Πατερικές αναφορές στο ΑΡΙΘΜΟΙ 11:5

Πατρικό είναι το νόσημά σας. Είστε παιδιά όμοια με τους άπιστους πατέρες σας. Τέτοια ήταν και η δική τους συμπεριφορά απέναντι στα θαύματα στην Αίγυπτο. Σώζονταν από πολέμους με τρόπο πρωτόγνωρο και ανέλπιστο, και δεν πίστευαν σε Εκείνον που τους προσέφερε τη σωτηρία. Τρέφονταν με τροφές που υπερέβαιναν τη φύση, και αποδεικνύονταν πιο αχάριστοι από όσους λιμοκτονούσαν. Δέχονταν το μάννα που στελνόταν από τον ουρανό, αλλά ποθούσαν τη δυσοσμία των αιγυπτιακών σκόρδων και κρεμμυδιών. Την ημέρα σκιάζονταν από στύλο νεφέλης, για να μην ταλαιπωρηθούν από τη θερμότητα των ηλιακών ακτίνων, και τη νύχτα φωτίζονταν από στύλο πυρός, έχοντας λάβει έναν άλλον, καινοφανή και εξαιρετικό φωστήρα εκτός από τη σελήνη. Και όμως, σαν να μην απολάμβαναν καμία απολύτως θεϊκή ενέργεια, ζητούσαν επίμονα νέους και απατηλούς θεούς, επειδή ο Μωυσής καθυστέρησε την επιστροφή του έχοντας κρατηθεί για λίγο στο όρος κατά την παράδοση του νόμου. Εσείς είστε αληθινά οι κληρονόμοι της δικής τους αγνωμοσύνης, και αφού δεν αγαπήσατε τον νόμο και μισείτε τη χάρη, δεν έχετε ανάγκη από την καθοδήγηση ξύλινης ράβδου, αλλά σιδερένιας.

Διότι δεν ήθελε να μετατρέψει τον αμπελώνα του σε λαχανόκηπο, όπου φυτρώνουν πράσα, κρεμμύδια και σκόρδα, από τα οποία και είχε αποστρέψει το πρόσωπό του· αλλά ήθελε αμπελώνα ευφροσύνης. Ή μάλλον, ήθελε ο νους του να είναι ευφρόσυνος, και όχι παραλυμένος σαν τη μολόχα του κήπου μέσα στον καύσωνα, ή σαν μισοβρασμένο τεύτλο, όπως συμβαίνει με όσους έχουν πλέον προδώσει την πίστη. Διότι, εάν του είχε αφαιρεθεί ο αμπελώνας, ίσως θα είχε αποκοπεί και ο νους του από την πατροπαράδοτη θεοσέβεια· γι' αυτό άλλωστε έλαβε το όνομα Ισραηλίτης, επειδή ήταν «νους που βλέπει τον Θεό». Οι σημερινοί όμως, χωρίς να έχουν υποστεί απολύτως τίποτα, πούλησαν τον δικό τους αμπελώνα της αληθινής αμπέλου στον Αχαάβ, και έτσι φυτεύτηκαν τόσα πολλά κατακριτέα λαχανικά.

Αλλά και σαν οπωροφυλάκιο σε αγγουρόκηπο. Εκείνοι που δεν καρποφορούν τα άξια για τη θεία αποθήκη, αλλά αγάλλονται για τους εύφθαρτους καρπούς αυτού του κόσμου, όσοι στηρίζονται στον πλούτο, όσοι επαίρονται για τη δόξα, όσοι υπερηφανεύονται για την καταγωγή από ευγενείς προγόνους ή για τη σωματική τους ευεξία, μοιάζουν με αγγουρόκηπο· διότι καλλιεργούν καρπό άτροφο, ο οποίος γεμίζει την ψυχή με αλαζονικό αέρα, κάνοντάς την να εξογκώνεται από μάταιο όγκο και να υπερφουσκώνει. Τέτοιους καρπούς αναζητώντας ο παραδομένος στις επιθυμίες λαός, τάφηκε στην έρημο. Διότι έκλαιγαν (λέει η Γραφή) ενθυμούμενοι τα αγγούρια και τα πεπόνια, τις αιγυπτιακές τροφές, τις οποίες ουδέποτε θα έτρωγε ένας Ισραηλίτης, αυτός που τρέφεται με τον ουράνιο άρτο, το μάννα, το οποίο περιφρόνησαν οι άνθρωποι εκείνου του καιρού και επιθύμησαν τα κρεμμύδια. —Αυτό ας μην το πάθουμε και εμείς, προτιμώντας τον ηδονικό βίο αντί του λογικού. Διότι, πράγματι, οι ηδονές του σώματος μοιάζουν με τα κρεμμύδια και τα σκόρδα· από τη μία προσφέρουν πολλή δριμύτητα και ερεθισμό, από την άλλη όμως αφήνουν στο βάθος, σε όσους ριζώσουν, μια δυσοσμία βαριά που δύσκολα ξεπλένεται, προξενώντας πλήθος δακρύων σε εκείνους που τις δέχονται.

