Πατερικές αναφορές στο ΑΡΙΘΜΟΙ 25:8

Άνθρωπος που είχε ως αισθητή του κατοικία την κάτω Ιερουσαλήμ, ενώ ως νοητή την άνω Ιερουσαλήμ, τη μητρόπολη, «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός»· άνθρωπος που κατά τη σάρκα συναναστρεφόταν με ανθρώπους, αλλά κατά το πνεύμα συμπολιτευόταν με τους αγγέλους. Ή μάλλον, ο Συμεών ήταν ανώτερος και από τους αγγέλους, εφόσον αξιώθηκε να δει Εκείνον που είναι αθέατος σε αυτούς· και όχι μόνο να Τον δει, αλλά -πράγμα που ήταν μεγαλύτερο και πιο παράδοξο- και να Τον εναγκαλιστεί. «Και ο άνθρωπος αυτός ήταν δίκαιος»· διότι απέδιδε στο κάθε τι αυτό που του άξιζε· στο μεν λογικό μέρος της ψυχής απέδιδε το να κατανοεί και να συλλογίζεται τα θεία, το να αιχμαλωτίζει κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού, το να μην εξεγείρει την κτίση εναντίον του Κτίστη, όπως πράττουν οι άφρονες, το να μην θεωρεί ότι οτιδήποτε βρίσκεται έξω από τη θεία πρόνοια, και το να κατανοεί αναλογικά τον Δημιουργό μέσα από τα κτίσματα· στο δε θυμικό απέδιδε την αυστηρότητα εναντίον του όφεως, το αδιάλλακτο κατά της αμαρτίας, το ασυμπαθές και ανήμερο απέναντι στους ασεβείς. Έτσι δικαιότατα χρησιμοποίησε αυτόν τον θυμό ο Ηλίας κατά των πεντηκοντάρχων του Αχαάβ, ο Φινεές κατά του μαδιανιτικού μιάσματος, καθώς και ο Πέτρος και ο Παύλος, ο μεν πρώτος κατά του Ανανία και της Σαπφείρας, ο δε δεύτερος κατά του Ελύμα και του Αλεξάνδρου, όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις.

«Ας βάλει», λέει, «ο καθένας τη ρομφαία του στον μηρό του, και περάστε από πύλη σε πύλη, και διασχίστε το στρατόπεδο· και ας σκοτώσει ο καθένας τον αδελφό του, και ο καθένας τον πλησίον του, και ο καθένας τον πιο στενό του άνθρωπο». Και λίγο μετά: «Και είπε», λέει, «ο Μωυσής: Αφιερώσατε τα χέρια σας σήμερα στον Κύριο, ο καθένας με τίμημα τον γιο του και τον αδελφό του, για να δοθεί σε εσάς ευλογία». Τι όμως δικαίωσε τον Φινεές; Δεν ήταν η δίκαιη οργή εναντίον εκείνων που πόρνευσαν; Αυτός, ο οποίος ως επί το πλείστον ήταν επιεικής και πράος, επειδή είδε την πορνεία του Ζαμβρί και της Μαδιανίτισσας να γίνεται φανερά και αναιδώς, χωρίς καν να συγκαλύπτουν το απρεπές θέαμα της αισχύνης τους, μην μπορώντας να το ανεχθεί, χρησιμοποίησε όπως έπρεπε τον θυμό του, διαπερνώντας και τους δύο με το δόρυ. Και ο Σαμουήλ τον Αγάγ, τον βασιλιά του Αμαλήκ, που είχε διασωθεί από τον Σαούλ παρά την προσταγή του Θεού, δεν τον έφερε στη μέση και τον κατέσφαξε κινούμενος από δίκαιη οργή;

Θα στέναζαν ακόμη και τα ίδια τα πνεύματα των αγίων· ο μεν ζηλωτής Φινεές, διότι δεν του επιτρέπεται και τώρα, λαμβάνοντας τη λόγχη στα χέρια του, να εκδικηθεί σωματικώς το ανοσιούργημα· ο δε Βαπτιστής Ιωάννης, διότι δεν δύναται, εγκαταλείποντας την ουράνια διαμονή, όπως ακριβώς τότε την έρημο, να σπεύσει προς έλεγχο της παρανομίας, και, εάν χρειαζόταν να υποστεί κάτι, να παραδώσει την κεφαλή του μάλλον, παρά την παρρησία του.

