Πατερικές αναφορές στο ΑΡΙΘΜΟΙ 11:4

Αλλά και σαν οπωροφυλάκιο σε αγγουρόκηπο. Εκείνοι που δεν καρποφορούν τα άξια για τη θεία αποθήκη, αλλά αγάλλονται για τους εύφθαρτους καρπούς αυτού του κόσμου, όσοι στηρίζονται στον πλούτο, όσοι επαίρονται για τη δόξα, όσοι υπερηφανεύονται για την καταγωγή από ευγενείς προγόνους ή για τη σωματική τους ευεξία, μοιάζουν με αγγουρόκηπο· διότι καλλιεργούν καρπό άτροφο, ο οποίος γεμίζει την ψυχή με αλαζονικό αέρα, κάνοντάς την να εξογκώνεται από μάταιο όγκο και να υπερφουσκώνει. Τέτοιους καρπούς αναζητώντας ο παραδομένος στις επιθυμίες λαός, τάφηκε στην έρημο. Διότι έκλαιγαν (λέει η Γραφή) ενθυμούμενοι τα αγγούρια και τα πεπόνια, τις αιγυπτιακές τροφές, τις οποίες ουδέποτε θα έτρωγε ένας Ισραηλίτης, αυτός που τρέφεται με τον ουράνιο άρτο, το μάννα, το οποίο περιφρόνησαν οι άνθρωποι εκείνου του καιρού και επιθύμησαν τα κρεμμύδια. —Αυτό ας μην το πάθουμε και εμείς, προτιμώντας τον ηδονικό βίο αντί του λογικού. Διότι, πράγματι, οι ηδονές του σώματος μοιάζουν με τα κρεμμύδια και τα σκόρδα· από τη μία προσφέρουν πολλή δριμύτητα και ερεθισμό, από την άλλη όμως αφήνουν στο βάθος, σε όσους ριζώσουν, μια δυσοσμία βαριά που δύσκολα ξεπλένεται, προξενώντας πλήθος δακρύων σε εκείνους που τις δέχονται.

Κάτι παρόμοιο θα βρούμε στην έρημο και σχετικά με την ολιγοπιστία του πάνσοφου Μωυσή. Διότι έκλαιγαν οι Ισραηλίτες και, ερεθισμένοι από τη βδελυρή επιθυμία των τραπεζιών της Αιγύπτου, φαντάζονταν ακάθαρτα καζάνια με κρέατα, ενώ με τα κρεμμύδια, τα σκόρδα και τις παρόμοιες χυδαιότητες εξέκλιναν προς εντελώς άτοπες ηδονές και, έχοντας αδιαφορήσει για τα θεία αγαθά, επιτίθονταν τρόπον τινά και στον μεσίτη και παιδαγωγό τους, τον Μωυσή. Αλλά ο Θεός δεν αγνοούσε εκείνα για τα οποία το πλήθος έσπευδε να θρηνεί, και μάλιστα τους υποσχέθηκε ότι θα τους δώσει κρέατα. Επειδή όμως η υπόσχεση αυτής της γενναιοδωρίας έγινε στην έρημο και το πράγμα φαινόταν κάπως ακατόρθωτο για τον ανθρώπινο νου, πλησιάζει φωνάζοντας ο Μωυσής: «Εξακόσιες χιλιάδες πεζοί είναι ο λαός ανάμεσα στον οποίο βρίσκομαι, και εσύ είπες: Κρέας θα τους δώσω, και θα τρώνε για έναν ολόκληρο μήνα. Μήπως θα σφαχτούν γι' αυτούς πρόβατα και βόδια για να τους φτάσουν;» Και τι απαντά σε αυτά ο Θεός; «Μήπως το χέρι του Κυρίου δεν θα αρκέσει;» Διότι, σε τι θα μπορούσε να αδυνατεί ο Θεός;

