Πατερικές αναφορές στο ΑΡΙΘΜΟΙ 24:17

Για την οποία προφήτευσε ο Ιακώβ, λέγοντας: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, μέχρις ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Αλλά ποια παράκληση; Αυτήν ακριβώς για την οποία ο Βαλαάμ, αν και βρισκόταν έξω από την εκκλησιαστική αυλή, προφήτευσε λέγοντας: «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ και θα εγερθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ». Αυτήν ακριβώς για την οποία ο Μωυσής λέει, ότι «Ο Κύριος ο Θεός μας θα αναστήσει για εσάς Προφήτη από τους αδελφούς σας, σαν κι εμένα». Αυτήν την παράκληση περίμενε ο Συμεών, έχοντας λάβει θεία αποκάλυψη μέσω του Αγίου Πνεύματος. Τι λοιπόν; Μήπως, επειδή την περίμενε συνεχώς, διαψεύστηκε κάπως στις ελπίδες του, ή αστόχησε στην προσδοκία του; Όχι βέβαια, σε καμία περίπτωση· απεναντίας, και είδε και πήρε στην αγκαλιά του. Ώ της αρετής του ανδρός! Ώ της υπερβάλλουσας ευλάβειας και καθαρότητας! «Σε αυτά τα οποία», σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο [ή μάλλον Πέτρο], «επιθυμούν οι άγγελοι να σκύψουν για να δουν», σε αυτά ο Συμεών μπόρεσε όχι μόνο να σκύψει, αλλά και να εισχωρήσει με καθαρότητα, και να τα ψηλαφήσει, και να μυηθεί σε αυτά με απόλυτη αγνότητα. «Και ήλθε στο ιερό καθοδηγούμενος από το Πνεύμα». Ώ του θαύματος!

Οι μεν Ιουδαίοι που απιστούν, ελέγχονται από τις ίδιες τις Γραφές τις οποίες και οι ίδιοι αναγιγνώσκουν· διότι από την αρχή έως το τέλος, και καθώς γενικά κάθε θεόπνευστο βιβλίο διακηρύσσει αυτά τα πράγματα, είναι και τα ίδια τα λόγια ολοφάνερα. Διότι οι προφήτες από παλιά προμήνυαν για το θαύμα της Παρθένου και τη γέννηση που προήλθε από αυτήν, λέγοντας: «Ιδού η παρθένος θα έχει εν γαστρί και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει, μαζί μας είναι ο Θεός». Ο Μωυσής δε, ο οποίος είναι όντως μέγας και θεωρείται από αυτούς ως αληθινός, σχετικά με την ενανθρώπηση του Σωτήρος, εκτιμώντας το ρητό ως σπουδαίο και αναγνωρίζοντάς το ως αληθές, το κατέγραψε λέγοντας: «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ και άνθρωπος από τον Ισραήλ, και θα συντρίψει τους αρχηγούς του Μωάβ». Και πάλι: «Πόσο ωραίοι είναι οι οίκοι σου, Ιακώβ, οι σκηνές σου, Ισραήλ, σαν σκιερές κοιλάδες, και σαν παράδεισοι δίπλα σε ποτάμια, και σαν σκηνές που έστησε ο Κύριος, σαν κέδροι δίπλα σε νερά. Θα εξέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του, και θα κυριεύσει πολλά έθνη». Και πάλι ο Ησαΐας: «Προτού το παιδί μάθει να καλεί πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας ενώπιον του βασιλιά των Ασσυρίων». Το ότι λοιπόν θα φανερωθεί ως άνθρωπος, προαναγγέλλεται μέσα από αυτά.

«Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα εγερθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ.» Γι' αυτόν τον λόγο, αναζητώντας τον τόπο της Ιουδαίας, έχοντας στη μνήμη τους την παλαιά προφητεία, ήλθαν για να μάθουν πού βρίσκεται ο τεχθείς βασιλεύς των Ιουδαίων. Πιθανόν δε, επειδή και η αντίπαλη δύναμη είχε πλέον ατονήσει με την επιφάνεια του Κυρίου, αντιλαμβανόμενοι ότι η ενέργειά τους καταργούνταν, ομολογούσαν τη μεγάλη δύναμη του τεχθέντος.

Και ο Βαλαάμ λέγει: Θα προέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του Ισραήλ, και θα κυριαρχήσει σε πολλά έθνη. Και πάλι: Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ και θα εγερθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ, και θα συντρίψει τους δυνατούς του Μωάβ. Και ο Δανιήλ λέγει: Έως τον Χριστό τον ηγούμενο, επτά εβδομάδες και εξήντα δύο εβδομάδες.

Και ο Ησαΐας λέγει: Θα έλθουν από τη Σαβά φέρνοντας χρυσό και λιβάνι και σμύρνα, και θα ευαγγελιστούν τη σωτηρία του Κυρίου. 〈ιζ〉 Ότι θα ανατείλει ο αστέρας — Ο Βαλαάμ λέγει: Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα εγερθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ.

Ψ. Από την τέταρτη προφητεία του Βαλαάμ. ΙΔ΄. «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα αναστηθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ, και θα συντρίψει τους ηγεμόνες του Μωάβ, και θα λαφυραγωγήσει όλους τους υιούς του Σηθ». Ο Λόγος του Θεού, αφού κένωσε τον εαυτό του, έλαβε μορφή δούλου και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ανέτειλε όχι ως μικρό άστρο για τον Ιακώβ, αλλά από τον Ιακώβ. Διότι, αρχίζοντας από τον σωματικό λαό της περιτομής, έλαμψε σε όλα τα έθνη. Και αφού απομακρύνθηκε από εκείνους, διεξήγαγε όχι μικρούς πολέμους, καθαιρώντας τις αντίπαλες δυνάμεις και τα πνεύματα της πονηρίας, τα οποία, αφού καταπολέμησε και νίκησε, τα έλαβε ως λάφυρο για την κληρονομιά του, επανακτώντας όσα έθνη βρίσκονταν προηγουμένως υπό την εξουσία τους. Για αυτά του είχε δώσει υπόσχεση ο Πατέρας, λέγοντας: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως κτήση σου τα πέρατα της γης».