Κάτι παρόμοιο θα βρούμε στην έρημο και σχετικά με την ολιγοπιστία του πάνσοφου Μωυσή. Διότι έκλαιγαν οι Ισραηλίτες και, ερεθισμένοι από τη βδελυρή επιθυμία των τραπεζιών της Αιγύπτου, φαντάζονταν ακάθαρτα καζάνια με κρέατα, ενώ με τα κρεμμύδια, τα σκόρδα και τις παρόμοιες χυδαιότητες εξέκλιναν προς εντελώς άτοπες ηδονές και, έχοντας αδιαφορήσει για τα θεία αγαθά, επιτίθονταν τρόπον τινά και στον μεσίτη και παιδαγωγό τους, τον Μωυσή. Αλλά ο Θεός δεν αγνοούσε εκείνα για τα οποία το πλήθος έσπευδε να θρηνεί, και μάλιστα τους υποσχέθηκε ότι θα τους δώσει κρέατα. Επειδή όμως η υπόσχεση αυτής της γενναιοδωρίας έγινε στην έρημο και το πράγμα φαινόταν κάπως ακατόρθωτο για τον ανθρώπινο νου, πλησιάζει φωνάζοντας ο Μωυσής: «Εξακόσιες χιλιάδες πεζοί είναι ο λαός ανάμεσα στον οποίο βρίσκομαι, και εσύ είπες: Κρέας θα τους δώσω, και θα τρώνε για έναν ολόκληρο μήνα. Μήπως θα σφαχτούν γι' αυτούς πρόβατα και βόδια για να τους φτάσουν;» Και τι απαντά σε αυτά ο Θεός; «Μήπως το χέρι του Κυρίου δεν θα αρκέσει;» Διότι, σε τι θα μπορούσε να αδυνατεί ο Θεός;

Ο πνευματικός άνθρωπος, λοιπόν, θα εντρυφήσει στα λόγια του Σωτήρα μας, και μάλιστα θα αναφωνήσει δικαίως: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου· πιο γλυκά από μέλι και κηρήθρα στο στόμα μου». Ο δε ψυχικός Ιουδαίος, θεωρώντας ασύνετα ότι το πνευματικό μυστήριο είναι μωρία, και ενώ προτρέπεται μέσα από τα ρήματα του Σωτήρα να ανέλθει στη σύνεση που αρμόζει στον άνθρωπο, καταπίπτει πάντοτε στη γνώριμη σε αυτόν μωρία, ονομάζοντας το πονηρό καλό και το καλό πονηρό, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Ακολουθεί τα πατρικά του ήθη, και μιμούμενος την αμάθεια των προγόνων του, θα ελεγχθεί και σε αυτά. Διότι εκείνοι, ενώ τους χορηγούνταν το μάννα από τον Θεό και μετείχαν στην άνωθεν ευλογία, κατρακυλούσαν στη συνηθισμένη τους χυδαιότητα και αναζητούσαν τις δυσωδίες της Αιγύπτου, επιθυμώντας να δουν κρεμμύδια, πράσα και λέβητες με κρέατα. Ομοίως και τούτοι, ενώ καλούνται να δεχθούν τη ζωοποιό χάρη του Πνεύματος και διδάσκονται να τρέφονται με τον αληθινό άρτο που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα, παρεκκλίνουν προς τη δική τους πλάνη, όντας «μάλλον φιλήδονοι παρά φιλόθεοι». Και όπως οι πρόγονοί τους κατηγορούσαν ακόμη και την ίδια την τροφή του μάννα, τολμώντας να λένε: «Η ψυχή μας ξεράθηκε» εξαιτίας αυτού του μάννα, έτσι και αυτοί πάλι απορρίπτουν τον αληθινό άρτο, μη ντρεπόμενοι να πουν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος».

Διότι δεν θα προσκολληθούμε στη σαρκική περιτομή, ούτε θα θυσιάσουμε βόδια ή πρόβατα, αλλά θα απομακρύνουμε μάλλον το παχύ στρώμα των τύπων, έχοντας την ίδια την αλήθεια, δηλαδή τον Χριστό. Δ'. Επαρκής, λοιπόν, όπως νομίζω, και σαφής έχει γίνει ο λόγος μας για τα προκείμενα ζητήματα. Επειδή όμως στο βιβλίο που ονομάζεται Αριθμοί βρίσκουμε το κεφάλαιο να περιλαμβάνει και άλλες προσθήκες διηγήσεων, θεώρησα αναγκαίο να μην προσπεράσω χωρίς εξέταση όσα αποσιωπώνται στην Έξοδο. Διότι έτσι ίσως γίνει πιο ολοκληρωμένη η κατανόηση για όσους διαβάζουν το κείμενο. Έχει γραφτεί, λοιπόν: «Ότι και ο ανάμικτος όχλος που βρισκόταν ανάμεσά τους κυριεύτηκε από επιθυμία, και κάθισαν και έκλαιγαν και οι υιοί του Ισραήλ, και είπαν: Ποιος θα μας ταΐσει κρέας; Θυμηθήκαμε τα ψάρια που τρώγαμε στην Αίγυπτο δωρεάν, και τα αγγούρια, και τα πεπόνια, και τα πράσα, και τα κρεμμύδια, και τα σκόρδα. Τώρα όμως η ψυχή μας είναι κατάξερη, τα μάτια μας δεν βλέπουν τίποτα άλλο παρά μόνο το μάννα». Έπειτα προσθέτει σε αυτά: «Και άκουσε ο Μωυσής αυτούς να κλαίνε κατά τις οικογένειές τους, ο καθένας στην πόρτα της σκηνής του. Και οργίστηκε σφοδρά ο Κύριος, και στα μάτια του Μωυσή αυτό ήταν κακό». Παρατήρησε, λοιπόν, πόσο εύκολα παρασύρεται ο Ισραήλ, και δεν είναι σε θέση να ωφελήσει άλλους· νοσεί δε από αδυναμία ακόμη και στα καθαρά δικά του ζητήματα.

