Πατερικές αναφορές στο ΑΡΙΘΜΟΙ 21:9

Ερώτηση. Αν σου πει κάποιος Εβραίος: «Πώς πιστεύεις στον Εσταυρωμένο;» άκουσε τη Γραφή που λέει: «Καταραμένος είναι κάθε ένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». Να του πεις: «Και εσύ, Ιουδαίε, πώς πιστεύεις στον χάλκινο όφι, αφού ο όφις είναι καταραμένος περισσότερο από κάθε άλλο θηρίο, και όμως η εικόνα του έδινε ζωή στους προγόνους σου; Διότι, αν ο όφις που δεν δάγκωνε έφερνε ζωή εξαιτίας των όφεων που δάγκωναν, έτσι και ο Χριστός, όντας αναμάρτητος, όταν κρεμάστηκε για χάρη των αμαρτωλών, χάρισε ζωή στον κόσμο.»

Διότι ο Μωυσής, λέγει, τοποθέτησε τον όφι πάνω σε σημείο, δηλαδή πάνω σε σταυρό, το οποίο σημείο είναι ενδεικτικό κάποιου παράδοξου και αφανούς πράγματος, το οποίο αφενός γινόταν ορατό από αυτούς, αφετέρου κατανοούνταν από όσους διέθεταν οξυδερκή διάνοια. Επειδή, λοιπόν, δεν παύουν να ερίζουν σχετικά με την Ενανθρώπηση του Κυρίου, αποφαινόμενοι άλλοι μεν ότι προσέλαβε σώμα, άλλοι δε ότι η έλευσή Του συντελέστηκε ασώματα, και άλλοι μεν ότι έλαβε σώμα παθητό, άλλοι δε ότι εκπλήρωσε τη διά του σώματος οικονομία κατά φαντασίαν, και άλλοι ότι έλαβε σώμα χοϊκό, άλλοι δε επουράνιο, και άλλοι μεν ισχυρίζονται ότι η ύπαρξή Του είναι προαιώνια, άλλοι δε ότι έλαβε αρχή από τη Μαρία, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τίθεται «εις σημείον αντιλεγόμενον».

Διότι ο τύπος είναι δήλωση των προσδοκωμένων διά της μιμήσεως, προδεικνύοντας ενδεικτικά το μέλλον. Όπως ο Αδάμ είναι τύπος του μέλλοντος, και η πέτρα είναι τυπικώς ο Χριστός· και το νερό της πέτρας, της ζωτικής δύναμης του Λόγου. «Διότι εάν κάποιος διψά, λέγει, ας έλθει προς εμένα και ας πίνει». Και το μάννα, του ζώντος άρτου που κατέβηκε από τον ουρανό· και το φίδι που τοποθετήθηκε ως σημείο, του σωτηρίου πάθους που τελέστηκε διά του σταυρού· γι' αυτό και όσοι ατένιζαν σε αυτό διασώζονταν. Έτσι λοιπόν και τα περί της εξόδου του Ισραήλ έχουν εξιστορηθεί ως ένδειξη εκείνων που σώζονται διά του βαπτίσματος. Διότι διασώθηκαν τα πρωτότοκα των Ισραηλιτών, όπως και τα σώματα των βαπτιζομένων, καθώς δίδεται η χάρη σε εκείνους που έχουν σημειωθεί με το αίμα. Διότι το μεν αίμα του προβάτου είναι τύπος του αίματος του Χριστού· τα δε πρωτότοκα, τύπος του πρωτοπλάστου· ο οποίος, επειδή αναγκαίως ενυπάρχει μέσα μας, μεταβιβαζόμενος με την ακολουθία της διαδοχής μέχρι τέλους, γι' αυτό τον λόγο εν τω Αδάμ όλοι πεθαίνουμε, και βασίλευσε ο θάνατος μέχρι την εκπλήρωση του νόμου και την παρουσία του Χριστού. Διαφυλάχθηκαν δε τα πρωτότοκα από τον Θεό, για να μην τα αγγίξει ο εξολοθρευτής, ως ένδειξη του ότι εμείς, που ζωοποιηθήκαμε εν τω Χριστώ, δεν πεθαίνουμε πλέον εν τω Αδάμ.

Είναι βέβαια ολοφάνερο σε όλους, έστω κι αν κάποιος ίσως δεν το λέει· εξάλλου, θα μπορούσε κανείς να διακρίνει τη δύναμη του μυστηρίου και μέσα στις παλαιότερες Γραφές. Στο βιβλίο των Αριθμών αναφέρονται τα εξής: «Και αφού αναχώρησαν από το όρος Ωρ, πήραν τον δρόμο προς την Ερυθρά θάλασσα για να παρακάμψουν τη γη της Εδώμ· και ο λαός έχασε την υπομονή του στον δρόμο. Και παραπονιόταν ο λαός εναντίον του Θεού και εναντίον του Μωυσή λέγοντας: Γιατί μας βγάλατε από την Αίγυπτο, για να μας θανατώσετε στην έρημο; Διότι δεν υπάρχει ούτε ψωμί, ούτε νερό. Η δε ψυχή μας αηδίασε αυτό το ανούσιο ψωμί. Και έστειλε ο Κύριος στον λαό τα θανατηφόρα φίδια, τα οποία δάγκωναν τον λαό. Και πέθανε πολύς λαός από τους υιούς του Ισραήλ. Και αφού προσήλθε ο λαός στον Μωυσή, έλεγε: Αμαρτήσαμε, διότι μιλήσαμε εναντίον του Κυρίου και εναντίον σου. Προσευχήσου λοιπόν στον Κύριο να απομακρύνει από εμάς τα φίδια. Και προσευχήθηκε ο Μωυσής για τον λαό. Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Κατασκεύασε ένα φίδι και τοποθέτησέ το πάνω σε έναν ιστό. Και θα συμβεί το εξής: εάν ένα φίδι δαγκώσει κάποιον άνθρωπο, κάθε δαγκωμένος που θα το βλέπει, θα ζήσει. Και κατασκεύασε ο Μωυσής ένα χάλκινο φίδι, και το έστησε πάνω σε έναν ιστό. Και συνέβαινε, όταν ένα φίδι δάγκωνε άνθρωπο και εκείνος κοίταζε το χάλκινο φίδι, να διατηρείται στη ζωή». Διότι αυτοί υπηρετούσαν ως δούλοι στην Αίγυπτο, και ενώ ήταν καταπιεσμένοι από ανυπόφορη δουλεία, λυτρώθηκαν από τον Θεό, χάρη στα πολλά και αξιοθαύμαστα σημεία που συντελέστηκαν εκεί.

Έπειτα, αναλογιζόμενοι το δικό τους σφάλμα, χύνουν δάκρυα πλέον και ομολογούν τα παραπτώματά τους, και παρακαλούν τον μεσίτη, εννοώ βέβαια τον Μωυσή, να καταστήσει τον Θεό φιλεύσπλαχνο και πράο απέναντί τους. Εκείνος δε, προσπίπτοντας Τον ικέτευε, και υπακούοντας στα άνωθεν προστάγματα, κατασκεύασε ένα χάλκινο φίδι, το τοποθέτησε ψηλά, και διέταξε αυτούς που πλήττονταν να ατενίζουν προς αυτό· πράττοντας δε αυτό, σώζονταν.

Επομένως, και στον παράδεισο, αυτό που συνέβη μέσω του όφεως ήταν γογγυσμός. Το είπε και ο προφήτης Μαλαχίας στον Ισραήλ, ότι καταλάλησαν εναντίον του Κυρίου. Και εκείνοι ρώτησαν: Σε τι καταλαλήσαμε εναντίον του; Άρα λοιπόν, εξαιτίας αυτής της παρόμοιας πράξης παραδόθηκαν στα φίδια, για να μάθουν ότι ο Δράκοντας, που έγινε πρόξενος θανάτου για τον Αδάμ, θανάτωσε και αυτούς. Γι' αυτόν τον λόγο κρέμασε το φίδι πάνω σε ξύλο, ώστε, δείχνοντας και το δέντρο, να πείσει για την ομοιότητα, και όσοι προσέβλεπαν σε αυτό να σώζονται· όχι εξαιτίας του φιδιού, αλλά εξαιτίας της μετάνοιας. Διότι το έβλεπαν και θυμούνταν την αμαρτία τους. Ένιωθαν κατάνυξη με σκοπό την επιστροφή και σώζονταν πάλι· διότι η μετάνοια μετέτρεπε ακόμη και την έρημο σε οίκο Θεού. Γιατί ο λαός, ενώ είχε αμαρτήσει, μέσω της μετάνοιας γινόταν σύναξη εκκλησίας, και έτσι οι Ιουδαίοι προσκυνούσαν τον σταυρό ακόμη και παρά τη θέλησή τους· διότι ο Θεός είχε προφητεύσει τη σκληροκαρδία τους.

