείθει να επιλέξουν γνήσια να κατορθώνουν όσα αρέσουν στον Θεό, και δίνει θάρρος σε όσους το επιλέξουν αυτό, ότι θα είναι αγαθός απέναντί τους, χωρίς να αφήνει την οργή του αχαλίνωτη εναντίον τους, όπως ακριβώς νόμιζαν. Πρόσεξε δε πώς ο λόγος διατήρησε και πάλι το υπόλειμμα για τον Ισραήλ. Διότι το ότι ο Θεός δεν θα τους εξολοθρεύσει, το προαναφώνησε καθαρά, λέγοντας με μορφή ερωτήσεως: Τι λογίζεστε για τον Κύριο; Μήπως θα επιφέρει ολοκληρωτική καταστροφή; Διότι, λέει, δεν θα επιφέρει συντέλεια, ούτε, αν και συγκλονίσει τον Ισραήλ εκ θεμελίων, θα τον παραδώσει σε παντελή όλεθρο.

Ή αυτό εννοεί, ότι δεν πρέπει κανείς να σπεύδει απερίσκεπτα στους πολέμους. Διότι πρόσεξε, όταν πρέπει να γίνει επιλογή, λέγει, δεν προβάλλεται στο μέσο η σοφία; Εάν πέσει ο εχθρός σου, μην επιχαρείς εις βάρος του. [Κώδ. φ. 103 α.] Διότι, εάν επιχαίρεις θεωρώντας ότι έλαβες εκδίκηση, ο Δεσπότης θα σταματήσει μέχρι εκείνο το σημείο από φιλανθρωπία· και δεν θα τιμωρήσει δύο φορές για το ίδιο πράγμα. Ή και ελεεί μεν εκείνον που έπεσε, οργίζεται δε με εκείνον που επάρθηκε.

Εάν κάποιος επίσκοπος μεριμνά για τα βιοτικά και παραμελεί τον ναό του Θεού, ας θεωρείται αιρετικός, όπως λέγει και ο Κύριος: «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους.» Εάν κάποιος πρεσβύτερος πέσει σε πορνεία, ας καθαιρείται αμετάκλητα· ας τυγχάνει όμως επιείκειας ως προς τα επιπλέον επιτίμια, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Διότι δεν θα τιμωρήσεις δύο φορές για το ίδιο παράπτωμα.» Εάν κάποιος διάκονος διαπράξει πορνεία, ας καθαιρείται, και ας λαμβάνει τη θέση του αναγνώστη.

Θ΄. Περί ενδείας και απορίας. Ι΄. Περί των δοκιμασιών που μας επιφέρονται κατά τη δίκαιη κρίση του Θεού. ΙΑ΄. Περί τιμωρίας και ανταπόδοσης των αμαρτιών· ότι ο φιλάνθρωπος Κύριός μας δεν θα τιμωρήσει δύο φορές για το ίδιο παράπτωμα, εφόσον διορθώνουμε τον εαυτό μας.

