Πατερικές αναφορές στο ΑΡΙΘΜΟΙ 10:2

A f. 193 b) Αυτό ακριβώς μας υποδείκνυε αινιγματικά το Μωσαϊκό γράμμα· και έχει ως εξής: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή λέγοντας: Κατασκεύασε για τον εαυτό σου δύο σφυρήλατες σάλπιγγες, ασημένιες θα τις φτιάξεις, και θα σου χρησιμεύουν για να συγκεντρώνεις τη συναγωγή και για να μετακινείς τις παρεμβολές.» Και μετά από άλλα: «Και οι γιοι του Ααρών, οι ιερείς, θα σαλπίζουν με τις σάλπιγγες· και αυτό θα είναι για εσάς αιώνιο θέσπισμα για τις γενιές σας.» Για να κατανοήσεις από αυτά και την παιδαγωγία του νόμου, και την τελείωση μέσω του Χριστού διά της ευαγγελικής πολιτείας και της μυσταγωγίας, η οποία υπερβαίνει τη σκιά και τους τύπους.

Σάλπιγγα λοιπόν είναι ο νόμος· ομοίως δε και το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα· διότι έτσι το μνημονεύει και ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: «Και εκείνη την ημέρα θα σαλπίσουν με τη μεγάλη σάλπιγγα.» Διότι πράγματι ήχησε μεγάλη σάλπιγγα, αυτή μέσω των αγίων αποστόλων, η οποία δεν αναιρεί την πρώτη, αλλά τη συνυποδέχεται· διότι διά του νόμου και των προφητών εδραιώνουν πάντοτε τον λόγο περί του Χριστού, χρησιμοποιώντας τις παλαιότερες μαρτυρίες. Επομένως, δύο είναι οι σάλπιγγες, αργυρές και σφυρήλατες· το μεν ασήμι υποδηλώνει τη λαμπρότητα, διότι ο λόγος του Θεού είναι λαμπρός· η δε σφυρηλάτηση του μετάλλου υποδεικνύει ότι οι ιερές και θείες σάλπιγγες, δηλαδή το νέο και το αρχαίο κήρυγμα, θα προχωρήσουν και θα προκόψουν· διότι πάντοτε ό,τι σφυρηλατείται προκόπτει και εκτείνεται σε πλάτος και σε μήκος. Έμελλαν δε να προκόψουν με την επιλάμψη του Χριστού· ο μεν παλαιός νόμος σε πνευματική θεωρία, το δε ευαγγελικό κήρυγμα στο να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την οικουμένη. Εξάλλου, ο νόμος ανέθετε στους ιερείς το καθήκον να καθοδηγούν τους λαούς με τις σάλπιγγες· διότι έχει δοθεί από τον Χριστό το να διακηρύσσουν τον Ίδιο και τα θεσπίσματά Του στους ιερουργούς των νέων κηρυγμάτων, προφανώς δηλαδή στους αγίους αποστόλους.

Διότι εκείνων των οποίων το φρόνημα αποδεικνύεται μέσα από τα έργα τους ότι είναι υπέρτερο της φύσης, αυτών η φύση της δωρεάς δικαίως θα υπερβεί την ανθρώπινη διάνοια. Επειδή, αφού επέδειξαν τρόπο ζωής διαφορετικό και άγνωστο στους πολλούς λόγω της δυσκολίας του, θα βρουν μεν την ανταμοιβή εφάμιλλη με τα έργα τους, και, ελκύοντας την άμετρη φιλανθρωπία του Δεσπότη, θα απολαύσουν τα υπερφυή αγαθά. Εμπρός, λοιπόν, ας καλέσουμε κι εμείς τους εραστές της ευσέβειας στον ετήσιο αγώνα των πνευματικών κόπων, και, σύμφωνα με τον προφήτη που λέει: «Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών, αγιάστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία», φωνάζοντας δυνατά και διαπεραστικά, ας ηχήσουμε την ιερή σάλπιγγα της Εκκλησίας και με ξεκάθαρο και λαμπρότατο κήρυγμα ας αναγγείλουμε την έλευση της αγίας μας εορτής. Και καθώς ο πάνσοφος Θεός λέει προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Φτιάξε για τον εαυτό σου δύο σάλπιγγες, ασημένιες θα τις φτιάξεις· και θα σου χρησιμεύουν για να συγκαλείς και να καθοδηγείς την πορεία της συναγωγής», θα εναρμονιστούμε καλώς προς το βαθύτερο νόημα των λόγων αυτών. Διότι προστάζει να είναι δύο οι σάλπιγγες, επειδή διπλός είναι ο λόγος της Εκκλησίας: ο ένας μεν, καλεί αυτούς που ακόμη αγνοούν, προς την ορθή κατανόηση των θείων δογμάτων· ο άλλος δε, τους συμβουλεύει ότι δεν πρέπει να αναμειγνύονται σε άτοπα έργα.