Αυτόν ακριβώς, λοιπόν, προτιθέμεθα να ελέγξουμε στο παρόν. Και εφόσον το ίδιο κακό υπάρχει και στους δύο, είναι φανερό ότι, στο πρόσωπο του καταρτισμένου μαθητή, θα ελεγχθεί ταυτόχρονα και ο δάσκαλος, εκείνος που έσπειρε τα σπέρματα της ασέβειας· εάν βεβαίως μας δοθεί, διά των προσευχών σας, να λάβουμε τόση δύναμη λόγου, ώστε, όπως ο ζηλωτής Φινεές, με το ένα χτύπημα του ελέγχου να πλήξουμε και τους δύο ταυτόχρονα, οι οποίοι έχουν συμπλακεί μεταξύ τους σε βάρος της ευσέβειας.

Δεύτεροι διάδοχοι της ανθρώπινης γενιάς έγιναν ο Κάιν και ο Άβελ, και ο Κάιν ήταν ο πρώτος ανθρωποκτόνος. Αργότερα ξεχύθηκε κατακλυσμός εξαιτίας της μεγάλης πονηρίας των ανθρώπων. Φωτιά κατέβηκε από τον ουρανό πάνω στους Σοδομίτες εξαιτίας της παρανομίας τους. Μετά από χρόνια, ο Θεός εξέλεξε τον Ισραήλ. Αλλά και αυτός διαστράφηκε και τραυματίστηκε το εκλεκτό γένος. Διότι ο Μωυσής βρισκόταν στο βουνό δίπλα στον Θεό, και αντί του Θεού ο λαός προσκυνούσε ένα μοσχάρι. Επί του νομοθέτη Μωυσή που είπε «Μην μοιχεύσεις», ένας άνδρας, μπαίνοντας στη σκηνή, τόλμησε να ακολαστήσει. Στάλθηκαν προφήτες μετά τον Μωυσή για να θεραπεύσουν τον Ισραήλ. Όμως προσπαθώντας να τον θεραπεύσουν θρηνούσαν, μην μπορώντας να νικήσουν το πάθος, ώστε κάποιος από αυτούς να λέει: «Αλίμονό μου, διότι χάθηκε ο ευσεβής από τη γη, και ο δίκαιος δεν υπάρχει ανάμεσα στους ανθρώπους». Και πάλι: «Όλοι παρεξέκλιναν, μαζί αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει αυτός που πράττει το καλό, δεν υπάρχει ούτε ένας». Και πάλι: «Κατάρα και κλοπή και μοιχεία και φόνος έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη». Τους γιους τους και τις κόρες τους θυσίασαν στα δαιμόνια. Παρατηρούσαν οιωνούς και έκαναν μάγια και μαντείες. Και πάλι: «Δένοντας τα ενδύματά τους με σχοινιά τα έκαναν παραπετάσματα κοντά στο θυσιαστήριο».

Διότι, παρακινημένος από τον αγώνα αυτών, σαν τον Φινεές, διαπέρασε τις γλώσσες που είχαν αποστατήσει από τον Θεό. Εξού και επιθυμούσε με μεγάλη σφοδρότητα να πιει το ποτήριο, και έσπευδε να αναγείρει τρόπαιο μέσω του μαρτυρίου. Οι Μάρτυρες, χάριν της πίστεως στον Χριστό, φέροντας πάνω τους κάθε θλίψη, υπέμειναν γενναία. Ο δε Βασίλειος, ένεκα της ελπίδας στον Χριστό, υπέμεινε με ανδρεία τις νιφάδες των πειρασμών.

Βρίσκεται στο βιβλίο των Αριθμών η ιστορία για το πώς ο Φινεές, λαμβάνοντας τη λόγχη, διαπέρασε τη Μαδιανίτισσα μαζί με εκείνον που είχε πορνεύσει μαζί της, και κόπασε πάραυτα η εναντίον τους οργή με την πράξη αυτή. Καταδεικνύει δε ο λόγος πόση ισχύ έχει ενώπιον του Θεού η δικαιοσύνη ενός ανδρός, ώστε να κοπάσει η οργή και να αναχαιτιστεί η καταστροφή εναντίον όσων είχαν αμαρτήσει, εξαιτίας του ζήλου του Φινεές για τον Θεό.