Εκείνοι λοιπόν, βρισκόμενοι σε σωρούς γύρω από το στρατόπεδο, τα μάζευαν από το έδαφος χαίροντας πάρα πολύ. Και τα κατέβροχθισαν σαν τα θηρία, αδιαφορώντας για τον κορεσμό και την αυτάρκεια. Αφού όμως συγκέντρωσαν και συσσώρευσαν ένα αμέτρητο πλήθος από πουλιά, και καθώς η κρεοφαγία παρατεινόταν για ημέρες ενός ολόκληρου μήνα, τελικά έπεσε πάνω τους αρρώστια, και όπως λέει ο προφήτης: «Ο άδης πλάτυνε την ψυχή του και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, χωρίς να σταματά. Διότι τα κρέατα, λέει, βρίσκονταν ακόμα στα δόντια τους, προτού τελειώσουν». Και ο Κύριος οργίστηκε εναντίον του λαού, και τον χτύπησε με μια πάρα πολύ μεγάλη πληγή, και το όνομα εκείνου του τόπου ονομάστηκε «Μνήματα της επιθυμίας», επειδή εκεί έθαψαν τον λαό που είχε κυριευθεί από την επιθυμία. Διότι, ενώ δεν τους έλειπε κανένα αγαθό, αλλά αν και μπορούσαν να απολαμβάνουν αμέμπτως την πλούσια χορηγία του μάννα, επιθυμούσαν κρέατα και πράσα, και αναπολούσαν αγγούρια και πεπόνια, κρεμμύδια και σκόρδα. Γι' αυτό λοιπόν, αφού έφαγαν, δεν άργησαν να εξολοθρευτούν. Διότι ο Θεός τους δίνει βέβαια τα ορτύκια, όχι επειδή επικροτεί την επιθυμία τους, αλλά μάλλον για να τους βεβαιώσει έμπρακτα ότι τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο για Αυτόν. Κατόπιν όμως τιμωρεί, ως φυσικό επακόλουθο, αυτούς που παραδόθηκαν σε αισχρές ηδονές. Κάτι παρόμοιο έπαθαν κατά τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρα μας οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι. Διότι εκείνα ήταν σκιές αυτών των γεγονότων, και όσα είχαν συμβεί παλαιότερα φανερώνονταν προκαταβολικά ως τύποι των γεγονότων που θα ακολουθούσαν αργότερα.

Διότι αποτελεί ολοφάνερη ύβρι προς τα ανώτερα και σωτήρια αγαθά το να προτιμά κανείς τα πονηρά, και συνιστά ανοσιότατη απόφαση του νου το να προτάσσει των επουρανίων τα γήινα, μολονότι αυτά πάσχουν από την πιο μεγάλη βδελυρότητα· και ορθά γι' αυτά σχεδόν δακρύζει ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Αλίμονο σε εκείνους που αποκαλούν το πονηρό καλό και το καλό πονηρό· αυτούς που αποκαλούν το γλυκό πικρό και το πικρό γλυκό· αυτούς που παρουσιάζουν το σκοτάδι ως φως και το φως ως σκοτάδι.» Σε τέτοια κακά σφάλματα θα βρούμε να έχουν περιπέσει οι Ισραηλίτες. Διότι, έπειτα από την τιμωρία για τον γογγυσμό τους, αμέσως νόσησαν από την παραπλήσια και συνυφασμένη επιθυμία για όλα τα πιο αισχρά πράγματα. Επειδή, περιφρονώντας κατά κάποιον τρόπο τα δώρα του Θεού, και δυσανασχετώντας με ανόσιο τρόπο για τα ουράνια αγαθά, εξόργισαν αναγκαστικά εναντίον τους τον Κριτή. Διότι είναι γραμμένο ότι «Και ο σύμμικτος όχλος που βρισκόταν ανάμεσά τους κυριεύθηκε από επιθυμία, και κάθισαν και έκλαιγαν οι υιοί Ισραήλ, και είπαν: Ποιος θα μας θρέψει με κρέας; Θυμηθήκαμε τα ψάρια που τρώγαμε δωρεάν στην Αίγυπτο, και τα αγγούρια, και τα πεπόνια, και τα πράσα, και τα κρεμμύδια, και τα σκόρδα. Τώρα όμως η ψυχή μας είναι κατάξερη. Πουθενά αλλού παρά μόνο στο μάννα στρέφονται τα μάτια μας. Και άκουσε, λέει, ο Μωυσής να κλαίνε αυτοί κατά τις οικογένειές τους, ο καθένας στην πόρτα της σκηνής του· και οργίστηκε ο Κύριος πάρα πολύ, και ενώπιον του Μωυσή αυτό φάνηκε πονηρό.»