Προστάζει δε να είναι ασημένιες οι σάλπιγγες· διότι λαμπρός και ακηλίδωτος είναι και στις δύο περιπτώσεις ο λόγος· και από την πλάνη στα δόγματα απομακρύνεται, και την επιλογή των ορθών πράξεων εισηγείται. Ας τρέξει λοιπόν από εδώ ο λόγος μας σαν από αφετηρία, ας καλέσει προς αυτή την ίδια τη σκηνή εκείνον που βρίσκεται μακριά από τον νόμο, ας ελκύσει προς το θέλημα του νομοθέτη εκείνον που εξαιτίας της αμαρτίας είναι ακόμη χωρισμένος, ας αγιάσει τη νηστεία, ας κηρύξει θεραπεία, όπως ακριβώς λέει ο προφήτης. Πώς αλλιώς, άραγε, θα μπορούσαμε να γίνουμε εργάτες τέτοιων έργων; Και πώς θα εκπληρώναμε τη θεία εντολή, παρά μόνο αποφεύγοντας οπωσδήποτε το κακό και προφυλασσόμενοι από τη συναναστροφή με τα αισχρότατα, ενώ όσα γνωρίζουμε ότι αγιάζουν αυτούς που νηστεύουν, αυτά να φροντίζουμε να τα τηρούμε με ζήλο; Διότι έτσι, όσοι θέλουν να εορτάζουν σωστά, θα λατρεύσουν τον αγαθό μας Θεό.

ΛΟΓΟΣ Κ'. Α'. Πολυμερώς και πολυτρόπως ο Θεός των όλων, προβάλλοντας εκ των προτέρων σε εμάς την αλήθεια μέσω της σκιάς του νόμου, και προσχεδιάζοντας έντεχνα σαν σε πίνακα το ακραιφνέστατο κάλλος της ευαγγελικής πολιτείας, είπε μέσω της παλαιάς εντολής προς τον ιερό Μωυσή: «Κατασκεύασε για τον εαυτό σου δύο σάλπιγγες σφυρήλατες· ασημένιες θα τις κατασκευάσεις, και θα σου χρησιμεύουν για να συγκεντρώνεις τη συναγωγή και για να μετακινείς τα στρατόπεδα.» Σφυρήλατες λοιπόν είναι οι σάλπιγγες, γεγονός που μας υποδηλώνει ότι η φανέρωση των μυστηρίων του Σωτήρα μας δεν περιορίζεται στη σκιά και το αίνιγμα του νόμου, αλλά μάλλον έχει πραγματοποιήσει σταδιακά την πρόοδο προς το καλύτερο και αληθινότερο. Διότι αυτό που σφυρηλατείται, πάντοτε κάπως επεκτείνεται. Ασημένιες δε, διότι λαμπρός και πεντακάθαρος, και μάλιστα απαλλαγμένος από κάθε κηλίδα, υπήρξε ο λόγος για αυτόν, και τέτοιος είναι και τώρα στις Εκκλησίες. Αλλά ποιοι άραγε είναι και εκείνοι που χρησιμοποιούν τις σάλπιγγες, το αποσαφηνίζει πάλι το ιερό Κείμενο. Διότι είπε τα εξής: «Και οι υιοί του Ααρών, οι ιερείς, θα σαλπίζουν με τις σάλπιγγες, και αυτό θα είναι για εσάς αιώνιος νόμος στις γενιές σας.»