Πρώτον, λοιπόν, από όλα, επειδή έχουν αποδειχθεί τα σχετικά με τη γέννησή του, το γένος, τη φυλή και το σπέρμα του, ας εξετάσουμε τα σχετικά με τον αστέρα που φάνηκε κατά τη γέννησή του, ο οποίος ήταν νέος και παράδοξος σε σχέση με τους συνηθισμένους, επειδή και αυτό έχει ιστορηθεί από τον Μωυσή με τον ακόλουθο τρόπο, έχοντας διακηρυχθεί από πολύ παλιά, από τους αρχαίους χρόνους: 〈Από τους Αριθμούς〉. [Ο Μωυσής στους Αριθμούς σχετικά με τον αστέρα που φάνηκε κατά τη γέννηση του Σωτήρα μας:] «Λέει ο Βαλαάμ, ο γιος του Βεώρ, λέει ο άνθρωπος που βλέπει αληθινά, που ακούει τα λόγια του Θεού, που γνωρίζει τη γνώση του Υψίστου, και που είδε όραμα Θεού στον ύπνο του, με τα μάτια του ανοιχτά: θα του το δείξω, και όχι τώρα· τον μακαρίζω, και δεν πλησιάζει· θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα αναστηθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ, και θα συντρίψει τους αρχηγούς του Μωάβ, και θα λεηλατήσει όλους τους γιους του Σηθ. Και ο Εδώμ θα γίνει κληρονομιά, και θα γίνει κληρονομιά ο Ησαύ, ο εχθρός του· και ο Ισραήλ ενήργησε με δύναμη. Και θα εγερθεί από τον Ιακώβ, και θα εξολοθρεύσει αυτόν που σώζεται από την πόλη.»

Αυτά μεν αναφέρει το ιερό ευαγγέλιο. Όσο για τον προφητικό λόγο σχετικά με την ανατολή του αστέρα και τη γέννηση του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, αξίζει να κατανοήσουμε τι λέει ότι θα συμβεί: συντριβή των αρχηγών του Μωάβ, λεηλασία των υιών του Σηθ, και κληρονομία των υπολοίπων εχθρών του ιουδαϊκού έθνους. Αυτοί δε ήταν ο Εδώμ και ο Ησαύ. Και τι άλλο υπονόησε μέσω αυτών, παρά, μέσω μεν των αρχηγών του Μωάβ, την καθαίρεση των αόρατων αρχόντων, δηλαδή αυτών ακριβώς των δαιμόνων που παλαιότερα λατρεύονταν ως θεοί από τους Μωαβίτες; Δεν μνημόνευσε δε άλλους, εξαιτίας της ειδωλολατρίας του Ισραήλ που έλαβε χώρα στην έρημο, όταν «μυήθηκε ο λαός στον Βεελφεγώρ» (δαίμονας ήταν αυτός, ο οποίος τιμούνταν ως θεός από τον βασιλιά του Μωάβ, τον Βαλάκ).

Επειδή, λοιπόν, ο Ισραήλ είχε ηττηθεί εκείνο τον καιρό από τους αόρατους άρχοντες του Μωάβ, εννοώ δηλαδή τους θεωρούμενους θεούς των Μωαβιτών (εξάλλου ειδωλολάτρησαν και «προσκύνησαν» τα γλυπτά, όπως λέει η Γραφή: «και μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ», ο οποίος ήταν δαίμονας των Μωαβιτών), όταν επίσης διέπραξαν πορνεία με τις Μωαβίτισσες, εύλογα ο Βαλαάμ προφητεύει αυτό που επρόκειτο κάποτε να συμβεί και τη ριζική μεταβολή των πραγμάτων προς το αντίθετο εν καιρώ, λέγοντας: «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα αναδειχθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ, και θα συντρίψει τους ηγεμόνες του Μωάβ»· σαν να έλεγε σαφέστερα, ότι οι δαίμονες των Μωαβιτών, που καυχήθηκαν αλαζονικά εναντίον του Ισραήλ, κατά τη γέννηση αυτού που προφητεύεται θα υποστούν κάποτε συντριβή και πτώση, και με τη συντριβή τους, οι «υιοί του Σηθ», ο «Εδώμ», ο «Ησαύ» και τα υπόλοιπα έθνη —τα οποία θεωρώ ότι υποδηλώνονται μέσω αυτών— που ήταν από παλιά υποδουλωμένα στη δαιμονική πλάνη, εγκαταλείποντας τη δεισιδαιμονία θα γίνουν οικεία αυτού που προφητεύεται. «Και θα γίνει», λέει, «ο Εδώμ κληρονομία, και θα γίνει κληρονομία ο Ησαύ, ο εχθρός του». Δηλαδή, οι παλαιοί εχθροί του Θεού και του Ισραήλ, λέει, θα γίνουν κληρονομία αυτού που προφητεύεται. Διότι αυτός ήταν στον οποίο είχε ειπωθεί από τον Θεό και Πατέρα του: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου». Και καθώς αυτά μεταβαίνουν στον κλήρο των αγίων, προφητεύει ότι η κατάσταση του Ισραήλ θα αντιστραφεί.