Πρόσεχε λοιπόν, μήπως σε εξαπατήσει ο Δράκοντας με την κλίση προς την Αίγυπτο, για να μην πεθάνεις, όπως οι Ιουδαίοι στην έρημο. Ιδού, η αμαρτία διαπράττεται και χωρίς την ίδια την πράξη, ώστε να επιβεβαιώσει τη δεινότητα της κακίας. Δεν είχε την Αίγυπτο στην έρημο, και μέσω της μνήμης την παρουσίασε στην ψυχή. Οικοδόμησε τη χώρα και υποκίνησε τη διάνοια σε επιθυμία· υπενθύμισε τους λέβητες και πυρπόλησε την προαίρεση· εμφάνισε με τη φαντασία τα κρέατα και ανανέωσε την επιθυμία της κοιλίας· διήγειρε τη σφοδρή επιθυμία για τα σκόρδα και τα αγγούρια, ώστε να κάνει την ψυχή να περιφρονήσει τον άρτο που έδωσε ο Θεός.

Τα παλαιά Σάββατα, λοιπόν, «παρήλθαν», και το αληθινό Σάββατο κηρύττεται ανάμεσά μας. Καταργήθηκε η πρώτη περιτομή που περιέτεμνε ένα πάρα πολύ μικρό μέλος, ενώ ενεργεί πάρα πολύ δραστικά η επουράνια περιτομή, η οποία περιτέμνει ολόκληρο το σώμα. Διότι τα ύδατα και η αγία επίκληση δεν εφαρμόζονται σε ένα μόνο μέλος του ανθρώπου, αλλά σφραγίζουν, καθαρίζουν, περιτέμνουν ολόκληρο το σώμα του ανθρώπου και το απαλλάσσουν από όλα τα κακά. Η αγία Εκκλησία, λοιπόν, παρέλαβε αυτά τα μυστήρια. Εξεγέρθηκαν όμως εναντίον της και φοβεροί «εχθροί, οι λεγόμενοι οικιακοί», οι οποίοι δεν προέρχονται από την αληθινή πίστη των αποστόλων του Κυρίου («διότι, αν προέρχονταν από αυτούς, θα είχαν παραμείνει μαζί τους»)· αλλά όντας νόθοι και σύμμικτοι, επιθυμούν και πάλι με κακή επιθυμία την αιγυπτιακή τροφή με τα ψάρια και τα αγγούρια, βλασφημώντας με κάθε τρόπο τον Υιό του Θεού· αυτοί είναι οι Αρειομανίτες, τους οποίους ήδη στους προηγούμενους λόγους στηλιτεύσαμε, και άλλοι είναι οι Σαβελλιανοί. Και οι μεν Σαβελλιανοί αρνούνται εντελώς την ύπαρξη του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, λέγοντας ότι ο Υιός είναι ο ίδιος ο Πατέρας, και ο Πατέρας είναι ο ίδιος ο Υιός, και το Άγιο Πνεύμα είναι ο ίδιος ο Πατέρας, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει Υιός και Άγιο Πνεύμα, αποδεικνυόμενοι έτσι δεύτεροι Ιουδαίοι και κυριοκτόνοι.

Και προσθέτει στη συνέχεια: Και έγινε βράδυ, και ανέβηκαν ορτύκια και σκέπασαν το στρατόπεδο· το δε πρωί, όταν έπεσε η δροσιά γύρω από το στρατόπεδο, ιδού, πάνω στην επιφάνεια της ερήμου υπήρχε κάτι λεπτό σαν σκόνη, λευκό σαν πάχνη πάνω στη γη. Αλλά επειδή μετά από αυτά αναφέρεται στο βιβλίο των Αριθμών: —Και ο σύμμικτος όχλος που βρισκόταν ανάμεσά τους κυριεύτηκε από έντονη επιθυμία, και καθισμένοι οι υιοί του Ισραήλ έκλαιγαν και είπαν: Ποιος θα μας ταΐσει κρέας; Θυμηθήκαμε τα ψάρια που τρώγαμε δωρεάν στην Αίγυπτο, και τα αγγούρια, και τα πεπόνια, και τα πράσα, και τα κρεμμύδια. Τώρα όμως η ψυχή μας είναι κατάξερη.

Ο μεν λοιπόν Δανιήλ έτσι έπραξε. Ο λαός όμως που παραδόθηκε στις επιθυμίες και ήταν αχάριστος, αυτοί που έλεγαν: «Ποιος θα μας δώσει να φάμε κρέας; Τώρα η ψυχή μας είναι κατάξερη», αφού έφαγαν κρέας μέχρι που βγήκε από τα ρουθούνια τους, χτυπήθηκαν με πάρα πολύ μεγάλη πληγή· διότι «οργίστηκε», λέει, «ο Θεός εναντίον του λαού, και ο κορεσμός τους κατέληξε σε χολέρα».

Βλέπεις ότι έθεταν σε πειρασμό τον Θεό, εάν δύναται να χορηγήσει τροφές στην έρημο· ώστε η απαίτηση αυτή προερχόταν από κακία και όχι τόσο από στέρηση. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν ζητούσαν απλώς «Τροφές», αλλά «Για τις ψυχές τους», δηλαδή σύμφωνα με τις δικές τους ηδονές και τις επιθυμίες της ψυχής τους, καθώς επιθυμούσαν αγγούρια, πεπόνια και κρεμμύδια, γογγύζοντας επειδή τους έλειπαν. Και καταφέρθηκαν εναντίον του Θεού, και είπαν.