Γι' αυτόν τον λόγο, ακόμη και μετά το αξίωμα της υιοθεσίας, ο διάβολος μάς επιβουλεύεται σφοδρότερα, λιώνοντας από τον φθόνο του, όταν βλέπει την ομορφιά του αναγεννημένου ανθρώπου να σπεύδει προς την επουράνια πολιτεία, από την οποία εκείνος εξέπεσε, και εγείρει εναντίον μας φλογερούς πειρασμούς, επιδιώκοντας να συλήσει και τον δεύτερο στολισμό μας, όπως ακριβώς και τον πρώτο. Αλλά όταν αισθανθούμε τις δικές του προσβολές, αρμόζει να επαναλαμβάνουμε στον εαυτό μας την αποστολική ρήση: «Όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε». Εάν λοιπόν γίναμε σύμμορφοι με τον θάνατό του, η αμαρτία είναι πλέον εντελώς νεκρή μέσα μας, έχοντας διαπεραστεί από τη λόγχη του βαπτίσματος, όπως εκείνος ο πόρνος από τον ζηλωτή Φινεές. Φύγε λοιπόν από εμάς, δυσώνυμε· διότι προσπαθείς να κλονίσεις έναν νεκρό, αυτόν που κάποτε είχε συνταχθεί μαζί σου, ο οποίος έχει προ πολλού νεκρώσει τις αισθήσεις του ως προς τις ηδονές. Ο νεκρός δεν ερωτεύεται σώματα, ο νεκρός δεν αιχμαλωτίζεται από τον πλούτο, ο νεκρός δεν συκοφαντεί, ο νεκρός δεν ψεύδεται, δεν αρπάζει όσα δεν του ανήκουν, δεν λοιδορεί όσους συναντά. Προς άλλη ζωή έχει πλέον ρυθμιστεί ο βίος μου· διδάχθηκα να καταφρονώ τα εγκόσμια, να προσπερνώ τα γήινα και να σπεύδω προς τα ουράνια, όπως ακριβώς και ο Παύλος ρητά μαρτυρεί, ότι ο κόσμος έχει σταυρωθεί γι' αυτόν και εκείνος για τον κόσμο.

Διότι, παρακινημένος σε οργή εναντίον εκείνων που είχαν κυριευθεί από μανία, επιτέλεσε το έργο του ιερέα καθαρίζοντας την αμαρτία με αίμα· όχι με το αίμα κάποιου αναιτίου ζώου, το οποίο ουδόλως είχε συμμετάσχει στο μίασμα της ακολασίας, αλλά με το αίμα εκείνων που είχαν συζευχθεί μεταξύ τους εν κακία, στους οποίους η αιχμή του δόρατος, διαπερνώντας ταυτόχρονα και τα δύο σώματα, σταμάτησε την ορμή της θείας δίκης, αναμειγνύοντας την ηδονή με τον θάνατο των αμαρτησάντων.

Αλλά τι να πούμε για την πορνεία; Ο τότε λαός του Θεού εξήλθε από την Αίγυπτο εντελώς άοπλος, και τους καταδίωκε ένα πλήθος οπλιτών. Όταν λοιπόν έφτασαν στη θάλασσα, οι μεν φεύγοντας και οι δε διώκοντας, με τη δύναμη και τη βουλή του Θεού, και με το ραβδί και το χέρι του Μωυσή, η θάλασσα δικάζει μεταξύ των δύο: στους μεν υποχωρεί σχιζόμενη στη μέση και παρέχει ακίνδυνη διάβαση· ενώ πάνω στους καταδιώκτες ορμά ορμητικά και τους εκβράζει νεκρούς στις γειτονικές εκείνες ακτές· και τους άοπλους τους ανέδειξε πάνοπλους, αφού λαφυραγώγησαν τους εκβρασθέντες νεκρούς. Έπειτα τι συνέβη; Διασχίζουν τόπους και χώρες, κατοικημένες και ακατοίκητες, αήττητοι, νικώντας όλους όσοι παρατάσσονταν εναντίον τους. Όταν όμως υπέπεσαν στην πορνεία, ηττήθηκαν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να πεθάνουν αμέσως τότε στον πόλεμο είκοσι τρεις χιλιάδες. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει σε εμάς: «Να μην πορνεύουμε», αναφέρει, «όπως πόρνευσαν μερικοί από αυτούς, και έπεσαν σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες». Και αν ο Φινεές, κινούμενος από ιερό ζήλο, δεν σκότωνε με ένα χτύπημα, μαζί με την πόρνη, και εκείνον που διέπραττε το μίασμα, αναχαιτίζοντας έτσι την πράξη και εξιλεώνοντας τον Θεό, θα είχαν χαθεί όλοι, δοκιμάζοντας σύσσωμοι τη θεία οργή εξαιτίας της παρανομίας της πορνείας. Ποιος όμως δεν γνωρίζει ότι ανάμεσά σας ενεργείται αυτό το θεομίσητο πάθος;