Ο δε χάλκινος όφις αναρτάται μεν εναντίον των όφεων που δαγκώνουν, όχι ως τύπος Εκείνου που έπαθε για εμάς, αλλά ως αντίτυπο· και σώζει εκείνους που προσβλέπουν σε αυτόν, όχι επειδή πιστεύεται ότι ζει, αλλά επειδή έχει νεκρωθεί, και νεκρώνει μαζί του τις δυνάμεις που υπάγονται σε αυτόν, έχοντας καταλυθεί, όπως του άξιζε. Και ποιος είναι ο πρέπων επιτάφιος από εμάς για αυτόν; Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Από τον σταυρό έχεις πληγεί, από τον Ζωοποιό έχεις θανατωθεί. Είσαι άπνους, νεκρός, ακίνητος, ανενέργητος, και, έστω και αν διασώζεις το σχήμα του όφεως, διαπομπεύεσαι επάνω στο ύψος.

ΞΕʹ. Ή μάλλον και ένα όχι ευκαταφρόνητο μέρος του στρατού, και ό,τι βρήκε σαθρό και νοσηρό, δούλο των περιστάσεων και τότε και παλαιότερα· από το οποίο ένα μέρος είχε ήδη υποδουλωθεί, ενώ το άλλο έτρεφε ελπίδες. Διότι, βέβαια, δεν τους απέσπασε όλους, ούτε παραχώρησε σε αυτόν τόση δύναμη εναντίον μας ο διώκτης που ενεργούσε μέσω αυτού· αλλά απέμειναν περισσότεροι από επτά χιλιάδες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ, ούτε προσκύνησαν τη χρυσή εικόνα, ούτε δαγκώθηκαν από τα φίδια, επειδή ατένιζαν το φίδι που υψώθηκε και καταλύθηκε με τα Πάθη του Χριστού· πολλοί μάλιστα από εκείνους που βρίσκονταν σε αξιώματα και υψηλές θέσεις, οι οποίοι ήταν και πιο αναμενόμενο να υποκύψουν και λόγω φόβου και λόγω προσδοκιών· πολλοί δε από τους απλούς ανθρώπους και εκείνους που υπολογίζονταν απλώς ως πλήθος, στους οποίους όταν επιτέθηκε αποκρούστηκε, όπως ακριβώς αποκρούεται από ένα ισχυρό τείχος μια πολιορκητική μηχανή που δεν επιφέρει καίριο πλήγμα. Εντούτοις, δεν τον στενοχωρούσε τόσο το μέρος που του διέφευγε, όσο τον αποθράσυνε, σαν να τελούσε σε κατάσταση λύσσας, το μέρος που αιχμαλώτιζε· και η επιθυμία του τού παρουσίαζε αυτό που προσδοκούσε ως κάτι που είχε ήδη κατακτηθεί.

Καθώς δε η πτώση εξαιτίας των θηρίων γινόταν αλλεπάλληλη, ο νομοθέτης, παρακινημένος από θεία συμβουλή, χύτευσε χαλκό σε ομοίωμα όφεως και φρόντισε να υψωθεί σε κάποιο σημείο ώστε να φαίνεται υπεράνω ολόκληρου του στρατοπέδου. Και με αυτόν τον τρόπο ανέκοψε τη βλάβη που προκαλούσαν τα θηρία στον λαό και τον απάλλαξε από τον όλεθρο. Διότι εκείνος που κοίταζε την εικόνα του όφεως κατασκευασμένη από χαλκό, δεν φοβόταν καθόλου το δάγκωμα του πραγματικού όφεως, καθώς από κάποια απόκρυφη αντιπάθεια η θέα της και μόνο εξασθενούσε το δηλητήριο.

Εκείνος δε, όπως ακριβώς ένας ιατρός που με την τέχνη του στέκεται απέναντι στην πάθηση που κάθε φορά επικρατεί, δεν επιτρέπει στη νόσο να τους καταδυναστεύει μέχρι θανάτου. Διότι στους μεν η επιθυμία για τα άτοπα γεννούσε τα φίδια, και το δάγκωμά τους μετέφερε το θανατηφόρο δηλητήριο σε όσους πληγώθηκαν από το δάγκωμα, ο μέγας όμως νομοθέτης, με τη μορφή ενός φιδιού, εξουδετέρωσε τη δύναμη των αληθινών θηρίων.

Πάλι η αμαρτία προχωρά στον δικό της δρόμο ακολουθώντας μια κακή αλληλουχία, προβαίνοντας σαν με κάποιον πονηρό ειρμό συνεχείας. Και ο νομοθέτης, σαν κάποιος ιατρός, επεκτείνει τη θεραπεία ακολουθώντας την ορμή του κακού. Διότι, επειδή το δάγκωμα των φιδιών κατέστη ανενεργό για όσους έβλεπαν το ομοίωμα του φιδιού (και πάντως κατανοείς το αίνιγμα μέσω των όσων ειπώθηκαν), επινοείται άλλη μέθοδος αμαρτίας από εκείνον που με ποικίλους τρόπους μηχανεύεται τέτοια τεχνάσματα εναντίον μας, γεγονός το οποίο ακριβώς μπορεί κανείς να δει να συμβαίνει σε πολλούς και σήμερα. Διότι, όταν κάποιοι, μέσω ενός πιο σώφρονος βίου, χαλιναγωγήσουν το πάθος της επιθυμίας, ωθούν βιαίως τους εαυτούς τους στην ιεροσύνη με ανθρώπινες επιδιώξεις και αυτοχειροτόνητες ορμές, διαπράττοντας ύβρη απέναντι στην οικονομία του Θεού.

Και τι να πούμε πάλι για τον Μωυσή, που πρώτος έλαβε τον νόμο από τον Θεό και τον μετέδωσε στους άλλους; Δεν σώθηκε και αυτός πριν από τον νόμο με ξύλο και νερό, όταν εκτέθηκε στα ρεύματα του Νείλου, αφημένος μέσα σε ένα καλάθι; Με ξύλο και νερό δεν έσωσε και τον ισραηλιτικό λαό, προεικονίζοντας με το ξύλο τον Σταυρό και με το νερό το θείο βάπτισμα, όπως ακριβώς λέει φανερά και ο Παύλος, ο επόπτης των μυστηρίων, ότι «όλοι βαπτίστηκαν στο όνομα του Μωυσή μέσα στη νεφέλη»; Ο Παύλος δίνει μαρτυρία γι' αυτόν, πριν ακόμη από το γεγονός της θάλασσας και της ράβδου, ότι υπέμεινε εκούσια τον Σταυρό του Χριστού, λέγοντας: «Θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού ανώτερο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Ονειδισμός δε του Χριστού από τους άφρονες θεωρείται ο Σταυρός, όπως πάλι ο ίδιος ο Παύλος λέει για τον Χριστό, ότι υπέμεινε τον Σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή. Προχωρώντας δε ο Μωυσής, προέβαλε σαφέστατα και τον ίδιο τον τύπο και το σχήμα του Σταυρού και τη σωτηρία μέσω αυτού του τύπου. Διότι, στήνοντας όρθια τη ράβδο, άπλωσε τα χέρια του πάνω της, και δίνοντας έτσι στον εαυτό του το σχήμα του σταυρού πάνω στη ράβδο, κατατρόπωνε ολοκληρωτικά τον Αμαλήκ, καθώς τον έβλεπαν έτσι. Αλλά και όταν τοποθέτησε το χάλκινο φίδι οριζόντια πάνω σε ένα κοντάρι, αναστηλώνοντας έτσι φανερά τον τύπο του Σταυρού, πρόσταζε τους Ιουδαίους που είχαν δαγκωθεί από τα φίδια να το κοιτούν ως κάτι σωτήριο, και έτσι θεράπευε τα δαγκώματα των φιδιών.