Όταν όμως ακούσεις για καινούργια ζωή, να αναζητάς πολλή αλλαγή και μεγάλη μεταβολή. Αλλά μου έρχεται πλέον να δακρύσω και να στενάξω βαθιά, όταν αναλογίζομαι πόση πνευματική φιλοσοφία απαιτεί από εμάς ο Παύλος, και σε πόση ραθυμία παραδώσαμε τους εαυτούς μας, επιστρέφοντας μετά το βάπτισμα στα προηγούμενα γηρατειά της αμαρτίας, και γυρίζοντας πίσω στην Αίγυπτο, αναπολώντας τα σκόρδα ύστερα από το μάννα. Διότι, αφού αλλάξουμε τρόπο ζωής για δέκα ή είκοσι ημέρες την περίοδο του βαπτίσματος, καταπιανόμαστε πάλι με τα προηγούμενα. Ο Παύλος όμως δεν απαιτεί από εμάς αυτή την πολιτεία για έναν καθορισμένο αριθμό ημερών, αλλά για ολόκληρο τον βίο μας. Εμείς, αντίθετα, επιστρέφουμε στον προηγούμενο εμετό, οικοδομώντας, μετά τη νεότητα που μας έφερε η χάρις, τα γηρατειά που προέρχονται από τις αμαρτίες. Διότι το να αγαπά κανείς τα χρήματα, και το να είναι δούλος σε άτοπες επιθυμίες, και γενικά κάθε αμαρτία, συνηθίζει να γερνά αυτόν που την πράττει· και ό,τι παλιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό του. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν να δει κανείς σώμα τόσο παραλυμένο από το πέρασμα του χρόνου, όσο μια ψυχή που σαθρώνεται και καταρρέει από τα πολλά αμαρτήματα. Επειδή αυτή οδηγείται πλέον στο έσχατο παραλήρημα, αρθρώνοντας ακατάληπτα λόγια, όπως ακριβώς οι γέροντες που παραλογίζονται, και είναι γεμάτη από ακαθαρσίες, πολλή παραφροσύνη και λήθη, έχοντας θολούρα στα μάτια της, αποτελώντας θέαμα απεχθές στους ανθρώπους και εύκολο θήραμα για τον διάβολο. Διότι τέτοιες είναι οι ψυχές των αμαρτωλών.

Α΄. Οι ευπραγίες είναι ικανές να καταβάλουν και να παρασύρουν εκείνους που δεν προσέχουν. Έτσι και οι Ιουδαίοι, αν και εξ αρχής απολάμβαναν την εύνοια του Θεού, επιζητούσαν τον νόμο της βασιλείας των εθνών, και μέσα στην έρημο, μετά το μάννα, αναπολούσαν τα κρεμμύδια. Κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο και εδώ, απορρίπτοντας τη βασιλεία του Χριστού, προσκαλούσαν πάνω τους τη βασιλεία του Καίσαρα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τούς όρισε βασιλιά σύμφωνα με τη δική τους απόφαση.

Αλλά συγκεντρώστε την προσοχή σας σε εμένα, παρακαλώ. Λέει ο Θεός στον Μωυσή: «Λάβε αρνίο άμωμο, ενός έτους, πρωτότοκο, και θυσίασέ το, και το αίμα του ας το χρίσει ο καθένας στη θύρα, ώστε, όταν έλθει ο άγγελος έχοντας γυμνωμένη τη ρομφαία, και δει ότι το αίμα έχει χριστεί σε εκείνον τον οίκο, να αναχωρήσει· εάν όμως δει ότι δεν υπάρχει, να εισέλθει και να τους εξολοθρεύσει όλους». Έπραξε λοιπόν ο Μωυσής κατ' αυτόν τον τρόπο, και μετέφερε την εντολή στον λαό· και εκείνοι, αφού την έλαβαν, έχρισε ο καθένας τις θύρες του. Και ερχόταν ο άγγελος έχοντας γυμνωμένη τη ρομφαία του, και έβλεπε το αίμα στις θύρες και αναχωρούσε· όπου όμως δεν το έβλεπε, εισερχόταν και τους εξόντωνε όλους. Όλα αυτά όμως δεν γίνονταν τυχαία· αλλά, επειδή επρόκειτο να σωθούμε διά του αίματος και του ξύλου, για αυτόν τον λόγο είπε ο Θεός: «Ο καθένας θα χρίσει το αίμα στις θύρες». Γιατί δεν είπε: «Χρίσε το αίμα στον τοίχο»; Διότι δεν επρόκειτο να σωθούν παρά μόνο διά του ξύλου. Τους έβγαλε λοιπόν ο Μωυσής από την Αίγυπτο και τους οδήγησε στην έρημο, και λένε στον Μωυσή: «Επειδή δεν υπήρχαν μνήματα στην Αίγυπτο, μας έφερες στην έρημο για να μας θανατώσεις; Δεν ήμασταν καλά στην Αίγυπτο, όταν τρώγαμε τα αγγούρια και τα πεπόνια και τα κρεμμύδια και τα σκόρδα;». Είδες αγνωμοσύνη;