Ας αποδώσουμε λοιπόν με τόκο το χρέος, αν βέβαια αποδειχθούμε τόσο εύποροι. ΤΙΤΛΟΣ ΚΓ΄. — Περί εκδικήσεως· και ότι απαγορεύεται να απαιτούνται ευθύνες δύο φορές για το ίδιο πράγμα. «Δεν θα επιβάλεις τιμωρία δύο φορές για το ίδιο πράγμα.» «Τι συλλογίζεστε εναντίον του Κυρίου; Αυτός θα επιφέρει την καταστροφή, και δεν θα τιμωρήσει με θλίψη δύο φορές για το ίδιο πράγμα.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ΄. — Περί κοινών πραγμάτων· και ότι πρέπει να αποφεύγονται τα κοινά καταλύματα, διότι προξενούν φιλονικίες και διενέξεις. «Είπε ο Αβραάμ προς τον Λωτ: Ας μην υπάρχει φιλονικία ανάμεσα σε εμένα και σε εσένα, και ανάμεσα στους βοσκούς μου και στους βοσκούς σου, διότι είμαστε άνθρωποι αδελφοί. Δεν βρίσκεται εμπρός σου όλη η γη; Χωρίσου από εμένα. Αν εσύ πας αριστερά, εγώ θα πάω δεξιά· αν εσύ πας δεξιά, εγώ θα πάω αριστερά. Και αφού σήκωσε ο Λωτ τα μάτια του, αντίκρισε όλη την περίχωρο του Ιορδάνη, ότι ολόκληρη ποτιζόταν, πριν καταστρέψει ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα, σαν παράδεισος του Θεού, και σαν τη γη της Αιγύπτου. Και διάλεξε για τον εαυτό του ο Λωτ την περίχωρο του Ιορδάνη, και αναχώρησε ο Λωτ από τα ανατολικά, και χωρίστηκαν.» «Είναι προτιμότερο να κατοικεί κανείς σε μια γωνιά στο ύπαιθρο, παρά σε κοινό σπίτι.» «Με άνθρωπο ισχυρότερο και πλουσιότερό σου να μην έχεις κοινές υποθέσεις.» Η φροντίδα των κοινών πραγμάτων δίνει πάντοτε λαβές για κατηγορίες.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΛΓ΄. Αποστόλων κε΄. Βασιλείου λδ΄. «Καμία γυναίκα, ούτε λαϊκή ούτε μοναχή, για οποιοδήποτε παράπτωμα δεν αποκόπτεται από την Εκκλησία, παρά μόνο από τη θεία Κοινωνία· διότι λέει ο Κανόνας ότι αυτό το κάνουμε, επειδή πολλές λόγω της ντροπής τους αυτοκτόνησαν· όπως ακριβώς δεν αποκόπτεται ούτε Πρεσβύτερος ούτε Διάκονος, εξαιτίας του ρητού "Δεν θα τιμωρήσεις δύο φορές για το ίδιο πράγμα"».

Κανόνας ΚΕ'. Επίσκοπος ή Πρεσβύτερος ή Διάκονος, που συλλαμβάνεται για πορνεία, ή επιορκία, ή κλοπή, να καθαιρείται και να μην αφορίζεται. Διότι η Γραφή λέει, «Δεν θα τιμωρήσεις δύο φορές για το ίδιο παράπτωμα». Ομοίως και οι υπόλοιποι κληρικοί.

Ερμηνεία. Στον 25ο Κανόνα τους οι Θείοι Απόστολοι είπαν ότι δεν θα τιμωρήσεις δύο φορές για το ίδιο παράπτωμα, στον παρόντα όμως Κανόνα τιμωρούν με διπλή παιδαγωγία αυτούς που χειροτονούνται με χρήματα, λόγω της υπερβολής της κακίας τους, λέγοντας τα εξής: Όποιος Επίσκοπος, ή Πρεσβύτερος, ή Διάκονος, λάβει το αξίωμα της ιερωσύνης με χρήματα, ας καθαιρείται και αυτός που χειροτονήθηκε και εκείνος που τον χειροτόνησε, και ας αφορίζεται παντελώς και από την Εκκλησία και από την προσευχή των πιστών, όπως ακριβώς αφορίστηκε και ο Σίμων ο μάγος από εμένα τον Πέτρο. Διότι βαρύτερο και χειρότερο αμάρτημα δεν μπορεί να βρεθεί από το να πουλά και να αγοράζει κανείς την απούλητη και ανεξαγόραστη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό και ο θείος Ταράσιος, γράφοντας προς τον Αδριανό Ρώμης, αποδεικνύει ότι αυτοί που χειροτονούν με χρήματα είναι πιο ασεβείς από τον πνευματομάχο Μακεδόνιο: διότι, ενώ εκείνος μεν φλυαρούσε πως το Άγιο Πνεύμα είναι δούλος και κτίσμα του Θεού και Πατρός, αυτοί που χειροτονούν με χρήματα φαίνεται πως κάνουν το Άγιο Πνεύμα δικό τους δούλο, πουλώντας το ως δούλο σε αυτούς που δίνουν τα χρήματα, και οι χειροτονούμενοι ομοίως το αγοράζουν ως δούλο από αυτούς που το πουλούν.