Τι γίνεται όμως με αυτούς που παραβαίνουν τις εντολές της αγνείας; Άραγε η τιμωρία δεν είναι ο θάνατος; Διότι λέγει: «Δεν θα υπάρξει πόρνη από τις θυγατέρες του Ισραήλ, και δεν θα υπάρξει πόρνος από τους υιούς του Ισραήλ»· και «βεβηλώθηκε», λέγει, «ο λαός εκπορνευόμενος», και «πέθαναν από το θανατικό είκοσι τέσσερις χιλιάδες»· και αν δεν σηκωνόταν ο Φινεές, ο γιος του Ελεάζαρ, γεμάτος ζήλο, και με ένα χτύπημα διαπερνώντας τους με το δόρυ δεν θανάτωνε επ' αυτοφώρω αυτόν που πόρνευε μαζί με την πόρνη, όλοι θα είχαν χαθεί, τιμωρούμενοι και οι αναίτιοι σαν φταίχτες, επειδή δεν τιμώρησαν την παρανομία· γι' αυτό και ο Θεός έλεγε προς τον Μωυσή: «Ο Φινεές κατέπαυσε τον θυμό μου και δεν εξολόθρευσα τους υιούς του Ισραήλ μέσα στην οργή μου». Εάν λοιπόν η πορνεία έχει απαγορευτεί σε τέτοιο βαθμό και τιμωρείται με αυτόν τον τρόπο, τι θα πάθει αυτός που μοιχεύει; Πράγματι δεν θα αθωωθεί. Γι' αυτό και ο θείος νόμος λέγει: «Εάν βρεθεί άνθρωπος να κοιμάται με γυναίκα παντρεμένη με άλλον άνδρα, θα τους σκοτώσετε και τους δύο και θα εξαλείψετε τον πονηρό από ανάμεσά σας».

Μπορεί όμως να υποδηλώνει και τούτο: Να οργίζεστε με το πάθος που σας ενοχλεί, και περισσότερο από όλα με την ηδονή, και δεν θα αμαρτήσετε. Διότι, εάν σας βρει εξασθενημένους και χαλαρωμένους, εύκολα θα σας καταβάλει. εάν όμως σας βρει σε εγρήγορση και οργισμένους εναντίον της, αμέσως θα απομακρυνθεί. Επειδή δε ο θείος λόγος δεν απαγόρευσε απλώς το να οργίζεται κανείς, αλλά το να οργίζεται αναίτια. διότι κάποιες φορές είναι και ωφέλιμο να οργιστεί κανείς, όταν αυτό γίνεται είτε υπέρ της δόξας του Θεού, είτε υπέρ των αδικουμένων, είτε για τη διόρθωση του πλησίον. Έτσι άλλωστε και ο πραότατος Μωυσής οργίστηκε με εκείνους που κατασκεύασαν τον μόσχο, και διέταξε να θανατωθούν όλοι οι νέοι. και ο Φινεές με αυτούς που πόρνευσαν, και τους σκότωσε με το δόρυ. και ο Ηλίας με τους Ιουδαίους, και τους καθυπέταξε με την πείνα.