Κατά τον ίδιο τρόπο η προφητεία προαναγγέλλει ταυτόχρονα άνθρωπο και αστέρα, λέγοντας τα εξής: «θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα αναστηθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ», υποδεικνύοντας ότι ο μεν ουράνιος φωστήρας είναι ο Θεός Λόγος, τον οποίο η ίδια ονομάζει άνθρωπο. Με ποικίλους τρόπους δε και σε άλλα σημεία τον αποκαλεί ταυτόχρονα «ανατολή» και «φως» και «ήλιο δικαιοσύνης», όπως αποδείξαμε στα προηγούμενα μέρη. Έπειτα, τη μεν θεϊκότερη φύση του, εφόσον φωτίζει «κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο», την προσωνόμασε με τον όρο της ανατολής, λέγοντας: «θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ», ενώ για τον άνθρωπο, εξαιτίας του πάθους που υπέστη και επειδή είχε πέσει, προφητεύει ότι «θα αναστηθεί», παρόμοια με όσα λέγει και ο Ησαΐας για αυτόν: «και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που ανασταίνεται για να άρχει των εθνών, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». Και είναι σαφές, βεβαίως, με ποιον τρόπο το φως του Σωτήρα μας, έχοντας ανατείλει από τον Ιακώβ (δηλαδή από τον λαό της περιτομής), έλαμψε σε όλα τα έθνη, αλλά όχι στον Ιακώβ, από τον οποίο και προήλθε. Αυτό δε είναι δυνατόν να συναχθεί και από πάρα πολλές άλλες προφητείες, οι οποίες λέγουν προς τον ίδιο τον Χριστό: «Ιδού, σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών», καθώς επίσης και από τα λόγια του Βαλαάμ, μέσω των οποίων λέγει: «θα εξέλθει από το σπέρμα του άνθρωπος, και θα κυριεύσει πολλά έθνη». Και από τίνος το σπέρμα, αν όχι από του Ισραήλ, όπως απέδειξαν τα συμφραζόμενα;

Και βέβαια, αφού ο Λόγος του Σωτήρος μας κυρίευσε τα έθνη, σύμφωνα με την προφητεία κατέρριψε τις αόρατες και μοχθηρές δυνάμεις που παλαιότερα τα εξουσίαζαν, καθώς και «τα πνευματικά της πονηρίας», δηλαδή το δαιμονικό στίφος, τα οποία στο προκείμενο κείμενο ονομάζονται μεταφορικότερα «αρχηγοί του Μωάβ» και του «Σηθ» και του «Εδώμ» και του «Ησαύ». Ενώ όμως το χωρίο καταγράφεται ασαφώς στους Εβδομήκοντα ως «θα του δείξω, και όχι τώρα, τον μακαρίζω, και δεν πλησιάζει», ο μεν Ακύλας το απέδωσε σαφέστερα: «θα τον δω, αλλά όχι τώρα, τον ατενίζω, αλλά δεν είναι κοντά», ο δε Σύμμαχος ακόμη πιο ξεκάθαρα, λέγοντας: «τον βλέπω, αλλά δεν είναι κοντά». Αυτά ειπώθηκαν από τον Βαλαάμ επειδή τα όσα δηλώνονταν επρόκειτο να εκπληρωθούν πολλά χρόνια μετά από αυτόν· άλλωστε, μετά το δισχιλιοστό έτος από την προφητεία, αυτά εκπληρώθηκαν κατά την έλευση του Σωτήρος μας ανάμεσα στους ανθρώπους. <Από τον Ησαΐα>. «Ιδού ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο, και τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου θα σειστούν από την παρουσία του, και η καρδιά τους θα ηττηθεί μέσα τους.» Η δε αιτία για την οποία προφητεύεται ότι ο Κύριος θα έρθει στην Αίγυπτο νομίζω ότι είναι η εξής. Πρώτοι από όλους οι Αιγύπτιοι λέγεται ότι ξεκίνησαν την πολυθεϊστική και δαιμονική πλάνη, και ότι έγιναν η αιτία της δεισιδαιμονίας για όλους τους υπόλοιπους ανθρώπους, αλλά και ότι ασχολήθηκαν περισσότερο από όλους με τις δαιμονικές ενέργειες και τις περιεργασίες της μαγείας.

Αλλ' ας επανέλθουμε στην παρούσα χαρά, την οποία οι άγγελοι ευαγγελίζονται στους ποιμένες, την οποία οι ουρανοί διηγούνται στους μάγους, την οποία το πνεύμα της προφητείας ανακηρύσσει μέσα από πολλά και διάφορα μέσα, ώστε και οι μάγοι να γίνουν κήρυκες της χάριτος. Διότι Εκείνος που ανατέλλει τον ήλιο σε δίκαιους και άδικους, Εκείνος που βρέχει σε πονηρούς και αγαθούς, έφερε την ακτίνα της γνώσης και τη δροσιά του πνεύματος ακόμη και σε ξένα στόματα, ώστε μέσω της μαρτυρίας των αντιθέτων να βεβαιωθεί περισσότερο μέσα μας η αλήθεια. Ακούς τον οιωνοσκόπο Βαλαάμ, με ανώτερη έμπνευση, να προφητεύει θεόπνευστα στους αλλοφύλους ότι θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ; Βλέπεις τους μάγους, που έλκουν την καταγωγή τους από εκείνον, να παρατηρούν προσεκτικά, σύμφωνα με την πρόρρηση του προπάτορά τους, την ανατολή του νέου άστρου, το οποίο, σε αντίθεση με τη φύση των υπόλοιπων άστρων, μόνο αυτό μετείχε και στην κίνηση και στη στάση, μεταβαίνοντας στο καθένα από αυτά τα δύο ανάλογα με την ανάγκη; Διότι από τα υπόλοιπα άστρα, άλλα είναι άπαξ στερεωμένα στην απλανή σφαίρα και έχουν λάβει ακίνητη θέση, ενώ άλλα δεν παύουν ποτέ να κινούνται· τούτο όμως και κινείται προπορευόμενο των μάγων, και στέκεται υποδεικνύοντας τον τόπο. Ακούς τον Ησαΐα να βροντοφωνάζει ότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς;