ΚΑΝΟΝΑΣ Γ' «Διάκονος που διέπραξε πορνεία μετά την είσοδό του στη διακονία, θα αποβάλλεται μεν από τη διακονία και, αφού υποβιβαστεί στην τάξη των λαϊκών, δεν θα αποκλείεται από τη Θεία Κοινωνία. Διότι υπάρχει αρχαίος κανόνας που ορίζει ότι όσοι εκπίπτουν από τον βαθμό τους υποβάλλονται μόνο σε αυτό το είδος της τιμωρίας, επειδή, όπως νομίζω, οι αρχικοί νομοθέτες ακολούθησαν εκείνον τον νόμο που λέει: δεν θα τιμωρήσεις δύο φορές για το ίδιο παράπτωμα. Αλλά και για έναν άλλο λόγο: διότι όσοι ανήκουν στην τάξη των λαϊκών, όταν αποβάλλονται από τη θέση των πιστών, γίνονται ξανά δεκτοί στη θέση από την οποία εξέπεσαν, ενώ ο διάκονος υφίσταται μόνιμη την ποινή της καθαιρέσεως. Επειδή λοιπόν δεν του αποδίδεται ξανά η διακονία, περιορίστηκαν μόνο σε αυτήν την τιμωρία. Αυτά λοιπόν ορίζουν οι τυπικές διατάξεις. Γενικότερα όμως, η πιο αληθινή θεραπεία είναι η απομάκρυνση από την αμαρτία. Ώστε εκείνος που, εξαιτίας της σαρκικής ηδονής, αθέτησε τη χάρη, εάν μέσω της συντριβής της καρδιάς και κάθε υποδούλωσης του σώματος μέσω της εγκράτειας, απομακρυνθεί από τις ηδονές από τις οποίες καταστράφηκε, θα μας παράσχει την τέλεια απόδειξη της θεραπείας του. Πρέπει λοιπόν να γνωρίζουμε και τα δύο, και όσα ορίζει η ακρίβεια και όσα η συνήθεια, και για εκείνους που δεν αντέχουν την απόλυτη αυστηρότητα, να ακολουθούμε τον παραδεδομένο κανόνα.»

ΚΑΝΟΝΑΣ ΛΒ' «Οι κληρικοί που διαπράττουν θανάσιμο αμάρτημα, καθαιρούνται μεν από τον βαθμό τους, δεν αποκλείονται όμως από την κοινωνία των λαϊκών. Διότι δεν θα τιμωρήσεις δύο φορές για το ίδιο παράπτωμα».

Ερμηνεία. Υπάρχει αμαρτία προς θάνατον και υπάρχει αμαρτία όχι προς θάνατον, λέγει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης (Α' Επιστολή ε' 16-17). Κατά άλλους λοιπόν Πατέρες, και μάλιστα κατά τον Μητροφάνη Σμύρνης, στην ερμηνεία των καθολικών επιστολών, αλλιώς ερμηνεύεται η προς θάνατον και η μη προς θάνατον αμαρτία. Κατά δε τον Ζωναρά, αμαρτία προς θάνατον είναι η αμαρτία που έχει προχωρήσει μέχρι την πράξη, ούσα δηλαδή θανάσιμη και ως προς το είδος της, ενώ αμαρτία μη προς θάνατον είναι εκείνη που δεν έφτασε μέχρι την πράξη και το έργο, αλλά σταμάτησε στη συγκατάθεση (βλέπε και τον δ' Κανόνα της Συνόδου της Νεοκαισαρείας). Λέγει επομένως ο παρών Κανόνας ότι όσοι Κληρικοί πράξουν τέτοια θανάσιμη αμαρτία, καθαιρούνται μεν, δεν αποβάλλονται όμως και από την εκκλησιαστική κοινωνία, δηλαδή από το να συμπροσεύχονται με τους λαϊκούς, σύμφωνα με εκείνο το λόγιο: «Δεν θα τιμωρήσεις δύο φορές για το ίδιο παράπτωμα»· ωστόσο, οι τοιούτοι δεν μεταλαμβάνουν τα θεία Μυστήρια. Διάβασε και τον κε' Αποστολικό Κανόνα, καθώς και τον γ' του ίδιου αυτού Βασιλείου.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΛΓ' Γυναίκα, ούτε λαϊκή ούτε μοναχή, δεν αποκόπτεται από την Εκκλησία για οποιοδήποτε πταίσμα, παρά μόνο από τη Θεία Κοινωνία. Διότι ο Κανόνας αναφέρει ότι το πράττουμε αυτό, επειδή πολλές από ντροπή έδωσαν τέλος στη ζωή τους, όπως άλλωστε δεν αποκόπτεται ούτε πρεσβύτερος ούτε διάκονος, σύμφωνα με το: «Δεν θα τιμωρήσεις δύο φορές για το ίδιο πράγμα».