Αλλά ας δούμε πάλι, μήπως βρίσκουμε τον τύπο και αυτού του γεγονότος στους λόγους του Μωυσή. Λοιπόν, όταν, αφού διήνυσαν μακρούς δρόμους και διέσχισαν εκείνη την άγρια έρημο, βρίσκονταν πλέον στην ίδια τη γη της επαγγελίας, στάλθηκαν, σύμφωνα με θεϊκό πρόσταγμα, για να την κατασκοπεύσουν ο Ιησούς του Ναυή και μαζί του μερικοί άλλοι. Όταν δε, αφού την εξέτασαν ολόκληρη, επέστρεφαν πάλι στον Μωυσή, μερικοί μιλούσαν στη συναγωγή με πικρά λόγια: διότι η γη, έλεγαν, την οποία κατασκοπεύσαμε, έχει σκληρούς κατοίκους και είδαμε εκεί γιους γιγάντων, και συνέχιζαν να προσθέτουν όσα έπειθαν τους ακροατές να κυριεύονται από φόβο. Ο Ιησούς όμως, μετά από αυτούς, προσπαθούσε να στεφανώσει τη γη με πολλούς επαίνους, και παρακαλούσε λέγοντας: «Η γη την οποία κατασκοπεύσαμε είναι πάρα πολύ καλή. Εάν ο Κύριος μας ευαρεστείται, θα μας εισαγάγει σε αυτήν». Αλλά οι πρόγονοι των Ιουδαίων ισχυρίζονταν ότι έπρεπε να λιθοβολήσουν τον Ιησού. Και αφού καταδίκασαν ως ανίσχυρο τον Παντοδύναμο Θεό, «κάθισαν και έκλαιγαν», όπως έχει γραφτεί, και εξοργίζουν με αυτά δικαιολογημένα τον Δεσπότη των πάντων. Και επειδή ήταν τόσο απειθείς και υβριστές, εξέπεσαν της επαγγελίας. Διότι «όπως ορκίστηκα», λέει, «στην οργή μου, δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου». Έπειτα, τι ακολούθησε μετά από αυτά;

Διότι δεν θα προσκολληθούμε στη σαρκική περιτομή, ούτε θα θυσιάσουμε βόδια ή πρόβατα, αλλά θα απομακρύνουμε μάλλον το παχύ στρώμα των τύπων, έχοντας την ίδια την αλήθεια, δηλαδή τον Χριστό. Δ'. Επαρκής, λοιπόν, όπως νομίζω, και σαφής έχει γίνει ο λόγος μας για τα προκείμενα ζητήματα. Επειδή όμως στο βιβλίο που ονομάζεται Αριθμοί βρίσκουμε το κεφάλαιο να περιλαμβάνει και άλλες προσθήκες διηγήσεων, θεώρησα αναγκαίο να μην προσπεράσω χωρίς εξέταση όσα αποσιωπώνται στην Έξοδο. Διότι έτσι ίσως γίνει πιο ολοκληρωμένη η κατανόηση για όσους διαβάζουν το κείμενο. Έχει γραφτεί, λοιπόν: «Ότι και ο ανάμικτος όχλος που βρισκόταν ανάμεσά τους κυριεύτηκε από επιθυμία, και κάθισαν και έκλαιγαν και οι υιοί του Ισραήλ, και είπαν: Ποιος θα μας ταΐσει κρέας; Θυμηθήκαμε τα ψάρια που τρώγαμε στην Αίγυπτο δωρεάν, και τα αγγούρια, και τα πεπόνια, και τα πράσα, και τα κρεμμύδια, και τα σκόρδα. Τώρα όμως η ψυχή μας είναι κατάξερη, τα μάτια μας δεν βλέπουν τίποτα άλλο παρά μόνο το μάννα». Έπειτα προσθέτει σε αυτά: «Και άκουσε ο Μωυσής αυτούς να κλαίνε κατά τις οικογένειές τους, ο καθένας στην πόρτα της σκηνής του. Και οργίστηκε σφοδρά ο Κύριος, και στα μάτια του Μωυσή αυτό ήταν κακό». Παρατήρησε, λοιπόν, πόσο εύκολα παρασύρεται ο Ισραήλ, και δεν είναι σε θέση να ωφελήσει άλλους· νοσεί δε από αδυναμία ακόμη και στα καθαρά δικά του ζητήματα.