Σε αυτόν, λέει, όποιος ελπίσει δεν καταστρέφεται από τα φίδια της ερήμου —δηλαδή από τους θεούς της γένεσης—, όπως έχει γραφτεί, λέει, στο βιβλίο του Μωυσή. Αυτό το φίδι, λέει, είναι η δύναμη που συνόδευσε τον Μωυσή, το ραβδί που μετατράπηκε σε φίδι. Και αντιστάθηκαν, λέει, στη δύναμη του Μωυσή στην Αίγυπτο τα φίδια των μάγων —δηλαδή οι θεοί της απώλειας—, αλλά όλα αυτά τα υπέταξε και τα κατέστρεψε το ραβδί του Μωυσή.

Και ο καθολικός όφις, λέει, αυτός είναι ο σοφός λόγος της Εύας. Αυτό, λέει, είναι το μυστήριο της Εδέμ, αυτός είναι ο ποταμός που εκπορεύεται από την Εδέμ, αυτό είναι το σημείο που τέθηκε στον Κάιν, ώστε καθένας που τον βρίσκει να μην τον σκοτώσει. Αυτός, λέει, είναι ο Κάιν του οποίου τη θυσία δεν δέχθηκε ο θεός αυτού του κόσμου, αλλά προσδέχθηκε την αιματοβαμμένη του Άβελ· διότι στα αίματα, λέει, χαίρεται ο δεσπότης αυτού του κόσμου. Αυτός είναι, λέει, εκείνος που στις έσχατες ημέρες φάνηκε με ανθρώπινη μορφή στα χρόνια του Ηρώδη, ο οποίος έγινε κατά την εικόνα του Ιωσήφ που πουλήθηκε από τα χέρια των αδελφών του, του οποίου και μόνο το ένδυμα ήταν ποικιλόχρωμο. Αυτός είναι, λέει, ο οποίος έγινε κατά την εικόνα του Ησαύ, του οποίου η στολή ευλογήθηκε ακόμη και όταν ο ίδιος ήταν απών· ο οποίος δεν δέχθηκε, λέει, την τυφλή ευλογία, αλλά πλούτισε από έξω, χωρίς να λάβει τίποτα από αυτόν που μειωνόταν η όρασή του· του οποίου το πρόσωπο είδε ο Ιακώβ «όπως θα έβλεπε άνθρωπος πρόσωπο Θεού». Γι' αυτόν, λέει, έχει γραφτεί: «όπως ο Νεβρώδ, γίγαντας κυνηγός ενώπιον του Κυρίου». Υπάρχουν δε, λέει, πολλοί που τον μιμούνται αντιθέτως, τόσοι όσοι ήταν οι όφεις στην έρημο που δάγκωναν τους υιούς του Ισραήλ, από τους οποίους έσωσε αυτούς που δαγκώνονταν εκείνος ο τέλειος όφις, τον οποίο έστησε ο Μωυσής. Αυτό είναι, λέει, εκείνο που έχει ειπωθεί: «και όπως ακριβώς ύψωσε ο Μωυσής τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί και ο Υιός του ανθρώπου».

Διότι, περισσότερο από όλα, αυτά τα δύο καταδεικνύουν την ανέκφραστη αγάπη του: το ότι έπαθε υπέρ των εχθρών του, και το ότι, αφού πέθανε υπέρ των εχθρών του, δώρισε μέσω του βαπτίσματος την πλήρη συγχώρηση των αμαρτιών. Για ποιον λόγο, όμως, δεν είπε με σαφήνεια «πρόκειται να σταυρωθώ», αλλά παρέπεμψε τους ακροατές στον παλαιό τύπο; Πρώτον μεν, για να μάθουν ότι τα παλαιά είναι συγγενικά με τα νέα, και ότι δεν είναι ξένα τα μεν προς τα δε· έπειτα, για να γνωρίσεις ότι δεν προσήλθε στο πάθος ακούσια· και επιπλέον, για να μάθεις ότι ούτε ο ίδιος υφίσταται κάποια βλάβη από το γεγονός αυτό, και εξαιτίας του γεννιέται η σωτηρία για πολλούς. Διότι, για να μην πει κάποιος: «Και πώς είναι δυνατόν να σωθούν όσοι πίστεψαν στον εσταυρωμένο, όταν και ο ίδιος κρατείται από τον θάνατο;», μας οδηγεί στην παλαιά ιστορία. Εάν δηλαδή οι Ιουδαίοι που ατένισαν τη χάλκινη εικόνα του φιδιού διέφυγαν τον θάνατο, πολύ περισσότερο εκείνοι που πιστεύουν στον Εσταυρωμένο, ευλόγως, θα απολαύσουν πολύ μεγαλύτερη ευεργεσία. Διότι αυτό δεν συμβαίνει εξαιτίας της αδυναμίας του σταυρουμένου, ούτε επειδή υπερίσχυσαν οι Ιουδαίοι, αλλά επειδή αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, γι' αυτό σταυρώνεται ο έμψυχος ναός Του. Ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια. Βλέπεις την αιτία του σταυρού και τη σωτηρία που προέρχεται από αυτόν; Βλέπεις τη συγγένεια του τύπου προς την αλήθεια;

Του Αγίου Ιωάννου, Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Χρυσοστόμου, τα σωζόμενα από την Ερμηνεία στον προφήτη Ιερεμία. Πρέπει να λεχθεί τι είναι η προφητεία και πότε άρχισε, και πότε έπαυσε, και για ποιον λόγο τερματίστηκε· και τι ωφέλιμο μπορεί να αποκομίσει κανείς από αυτήν στον βίο του. Προφητεία, λοιπόν, είναι το να λέγει κανείς, ή και να δεικνύει τυπικώς, τα όσα έχουν προηγηθεί, τα όσα συμβαίνουν, και τα όσα πρόκειται να συμβούν. Διότι είναι λόγος ή πράξη που προαναγγέλλει τα πράγματα πριν αυτά γίνουν γνωστά. Επειδή και διά μέσου ενός πράγματος σημαίνεται κάποιο άλλο πράγμα. Διότι τύποι του μέλλοντος ήσαν ο χάλκινος όφις, ο αμνός στην Αίγυπτο, και ο Ισαάκ που προσφερόταν προς θυσία.

Έρχεται δε ο καιρός που τα πράγματα γίνονται φανερά, και η σκιά υποχωρεί, και τα γεγονότα επιβεβαιώνουν τα γραφόμενα. Βγήκαν κάποτε φίδια στην έρημο και δάγκωναν τους ανθρώπους· και ο Μωυσής κατασκεύασε ένα χάλκινο φίδι και το ύψωσε σε σταυρό, και πρόσταξε καθέναν που δαγκωνόταν να το πλησιάζει και να βρίσκει θεραπεία· αυτό το προοικονόμησε ο Θεός ως τύπο, ώστε, όταν έλθει η αλήθεια, η σκιά να απομακρυνθεί και ο τύπος να φανερώσει την αλήθεια. Το ότι δε αυτό που γινόταν ήταν τύπος της αλήθειας, το διατύπωνε έτσι ο Μωυσής: Αυτό δεν είναι η αλήθεια· είναι τύπος· η αλήθεια πρόκειται να έλθει.