«Εγώ θα γίνω σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα γίνει σε εμένα Υιός, και το έλεός μου δεν θα το αποσύρω από αυτόν, όπως το απέσυρα από εκείνους που ήταν πριν από εσένα. Και θα τον εδραιώσω στον οίκο μου· και η βασιλεία του θα παραμείνει στον αιώνα· και ο θρόνος του θα είναι στερεωμένος στον αιώνα.» Ο Σολομών, «Και τώρα, Κύριε, Θεέ του Ισραήλ, ας επιβεβαιωθεί ο λόγος σου προς τον Δαβίδ τον πατέρα μου· εάν πράγματι ο Θεός θα κατοικήσει με τους ανθρώπους επάνω στη γη.» Ο Ιερεμίας, «Και είναι άνθρωπος, και ποιος θα τον γνωρίσει;» Ο Αμώς, «Επικαλέσου τον Θεό σου· ετοιμάσου, Ιερουσαλήμ, διότι εγώ είμαι αυτός που στερεώνει τη βροντή, και κτίζει το πνεύμα, και αποστέλλει στους ανθρώπους τον Χριστό μου, που δημιουργεί την αυγή και την ομίχλη, και βαδίζει επάνω στα υψηλά της γης.» Ο Μιχαίας, «Ακούστε τον λόγο, όλοι οι λαοί, και ας προσέξει η γη, και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν· και θα είναι ο Κύριος ανάμεσά μας ως μάρτυρας, ο Κύριος από τον άγιο ναό του, διότι, ιδού, ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο του, θα καταβεί επάνω στα υψηλά της γης.» Ο Ιακώβ στις εντολές του, «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα και ηγέτης από τους μηρούς του, μέχρι να έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται. Και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών.» Ο Βαλαάμ, «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και άνθρωπος από τον Ισραήλ, και θα συντρίψει τους αρχηγούς του Μωάβ, και θα λεηλατήσει τους υιούς του Σηθ· και η Εδώμ θα γίνει κληρονομιά των εθνών.» Ο Δαβίδ όμως δεν τα κατόρθωσε αυτά.

Αλλά βέβαια τέτοιοι άνθρωποι θεωρούν και τους εαυτούς τους Χριστιανούς· προς τους οποίους θα πούμε: Ω φιλόσοφοι, εάν ίσχυε αυτό που εσείς λέτε, πείτε μας, πώς, ενώ ο Αδάμ και η Εύα ήταν οι μόνοι δύο άνθρωποι, ο ουρανός ήταν γεμάτος από τα ίδια άστρα; Και όταν έγινε ο κατακλυσμός, και όλοι οι άνθρωποι πέθαναν από τα νερά, παρέμεναν τα ίδια άστρα χωρίς να έχουν πέσει, και ενώ υπήρχε η ίδια χορεία των άστρων, είχε μείνει μόνος του ο Νώε με τους τρεις γιους και τις γυναίκες τους; Αλλά πρέπει να προσέχουμε τις Γραφές και να κατανοούμε τα μυστήρια. Διότι υπήρχε κάποιος προφήτης Βαλαάμ, τον οποίο κάλεσε ο βασιλιάς των Μωαβιτών για να καταραστεί τον Ισραήλ, όταν αυτός εξήλθε από τη γη της Αιγύπτου· επειδή όποιους αυτός ευλογούσε, ευλογούνταν, και όποιους καταριόταν, καταρούνταν. Αφού λοιπόν βρέθηκε κοντά στο στρατόπεδο του Ισραήλ, ανέβηκε στην κορυφή του όρους και είδε τον Ισραήλ να έχει στρατοπεδεύσει, άρχισε τον παραβολικό του λόγο και προφητεύοντας είπε: «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα εγερθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ· και θα συντρίψει τους αρχηγούς του Μωάβ, και θα λαφυραγωγήσει τους γιους του Αμμών».

Αυτοί λοιπόν οι μάγοι, καταγόμενοι από το γένος του προφήτη Βαλαάμ, ακολουθώντας τα βιβλία και τις προφητείες του, και έχοντας κατανοήσει ότι, όταν θα ανατείλει άστρο, τότε θα εγερθεί και ο άνθρωπος, δηλαδή ο Βασιλεύς των Ιουδαίων, ο οποίος όχι μόνο θα συντρίψει τους αρχηγούς του Μωάβ, αλλά και θα καταθρυμματίσει και θα λικμήσει όλες τις βασιλείες του διαβόλου σύμφωνα με τον Δανιήλ, παρατηρούσαν τον καιρό· και βλέποντας το άστρο να ανατέλλει, ξένο και παράδοξο σε σχέση με τα υπόλοιπα, κατάλαβαν ότι αυτό ήταν το προφητευμένο από παλιά, και αφού το ακολούθησαν και βρήκαν τον τεχθέντα, χάρηκαν, διαπιστώνοντας την εκπλήρωση όσων είχαν προφητευθεί. Εσύ δε, ακροατή, να κατανοήσεις ότι οι μάγοι αποτελούν τύπους των εθνών που επέστρεψαν από την ασέβεια της πλάνης, τα οποία δεν οδηγούνταν από το τέλειο φως, αλλά από ένα απαύγασμα φωτός μέσω του Ιωάννη, ως άλλου αστέρα, οδηγούμενα προς τον τεχθέντα εν σαρκί Χριστό. Διότι, πρόσεξέ μου και το άστρο, που έφτασε μέχρι το παιδίο και σταμάτησε την πορεία του. Επειδή και ο Ιωάννης, δίκην αστέρος, αφού εξέπεμψε φως με το κήρυγμά του και υπέδειξε τον Χριστό λέγοντας: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», σταμάτησε την πορεία του· διότι είπε: «Εκείνος πρέπει να αυξάνεται, εγώ δε να ελαττώνομαι». Και ερχόμενοι οι μάγοι, λέει, βρήκαν το παιδίον και τη μητέρα· και αφού έπεσαν στο έδαφος, τον προσκύνησαν.