Εκείνοι λοιπόν, βρισκόμενοι σε σωρούς γύρω από το στρατόπεδο, τα μάζευαν από το έδαφος χαίροντας πάρα πολύ. Και τα κατέβροχθισαν σαν τα θηρία, αδιαφορώντας για τον κορεσμό και την αυτάρκεια. Αφού όμως συγκέντρωσαν και συσσώρευσαν ένα αμέτρητο πλήθος από πουλιά, και καθώς η κρεοφαγία παρατεινόταν για ημέρες ενός ολόκληρου μήνα, τελικά έπεσε πάνω τους αρρώστια, και όπως λέει ο προφήτης: «Ο άδης πλάτυνε την ψυχή του και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, χωρίς να σταματά. Διότι τα κρέατα, λέει, βρίσκονταν ακόμα στα δόντια τους, προτού τελειώσουν». Και ο Κύριος οργίστηκε εναντίον του λαού, και τον χτύπησε με μια πάρα πολύ μεγάλη πληγή, και το όνομα εκείνου του τόπου ονομάστηκε «Μνήματα της επιθυμίας», επειδή εκεί έθαψαν τον λαό που είχε κυριευθεί από την επιθυμία. Διότι, ενώ δεν τους έλειπε κανένα αγαθό, αλλά αν και μπορούσαν να απολαμβάνουν αμέμπτως την πλούσια χορηγία του μάννα, επιθυμούσαν κρέατα και πράσα, και αναπολούσαν αγγούρια και πεπόνια, κρεμμύδια και σκόρδα. Γι' αυτό λοιπόν, αφού έφαγαν, δεν άργησαν να εξολοθρευτούν. Διότι ο Θεός τους δίνει βέβαια τα ορτύκια, όχι επειδή επικροτεί την επιθυμία τους, αλλά μάλλον για να τους βεβαιώσει έμπρακτα ότι τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο για Αυτόν. Κατόπιν όμως τιμωρεί, ως φυσικό επακόλουθο, αυτούς που παραδόθηκαν σε αισχρές ηδονές. Κάτι παρόμοιο έπαθαν κατά τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρα μας οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι. Διότι εκείνα ήταν σκιές αυτών των γεγονότων, και όσα είχαν συμβεί παλαιότερα φανερώνονταν προκαταβολικά ως τύποι των γεγονότων που θα ακολουθούσαν αργότερα.

Διότι αποτελεί ολοφάνερη ύβρι προς τα ανώτερα και σωτήρια αγαθά το να προτιμά κανείς τα πονηρά, και συνιστά ανοσιότατη απόφαση του νου το να προτάσσει των επουρανίων τα γήινα, μολονότι αυτά πάσχουν από την πιο μεγάλη βδελυρότητα· και ορθά γι' αυτά σχεδόν δακρύζει ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Αλίμονο σε εκείνους που αποκαλούν το πονηρό καλό και το καλό πονηρό· αυτούς που αποκαλούν το γλυκό πικρό και το πικρό γλυκό· αυτούς που παρουσιάζουν το σκοτάδι ως φως και το φως ως σκοτάδι.» Σε τέτοια κακά σφάλματα θα βρούμε να έχουν περιπέσει οι Ισραηλίτες. Διότι, έπειτα από την τιμωρία για τον γογγυσμό τους, αμέσως νόσησαν από την παραπλήσια και συνυφασμένη επιθυμία για όλα τα πιο αισχρά πράγματα. Επειδή, περιφρονώντας κατά κάποιον τρόπο τα δώρα του Θεού, και δυσανασχετώντας με ανόσιο τρόπο για τα ουράνια αγαθά, εξόργισαν αναγκαστικά εναντίον τους τον Κριτή. Διότι είναι γραμμένο ότι «Και ο σύμμικτος όχλος που βρισκόταν ανάμεσά τους κυριεύθηκε από επιθυμία, και κάθισαν και έκλαιγαν οι υιοί Ισραήλ, και είπαν: Ποιος θα μας θρέψει με κρέας; Θυμηθήκαμε τα ψάρια που τρώγαμε δωρεάν στην Αίγυπτο, και τα αγγούρια, και τα πεπόνια, και τα πράσα, και τα κρεμμύδια, και τα σκόρδα. Τώρα όμως η ψυχή μας είναι κατάξερη. Πουθενά αλλού παρά μόνο στο μάννα στρέφονται τα μάτια μας. Και άκουσε, λέει, ο Μωυσής να κλαίνε αυτοί κατά τις οικογένειές τους, ο καθένας στην πόρτα της σκηνής του· και οργίστηκε ο Κύριος πάρα πολύ, και ενώπιον του Μωυσή αυτό φάνηκε πονηρό.»