Την χτύπησε ο Μωυσής λέγοντας: «Μήπως από την πέτρα αυτή θα σας βγάλουμε νερό;» Και βγήκε νερό. Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή και τον Ααρών: «Επειδή δεν με πιστέψατε, ώστε να με αγιάσετε ενώπιον των υιών του Ισραήλ, γι' αυτόν τον λόγο δεν θα εισαγάγετε εσείς τη συναγωγή αυτή στη γη που τους έδωσα». Αποστέλλει πρέσβεις ο Μωυσής προς τον βασιλιά του Εδώμ, για να τους επιτρέψει τη διέλευση· εκείνος όμως δεν το επέτρεψε, και οι υιοί του Ισραήλ απομακρύνθηκαν από αυτόν. Όταν δε ήλθαν στο όρος Ωρ, κατόπιν προσταγής του Θεού, ο Μωυσής, αφού πήρε τον Ααρών και τον Ελεάζαρ, τον γιο του, τους ανέβασε στο όρος· και έντυσε τον Ελεάζαρ με τα ενδύματά του [του Ααρών]. Ο δε Ααρών πέθανε στο όρος. Και τον έκλαψε ο λαός για τριάντα ημέρες. Κατέλαβαν τον Χαναναίο και τον αναθεμάτισαν. Όταν έφτασαν στην Ερυθρά Θάλασσα, περικύκλωναν τη γη του Εδώμ, και ολιγοψύχησαν και γόγγυζαν κατά του Μωυσή· και έστειλε ο Θεός εναντίον τους θανατηφόρους όφεις. Και προσευχήθηκε ο Μωυσής· και κατασκεύασε έναν χάλκινο όφι, καθώς είχε προσταχθεί από τον Θεό. Και όποιος δαγκωνόταν, όταν έστρεφε το βλέμμα του προς τον όφι, έμενε ζωντανός. Για τον όφι αυτόν έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο: «Όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου». Αποστέλλει πρέσβεις ο Μωυσής προς τον βασιλιά των Αμορραίων, τον Σηών. Αυτός δε ο Σηών, έχοντας πολεμήσει πρωτύτερα τον βασιλιά του Μωάβ, είχε πάρει τη γη του.

Πώς με κατηγορείς, επειδή τιμώ και προσκυνώ αυτούς που τίμησαν και προσκύνησαν τον Θεό; Δεν είναι ωφέλιμο, πες μου, να προσκυνά κανείς τους αγίους και όχι να τους λιθοβολεί όπως εσύ; Δεν είναι ωφέλιμο να τους προσκυνά και να μην τους πριονίζει, και να μην κατακρημνίζει τους ευεργέτες σε λάκκο με βούρκο; Αν αγαπούσες τον Θεό, οπωσδήποτε θα τιμούσες και τους δούλους Του. Και αν είναι ακάθαρτα τα οστά των δικαίων, πώς μεταφέρθηκαν με κάθε τιμή τα οστά του Ιακώβ και του Ιωσήφ από την Αίγυπτο; Πώς ένας νεκρός άνθρωπος, μόλις άγγιξε τα οστά του Ελισσαίου, αναστήθηκε αμέσως; Αν, λοιπόν, ο Θεός θαυματουργεί μέσω των οστών, είναι ολοφάνερο ότι μπορεί να το πράξει και μέσω εικόνων και λίθων και πολλών άλλων, όπως ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Ελισσαίου, ο οποίος έδωσε το ίδιο του το ραβδί στον υπηρέτη του και του είπε να πάει με αυτό και να αναστήσει το παιδί της Σωμανίτιδας. Και ο Μωυσής με ένα ραβδί τιμώρησε τον Φαραώ και έσχισε τη θάλασσα και γλύκανε το νερό και διέρρηξε τον βράχο και έβγαλε νερό. Και ο Σολομών λέει: «Ευλογημένο είναι το ξύλο μέσω του οποίου επέρχεται η σωτηρία». Και ο Ελισσαίος, ρίχνοντας ένα ξύλο στον Ιορδάνη, ανέσυρε το σίδερο· υπάρχει και το «ξύλο της ζωής» και το «φυτό Σαβέκ», δηλαδή της συγχώρησης. Και ο Μωυσής με ένα ξύλο ύψωσε το φίδι και έδωσε ζωή στον λαό· με ένα ξύλο που βλάστησε μέσα στη Σκηνή, επικύρωσε την ιεροσύνη.

Και αυτά που αναλύονται ως φυσική θεωρία στον Τίμαιο του Πλάτωνα σχετικά με τον Υιό του Θεού, όταν λέει, «Τον τοποθέτησε στο σύμπαν σε σχήμα χι», τα είπε παρομοίως επειδή τα πήρε από τον Μωυσή. Διότι στα συγγράμματα του Μωυσή έχει καταγραφεί ότι, τον καιρό που οι Ισραηλίτες βγήκαν από την Αίγυπτο και βρίσκονταν στην έρημο, τους συνάντησαν ιοβόλα θηρία, έχιδνες και ασπίδες και κάθε είδους φίδια, που θανάτωναν τον λαό. Και με την έμπνευση και την ενέργεια που προήλθε από τον Θεό, ο Μωυσής πήρε χαλκό, κατασκεύασε έναν τύπο σταυρού, τον έστησε στην αγία σκηνή και είπε στον λαό: «Εάν προσηλώνετε το βλέμμα σας σε αυτόν τον τύπο και πιστεύετε σε αυτόν, θα σωθείτε». Και αφού έγινε αυτό, τα μεν φίδια πέθαναν, ο δε λαός απέφυγε τον θάνατο. Διαβάζοντας λοιπόν ο Πλάτωνας αυτά που είχαν παραδοθεί με αυτόν τον τρόπο, και επειδή δεν γνώριζε με ακρίβεια ούτε κατανόησε ότι επρόκειτο για τύπο σταυρού, αλλά νομίζοντας ότι ήταν τοποθέτηση σε σχήμα χι (χιασμός), είπε ότι η δύναμη που έρχεται μετά τον πρώτο Θεό έχει τοποθετηθεί χιαστί μέσα στο σύμπαν. Και το ότι μίλησε για ένα τρίτο στοιχείο, συνέβη επειδή, όπως προείπαμε, διάβασε τα λόγια του Μωυσή ότι «πάνω από τα ύδατα φερόταν το Πνεύμα του Θεού». Διότι παραχωρεί τη δεύτερη θέση στον Λόγο του Θεού, ο οποίος είπε ότι τοποθετήθηκε χιαστί στο σύμπαν, και την τρίτη θέση στο πνεύμα για το οποίο ελέχθη ότι φερόταν πάνω από το νερό, λέγοντας: «Τα δε τρίτα γύρω από τον τρίτο». Ακούστε, επίσης, πώς το προφητικό Πνεύμα προανήγγειλε μέσω του Μωυσή ότι πρόκειται να επέλθει εκπύρωση.

Πείτε μου, λοιπόν, δεν ήταν ο Θεός εκείνος που παρήγγειλε μέσω του Μωυσή να μην κάνουν ούτε εικόνα ούτε ομοίωμα κανενός από όσα βρίσκονται πάνω στον ουρανό ή κάτω στη γη, και ο ίδιος στην έρημο ενήργησε μέσω του Μωυσή ώστε να κατασκευαστεί ο χάλκινος όφις, και τον έστησε ως σημείο, μέσω του οποίου σώζονταν όσοι είχαν δαγκωθεί από τα φίδια, και είναι αναίτιος αδικίας; Διότι μέσα από αυτό, όπως προείπα, διακήρυσσε ένα μυστήριο, μέσω του οποίου από τη μία πλευρά διακήρυσσε ότι θα καταλύσει τη δύναμη του όφεως, ο οποίος προκάλεσε την παράβαση του Αδάμ, και από την άλλη προσέφερε σωτηρία σε όσους πιστεύουν σε Αυτόν που επρόκειτο να θανατωθεί μέσω αυτού του σημείου, δηλαδή του σταυρού, από τα δαγκώματα του όφεως, τα οποία είναι οι κακές πράξεις, οι ειδωλολατρίες και οι άλλες αδικίες. Επειδή, αν δεν εννοηθεί έτσι, δώστε μου μια εξήγηση για ποιον λόγο ο Μωυσής έστησε τον χάλκινο όφι σε ένα σημείο, και διέταξε αυτούς που δαγκώνονταν να τον ατενίζουν, και οι δαγκωμένοι θεραπεύονταν, και μάλιστα ενώ ο ίδιος είχε προστάξει να μην κάνουν απολύτως κανενός πράγματος ομοίωμα.