Όταν δε συνεπλάκη σε πόλεμο με τους Ισραηλίτες, ηττήθηκε κατά κράτος, και οι Ισραηλίτες κατέλαβαν όλες τις πόλεις του. Αφού δε συγκρούστηκαν και με τον Ωγ, τον βασιλιά της Βασάν, του προκάλεσαν τις ίδιες συμφορές με εκείνες του Σηών, και κατέλαβαν όλη τη γη και τις πόλεις του. Ο βασιλιάς Βαλάκ στέλνει απεσταλμένους στον Βαλαάμ τον μάντη, για να καταραστεί τον λαό. Ο δε Θεός στην αρχή τον εμπόδισε. Επειδή όμως επέμενε πιεστικά στον μάντη, του επέτρεψε να μεταβεί, όχι όμως για να καταραστεί, αλλά μετέτρεψε τις κατάρες σε ευλογίες. Όχι επειδή είχαν κάποια ισχύ οι κατάρες του μάντη, αλλά επειδή ο λαός ήταν ταλαίπωρος, επρόκειτο να πιστέψει στις κατάρες του και να κατακριθεί εκεί εξαιτίας της δικής του αδυναμίας. Αυτός προφητεύει για τον Χριστό λέγοντας: «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα αναστηθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ». Διότι Πνεύμα Θεού κατήλθε επί του μάντη. Όταν δε αναχώρησε ο Βαλαάμ, οι υιοί του Ισραήλ πηγαίνουν προς τις θυγατέρες του Μωάβ και μυούνται στα όργια του Βεελφεγώρ. Τότε ο Μωυσής διατάζει τον καθένα να θανατώσει τον αδελφό του που ειδωλολάτρησε. Τότε και ο Φινεές, ο υιός του Ελεάζαρ, διαπέρασε με δόρυ τον Ισραηλίτη Ζαμβρί, και μαζί του τη Μαδιανίτισσα Χασβί· και αυτό του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη. Τότε καταμετρούνται οι υιοί του Ισραήλ ηλικίας από είκοσι ετών και άνω, και βρέθηκαν εξακόσιες τρεις χιλιάδες και τριάντα άνδρες· οι δε Λευίτες ήταν είκοσι τρεις χιλιάδες, ηλικίας από ενός μηνός και άνω.

Ενώ λοιπόν αυτά συνέβαιναν κατ' αυτόν τον τρόπο και ολόκληρη η αόρατη και ορατή κτίση αγαλλόταν, έλαμψε από την ανατολή ένα υπερθαύμαστο άστρο, το οποίο προμήνυε τη γέννηση του τεχθέντος επουράνιου Βασιλιά, ο οποίος επιτελούσε στη γη φοβερά θαύματα. Βλέποντάς το οι μάγοι, βασιλείς και αστρονόμοι των Περσών, απόγονοι του Βαλαάμ, εκπλαγέντες από τη σφοδρότατη λάμψη του άστρου και φέρνοντας στον νου τους την προφητεία του Βαλαάμ, ότι δηλαδή «θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ και θα εγερθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ και θα συντρίψει τους αρχηγούς του Μωάβ», υποθέτοντας πως επρόκειτο για μεγάλο βασιλιά εξαιτίας της μεγαλοπρεπέστατης λάμψης του ασυνήθιστου αυτού άστρου, διακήρυξαν ότι αυτός θα κατέχει μεγάλη κυριαρχία σε όλη τη γη και την οικουμένη. Και δεν το εννόησαν αυτό μόνο από την προφητεία του Βαλαάμ, αλλά αναγνώρισαν με ακρίβεια τα περί του τεχθέντος Χριστού του Θεού μας και από αλλού, καθώς στην ίδια τους τη χώρα είχε συμβεί ένα φοβερό θαύμα.