Πρόσεχε λοιπόν, μήπως σε εξαπατήσει ο Δράκοντας με την κλίση προς την Αίγυπτο, για να μην πεθάνεις, όπως οι Ιουδαίοι στην έρημο. Ιδού, η αμαρτία διαπράττεται και χωρίς την ίδια την πράξη, ώστε να επιβεβαιώσει τη δεινότητα της κακίας. Δεν είχε την Αίγυπτο στην έρημο, και μέσω της μνήμης την παρουσίασε στην ψυχή. Οικοδόμησε τη χώρα και υποκίνησε τη διάνοια σε επιθυμία· υπενθύμισε τους λέβητες και πυρπόλησε την προαίρεση· εμφάνισε με τη φαντασία τα κρέατα και ανανέωσε την επιθυμία της κοιλίας· διήγειρε τη σφοδρή επιθυμία για τα σκόρδα και τα αγγούρια, ώστε να κάνει την ψυχή να περιφρονήσει τον άρτο που έδωσε ο Θεός.

Τα παλαιά Σάββατα, λοιπόν, «παρήλθαν», και το αληθινό Σάββατο κηρύττεται ανάμεσά μας. Καταργήθηκε η πρώτη περιτομή που περιέτεμνε ένα πάρα πολύ μικρό μέλος, ενώ ενεργεί πάρα πολύ δραστικά η επουράνια περιτομή, η οποία περιτέμνει ολόκληρο το σώμα. Διότι τα ύδατα και η αγία επίκληση δεν εφαρμόζονται σε ένα μόνο μέλος του ανθρώπου, αλλά σφραγίζουν, καθαρίζουν, περιτέμνουν ολόκληρο το σώμα του ανθρώπου και το απαλλάσσουν από όλα τα κακά. Η αγία Εκκλησία, λοιπόν, παρέλαβε αυτά τα μυστήρια. Εξεγέρθηκαν όμως εναντίον της και φοβεροί «εχθροί, οι λεγόμενοι οικιακοί», οι οποίοι δεν προέρχονται από την αληθινή πίστη των αποστόλων του Κυρίου («διότι, αν προέρχονταν από αυτούς, θα είχαν παραμείνει μαζί τους»)· αλλά όντας νόθοι και σύμμικτοι, επιθυμούν και πάλι με κακή επιθυμία την αιγυπτιακή τροφή με τα ψάρια και τα αγγούρια, βλασφημώντας με κάθε τρόπο τον Υιό του Θεού· αυτοί είναι οι Αρειομανίτες, τους οποίους ήδη στους προηγούμενους λόγους στηλιτεύσαμε, και άλλοι είναι οι Σαβελλιανοί. Και οι μεν Σαβελλιανοί αρνούνται εντελώς την ύπαρξη του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, λέγοντας ότι ο Υιός είναι ο ίδιος ο Πατέρας, και ο Πατέρας είναι ο ίδιος ο Υιός, και το Άγιο Πνεύμα είναι ο ίδιος ο Πατέρας, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει Υιός και Άγιο Πνεύμα, αποδεικνυόμενοι έτσι δεύτεροι Ιουδαίοι και κυριοκτόνοι.