ΣΤ΄. Τι είναι χειρότερο από τον φόνο, πες μου; Αλλά μπόρεσε κάποτε να γεννήσει δικαιοσύνη σε εκείνον που έκανε αυτό το τόλμημα· τόσο σπουδαίο είναι το να κάνει κανείς κάτι για τον Θεό. Και πώς μπόρεσε ο φόνος να κατεργαστεί δικαιοσύνη; Οι Μαδιανίτες κάποτε, θέλοντας να στρέψουν τον Θεό ενάντια στους Ιουδαίους, και ελπίζοντας ότι έτσι θα τους νικήσουν, εάν δηλαδή τους στερούσαν την εύνοια του Δεσπότη, αφού στόλισαν κοπέλες και τις έστησαν μπροστά στο στρατόπεδο, τους δελέασαν και τους οδήγησαν στην πορνεία, και έπειτα από εκεί στην ασέβεια. Βλέποντας αυτό ο Φινεές, πήρε ένα ξίφος και, πιάνοντας δύο να πορνεύουν, τους διαπέρασε και τους δύο την ώρα της ίδιας της αμαρτίας, και σταμάτησε την οργή του Θεού με αυτή την απόφασή του. Και η μεν πράξη ήταν φόνος, όμως το κατόρθωμα που προέκυψε από αυτήν ήταν η σωτηρία όλων εκείνων που χάνονταν, γι' αυτό και έφερε δικαιοσύνη σε αυτόν που το έπραξε. Και όχι μόνο δεν μόλυνε τα χέρια του, αλλά εκείνος ο φόνος τα έκανε και καθαρότερα, και πολύ δικαιολογημένα· διότι δεν το έπραξε μισώντας αυτούς που θανατώθηκαν, αλλά σπλαχνιζόμενος τους υπολοίπους· σκότωσε δύο και έσωσε αναρίθμητες μυριάδες. Διότι, όπως ακριβώς κάνουν οι ιατροί, οι οποίοι, αποκόπτοντας τα μέλη που έχουν σαπίσει, διασώζουν ολόκληρο το σώμα [και υγιές]· έτσι ακριβώς έκανε και εκείνος. Γι' αυτό λέει ο ψαλμωδός: Στάθηκε ο Φινεές και έκανε εξιλέωση, και σταμάτησε η καταστροφή, και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη από γενεά σε γενεά, έως τον αιώνα.

γʹ. Ας μην προσπερνάμε, λοιπόν, επιπόλαια τα όσα αναγράφονται στις θείες Γραφές, ούτε να προσεγγίζουμε τα λεγόμενα επιφανειακά, αλλά, αφού καταδύσουμε τον εαυτό μας στο βάθος τους και κατανοήσουμε τον πλούτο που κρύβουν μέσα τους, ας δοξάζουμε τον Δεσπότη μας, ο οποίος οικονομεί τα πάντα με τόση σοφία. Διότι, εάν δεν θελήσουμε να εξετάσουμε τον σκοπό και την αιτία καθενός από τα γεγονότα, όχι μόνο θα κατηγορήσουμε αυτήν, επειδή συνευρέθηκε με τον πεθερό της, αλλά θα κατακρίνουμε και τον Αβραάμ, ως άνθρωπο που έγινε παιδοκτόνος κατά την πρόθεση, και τον Φινεές, επειδή ο ίδιος διέπραξε δύο φόνους.

Και αν ρωτήσεις την αιτία, καμία άλλη δεν θα βρεις, παρά το ότι σταύρωσαν τον Χριστό. Γιατί άραγε, πες μου, δεν συνέβη αυτό με αυτόν τον τρόπο στο παρελθόν; Αλλά ακόμη κι αν συνέβη κάποτε, απομονώθηκαν σε ένα έθνος, και για λίγα χρόνια· τώρα όμως δεν συμβαίνει έτσι, αλλά τιμωρούνται ατελείωτα. Και αν τους ρωτήσεις: «Γιατί σταυρώσατε τον Χριστό;», απαντούν: «Επειδή ήταν πλάνος και γόης». Επομένως, για τον λόγο αυτόν θα έπρεπε να τιμηθούν, και να λάβουν μεγαλύτερη χώρα, ως άνθρωποι που έγιναν αρεστοί στον Θεό. Διότι εκείνος που εξόντωσε έναν πλάνο και γόητα και αντίθεο, εξόντωσε έναν εχθρό του Θεού· και εκείνος που εξόντωσε έναν εχθρό, είναι δίκαιο να επαινείται και να αμείβεται. Τώρα όμως, ο μεν Φινεές, επειδή εξόντωσε μία πόρνη, βρήκε τέτοια εύνοια ενώπιον του Θεού, ώστε αξιώθηκε και την ιεροσύνη, και τόση μεγάλη τιμή· εσείς δε, που θα έπρεπε να τιμηθείτε πολύ περισσότερο από εκείνον, εάν πράγματι εξοντώσατε έναν πλάνο, περιφέρεστε παντού ως περιπλανώμενοι και άπατριδες. Ώστε για κανέναν άλλο λόγο δεν τα έχετε υποστεί αυτά, παρά μόνο επειδή σταυρώσατε τον προστάτη και ευεργέτη και διδάσκαλο της αλήθειας. Διότι, εάν ήταν πλάνος και αντίθεος, και, ενώ δεν ήταν Θεός, ήθελε να είναι Θεός, και προσέλκυε στον εαυτό του τον σεβασμό που οφείλεται στον Πατέρα, θα έπρεπε να έχετε βρει μεγαλύτερη εύνοια και από τον Φινεές, και από τον Σαμουήλ, και από όλους εκείνους, εφόσον επιδείξατε τόσο μεγάλο ζήλο για τον νόμο.