Και εγώ: Όπως ακριβώς, λοιπόν, ο Θεός πρόσταξε να γίνει το σημείο μέσω του χάλκινου όφεως και είναι αναίτιος, έτσι βέβαια και στον νόμο υπάρχει κατάρα εναντίον των ανθρώπων που σταυρώνονται· δεν ισχύει όμως η κατάρα και εναντίον του Χριστού του Θεού, μέσω του οποίου σώζει όλους εκείνους που έπραξαν έργα άξια κατάρας.

Εσείς όμως, ερμηνεύοντας αυτά επιφανειακά, καταδικάζετε τον Θεό για πολλή αδυναμία, αν τα ακούτε τόσο στενά και δεν εξετάζετε τη δύναμη των λεγομένων. Διότι έτσι και ο Μωυσής θα κρινόταν παράνομος. Επειδή αυτός, ενώ παρήγγειλε να μη γίνει κανένα ομοίωμα, ούτε από αυτά που είναι στον ουρανό ούτε από αυτά που είναι στη γη ή στη θάλασσα, έπειτα ο ίδιος κατασκεύασε χάλκινο φίδι, και αφού το έστησε πάνω σε κάποιο σημείο, διέταξε αυτούς που είχαν δαγκωθεί να το κοιτάζουν. Και εκείνοι σώζονταν αποβλέποντας σε αυτό. Θα θεωρηθεί άραγε ότι το φίδι έσωσε τότε τον λαό, το οποίο, όπως προείπα, καταράστηκε ο Θεός στην αρχή, και θα εξολοθρεύσει με τη μεγάλη μάχαιρα, όπως βοά ο Ησαΐας; Και θα αποδεχθούμε τέτοια πράγματα τόσο άφρονα, όπως ισχυρίζονται οι δάσκαλοί σας, και όχι ως σύμβολα; Δεν θα αναγάγουμε το σημείο στην εικόνα του σταυρωθέντος Ιησού, εφόσον και ο Μωυσής, μέσω της εκτάσεως των χεριών του σε συνδυασμό με την επίκληση του ονόματος του Ιησού, έκαναν τον λαό σας να νικά; Διότι έτσι θα πάψουμε και να απορούμε για όσα έπραξε ο νομοθέτης. Επειδή δεν έπειθε τον λαό να εγκαταλείψει τον Θεό και να ελπίζει σε ένα θηρίο, μέσω του οποίου ξεκίνησε η παράβαση και η παρακοή. Αντιθέτως, αυτά έγιναν και λέχθηκαν μέσω του μακάριου προφήτη με βαθύ νόημα και μυστήριο. Και δεν υπάρχει τίποτα για το οποίο μπορεί κάποιος δικαίως να κατηγορήσει τα λεγόμενα ή τα πεπραγμένα από όλους ανεξαιρέτως τους προφήτες, εάν κατέχετε τη γνώση που εμπεριέχεται σε αυτά.

Και εσείς, αν θέλετε να ομολογήσετε την αλήθεια, (θα παραδεχτείτε) ότι είμαστε πιο πιστοί προς τον Θεό, εμείς που κληθήκαμε από τον Θεό μέσω του περιφρονημένου και γεμάτου ονειδισμού μυστηρίου του σταυρού, στους οποίους, εξαιτίας της ομολογίας, της υπακοής και της ευσέβειας, έχουν επιβληθεί τιμωρίες μέχρι θανάτου από τα δαιμόνια και τη στρατιά του διαβόλου, μέσω της υπηρεσίας που προσφέρατε εσείς σε αυτούς. Εμείς τα υπομένουμε όλα, ώστε ούτε με μια λέξη να μην αρνηθούμε τον Χριστό, μέσω του οποίου κληθήκαμε στη σωτηρία που έχει προετοιμαστεί από τον Πατέρα. Είμαστε πιο πιστοί από εσάς, οι οποίοι λυτρωθήκατε από την Αίγυπτο με υψηλό βραχίονα και με την επίσκεψη μεγάλης δόξας, όταν η θάλασσα σχίστηκε για εσάς και έγινε ξηρός δρόμος, στην οποία (ο Θεός) θανάτωσε όσους σας καταδίωκαν με πάρα πολλή δύναμη και ένδοξα άρματα, κατακλύζοντάς τους με τη θάλασσα που είχε γίνει δρόμος για εσάς· για τους οποίους έλαμπε και στύλος φωτός, ώστε, σε αντίθεση με κάθε άλλον λαό στον κόσμο, να μπορείτε να χρησιμοποιείτε ένα δικό σας, αστείρευτο και αβασίλευτο φως· για τους οποίους έβρεξε ως τροφή άρτο που ταιριάζει σε ουράνιους αγγέλους, το μάννα, για να μην έχετε την ανάγκη ούτε να αναζητάτε την παρασκευή ψωμιού· και το νερό στη Μερρά έγινε γλυκό· και δόθηκε σημείο Εκείνου που επρόκειτο να σταυρωθεί, όπως προείπα, ακόμη και για τα φίδια που σας δάγκωναν (καθώς ο Θεός προλάμβανε πάντοτε να σας χαρίζει τα μυστήρια πριν από τον κατάλληλο καιρό τους, προς τον Οποίο αποδεικνύεστε ότι είστε πάντοτε αχάριστοι), καθώς και μέσω του τύπου της έκτασης των χεριών του Μωυσή και εκείνου που έλαβε το όνομα Ιησούς, όταν πολεμούσαν τον Αμαλήκ, για τον οποίο ο Θεός έδωσε εντολή να καταγραφεί το γεγονός, λέγοντας να μεταδοθεί στα αυτιά σας και το όνομα του Ιησού, τονίζοντας ότι αυτός είναι που πρόκειται να εξαλείψει από την περιοχή κάτω από τον ουρανό τη μνήμη του Αμαλήκ.

Όταν λοιπόν διαβάζοντας βρεις κάτι γραμμένο για τον Μελχισεδέκ, να θυμάσαι αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «Εκείνος για τον οποίο λέγονται αυτά, ανήκει σε άλλη φυλή», και ποτέ δεν θα πλανηθείς. «Διότι είναι ολοφάνερο ότι από τη φυλή του Ιούδα έχει ανατείλει ο Κύριος Ιησούς Χριστός.» Ακολούθησε την πίστη του Παύλου και μην αποδίδεις όσα λέχθηκαν προφητικά στο πρόσωπο που τα εξέφρασε, ούτε πάλι να αποδίδεις τα τυπικώς γενόμενα στους ίδιους τους τύπους. Σε ποια φυλή ανήκε ο Μελχισεδέκ, ώστε να νομίζεις ότι όσα έχουν ειπωθεί ή συμβεί αφορούν αυτοτελώς τον ίδιο; Αν πλανάσαι με αυτόν τον τρόπο, τότε σίγουρα θα θεωρήσεις Θεό και τον αμνό που σφάχτηκε τυπικά, λέγοντας: Αν δεν ήταν Θεός, πώς το αίμα του απομάκρυνε τον ολοθρευτή άγγελο; Ίσως μάλιστα θεοποιήσεις και το χάλκινο φίδι, υποθέτοντας τα ίδια και λέγοντας: Αν δεν ήταν Θεός, πώς θεράπευσε αυτούς που δαγκώθηκαν από τα φίδια; Εμείς όμως θα πούμε τον λόγο του Αποστόλου: «Εκείνος για τον οποίο λέγονται αυτά, ανήκει σε άλλη φυλή.» Διότι ο καθένας δεν ενεργούσε τη δύναμη από μόνος του, αλλά χάρη στον Χριστό, ο οποίος προτυπωνόταν σε αυτούς. Έτσι και ο Μελχισεδέκ, αν και ονομάστηκε βασιλιάς δικαιοσύνης, δεν ήταν από τη φύση του, αλλά ερμηνευόμενος σύμφωνα με τη Γραφή: «διότι εκείνος για τον οποίο λέγονται αυτά, ανήκει σε άλλη φυλή».