Επομένως, το να είναι κανείς μαζί με τον Θεό και να πράττει τα πάντα μαζί Του, θα μπορούσε να υποδηλώνει αινιγματωδώς το να αναχωρεί τότε μαζί με τη νεφέλη όταν αυτή αναχωρούσε, και να σταματά όταν αυτή σταματούσε. Όμως, «κατόπιν προστάγματος του Κυρίου», λέει, «αναχωρούν»· και αυτό, νομίζω, φανερώνει ότι εκείνοι που θεωρούν ότι πρέπει να ακολουθούν τον Χριστό έχουν ανάγκη και από τον λόγο που τους παροτρύνει προς την πνευματική ανδρεία και προς την ευπρέπεια που αρμόζει στους αγίους. «Διότι τα πάντα», λέει, «ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη». Προτύπωση λοιπόν και αυτού του πράγματος πάλι, είναι αυτό που γράφεται στη συνέχεια. Διότι έτσι είπε ο Θεός προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Κατασκεύασε για τον εαυτό σου δύο σφυρήλατες σάλπιγγες· αργυρές θα τις φτιάξεις, και θα σου χρησιμεύουν για να συγκεντρώνεις τη συναγωγή και για να μετακινείς τις στρατοπεδείες. Και θα σαλπίσεις με αυτές, και θα συναχθεί όλη η συναγωγή στη θύρα της σκηνής του μαρτυρίου. Εάν δε σαλπίσουν με τη μία, θα έλθουν προς εσένα όλοι οι άρχοντες, οι αρχηγοί του Ισραήλ. Και θα σαλπίσετε δίνοντας σύνθημα, και θα αναχωρήσουν οι στρατοπεδείες που είναι στρατοπεδευμένες ανατολικά· και θα σαλπίσετε δίνοντας δεύτερο σύνθημα, και θα αναχωρήσουν οι στρατοπεδείες που είναι στρατοπεδευμένες προς νότο. Και θα σαλπίσετε δίνοντας τρίτο σύνθημα, και θα αναχωρήσουν οι στρατοπεδείες που είναι στρατοπεδευμένες προς τη θάλασσα. Και θα σαλπίσετε δίνοντας τέταρτο σύνθημα, και θα αναχωρήσουν οι στρατοπεδείες που είναι στρατοπεδευμένες προς βορρά. Με σύνθημα θα σαλπίσουν κατά την αναχώρησή τους, και όταν θα συνάξετε τη συναγωγή, θα σαλπίσετε, αλλά όχι με σύνθημα».

Ή μήπως ο λόγος δεν οδηγεί στην δογματική ορθότητα και στην διόρθωση των ηθών τον επιεική και γνήσιο εραστή της εν Χριστώ ζωής; ΠΑΛΛ. Έτσι λέω κι εγώ. ΚΥΡ. Επομένως, δύο είναι οι σάλπιγγες, αυτές που συγκεντρώνουν τον λαό στη σκηνή. Εάν όμως, λέει, σαλπίσουν με τη μία, θα προσέλθουν προς εσένα όλοι οι άρχοντες, οι αρχηγοί των υιών Ισραήλ. Διότι υποθέτω ότι υπάρχει ανάγκη από παράκληση και προτροπή, ακόμη και σε αυτούς που είναι πιο τέλειοι στην πνευματική τους κατάσταση, αλλά όχι τόσης όσης θα είχε ανάγκη και το πλήθος των υπολοίπων. Γι' αυτό, όλους τους άλλους τούς καλούν οι δύο σάλπιγγες, ενώ τους εκλεκτούς η μία. Διότι λίγο αρκεί στον σοφό, και αν λάβει αφορμή, θα προσθέσει αυτό που λείπει, σύμφωνα με το ρητό: «Δίνε στον σοφό αφορμή, και θα γίνει σοφότερος· μετάδιδε γνώση στον δίκαιο, και θα αυξήσει τη μάθησή του». Έπειτα διέταξε να γίνονται τέσσερις διαφορές στα σήματα, ώστε μέσω αυτών να ξεκινούν και να αναχωρούν αυτοί που βρίσκονται προς την ανατολή και τη δύση, τον βορρά και τον νότο. Νομίζω, λοιπόν, ότι με αυτό μάς υποδηλώνονται οι τέσσερις συγγραφές των Ευαγγελίων, μέσω των οποίων ολόκληρος ο κόσμος παιδαγωγείται ταυτόχρονα προς τη δογματική και ηθική επιστήμη. Εάν όμως πρέπει να πούμε και κάτι άλλο σκεπτόμενοι περαιτέρω, δεν θα διστάσουμε καθόλου, θεωρώντας την αναζήτηση του ωφέλιμου ανώτερη από τον ύπνο και τον κόπο.