Διότι ένα πουλάρι όνου στεκόταν στην είσοδο μιας κώμης, δεμένο σε μια άμπελο, το οποίο τότε έδωσε εντολή στους οικείους του να του το φέρουν, και αφού του το έφεραν, ανέβηκε επάνω, κάθισε και εισήλθε στα Ιεροσόλυμα, όπου βρισκόταν ο μέγιστος ναός των Ιουδαίων, ο οποίος αργότερα καταστράφηκε από εσάς. Και μετά από αυτά σταυρώθηκε, ώστε να εκπληρωθεί και το υπόλοιπο της προφητείας. Διότι το «θα πλύνει τη στολή του στο αίμα του σταφυλιού» ήταν προαγγελτικό του πάθους που επρόκειτο να υποστεί, καθαρίζοντας με το αίμα του όσους πιστεύουν σε αυτόν. Διότι αυτό που ονομάστηκε «στολή» από το θείο Πνεύμα μέσω του προφήτη είναι οι άνθρωποι που πιστεύουν σε αυτόν, στους οποίους κατοικεί ο Λόγος, το σπέρμα που προέρχεται από τον Θεό. Η δε έκφραση «αίμα του σταφυλιού» σημαίνει ότι αυτός που θα εμφανιζόταν θα είχε μεν αίμα, αλλά όχι από ανθρώπινο σπέρμα, παρά από θεία δύναμη. Η πρώτη δε δύναμη μετά τον Πατέρα και Δεσπότη των πάντων Θεό, και Υιός, είναι ο Λόγος· για τον τρόπο με τον οποίο σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος θα μιλήσουμε στη συνέχεια. Διότι όπως ακριβώς το αίμα της αμπέλου δεν το δημιούργησε άνθρωπος αλλά ο Θεός, έτσι και αυτό υποδήλωνε ότι το αίμα του δεν θα προερχόταν από ανθρώπινο σπέρμα, αλλά από τη δύναμη του Θεού, όπως προείπαμε. Και ο Ησαΐας, άλλος προφήτης, προφητεύοντας τα ίδια πράγματα με διαφορετικά λόγια, είπε τα εξής: «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ», «και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του Ιεσσαί», «και στον βραχίονά του θα ελπίσουν τα έθνη».

Και το να αναφέρεται ότι Εκείνος μετονόμασε έναν από τους αποστόλους σε Πέτρο, και ότι έχει γραφτεί στα απομνημονεύματά Του πως συνέβη και αυτό, μαζί με το ότι μετονόμασε και άλλους δύο αδελφούς, οι οποίοι ήταν γιοι του Ζεβεδαίου, με το όνομα Βοανεργές, που σημαίνει υιοί βροντής, ήταν αποδεικτικό του ότι Εκείνος είναι αυτός μέσω του οποίου δόθηκε το προσωνύμιο Ισραήλ στον Ιακώβ και το όνομα Ιησούς δόθηκε στον Αυσή, μέσω του οποίου ονόματος εισήλθε στην υπεσχημένη στους πατριάρχες γη το υπόλοιπο του λαού που είχε εξέλθει από την Αίγυπτο. Και το ότι επρόκειτο Εκείνος να ανατείλει ως άστρο μέσα από το γένος του Αβραάμ, ο Μωυσής το προδήλωσε λέγοντας τα εξής: Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ και ηγέτης από τον Ισραήλ. Και άλλη Γραφή λέει: Ιδού άνθρωπος, Ανατολή είναι το όνομά του. Όταν λοιπόν ανέτειλε και στον ουρανό ένα άστρο ταυτόχρονα με τη γέννησή Του, όπως έχει γραφτεί στα απομνημονεύματα των αποστόλων Του, οι μάγοι από την Αραβία, αναγνωρίζοντάς Τον μέσα από αυτό, προσήλθαν και Τον προσκύνησαν.

Σήμερα τυλίγεται σε σπάργανα εκείνος που σπαργάνωσε με ομίχλη τη θάλασσα, και εκείνος που την περιτείχισε με άμμο κλείνεται μέσα σε ένα μικρό σπήλαιο, και ανακλίνεται σε φάτνη εκείνος που εποχείται στα Χερουβείμ, προκειμένου να διαλύσει τις αλυσίδες των αμαρτημάτων μας και να σκορπίσει την ομίχλη της άγνοιας, προσφέροντας τη γνώση του τρισάγιου Θεού. Και επειδή, αν και βρισκόμασταν σε τιμή, εφόσον είχαμε πλαστεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση του Θεού, δεν το αντιληφθήκαμε, αλλά μάλλον «παραβληθήκαμε με τα ανόητα κτήνη και γίναμε όμοιοι με αυτά», λαμβάνει ο Δεσπότης τη δουλική, πήλινη εικόνα και αυτή τη φθαρτή ομοίωση, και, παραμένοντας αναλλοίωτος Θεός, ανακλίνεται ως νήπιο σε φάτνη αλόγων ζώων, για να μας επαναφέρει από την κτηνώδη ομοίωση και πάλι στο κατ' εικόνα του Θεού. Σήμερα η «προσδοκία των εθνών» και το «άστρο από τον Ιακώβ και ο άνθρωπος από τον Ισραήλ», αφού γεννήθηκε, κάλεσε μάγους από την Ανατολή να του προσφέρουν δώρα: «βασιλιάδες της Θαρσίς και τα νησιά», λέγει, «θα προσφέρουν δώρα, βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα φέρουν δώρα». Σήμερα τα δεσμά του θανάτου και της φθοράς διαλύονται, διότι γεννήθηκε η όντως ζωή και η ανάσταση. «Εγώ είμαι», λέγει, «η οδός και η ζωή» και η ανάσταση.

«Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα εγερθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ». Ο άνθρωπος όμως που θα εγερθεί από τον Ισραήλ δεν θα είναι σαν έναν από τους πολλούς, αλλά ως περίλαμπρο άστρο θα καταυγάσει παντού τα πέρατα της γης. Ποιος σε δίδαξε αυτά, ω Βαλαάμ; Διότι, ενώ ήρθες ως μάντης και ως εχθρός του Ισραήλ για να καταραστείς, εμφανίστηκες ξαφνικά ως προφήτης και διακήρυξες ξεκάθαρα αυτά τα εξαίσια λόγια. Ναι, απαντά, αλλά η δύναμη αυτών των λόγων δεν προέρχεται από τη δική μου τέχνη και μαντεία και από τη μυσαρή μου ενασχόληση, αλλά επειδή το Πνεύμα του Θεού ήλθε επάνω μου και «με δίδαξε αυτά που δεν γνώριζα, μεγάλα και θαυμαστά, τα οποία δεν κατανοούσα».