Άκου λοιπόν τι λέει προς τον Θεό: «Αν εσύ ο ίδιος δεν συμπορευθείς μαζί μου, μην με αναγάγεις από εδώ». Βλέπεις πώς φόβοι διαδέχονταν τους φόβους, και λύπες διαδέχονταν τις λύπες; Και το δεινό δεν σταματούσε καν μέχρις εδώ· αλλά, ενώ έπεισε τον Θεό και γι' αυτό, και συγκατένευσε ο Φιλάνθρωπος, και του έδωσε τη χάρη, πάλι τον περιέβαλλαν με άλλες οδύνες, παροξύνοντας Εκείνον που τους σπλαχνίστηκε και περιπλέκοντας τους εαυτούς τους με τις έσχατες συμφορές. Διότι μετά την πολυδάκρυτη σφαγή τόσο πολύ προσέκρουσαν πάλι στο θέλημά Του, ώστε να προκαλέσουν εναντίον τους εκείνη την καταστροφική φωτιά, η οποία παρ' ολίγον θα τους αφάνιζε όλους, εάν Εκείνος δεν έδειχνε και πάλι τόση πολλή φιλανθρωπία απέναντί τους. Στον δε Μωυσή συνέβαινε να είναι διπλή η αθυμία σε όλα, αφενός επειδή εκείνοι χάνονταν, και αφετέρου επειδή αυτοί που διασώζονταν παρέμεναν αδιόρθωτοι και δεν ωφελούνταν καθόλου από τη συμφορά των άλλων. Διότι δεν είχε λάβει ακόμη τέλος εκείνος ο θάνατος, και όσοι είχαν απομείνει θυμούνταν τα κρεμμύδια και δυσανασχετούσαν με την παρούσα κατάσταση, λέγοντας: «Ποιος θα μας δώσει να φάμε κρέας; Διότι θυμηθήκαμε τα ψάρια που τρώγαμε στην Αίγυπτο, τα αγγούρια και τα πεπόνια, τα πράσα, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα. Τώρα δε η ψυχή μας είναι κατάξερη, και τα μάτια μας δεν βλέπουν τίποτε άλλο παρά μόνο το μάννα». Τότε ο Μωυσής, μη υποφέροντας πλέον την αγνωμοσύνη τους, παραιτείται από την προστασία τους, νικημένος από την αθυμία, και εύχεται τον θάνατο αντί για εκείνη την πικρή ζωή.

Διατάσσεται ο Μωυσής να κατασκευάσει αργυρές σάλπιγγες, ώστε μέσω αυτών να δίνει σήμα στον λαό πότε πρέπει να αναχωρήσουν, πότε να συγκεντρώσει τον λαό σε περιόδους πολέμου και κατά τις θυσίες, καθώς και να χρησιμοποιεί αυτές τις σάλπιγγες στις εορτές, στις νουμηνίες και στα ολοκαυτώματα. Όταν δε αναχώρησαν οι υιοί του Ισραήλ, ο Μωυσής παρακαλούσε τον Ιωβάβ, τον υιό του Ραγουήλ (ο οποίος ονομαζόταν και Ιοθόρ), να τους συνοδεύσει στην οδοιπορία, ώστε να γίνει και εκείνος κοινωνός των αγαθών που τους είχαν υποσχεθεί. Και όταν άρχιζε την πορεία της η κιβωτός, ο Μωυσής έλεγε: «Ανάστηθι, Κύριε, και ας διασκορπιστούν οι εχθροί σου, και ας τραπούν σε φυγή όλοι όσοι σε μισούν». Και γόγγυζε ο λαός, και κατακάηκε ένα μέρος του στρατοπέδου, και ο τόπος εκείνος ονομάστηκε Εμπυρισμός. Προσευχήθηκε τότε ο Μωυσής, και σταμάτησε η τιμωρία. Έπειτα ζητούσαν κρέας και έλεγαν: «Θυμηθήκαμε τα ψάρια που τρώγαμε στην Αίγυπτο, τα αγγούρια και τα πεπόνια, τα πράσα, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα. Τώρα όμως η ψυχή μας έχει καταξεραθεί· δεν βλέπουν τίποτε άλλο τα μάτια μας παρά μόνο το μάννα». Επειδή δε ο Μωυσής βαρύνονταν από την ανταρσία τους και παρακαλούσε τον Θεό, Εκείνος του προσέθεσε εβδομήντα πρεσβυτέρους, ώστε να τον βοηθούν στη διακυβέρνηση. Τότε, όταν ο Ιησούς του Ναυή είπε: «Εμπόδισε τον Ελδάδ και τον Μωδάδ από το να προφητεύουν», ο Μωυσής απάντησε: «Μήπως φθονείς για χάρη μου; Μακάρι να καθιστούσε ο Θεός όλο τον λαό του Κυρίου προφήτες». Ύστερα κατέφθασε κοπάδι από ορτύκια σταλμένο από τον Κύριο, και έφαγαν. Και το κρέας βρισκόταν ακόμη ανάμεσα στα δόντια τους, προτού καν καταναλωθεί.