Και το, «Τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.» Σε όσους δε έχουν κληθεί στην ιεροσύνη: «Τα χείλη του ιερέα θα φυλάξουν τη γνώση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του», καθώς και όσα παραγγέλλει γράφοντας στον Τιμόθεο ο σοφότατος Παύλος. Μήπως τα λεγόμενά μου ξεφεύγουν από το πρέπον και παρασύρονται προς το λανθασμένο; ΠΑΛΛ. Σε καμία περίπτωση. ΚΥΡ. Παρατήρησε όμως ότι μόνο σε αυτούς που έλαβαν τον κλήρο της ιεροσύνης επιτρέπει να χρησιμοποιούν τις σάλπιγγες· αναθέτοντας, νομίζω, στους παιδαγωγούς των λαών και στους καθαγιασμένους για την ιεροσύνη τον μυσταγωγικό λόγο, ο οποίος παρακινεί και προς την επιθυμία της αρετής. Γι' αυτόν τον λόγο, πιστεύω, λέει προς τον Μωυσή: «Κατασκεύασε για τον εαυτό σου δύο σάλπιγγες.» Και επισφραγίζοντας το ζήτημα με νόμο, λέει: «Και οι γιοι του Ααρών, οι ιερείς, θα σαλπίζουν με τις σάλπιγγες· και αυτό θα είναι για εσάς αιώνιος νόμος στις γενεές σας.» ΠΑΛΛ. Επομένως, θα εκλάβουμε τους τρόπους των σαλπισμάτων σύμφωνα με το νόημα που ταιριάζει σε καθετί από αυτά που συνήθως ευδοκιμούν. Έτσι θα αναχωρήσουμε μαζί και θα καταλύσουμε μαζί με τη νεφέλη, δηλαδή, θα συμπορευθούμε νοητώς και θα συναναπαυθούμε με τον Χριστό. ΚΥΡ. Σωστά μιλάς. Διότι προς αυτό μας πείθει να σκεφτόμαστε και ο λόγος του προφήτη που λέει τα εξής: «Και τώρα, Ισραήλ, τι ζητάει από εσένα Κύριος ο Θεός, παρά μόνο να πράττεις το δίκαιο, να αγαπάς το έλεος, και να είσαι έτοιμος να πορεύεσαι μαζί με τον Κύριο τον Θεό σου;» ΠΑΛΛ.

Και ο λαός γόγγυζε και έλεγε πονηρά λόγια ενώπιον του Κυρίου. Και άναψε ανάμεσά τους φωτιά από τον Κύριο, και κατέφαγε ένα μέρος της παρεμβολής. Διότι αυτούς που βλασφημούν ενώπιον του Χριστού και τον αποστρέφονται, τους κατατρώγει το πυρ της γεέννης. Ανέφερε δε «μέρος», διότι πολλοί από αυτούς, αφού μετανοήσουν, θα εξαιρεθούν από την κόλαση. Και σε άλλον πάλι καιρό, όταν γόγγυζαν κατά του Θεού και αποκαλούσαν το μάννα κούφιο άρτο, θανατώνονταν από τα δαγκώματα των φιδιών. Διότι εκείνοι που με την αχαριστία τους ατιμάζουν τον ευεργέτη Θεό, περιπίπτουν στα δαγκώματα του νοητού δράκοντα. Ο Θεός πρόσταξε τον Μωυσή να κατασκευάσει δύο σφυρήλατες ασημένιες σάλπιγγες, για να συγκαλεί τη συναγωγή και να μετακινεί τις παρεμβολές· και όταν έπρεπε να συγκεντρωθούν προς αυτόν μόνο οι ηγέτες του λαού, σάλπιζαν με τη μία, ενώ όταν επρόκειτο για τον λαό, με τις δύο. Για δε τις μετακινήσεις των παρεμβολών, όρισε τέσσερα είδη σημάτων μέσω αυτών των σαλπίγγων. Οι σάλπιγγες λοιπόν είναι δύο, διότι διττός είναι ο λόγος της εκκλησιαστικής διδασκαλίας, αφενός ρυθμίζοντας τον βίο, αφετέρου επιμελούμενος τα δόγματα. Είναι δε και οι δύο σφυρήλατες και ασημένιες, λόγω του εύηχου, του λαμπρού και του αψεγάδιαστου και του ενός και του άλλου λόγου. Και τους μεν ηγέτες τους συγκαλούσε η μία σάλπιγγα. Διότι υπάρχει ανάγκη από διορθωτικό λόγο και για τους καθοδηγητές· επειδή είναι άνθρωποι, χρειάζονται όμως λίγο· «Δώσε, λέει, αφορμή στον σοφό, και θα γίνει σοφότερος». Τον δε λαό τον συγκαλούσαν οι δύο.