Και πληθύνθηκε ανάμεσά τους η πτώση. δ΄. Δεν ανέφερε όμως το αίτιο της ειδωλολατρίας, το οποίο ήταν η πορνεία, εξαιτίας της οποίας ασέβησαν, με την οποία είχε συνδεθεί η γαστριμαργία· το αποτέλεσμα όμως καταδεικνύει την ασέβεια. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε ο νόμος απαγόρευσε την επιμιξία με γυναίκες άλλων φυλών. Διότι η προσκόλληση στις γυναίκες γνωρίζει πώς να ωθεί και προς την ασέλγεια. «Και στάθηκε ο Φινεές και έκανε εξιλέωση, και κόπασε η θραύση. Και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη, από γενιά σε γενιά, έως τον αιώνα». Τη λέξη «θραύση», ο Σύμμαχος την απέδωσε ως «πληγή». Αυτό διδάσκει άλλωστε και η ιστορία, πως όταν ο Φινεές πήρε το δόρυ, διαπέρασε τον Ζαμβρή, ο οποίος πορνευόταν με τη Μωαβίτισσα, και με το δόρυ θανάτωσε μαζί και τη γυναίκα. Ο Θεός, αποδεχόμενος τον ζήλο του, αυτόν μεν τον δόξασε, ενώ την τιμωρία που είχε επιβληθεί στους άλλους την ανέστειλε. Τόσο μεγάλη ισχύ έχει η δικαιοσύνη ενός άνδρα ενώπιον του Θεού, ώστε να αναστέλλει μια κοινή πληγή.

Και αυτός μεν, ενώ έσωσε, τιμωρείται, ενώ άλλος, ενώ φόνευσε, επιδοκιμάστηκε. Ο Φινεές, για παράδειγμα, διαπράττοντας δύο φόνους σε μία μόνο στιγμή, και θανατώνοντας άνδρα μαζί με γυναίκα, τιμάται με την ιεροσύνη· έτσι, όχι μόνο δεν μόλυνε το χέρι του με το αίμα, αλλά το κατέστησε και καθαρότερο.

Και ποιος είναι τόσο σκληρόκαρδος και ανάλγητος, ώστε να μην πυρποληθεί από ζήλο και να μη βιώσει ό,τι και ο Φινεές; Αλλά εκείνος μεν, αν έβλεπε στον καιρό του να γίνεται αυτή η ασχημοσύνη, δεν θα τους λυπόταν, αλλά θα έκανε το ίδιο ακριβώς που έπραξε τότε και στην περίπτωση της Μαδιανίτισσας· εμείς όμως (διότι δεν μας επιτρέπεται να αρπάξουμε μαχαίρι, ούτε να διαπεράσουμε με τη λόγχη αυτούς που διαπράττουν τέτοια αμαρτήματα) βιώνουμε μεν τα ίδια συναισθήματα που ένιωσε εκείνος ο άγιος, αλλά δεν πράττουμε τα ίδια, παρά με άλλον τρόπο παρηγορούμε την οδύνη μας, διαμέσου οδυρμών και θρήνων.

Διότι μετά από εκείνη την παράδοξη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας και τις αναρίθμητες και θεϊκές θαυματουργίες και εκείνες τις αναρίθμητες θεϊκές ομιλίες, τις οποίες από τον Θεό μετέφερε ο Μωυσής σε αυτούς, επιθύμησαν χειροποίητους θεούς, και αφού κατασκεύασαν τον μόσχο ευφραίνονταν με τα μάταια «και προσκύνησαν το γλυπτό» και επέσυραν πάνω τους τη θεία οργή. Και αν ο Μωυσής δεν στεκόταν να μεσολαβήσει υπέρ αυτών, ο Θεός θα τους είχε εξολοθρεύσει ολοκληρωτικά. Όμως, στις πολεμικές συγκρούσεις, τόσο από τον Αμαλήκ όσο και από τον Αμορραίο, θανατώθηκαν αναρίθμητα πλήθη. «Και πλήθυνε», λέει, «ανάμεσά τους η πτώση». Μια άλλη πάλι παρανομία τους ήταν αυτή, ότι έσμιγαν με τις αλλόφυλες γυναίκες των Μαδιανιτών. Ο Φινεές δε, γιος του Ελεάζαρ και εγγονός ιερέων, φλεγόμενος από θείο ζήλο, σκότωσε με δόρυ δύο που είχαν πορνεύσει· αυτός αργότερα έγινε ιερέας, εξαιτίας αυτών, ως θείος ζηλωτής.