Τι σημαίνει ο χάλκινος όφις που, κατά την προσταγή του Θεού, κρεμάστηκε ψηλά στην έρημο από τον Μωυσή; Επειδή ο νοητός όφις, ο οποίος εξ αρχής απάτησε τον άνθρωπο διά της παρακοής, ανέμειξε στη σάρκα μας τον νόμο της αμαρτίας, έρποντας μέσα μας δίκην όφεως διά της ηδονής, για τον λόγο αυτόν εκείνος που βαδίζει την έρημη από πάθη αρετή, εάν στραφεί προς την Αίγυπτο, δηλαδή προς τον σκοτασμό της αμαρτίας, πλήττεται από τους νοητούς όφεις· εάν όμως ατενίσει τον σταυρωθέντα Κύριο, του οποίου η σάρκα που κρεμάστηκε στα ύψη διατηρούσε νεκρό και ανενεργό τον νόμο της αμαρτίας του όφεως ο οποίος βρισκόταν στη δική μας σάρκα, σώζεται. Χάλκινος δε είναι ο όφις, επειδή η φύση του χαλκού δεν επιδέχεται ούτε μείωση ούτε ιό, όπως ακριβώς ούτε ο Κύριος προσέλαβε τον ιό της αμαρτίας ούτε η σάρκα Του γνώρισε διαφθορά.

Και όχι λιγότερο [αποδεικνύεται αυτό] και από όσα έχουν ειπωθεί προς τον Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, βάδισε προς τον οίκο του Ισραήλ που παραπικραίνει, και μίλησε τα λόγια μου προς αυτούς»· έπειτα, μετά από λίγο: «Ο δε οίκος του Ισραήλ δεν θα θελήσει να σε υπακούσει, διότι δεν βούλονται να υπακούσουν εμένα». Επομένως, μολονότι ο Θεός προγνώριζε τα πάντα, και τη μετάνοια του Εζεκία, και την προσθήκη των ετών [της ζωής του] μέσω της προσευχής, και την εξομολόγηση των Νινευιτών, και την εξ αυτής αποφυγή της οργής, καθώς και την απείθεια του λαού, και την εξαιτίας αυτής επέλευση των απειλούμενων δεινών, εντούτοις ως δίκαιος οικονομεί τους λόγους Του με κρίση, ώστε να φραγεί κάθε στόμα και να καταστεί υπόλογο στη δική Του κρίση· αλλά αν και αυτά ............ τουλάχιστον τα επόμενα άπορα ζητήματα από άλλες ιστορίες, περισφίγγοντας τον όρο [της ειμαρμένης] με αναπόφευκτες, ας πούμε, λαβές, τον ανατρέπουν, όπως είναι η περίπτωση με τον χάλκινο όφι του Μωυσή, και με εκείνα τα γεγονότα που αφορούν τον προφήτη Δαβίδ, σύμφωνα με τα οποία ο μεν [Δαβίδ] αναφέρεται ότι απαρίθμησε τον λαό, ο δε Θεός φαίνεται να αγανακτεί για αυτό και να δίνει στον βασιλιά την επιλογή μίας οποιασδήποτε από τρεις συμφορές, και εκείνος, αντί για τριετή λιμό και τρίμηνη επιδρομή εχθρών, προτίμησε τον τριήμερο θάνατο που επέρχεται από αόρατο χέρι. Διότι, αν βέβαια η πληγή ήταν προκαθορισμένη, πώς δόθηκε η επιλογή στον βασιλιά; Και τι [θα γινόταν] αν εκείνος δεν επέλεγε την προκαθορισμένη; Άραγε δεν θα συνέβαινε να παραβιαστεί ο όρος;

Και εκείνοι βέβαια για τους οποίους είχε οριστεί να πεθάνουν, θα πέθαιναν οπωσδήποτε, έστω και αν ατένιζαν το χάλκινο φίδι, ακόμη και αν δεν είχαν δαγκωθεί από τα ερπετά· και εκείνοι για τους οποίους δεν είχε οριστεί να πέσουν νεκροί αμέσως, δεν θα έπεφταν, ακόμη και αν δαγκώνονταν, έστω και αν δεν έστρεφαν το βλέμμα τους προς το χάλκινο κατασκεύασμα. Ποια είναι, λοιπόν, η ευεργεσία από εκείνο το παράδοξο θέαμα; Και ποια η χρησιμότητα αυτού του επινοήματος για εκείνους που επρόκειτο οπωσδήποτε να πεθάνουν ή να μην πεθάνουν; Και ποιος δεν γνωρίζει, θα λέγαμε σε αυτόν που εκφράζει αυτές τις απορίες, την αναγκαιότητα της χρησιμότητας του χάλκινου φιδιού, παρά μόνο εκείνος που απορρίπτει το μυστήριο του Χριστού; Διότι μαζί με το αρχέτυπο, είναι επόμενο να απορρίπτει κανείς και τον τύπο· ας ονομαστεί, βέβαια, τύπος, αν και είναι αντίτυπο, όπως ακριβώς υπάρχει και η ανόμοια ομοιότητα, σύμφωνα με την ορολογία που έχει παραληφθεί από τους αρχαίους σοφούς. Αλλά εκείνος που δεν έχει φράξει τα αυτιά του στη θεία φωνή, σαν την ασπίδα που κωφεύει στις επωδούς, αλλά δίνοντας ευγνώμονα ακοή στον λόγο τον άκουσε, και ακούγοντάς τον κατανόησε τη δύναμη του μυστηρίου: ότι δηλαδή, όπως ακριβώς ο Μωυσής ύψωσε το φίδι, έτσι κρίθηκε αναγκαίο να υψωθεί ο Υιός του Ανθρώπου, ώστε εκείνοι που Τον ατενίζουν μέσω της πίστεως να λάβουν την εξουσία, την οποία παρέχει ο ίδιος ο Χριστός, να πατούν αβλαβώς επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του νοητού εχθρού, και να διαφύγουν τον θάνατο από τα δαγκώματα της αμαρτίας, εκείνοι για τους οποίους είχε προοριστεί η σωτηρία με αυτόν και με κανέναν άλλον τρόπο.

Διότι, εάν είχε προκαθοριστεί για αυτούς το όριο του θανάτου ώστε να πεθάνουν εκείνη την ημέρα, κατά την οποία εβδομήντα χιλιάδες άνδρες μέσα σε διάστημα τριών ωρών δέχθηκαν τον θάνατο από το χέρι του αγγέλου, πώς δόθηκε στην κρίση του βασιλιά η δυνατότητα επιλογής να διαλέξει απλώς αυτό, εννοώ τον θάνατο, ή κάποιο άλλο από τα επαπειλούμενα; Διότι, εάν είχε επιλέξει κάποιο άλλο, οπωσδήποτε τα του καθορισμένου ορίου θα έμεναν ανεκπλήρωτα. Επιπλέον, πρέπει να εξεταστούν και όσα διατάχθηκαν στον Μωυσή σχετικά με τον χάλκινο όφι, αν βέβαια είναι δυνατόν να μην ανατρέπουν αυτά εντελώς το δικό σου επιχείρημα. Διότι, όπως λέει, όσοι δέχονταν δάγκωμα από τα ερπετά, εάν απέβλεπαν προς εκείνο το κατασκευασμένο από χαλκό ομοίωμα του όφεως, διέφευγαν τον θάνατο από το ιοβόλο δάγκωμα. Εάν λοιπόν, όπως ισχυρίζεσαι εσύ, έχουν καθοριστεί για τους ανθρώπους όρια ζωής, τα οποία είναι αδύνατον να παραβιαστούν, είτε με συντόμευση είτε με υπέρβαση (διότι και στις δύο περιπτώσεις θα αναιρεθεί η έννοια του ορίου), δεν θα ήταν λογικό να διαφύγουν κάποιοι το προκαθορισμένο, ακόμη και αν κοιτούσαν τον χάλκινο όφι, αλλά, ακόμη και χωρίς το δάγκωμα του ερπετού, θα ήταν αναγκαίο να συναντήσουν τον θάνατο. Και ποια θα ήταν η ευεργεσία από εκείνο το καινοφανές θέαμα για όσους οπωσδήποτε επρόκειτο να πεθάνουν; Αν πάλι δεν τους είχε βρει ακόμη το όριο της ζωής τους, αυτό που διατάχθηκε αποδεικνύεται εξίσου περιττό, διότι δεν θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι τα δαγκώματα των φιδιών μπορούν να υπερισχύσουν της θείας βουλής και διάταξης.