ΛΗʹ. — Του ιδίου προς τον ίδιο. Σε ευχαριστούμε, τίμιε Πάτερ, διότι έδωσες τον εαυτό σου σε εμάς ως το άριστο πρότυπο μετάνοιας, πείθοντάς μας μέσω της εξομολόγησης να φανερώσουμε τους σκοτεινούς θησαυρούς των παθών που κρύβονται μέσα μας· μέσω της οποίας το μίσος προς την αμαρτία εδραιώνεται από τη φύση του. Διότι εμείς είμαστε στ' αλήθεια εκείνοι που περιθάλπουν τα πάθη, η ανάμνηση των οποίων μετά την πράξη φέρνει αηδία· σαν τα κρεμμύδια, αγαπώντας τη συγκατάθεση στους πονηρούς λογισμούς, κατά την οποία το οπτικό αισθητήριο της ψυχής ως προς την αρετή και τη γνώση αμβλύνεται, λαμβάνοντας σαν λέπια τις εμπαθείς φαντασίες των ορατών πραγμάτων. Διότι το κρεμμύδι (κρόμμυον), σύμφωνα με αυτούς που το ετυμολογούν, σημαίνει το κλείσιμο της κόρης του οφθαλμού (κόρης μύσις). Και σαν τα σκόρδα, τρώγοντας την ολοκλήρωση των παθών μέσω της έμπρακτης ενέργειάς τους, κατά την οποία ο νους, γεμάτος από ακαθαρσία, αποπνέει προς τα έξω, μέσα από αισχρά λόγια και συμπεριφορές, τη δυσωδία των κακών που έχει γευτεί με την πράξη του. Αλλά δίδαξέ μας, άγιε Πάτερ, πώς, μετά την αποβολή αυτών, θα αγαπήσουμε το μάννα· εννοώ δηλαδή τον λογικό άρτο της θείας γνώσης, που πέφτει για εμάς σαν βροχή από τον ουρανό, και πώς θα τον διαφυλάξουμε άφθαρτο· ούτε αποταμιεύοντάς τον για το αύριο μέσω της αναβολής, ώστε να μη βγάλει σκουλήκια σαρκικών παθών, σαπίζοντας από την αργία· ούτε επιδεικνύοντάς τον για λόγους προβολής, ώστε να μην αφανιστεί, λιώνοντας από την κενοδοξία.

Γι' αυτό βλέπουμε πολλούς μετανοημένους οι οποίοι, αν και αποφάσισαν να μην διαπράξουν πάλι την αμαρτία στην πράξη, αν και έκοψαν τα κλαδιά της αμαρτίας και απείχαν τέλεια από το κακό· όμως άφησαν τις ρίζες, και με την καρδιά κλίνουν πάλι και επιθυμούν την αμαρτία, και με τον νου τους συχνά τη θυμούνται. Και όπως ακριβώς οι Ισραηλίτες, κατά μεν το σώμα και το έργο βγήκαν από την Αίγυπτο· κατά δε την ψυχή και την κλίση της καρδιάς, βρίσκονταν στην Αίγυπτο, και γι' αυτό θυμούνταν και επιθυμούσαν τα σκόρδα, τα κρεμμύδια και τα κρέατα της Αιγύπτου· «Ποιος θα μας δώσει να φάμε κρέας; Θυμηθήκαμε τα ψάρια που τρώγαμε στην Αίγυπτο δωρεάν, και τα αγγούρια, και τα πεπόνια, και τα πράσα, και τα κρεμμύδια, και τα σκόρδα»· έτσι και αυτοί, αφήνουν αληθινά την αμαρτία ως προς το έργο, αλλά δεν αφήνουν την προς την αμαρτία κλίση, την ενθύμηση και την επιθυμία τους. Συγχωρούν και τον εχθρό τους, και του κάνουν μετάνοια, και δεν τον εκδικούνται, αλλά μόνο με το στόμα και με το εξωτερικό σχήμα· στην καρδιά τους όμως, φυλάσσουν ακόμη κάποιο πάθος μνησικακίας και δεν αγαπούν τον εχθρό τους με τελειότητα. Γι' αυτό, όταν του συμβεί κάποια δυστυχία, αμέσως χαίρονται, και όταν του συμβεί κάποια ευτυχία, αμέσως λυπούνται.

Επειδή, λοιπόν, έχουμε λυτρωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι ανάγκη τώρα να διανύσουμε καλά την έρημο του βίου, όντας πειθαρχικοί και πρόθυμοι στο να ακούμε, υπομονετικοί και μακρόθυμοι, φίλοι της αγνείας και των εντολών. Να μην είμαστε σαν τον παλαιό λαό γογγυστές και ανυπάκουοι, φιλόσαρκοι και φιλήδονοι, αυθάδεις και αντιρρησίες, και αντάρτες εναντίον του ίδιου του νομοθέτη, αναπολώντας κατά κάποιον τρόπο τα κρέατα και τα καζάνια, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα της Αιγύπτου, τα οποία είναι όσα με τη δύναμη του Θεού απομακρύναμε και απαρνηθήκαμε. Σε καμία περίπτωση, λοιπόν, παρακαλώ, να μην είμαστε έτσι, αλλά να γίνουμε ως άγιος λαός του Θεού, χωρίς να Τον πικραίνουμε, ευήκοοι, εύκολα καθοδηγούμενοι, όπου και όποτε και την ώρα και από όπου Εκείνος θέλει, οδηγούμενοι και κατευθυνόμενοι και προστατευόμενοι μέσω των εντολών Του που εκδηλώνονται και φανερώνονται, υπομένοντας τα λυπηρά της οδού. Ακόμη και αν υπάρξει έλλειψη φαγητού, ακόμη και αν υπάρξει στέρηση ποτού, ακόμη και αν λείψει κάτι άλλο από τα συνηθισμένα, και εάν έχουμε τέτοια εμπιστοσύνη, άγγελος του Θεού θα προπορεύεται από εμάς, και ο Κύριος θα πολεμήσει υπέρ ημών τα πάθη σαν να είναι αλλόφυλα έθνη. Και θα εισέλθουμε όχι στη γη των Αμορραίων και των Χαναναίων και των Φερεζαίων και των Ευαίων, αλλά σε εκείνη τη γη των πράων και των δικαίων, και σε γη που ρέει μέλι και γάλα, αθάνατη και αστείρευτη, και θα κληρονομήσουμε όλα τα αγαθά των επαγγελιών, συμβασιλεύοντας με τον Δεσπότη Χριστό.