Διότι εξαιτίας αυτού ο Μωυσής συνέτριψε τις θεόγραφες πλάκες, ελέγχοντας τον λαό που παρανόμησε· εξαιτίας αυτού ο Ηλίας θανάτωσε τετρακόσιους πενήντα ψευδοπροφήτες· εξαιτίας αυτού ο Φινεές πάταξε εκείνους που πόρνευαν αναιδώς· εξαιτίας αυτού ο Παύλος καταράστηκε και τύφλωσε τον μάγο, και παρέδωσε τον Κορίνθιο σε ακάθαρτο πνεύμα λόγω αιμομιξίας.

Επειδή ακριβώς, όπως είπαμε και προηγουμένως, διπλός είναι ο αγώνας που διεξάγεται ενάντια στην ευσέβεια από τους εχθρούς της αλήθειας, αφού εξοπλιστήκαμε με το δόρυ του Πνεύματος κατά το πρότυπο του ζηλωτή Φινεές και χρησιμοποιώντας ως συνεργό την ίδια την αλήθεια, υπέρ της οποίας μαχόμενοι έχουμε τη συμμαχία της, έτσι και ο παρών πόλεμος έχει αναληφθεί από εμάς, με σκοπό να διαπεράσουμε μαζί τη μαδιανιτική αθεΐα και την ιουδαϊκή απιστία, εννοώ δηλαδή τη μανιχαϊκή λύσσα και την αρειανική μανία.

Έπειτα, ο Σαμουήλ, ο οποίος είχε ανυψωθεί στο ύψος της αρχιερωσύνης και της προφητείας, να σφάζει τον Άγαγ με ιερά χέρια, και πριν από αυτόν ο Φινεές, εξαιτίας μιας διπλής σφαγής, ομοεθνούς και αλλοφύλου, να αποκομίζει την ιερωσύνη ως αιώνιο δώρο, αλλά και ακόμη παλαιότερα να αξιώνονται λαμπρής ευλογίας και μεγαλύτερης τιμής όσοι γέμισαν τα χέρια τους με συγγενικό αίμα, καίτοι ήταν κοινή η αιτία τόσο για αυτούς που υφίσταντο την τιμωρία όσο και για αυτούς που την επέβαλλαν — αυτοί μεν να τιμηθούν με τέτοια έπαθλα για τη χύση των αιμάτων, ενώ αντίθετα ο βασιλιάς Δαβίδ, επειδή είχε την ανάγκη να επιτίθεται στους αντιπάλους του μέσα από πολέμους, γι' αυτόν τον λόγο, όταν προθυμοποιήθηκε να ανοικοδομήσει τον ναό στα Ιεροσόλυμα, να εμποδίζεται, και ο μεν Σαούλ και ο Αχαάβ, επειδή είδαν με φιλάνθρωπα μάτια τους αιχμάλωτους εχθρούς, να τιμωρηθούν με την έκπτωσή τους από τη βασιλεία και να τους επιβληθεί ο θάνατος με μάχαιρα, ενώ ο Δαβίδ, επειδή υπέβαλε σε δικαιότερη κρίση αυτούς που αιχμαλωτίστηκαν με παρόμοιο τρόπο, να κριθεί ανάξιος της ανέγερσης του ναού. Και αν θέλεις, πάλι αυτός ο ίδιος να αποδειχθεί άξιος να ανεγείρει θυσιαστήριο στο αλώνι του Ορνά και να προσφέρει μια παράδοξη θυσία, καθώς ουράνιο πυρ συγκαθαγίαζε το ολοκαύτωμα, και αφού εξιλέωσε, να σταματήσει τον ασυγκράτητο θυμό από τη θεία και δίκαιη οργή που κατέτρωγε ολόκληρο τον Ισραήλ, ωστόσο αυτός ο ίδιος, αν και δεν στάθηκε καθόλου περισσότερο αδυσώπητος στο ζήτημα του αίματος των εχθρών, να αποκλείεται από την ανοικοδόμηση ναού στον Θεό.