Και βλέπεις πώς προστέθηκαν στη νομοθεσία η επτάμυξη λυχνία, οι ποδήρεις χιτώνες, τα ιερατικά ενδύματα, οι κώδωνες και οι μανδύες, οι επωμίδες και οι κιδάρεις, οι μίτρες και οι συνθέσεις των διαφόρων λίθων, οι κύαθοι, οι θυΐσκες, οι λουτήρες, τα θυσιαστήρια, τα τρυβλία, τα μασμαρώθ, τα οποία είναι διυλιστήρια, τα μιδικώθ, τα οποία ονομάζονται κύαθοι, τα μαχωνώθ, τα οποία είναι βάσεις, και όσα αναφέρει ο νόμος, τα Χερουβίμ και τα υπόλοιπα, η κιβωτός της διαθήκης, οι αναφορείς και οι δακτύλιοι, η σκηνή, οι δέρρεις και τα ερυθροβαμμένα δέρματα, οι αγκύλες και τα άλλα, οι πυλωροί και οι σάλπιγγες, οι σφυρήλατες και οι καμπύλες, οι χρυσές και οι αργυρές, οι χάλκινες και οι κεράτινες, και όλα τα άλλα που ανέφερε ο νόμος, οι διάφορες θυσίες, οι διδασκαλίες. Επειδή αυτά δεν υπήρχαν εξαρχής, άραγε μετά την καθιέρωση αυτής της τάξης δεν έλαβαν σταθερότητα τα πράγματα; Το ίδιο συμβαίνει και με τα όσα έχουν γραφεί από τον απόστολο, μέχρις ότου διευρύνθηκε η Εκκλησία, μέχρις ότου έφτασε στο κανονικό της μέτρο, μέχρις ότου γέμισε τον κόσμο με σύνεση, η οποία δικαιότατα έχει οικονομηθεί από τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Και έτσι κατέρρευσε το επιχείρημα του Αερίου.

Όταν πρέπει να διορθώσεις τον αδελφό, ακόμη κι αν χρειαστεί να θυσιάσεις τη ζωή σου, μην αρνηθείς· μιμήσου τον Δεσπότη σου. Ακόμη κι αν πρόκειται για δούλο, ακόμη κι αν πρόκειται για τη γυναίκα σου, συγκράτησέ τους στο σπίτι με μεγάλη αυστηρότητα. Διότι, αν δεν τους επιτρέπεις να πηγαίνουν στο θέατρο, πολύ περισσότερο πρέπει να το πράττεις αυτό για τη συναγωγή· διότι αυτή η παρανομία είναι μεγαλύτερη από εκείνη. Εκεί αυτό που γίνεται είναι αμαρτία, ενώ εδώ είναι ασέβεια. Αυτά δε τα λέμε, όχι για να επιτρέπετε να πηγαίνουν στο θέατρο, διότι και εκείνο είναι κακό, αλλά για να εμποδίσετε τούτο πολύ περισσότερο. Τι τρέχεις να δεις, πες μου, στη συναγωγή των θεομάχων Ιουδαίων; Ανθρώπους να σαλπίζουν; Ενώ θα έπρεπε, καθήμενος στο σπίτι, να στενάζεις γι' αυτούς και να δακρύζεις, επειδή πολεμούν το πρόσταγμα του Θεού, επειδή έχουν τον διάβολο να χορεύει μαζί τους. Διότι, όπως ήδη ανέφερα, ό,τι γίνεται αντίθετα προς το θέλημα του Θεού, ακόμη κι αν κάποτε ήταν επιτρεπτό, μεταγενέστερα συνιστά παρανομία και αιτία για αναρίθμητες τιμωρίες. Εσάλπιζαν κάποτε οι Ιουδαίοι, όταν προσέφεραν τις θυσίες, αλλά τώρα δεν τους επιτρέπεται να το πράττουν αυτό. Άκουσε, λοιπόν, και για ποιον λόγο έλαβαν τις σάλπιγγες: «Κατασκεύασε για τον εαυτό σου», λέει, «αργυρές σφυρήλατες σάλπιγγες». Έπειτα, αναφέροντας τη χρησιμότητά τους, πρόσθεσε: «Και θα σαλπίζετε με αυτές κατά τα ολοκαυτώματά σας και κατά τις θυσίες των σωτηρίων σας». Πού είναι, λοιπόν, το θυσιαστήριο; Πού είναι η κιβωτός; Πού είναι η σκηνή και τα άγια των αγίων; Πού είναι ο ιερέας; Πού είναι τα χερουβίμ της δόξης;