Έπειτα, προφητεύει για τους άρχοντες του Εδώμ και του Μωάβ, ότι «θα πέσει πάνω τους φόβος και τρόμος μεγάλος», πράγμα που και έγινε. Γι' αυτό και ο Βαλάκ, ο βασιλιάς του Μωάβ, προσκάλεσε με τιμές τον μάντη Βαλαάμ από τη Μεσοποταμία, για να καταραστεί τον λαό. Και αυτός, όταν ήρθε, αντί να καταραστεί, μεγάλυνε τον λαό με ευλογίες και επαίνους. Διότι, επειδή ήλθε πάνω του Πνεύμα Θεού, προφήτευσε με μεγαλοπρέπεια για τον Χριστό, λέγοντας: «Πόσο ωραίοι είναι οι οίκοι σου, Ιακώβ, και οι σκηνές σου, Ισραήλ» και τα λοιπά. Και ότι «θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ και θα προέλθει άνθρωπος από τον Ισραήλ». Για να μη νομιστεί ότι απλώς ονομάζει άστρο έναν άνθρωπο, ερμήνευσε ότι εκείνο το άστρο είναι δηλαδή ο Δεσπότης Χριστός. «Αφού τους εισαγάγεις, φύτεψέ τους στο όρος της κληρονομίας σου, στο αγίασμα το οποίο εσύ, Κύριε, κατεργάστηκες, το οποίο ετοίμασαν τα χέρια σου», δηλαδή αυτό που δόξασες περισσότερο από κάθε όρος και από ολόκληρη τη γη.

Ήρθε σαν στερέωμα κρατώντας στην αγκαλιά της το άστρο από τον Ιακώβ, ώστε, όπως οι μάγοι, έτσι και εμείς, εγκαταλείποντας τις σαρκικές ηδονές, να τον ακολουθήσουμε με καθαρότητα και να τον προσκυνήσουμε με πίστη. Ήρθε σαν κλίμακα, έχοντας τον Κύριο στηριγμένο πάνω της, για να στηρίξει και να σώσει από τη φθορά το ανθρώπινο γένος. Ήρθε σαν σωτήρια βροχοφόρος νεφέλη, κρατώντας στους κόλπους της τη θεία βροχή, για να ποτίσει και συγχρόνως να θρέψει τις λογικές γαίες. Ήρθε σαν θεοφόρος αγρός, κρατώντας ως δεμάτι το ζωοπάροχο στάχυ, για να θρέψει τις καρδιές που πεινούν για αυτόν. Ήρθε σαν σιταποθήκη έχοντας στον κόρφο της το σιτάρι της ζωής, για να χορηγήσει σιτάρι σε αυτούς που έχουν ανάγκη από αυτό το σιτάρι.

Αναφέρει δε ότι οι μάγοι παρέλαβαν μεν από τους Χαλδαίους την παράδοση ότι ένα άστρο θα είναι ο μηνυτής της κατά σάρκα γέννησης του κοινού Σωτήρα, και ότι σε αυτούς, ως ομότεχνους, είχε παραδώσει την προφητεία εκείνος ο Βαλαάμ, ο οποίος, αν και παρά τη θέλησή του ευλόγησε τον Ισραήλ αντί να τον καταραστεί, συμπεριέλαβε στην ευλογία του και τη γέννηση του Βασιλιά που επρόκειτο να γεννηθεί, καθώς και το άστρο που θα την κήρυττε. Φανερώνει δε ο Δεσπότης τον εαυτό Του, μετά τη γέννησή Του, στους Πέρσες πριν από τα υπόλοιπα έθνη, δείχνοντας ότι η χάρη και η σωτηρία μέσω Αυτού παρέχεται σε όσους το επιθυμούν, ακόμη και σε μάγους και γόητες.

«Ποιος είναι ο πατέρας σου, ποια αυτή που σε γέννησε, που έγινες μητέρα και τροφός ενός Υιού χωρίς πατέρα; Του οποίου το άστρο όταν είδαμε, καταλάβαμε ότι εμφανίστηκε νέο παιδί, ο προ αιώνων Θεός. Διότι με ακρίβεια ο Βαλαάμ μάς εξέθεσε το νόημα των λόγων που προφήτευσε, λέγοντας ότι πρόκειται να ανατείλει ένα άστρο, άστρο που θα σβήσει όλες τις μαντείες και τους οιωνούς· άστρο που θα λύσει τις παραβολές των σοφών, τα ρητά τους και τα αινίγματα· άστρο πολύ πιο λαμπρό από το άστρο που φαίνεται, ως δημιουργός όλων των άστρων, για τον οποίο προεγράφη: από τον Ιακώβ ανατέλλει νέο παιδί, ο προ αιώνων Θεός.» Μόλις η Μαριάμ άκουσε αυτά τα παράδοξα λόγια, έσκυψε και προσκύνησε αυτόν που προήλθε από τα σπλάχνα της, και κλαίγοντας είπε: «Μεγάλα είναι για μένα, τέκνο μου, μεγάλα είναι όλα όσα έκανες στην πτωχεία μου· διότι, ιδού, μάγοι έξω σε ζητούν· οι βασιλιάδες της ανατολής αναζητούν το πρόσωπό σου, και ικετεύουν να σε δουν οι πλούσιοι του λαού σου· διότι πράγματι, δικός σου λαός είναι αυτοί στους οποίους έγινες γνωστός, νέο παιδί, ο προ αιώνων Θεός.»