Α. Ότι βεβαίως και εμείς δεν καθιστάμεθα αίτιοι των όσων συμβαίνουν μπροστά μας, απλώς και μόνο επειδή τα βλέπουμε. Διότι, σύμφωνα με εσένα, ο Φινεές, όταν είδε τη Μαδιανίτισσα να ασχημονεί μαζί με τον Ζαμβρί, θα θεωρηθεί αίτιος της άσχημης πράξης τους, αυτός που εξαιτίας της τους θανάτωσε και τους δύο με ένα χτύπημα. Και γιατί πρέπει με τον δικό μας αδύναμο λογισμό να διερευνούμε συλλογιστικά αυτά τα ζητήματα, ενώ οφείλουμε, μελετώντας όσα έχουν ειπωθεί για το προκείμενο πρόβλημα από τον μέγα Αθανάσιο στον λόγο του για τον σταυρό, το πάθος και την ανάσταση, να λάβουμε από εκεί πιο ευρεία αλλά και πιο σοφή την επίλυση των σημερινών αποριών; Διότι ό,τι είναι για τους ανθρώπους η όραση σε σχέση με τα πράγματα που βρίσκονται μπροστά τους, τούτο είναι για τον Θεό η πρόγνωση των μελλόντων, και όχι ορισμένων, αλλά των πάντων· διότι λέει «αυτός που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους». Μάλλον δε και για αυτό ακριβώς το δόγμα που έχει τεθεί τώρα προς εξέταση σε εμάς, δηλαδή το ότι πρέπει να αποδεχόμαστε ότι υπάρχουν όρια στη ζωή του κάθε ανθρώπου, θα ορίσουμε ως τον πιο ακριβή κριτή τον ίδιο τον ένθεο και αληθώς μέτοχο της αποστολικής χάριτος Αθανάσιο, αναπτύσσοντας το αποστολικό σύγγραμμα που έγραψε περί της φυγής του, στο οποίο θα τον βρούμε να λέει τα εξής: «Είναι δε η αφορμή την οποία ο Ιωάννης έγραψε ως εξής: ζητούσαν να τον πιάσουν, και κανείς δεν άπλωσε τα χέρια του επάνω του, διότι δεν είχε έλθει ακόμη η ώρα του».

Και εκείνος ο Φινεές, διαπερνώντας τον Ισραηλίτη μαζί με τη Μαδιανίτισσα, σταμάτησε τον όλεθρο που κατέστρεφε όλο τον λαό· αλλά ούτε και αυτός έμεινε καθαρός από ομόφυλο αίμα, και υπήρξε ελευθερωτής από τη σωματική φθορά, υπερασπιζόμενος τα σώματα. Ο δικός μας όμως Φινεές, μην επιτρέποντας να ενσκήψει ο όλεθρος, ούτε βάφοντας το δεξί του χέρι με εμφύλιο αίμα, και εξοντώνοντας με πολύ ανδρείο και βασιλικό τρόπο τη λύμη όχι των σωμάτων αλλά των ψυχών, κατόρθωσε να ανυψώσει ολόκληρη την πολιτεία υπεράνω κάθε πλάνης και φθοράς. Ο Δαβίδ μάλλον, επειδή ήταν και βασιλιάς, προσεγγίζει περισσότερο το παράδειγμα· διότι με τη σφαγή ενός μόνο αλλοφύλου έσωσε ολόκληρο το έθνος του από την αιχμαλωσία, τα τραύματα και τη μάχαιρα των εχθρών· αλλά και εδώ η πρόνοια αφορούσε τα σώματα. Επιπλέον, επειδή χτύπησε μόνο έναν και άφησε πίσω πολλούς από τους αλλοφύλους, στους οποίους βρισκόταν σε έξαρση ο άσπονδος πόλεμος κατά των Ισραηλιτών, με την προσδοκία μιας δεύτερης μάχης επισκίασε τη λαμπρότητα της νίκης, και η παρούσα χαρά της νίκης δεν μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερη τέρψη από την αναστάτωση και τον κλονισμό που προκαλούσε στο νικηφόρο στρατόπεδο ο φόβος των μελλοντικών κινδύνων.

Διότι, ιδού, αυτό που μου αναγγέλθηκε πριν από λίγο, πόσο θα το εκτιμούσαν ακοές φιλαλήθεις και απαλλαγμένες από φθόνο; Επειδή με ένα μόνο τρόπαιο ταπείνωσες την αλαζονεία δύο εθνών, και μαζί με τον πύργο της περσικής παραφροσύνης γκρέμισες το ύψωμα της φραγκικής υπεροψίας, και αναδείχθηκες για εμάς νέος Φινεές, διαπερνώντας μαζί με το δυνατό σου δόρυ δύο έθνη ακάθαρτα ενώπιον του Κυρίου.