Επειδή βάλατε το χέρι σας στο άροτρο και στραφήκατε προς τα πίσω. Από αγάπη προς εσάς τα λέω αυτά· μάρτυράς μου ο Κύριος, επειδή σας σπλαχνίζομαι, σας αγαπώ και πονώ για εσάς. Τι λέει στην Παλαιά Διαθήκη για τους Ισραηλίτες; Ότι στράφηκαν με την καρδιά τους προς την Αίγυπτο, επειδή θυμούνταν τα κρεμμύδια, τα κρέατα και τα καζάνια της Αιγύπτου, καθώς και την εκεί άθλια ζωή τους. Ίσως κι εμείς στραφήκαμε προς τον κόσμο και τα κοσμικά πράγματα, και όσα ενεργούσαμε εκεί, τα πράττουμε και εδώ. Αλίμονο, πώς, ενώ οφείλουμε να είμαστε ισάγγελοι, δεν φαινόμαστε ούτε καν σαν τους ευσεβείς λαϊκούς, φτάνοντας από τη σταδιακή αμέλεια ακόμη και στα πιο σοβαρά παραπτώματα.

Για μια τέτοια λοιπόν και μόνο απολύτρωση, πόση και πόσο μεγάλη ευγνωμοσύνη οφείλουμε να χρωστάμε στον Θεό και να του προσφέρουμε ως ανταπόδοση για όσα Εκείνος μας προσέφερε; Και η ανταπόδοση αυτή είναι η αποταγή μας, η φυγή από τον κόσμο, η απαλλαγή από τους γονείς και η απομάκρυνση από τους οικείους, καθώς και η μακάρια ζωή μέσα στην υποταγή. Έχοντας λοιπόν γνωρίσει τη δωρεά του Θεού, ας του προσφέρουμε ευχαριστίες και ας διάγουμε τις ημέρες της επίγειας παροικίας μας σαν να βρισκόμαστε σε εορτή, άδοντας και ψάλλοντας περισσότερο από τον Ισραήλ: «ας ψάλουμε στον Κύριο, γιατί δοξάστηκε ένδοξα· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα της απώλειας». Επειδή λοιπόν με αυτόν τον τρόπο λυτρωθήκαμε, υπάρχει ανάγκη τώρα να διανύσουμε καλώς την έρημο του βίου, να είμαστε πειθήνιοι και υπάκουοι, υπομονετικοί και μακρόθυμοι, φίλαγνοι και φιλέντολοι, και όχι σαν τον παλαιό λαό γογγυστές και ανυπάκουοι, φιλόσαρκοι και φιλήδονοι, αυθάδεις, αντιρρησίες και αντάρτες ενάντια στον ίδιο τον νομοθέτη, αναπολώντας τρόπον τινά τα κρέατα και τα καζάνια, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα της Αιγύπτου, τα οποία είναι εκείνα που με τη δύναμη του Θεού εγκαταλείψαμε και απαρνηθήκαμε.

Γιατί λοιπόν κινείστε εναντίον εμού του ταλαίπωρου και φλυαρείτε και μωρολογείτε; Αλλά, όπως φαίνεται, είστε κάποιοι Ισραηλίτες που λυτρώθηκαν από το χέρι του αόρατου Φαραώ και από την πικρή κατασκευή πλίνθων των παθών και από τη σκοτεινή Αίγυπτο της κοσμικής ματαιότητας, και έπειτα, κατά την πορεία της ασκητικής και γεμάτης θλίψεις διαγωγής, όταν επισυμβαίνουν κάποιες στενοχώριες, δεν ευχαριστείτε τον Θεό, δεν αποδίδετε αίνο δοξολογίας, ώστε μέσω αυτής της αγαθής σας διάθεσης να προσφερθούν τα αναγκαία από την Πρόνοια, αλλά γογγύζετε και σχεδόν λέτε «μακάρι να είχαμε πεθάνει στην Αίγυπτο», αναπολώντας τους λέβητες, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα, τα οποία μπορεί να εκλάβει ο καθένας όπως προτιμά, ανάλογα με τα όσα ζούσε μέσα στον κόσμο. Αλλά τι έπαθαν εκείνοι τότε, το κατανοείτε εσείς που διαβάζετε· διότι κανένας από αυτούς δεν αξιώθηκε να εισαχθεί στη γη της κληρονομίας, αλλά τα σώματά τους έπεσαν στην έρημο και χάθηκαν από τον ολοθρευτή, καθώς είναι γεγραμμένο. Φοβάμαι λοιπόν, ω τέκνα, μήπως πάθουμε και εμείς το ίδιο, πράττοντας τα ίδια. Και τότε μεν υπήρχε η νηπιότητα της σκιάς και του νόμου, τώρα όμως η τελειότητα της χάριτος και της αλήθειας του Χριστού. Και αυτό πάλι δεν αναφέρεται στους λαϊκούς, αλλά σε εμάς που έχουμε ανέλθει στο ύψος της αγγελικής πολιτείας. Πού ποτέ φάνηκε στους όσιους πατέρες μας τέτοιος γογγυσμός; Ή ποιον απώθησαν εκείνοι, ο οποίος επιθυμούσε να γίνει δεκτός;