Ευχαριστία μαζί με θεολογία. Και περί των ονομάτων που έλαβε η θεία χάρις του Πνεύματος διά των ενεργειών της. Τι είναι αυτό το καινό μυστήριο, Δέσποτα των απάντων, που φανέρωσες σε εμένα τον άσωτο και πόρνο; Τι είναι το μέγα θαύμα που κατανοείται εντός μου και όμως δεν μπορεί να συλληφθεί από τον νου, αλλά παραμένει κεκαλυμμένο; Διότι το βλέπω σαν άστρο να ανατέλλει από μακριά και πάλι γίνεται σαν μέγας ήλιος, που δεν έχει μέτρο ούτε σταθμά ούτε όριο στο μέγεθός του, και γίνεται μικρή αίγλη και πάλι φαίνεται σαν φλόγα μέσα στην καρδιά μου και στα σωθικά μου να περιστρέφεται συχνά και να καταφλέγει όλα τα εσωτερικά των σπλάχνων μου και να τα μεταβάλει σε φως και να ομιλεί με αυτόν τον τρόπο και να διδάσκει φιλικά εμένα που απορώ παντελώς και επιζητώ να μάθω: Εγώ είμαι το γλυκύ άστρο, που ακούς ότι ανατέλλει από τον Ιακώβ, μην αμφιβάλλεις, και σου εμφανίζομαι σαν ήλιος που ανατέλλει από μακριά, ο οποίος για όλους τους δικαίους είναι απρόσιτο φως στη μέλλουσα βιοτή και στην αιώνια ζωή. Εγώ σου εμφανίζομαι και ως αίγλη και ως φλόγα, καταφλέγοντας χωρίς να καίω τα πάθη της καρδιάς σου, και με τη δροσιά της γλυκύτητας και της θείας μου χάριτος ξεπλένοντας τον ρύπο σου και σβήνοντας εντελώς τους άνθρακες του σώματος, τις ηδονές της αμαρτίας, και τα πάντα τα απεργάζομαι με τη φιλανθρωπία μου, όπως έκανα και παλαιότερα σε όλους τους αγίους.

Ελέησε τον λυπημένο, σπλαχνίσου τον θλιμμένο· μην οργιστείς μαζί μου που θέλω να σου μιλήσω και πάλι. Πώς, ενώ είσαι εντελώς αχώρητος, υπάρχεις και γίνεσαι μέχρι τώρα «άστρον εκ του Ιακώβ» για τους πάντες; Πώς και σαν ήλιος εμφανίζεσαι ανατέλλοντας, εσύ που δεν βρίσκεσαι πουθενά και ταυτόχρονα παντού και πάνω από όλη την κτίση, και κηρύττεσαι ως αόρατος στους πάντες; Πώς γίνεσαι λάμψη και φλόγα ορατή σε εμένα, και καταφλέγεις την ύλη ενώ είσαι άυλος κατά την ουσία; Πώς δροσίζεις και ξεπλένεις τον ρύπο του σώματός μου, ενώ είσαι όλος ένα πυρ απρόσιτο και ανυπόστατο για τους αγγέλους; Πώς περιπλέκεσαι με τη φθαρτή ουσία του σώματός μου και αναμειγνύεσαι αμίκτως με την ανθρώπινη ψυχή; Πώς, εσύ ο αναφής, μέσω αυτής βρισκόμενος ασυγχύτως σε όλο το σώμα, με θεοποιείς ολόκληρο; Πες μου, και μην με αποπέμψεις σκυθρωπό και θλιμμένο. Ω τόλμη, ω παράνοια, ω λόγια αφροσύνης! Πώς δεν φρίττεις να ρωτάς έτσι αυτά τα πράγματα απότομα; Πώς δεν συναισθάνεσαι ότι ρωτάς εκείνα που γνωρίζεις, αλλά τολμάς να συνομιλείς με τον Θεό σαν να τον εκπειράζεις; Και αυτά που ξέρεις, προσποιείσαι πως δεν τα ξέρεις και με ρωτάς, επιθυμώντας να τα γράψεις για να επιδείξεις σε όλους τη γνώση σου;

Προς κατάκριση των Ιουδαίων. Διότι, εάν οι Μάγοι, άνθρωποι ειδωλολάτρες, πίστεψαν, ποια δικαιολογία απομένει λοιπόν για τους Ιουδαίους; Συγχρόνως δε, και για να εκλάμψει περισσότερο η δόξα του Χριστού, με τη μαρτυρία των Μάγων, οι οποίοι ήταν κατεξοχήν υποδουλωμένοι στους δαίμονες και εχθροί του Θεού. «Από την Ανατολή». Και αυτό προς κατάκριση των Εβραίων. Διότι οι μεν ήλθαν από τόσο μεγάλη απόσταση, ενώ οι Εβραίοι, έχοντας τον Χριστό ανάμεσά τους, τον καταδίωκαν. «Λέγοντας, Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων;» Λένε ότι αυτοί οι Μάγοι ήταν απόγονοι του μάντη Βαλαάμ, και βρίσκοντας τον δικό του χρησμό, το «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ», κατανόησαν το μυστήριο του Χριστού και γι' αυτό ήλθαν, θέλοντας να δουν αυτόν που γεννήθηκε. «Διότι είδαμε το άστρο του στην Ανατολή.» Όταν ακούς για άστρο, μην νομίσεις ότι εκείνο ήταν σαν αυτά που βλέπουμε, αλλά ήταν μια θεία και αγγελική δύναμη, η οποία εμφανιζόταν με τη μορφή άστρου. Διότι, επειδή οι Μάγοι ήταν αστρολόγοι, ο Κύριος τους προσέλκυσε μέσω εκείνου που τους ήταν οικείο, όπως ακριβώς κατέπληξε και τον Πέτρο, ο οποίος ήταν ψαράς, με το πλήθος των ψαριών που έπιασε στο όνομα του Χριστού.