Εάν λοιπόν ήταν αδύνατο γι' αυτούς να τελειώσουν τη ζωή τους πριν από το καθορισμένο όριο, έστω και αν δαγκώνονταν από φίδια, όπως έχει ειπωθεί, τότε αποδεικνύεται περιττή και μη αναγκαία η προσταγή για την κατασκευή του χάλκινου φιδιού. Το να λέμε όμως εμείς περιττά και μη αναγκαία όσα έχει διατάξει ο Θεός, είναι αληθινά περιττό, ή μάλλον εντελώς ανόητο και ολέθριο. Αλλά το να σκοντάφτουμε σε αυτά τα προσκόμματα είναι αναπόφευκτο γι' αυτούς που νομίζουν ότι έχουν καθοριστεί συγκεκριμένα όρια ζωής για τους ανθρώπους. Αν όμως δεχτούμε ότι το τέλος του καθενός δεν είναι εκ των προτέρων καθορισμένο, θα έχουμε ομαλή και όχι ανώμαλη την οδό της ερμηνείας και της αποδοχής των θείων Γραφών. Ευχαρίστως θα σε ρωτούσα: ποια είναι η πρέπουσα ερμηνεία του γεγονότος ότι για μερικούς αγίους λέγεται πως τελειώνουν τη ζωή τους πλήρεις ημερών, ενώ πάλι άλλοι, των οποίων η διάθεση ρέπει προς το φονικό και το δόλιο, δεν φτάνουν ούτε στα μισά των ημερών τους; Και πώς ο Δαβίδ ζητά από τον Θεό και λέει, «μη με πάρεις στο μέσο των ημερών μου»; Διότι νομίζω ότι όλα αυτά ανατρέπουν την αντίληψη ότι τα όρια της ζωής των ανθρώπων είναι εκ των προτέρων καθορισμένα.

Ώστε, κι αν ακόμη ήθελε να σωθούν ορισμένοι από τη βλάβη των ερπετών, και αντίστροφα άλλοι να εξολοθρευτούν από αυτά, εντούτοις δεν θα ισχυριστούμε εξαιτίας αυτού ότι διατάχθηκαν περιττώς όσα αφορούν τον χάλκινο όφι, εάν θέλουμε να μιλήσουμε ορθά. Απεναντίας, η σωτηρία εξασφαλίστηκε στους πληγέντες αποκλειστικά και μόνο με τη βούληση του Θεού —διότι ποια ωφέλεια θα προέκυπτε βλέποντας κανείς τον χαλκό, αν εξέταζε τα γεγονότα καθαυτά με βάση τους νόμους της φύσης; Και πώς θα μπορούσε ένα άψυχο ομοίωμα να ανακόψει τον θάνατο που επέρχεται απαράβατα βάσει του νόμου της φύσης;— ωστόσο, με αυτόν ακριβώς τον τρόπο και όχι με κάποιον άλλο οικονομήθηκε να δοθεί η ίαση σε όσους υπέφεραν, προκειμένου να αποτυπωθεί το αποτέλεσμα μιας μυστικής εικόνας.

Διότι και στον νόμο πρόσταξε ο Θεός τον Μωυσή να κατασκευάσει ένα χάλκινο φίδι, να το υψώσει και να το καρφώσει στην κορυφή του ξύλου. Και όσοι δαγκώνονταν από τα φίδια, προσηλώνοντας το βλέμμα τους στο χάλκινο φίδι, θεραπεύονταν. Αυτό έγινε κατά θεία οικονομία, ώστε όσοι κατέχονταν από τις γήινες μέριμνες, την ειδωλολατρία, τις ηδονές του σατανά και κάθε ασέβεια, με αυτόν τον τρόπο να υψώσουν κάπως μερικώς το βλέμμα τους προς τα πάνω, και απομακρυνόμενοι από τα κατώτερα, να προσέξουν τα υψηλά, και πάλι από εκεί να προοδεύσουν στο υψηλότατο. Έτσι, προοδεύοντας λίγο-λίγο προς την υψηλότερη και ανώτερη κατάσταση, να γνωρίσουν ότι υπάρχει ο Ύψιστος, που βρίσκεται πάνω από όλη την κτίση. Έτσι πρόσταξε και εσένα να γίνεις φτωχός και, αφού πουλήσεις τα πάντα, να τα δώσεις στους φτωχούς, ώστε στο εξής, ακόμη κι αν θελήσεις να στραφείς προς τα κάτω στη γη, να μην μπορείς. Διότι, ερευνώντας μέσα στην καρδιά σου, αρχίζεις να συζητάς με τους λογισμούς σου: «Εφόσον δεν έχουμε τίποτα πάνω στη γη, ας κατευθυνθούμε προς τον ουρανό, όπου έχουμε τον θησαυρό μας, όπου κάναμε τις συναλλαγές μας». Έτσι αρχίζει ο νους σου να στρέφεται προς τα πάνω, να επιζητά τα ανώτερα και να προοδεύει σε αυτό.

Ήταν, λοιπόν, προτύπωση του σώματος του Κυρίου, προς έλεγχο των Ιουδαίων που δεν ήθελαν να πιστέψουν στον Εσταυρωμένο. Διότι, θέλοντας ο μακάριος Μωυσής να υψώσει τον χαμερπή νου του λαού και να τους διδάξει να προσηλώνονται στα άνω, έκανε τον χάλκινο όφι, με προσταγή του Θεού, να υψωθεί πάνω στο ξύλο, και έτσι όσοι δαγκώνονταν από τα φίδια τότε, ανασηκώνοντας το βλέμμα και ατενίζοντας τον χάλκινο όφι, πιστεύοντας, σώζονταν σύμφωνα με το τότε δεσποτικό πρόσταγμα. Επειδή δεν μπορούσαν ακόμη να πιστέψουν στον Θεό, κατά κάποιον τρόπο καθοδηγούνταν να βλέπουν ψηλά και να πιστεύουν στη δεσποτική δύναμη, και έτσι θεραπεύονταν. Ωστόσο, ήταν τύπος του Κυρίου, ώστε, όπως ακριβώς ο λαός που δαγκωνόταν από τα φίδια και πίστευε στον νεκρό όφι, σωζόταν —διότι καταργούνταν το δηλητήριο που υπήρχε μέσα τους μέσω της δύναμης του Θεού που κατασκήνωνε τότε στον χάλκινο όφι—, έτσι και όσοι είναι δαγκωμένοι από τα πνευματικά φίδια της κακίας και είναι τραυματισμένοι από το θανατηφόρο δηλητήριο των παθών, να προσέξουν και να πιστέψουν στο νεκρό εσταυρωμένο σώμα και έτσι να θεραπευτούν, πράγμα που είναι «για τους Ιουδαίους σκάνδαλο και για τα έθνη μωρία», για εκείνους όμως που πιστεύουν στο εσταυρωμένο σώμα, ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού.

Διότι και στον Νόμο, ο Θεός διέταξε τον Μωυσή να κατασκευάσει ένα χάλκινο φίδι, να το υψώσει και να το στερεώσει στην κορυφή του ξύλου, και όσοι δαγκώνονταν από τα φίδια, κοιτάζοντας το χάλκινο φίδι, θεραπεύονταν. Και εδώ, λοιπόν, αυτό γίνεται σύμφωνα με τη θεία οικονομία. Διότι όσοι είναι δέσμιοι στις γήινες μέριμνες, στις ειδωλολατρίες, στις ηδονές του σατανά και σε κάθε ασέβεια, με αυτόν τον τρόπο στρέφουν μερικώς το βλέμμα τους προς τα πάνω, και αφού σηκώσουν το κεφάλι τους από τα κάτω, στρέφουν την προσοχή τους προς τα ψηλά, και πάλι από εκεί προοδεύουν προς το υψηλότατο, και έτσι, προοδεύοντας λίγο-λίγο προς το υψηλότατο και ανώτερο σημείο, αναγνωρίζουν ότι υπάρχει Ύψιστος Θεός πάνω από όλη την κτίση. Έτσι και σε εσένα έδωσε εντολή να γίνεις φτωχός και, αφού πουλήσεις τα πάντα, να τα μοιράσεις στους φτωχούς, ώστε στο εξής, ακόμη και αν θελήσεις να συρθείς κάτω στη γη, να μην μπορέσεις. Διότι ερευνάς την καρδιά σου και αρχίζεις να συνομιλείς με τους λογισμούς σου: «Στη γη δεν έχουμε τίποτα, ας κατευθυνθούμε προς τον ουρανό, όπου έχουμε τον θησαυρό μας, όπου έχουμε εναποθέσει τον κόπο μας». Αρχίζει τότε ο νους σου να στρέφεται προς τα ύψη, να αναζητά τα ανώτερα και να προοδεύει σε αυτό.