Και προσθέτει στη συνέχεια: Και έγινε βράδυ, και ανέβηκαν ορτύκια και σκέπασαν το στρατόπεδο· το δε πρωί, όταν έπεσε η δροσιά γύρω από το στρατόπεδο, ιδού, πάνω στην επιφάνεια της ερήμου υπήρχε κάτι λεπτό σαν σκόνη, λευκό σαν πάχνη πάνω στη γη. Αλλά επειδή μετά από αυτά αναφέρεται στο βιβλίο των Αριθμών: —Και ο σύμμικτος όχλος που βρισκόταν ανάμεσά τους κυριεύτηκε από έντονη επιθυμία, και καθισμένοι οι υιοί του Ισραήλ έκλαιγαν και είπαν: Ποιος θα μας ταΐσει κρέας; Θυμηθήκαμε τα ψάρια που τρώγαμε δωρεάν στην Αίγυπτο, και τα αγγούρια, και τα πεπόνια, και τα πράσα, και τα κρεμμύδια. Τώρα όμως η ψυχή μας είναι κατάξερη.

Ο μεν λοιπόν Δανιήλ έτσι έπραξε. Ο λαός όμως που παραδόθηκε στις επιθυμίες και ήταν αχάριστος, αυτοί που έλεγαν: «Ποιος θα μας δώσει να φάμε κρέας; Τώρα η ψυχή μας είναι κατάξερη», αφού έφαγαν κρέας μέχρι που βγήκε από τα ρουθούνια τους, χτυπήθηκαν με πάρα πολύ μεγάλη πληγή· διότι «οργίστηκε», λέει, «ο Θεός εναντίον του λαού, και ο κορεσμός τους κατέληξε σε χολέρα».

Άκου λοιπόν τι λέει προς τον Θεό: «Αν εσύ ο ίδιος δεν συμπορευθείς μαζί μου, μην με αναγάγεις από εδώ». Βλέπεις πώς φόβοι διαδέχονταν τους φόβους, και λύπες διαδέχονταν τις λύπες; Και το δεινό δεν σταματούσε καν μέχρις εδώ· αλλά, ενώ έπεισε τον Θεό και γι' αυτό, και συγκατένευσε ο Φιλάνθρωπος, και του έδωσε τη χάρη, πάλι τον περιέβαλλαν με άλλες οδύνες, παροξύνοντας Εκείνον που τους σπλαχνίστηκε και περιπλέκοντας τους εαυτούς τους με τις έσχατες συμφορές. Διότι μετά την πολυδάκρυτη σφαγή τόσο πολύ προσέκρουσαν πάλι στο θέλημά Του, ώστε να προκαλέσουν εναντίον τους εκείνη την καταστροφική φωτιά, η οποία παρ' ολίγον θα τους αφάνιζε όλους, εάν Εκείνος δεν έδειχνε και πάλι τόση πολλή φιλανθρωπία απέναντί τους. Στον δε Μωυσή συνέβαινε να είναι διπλή η αθυμία σε όλα, αφενός επειδή εκείνοι χάνονταν, και αφετέρου επειδή αυτοί που διασώζονταν παρέμεναν αδιόρθωτοι και δεν ωφελούνταν καθόλου από τη συμφορά των άλλων. Διότι δεν είχε λάβει ακόμη τέλος εκείνος ο θάνατος, και όσοι είχαν απομείνει θυμούνταν τα κρεμμύδια και δυσανασχετούσαν με την παρούσα κατάσταση, λέγοντας: «Ποιος θα μας δώσει να φάμε κρέας; Διότι θυμηθήκαμε τα ψάρια που τρώγαμε στην Αίγυπτο, τα αγγούρια και τα πεπόνια, τα πράσα, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα. Τώρα δε η ψυχή μας είναι κατάξερη, και τα μάτια μας δεν βλέπουν τίποτε άλλο παρά μόνο το μάννα». Τότε ο Μωυσής, μη υποφέροντας πλέον την αγνωμοσύνη τους, παραιτείται από την προστασία τους, νικημένος από την αθυμία, και εύχεται τον θάνατο αντί για εκείνη την πικρή ζωή.