Τι σημαίνει όμως ότι «ο νεκρός όφις που ήταν καρφωμένος στο ψηλότερο σημείο του ξύλου θεράπευε τους πληγωμένους»; Ο νεκρός όφις νικούσε τους ζωντανούς, ώστε να αποτελεί τύπο του σώματος του Κυρίου. Διότι το σώμα, το οποίο έλαβε από τη Θεοτόκο Μαρία, το ανέβασε πάνω στον σταυρό, το κάρφωσε και το κρέμασε πάνω στο ξύλο, και το νεκρό σώμα νίκησε και σκότωσε τον ζωντανό όφι που υπήρχε και σερνόταν μέσα στην καρδιά —εδώ βρίσκεται το μέγιστο θαύμα, πώς ο νεκρός όφις σκότωσε τον ζωντανό—. Αλλά όπως εκεί ο Μωυσής κατασκεύασε τον χάλκινο όφι —και από την αρχή της κτίσεως δεν είχε υπάρξει χάλκινος όφις, αλλά ο ίδιος ο Μωυσής έφτιαξε ένα καινούργιο έργο που έμοιαζε με τον ζωντανό όφι— έτσι και ο Κύριος δημιούργησε ένα καινούργιο σώμα από την αειπάρθενο και Θεοτόκο Μαρία και το ενδύθηκε, αλλά δεν έφερε το σώμα από τον ουρανό, ενώ το πνεύμα ήταν ουράνιο, αλλά, εισερχόμενος στον Αδάμ, δημιούργησε έναν καινούργιο άνθρωπο και τον ανέμειξε με τη θεότητα, ενδύθηκε την ανθρώπινη σάρκα και της έδωσε μορφή μέσα στη μήτρα. Όπως λοιπόν ο χάλκινος όφις μέχρι την εποχή του Μωυσή δεν είχε διαταχθεί από τον Κύριο να κατασκευαστεί στον κόσμο, έτσι και κανένα καινούργιο και αναμάρτητο σώμα δεν εμφανίστηκε στον κόσμο μέχρι τον Κύριο. Διότι, όταν ο πρώτος Αδάμ παρέβη την εντολή, «εβασίλευσεν ο θάνατος» σε όλα τα τέκνα του. Νίκησε, λοιπόν, ένα νεκρό σώμα τον ζωντανό όφι.

Και κατασκεύασε ο Μωυσής έναν χάλκινο όφι, και τον έστησε ως σημείο. Και συνέβαινε, όταν ένα φίδι δάγκωνε κάποιον άνθρωπο, και εκείνος προσέβλεπε προς τον χάλκινο όφι, να ζει. Βλέπεις τι αναφέρει η Γραφή. παρόλο που οι άγγελοι δεν έχουν τη δική μας υλική παχύτητα, και παρόλο που ο όφις είναι αταίριαστος λόγω της θηριώδους μορφής του, παρελήφθη αινιγματωδώς ως τύπος του Χριστού. Εάν λοιπόν μέσω ενός όφεως που λειτούργησε αινιγματικά για να θεραπεύονται εκείνοι που δαγκώνονταν, ο Θεός συγκατέβη παλαιότερα, πώς να μην του είναι ευάρεστο και ταιριαστό να αναστηλώνεται η εικόνα της σωματικής του μορφής, από τη στιγμή που έγινε άνθρωπος; Και αν ο θηριόμορφος τύπος και μόνο που τον έβλεπαν θεράπευε τους δαγκωμένους, πόσο μάλλον ο ιερότυπος χαρακτήρας του Χριστού, όταν τον βλέπουν, δεν θα αγιάσει εκείνους που τον αντικρίζουν;

Κατηχήσεις του Οσίου Πατρός ημών και Ομολογητού Θεοδώρου, Ηγουμένου των Στουδίου, προς τους μαθητές του. Κατήχηση Α'. Περί του να διανύουμε με αγώνα ολόκληρο τον βίο μας. Αδελφοί και πατέρες, επειδή αξιωθήκαμε με τη χάρη του Χριστού να ολοκληρώσουμε τον εορτασμό του Αγίου Πάσχα, ας καταπιαστούμε πάλι με τα έργα μας, αφενός εργαζόμενοι και αφετέρου φέρνοντας στη μνήμη μας τα ζωοποιά πάθη του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. Διότι δεν πρέπει, επειδή πέρασε το Πάσχα, να παρέλθει μαζί του και η μνήμη του, αλλά να έχουμε πάντοτε μπροστά στα μάτια μας τα σωτήρια πάθη, τη σταύρωση, την ταφή και την ανάσταση, ώστε με τη διαρκή μελέτη τους να παραμένουμε αλώβητοι από τα πάθη. Εάν όμως κάποτε υποδουλωθούμε από απροσεξία, ας ατενίσουμε γρήγορα τον εσταυρωμένο Ιησού, τον Κύριο της δόξης, και αμέσως θα ανατείλει η ίαση στις ψυχές μας. Διότι και παλαιότερα ο Ισραήλ, όταν δαγκωνόταν από τα φίδια, κοιτάζοντας το χάλκινο φίδι θεραπευόταν. Γνωρίζετε, βέβαια, ότι οι πονηροί λογισμοί δαγκώνουν σαν φίδια χύνοντας δηλητήριο στην ψυχή, το οποίο πρέπει να απομακρύνεται με κάθε ταχύτητα όταν εμφανιστεί, ώστε η παραμονή του να μην καταστήσει την πληγή βαριά. Βλέπετε ότι η άνοιξη προκαλεί την έξαψη του αίματος· «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα», και η ενίσχυση του ενός προκαλεί την εξασθένηση του άλλου.

Δεν λέγει βέβαια ξεκάθαρα ότι πρόκειται να σταυρωθεί, αλλά αναφέρει τον όφι και την ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης αφενός μεν για να μας διδάξει ότι τα παλαιά είναι συγγενή με τα καινά, και ότι ένας και ο αυτός είναι ο νομοθέτης της Παλαιάς και της Νέας Διαθήκης, έστω και αν ο Μαρκίων, ο Μάνης και ο υπόλοιπος κατάλογος αυτών των αιρετικών αθετούν την Παλαιά, λέγοντας ότι αυτή είναι νομοθεσία του πονηρού δημιουργού, αφετέρου δε για να μας παιδαγωγήσει ότι, αν οι Ιουδαίοι κοιτάζοντας τη χάλκινη εικόνα του όφεως απέφευγαν τον θάνατο, πολύ περισσότερο εμείς, βλέποντας τον εσταυρωμένο και πιστεύοντας, αποφεύγουμε τον ψυχικό θάνατο. Παρατήρησε λοιπόν τον τύπο σε σχέση με την αλήθεια. Εκεί το ομοίωμα του όφεως είχε μεν μορφή θηρίου, αλλά δεν είχε το δηλητήριο. Έτσι και εδώ, ο Κύριος είναι άνθρωπος, αλλά ελεύθερος από το δηλητήριο της αμαρτίας, ερχόμενος εν ομοιώματι σαρκός αμαρτίας, δηλαδή με ομοίωμα σάρκας που υπόκειται στην αμαρτία, αλλά χωρίς να είναι ο ίδιος σάρκα αμαρτίας. Και τότε μεν όσοι έβλεπαν το ομοίωμα απέφευγαν τον σωματικό θάνατο, εμείς όμως τον ψυχικό. Και τότε μεν ο κρεμάμενος όφις γιάτρευε τα δαγκώματα των φιδιών, ενώ τώρα ο Χριστός θεραπεύει τις πληγές του νοητού δράκοντα. Και ακούγοντας για το να υψωθεί, να κατανοείς το να κρεμαστεί.