Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΗΜΟΝΑ 1:18

Μαρτυρεί δε για αυτόν πως διέθετε πολλή υπακοή, και ότι τα σπλάχνα των αγίων αναπαύθηκαν κοντά του. Και ο ίδιος δε, γράφοντας σε αυτήν την επιστολή, του παρήγγειλε να του ετοιμάσει κατάλυμα. Έτσι μου φαίνεται πως το σπίτι εκείνου ήταν κατάλυμα αγίων από κάθε άποψη. Αυτός, λοιπόν, ο θαυμαστός άνδρας είχε κάποιον δούλο, τον Ονήσιμο. Αυτός λοιπόν ο Ονήσιμος, αφού έκλεψε κάτι από τον κύριό του, δραπέτευσε· διότι, το ότι έκλεψε, άκου τι λέει: «Αν σε αδίκησε σε κάτι, ή σου οφείλει, εγώ θα το αποτίσω». Αφού ήρθε λοιπόν στον Παύλο στη Ρώμη, και τον βρήκε στο δεσμωτήριο, και αφού απόλαυσε τη διδασκαλία του, αξιώθηκε εκεί και του βαπτίσματος. Διότι, το ότι εκεί έλαβε τη δωρεά του βαπτίσματος, είναι φανερό από το ότι λέει: «Τον οποίο γέννησα μέσα στα δεσμά μου».

ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Αν, λοιπόν, με θεωρείς κοινωνό, δέξου τον όπως εμένα. Εάν δε σε αδίκησε σε κάτι ή σου οφείλει, χρέωσέ το σε εμένα. Εγώ ο Παύλος το έγραψα με το δικό μου χέρι, εγώ θα το εξοφλήσω· για να μη σου πω ότι μου οφείλεις ακόμη και τον ίδιο σου τον εαυτό.

αʹ. Τίποτα δεν μπορεί να προτρέψει τόσο αποτελεσματικά, όσο το να μη ζητά κανείς τα πάντα μεμιάς. Διότι, πρόσεξε μετά από πόσα εγκώμια, μετά από πόση προετοιμασία έθεσε αυτό το σπουδαίο ζήτημα. Αφού πρώτα είπε ότι είναι «Τέκνο μου», ότι είναι «κοινωνός», ότι είναι «τα σπλάχνα μου», ότι τον λαμβάνεις πίσω ως αδελφό, ότι πρέπει να τον έχεις ως αδελφό, τότε πρόσθεσε: «Σαν εμένα τον ίδιο». Και δεν ντράπηκε γι' αυτό ο Παύλος. Διότι εκείνος που δεν ντρέπεται να ονομάζεται δούλος των πιστών, αλλά και το ομολογεί, πολύ περισσότερο δεν θα απέφευγε αυτό. Αυτό δε που εννοεί, είναι το εξής: Αν φρονείς τα ίδια με εμένα, αν αγωνίζεσαι για τους ίδιους σκοπούς, αν με θεωρείς φίλο, δέξου τον σαν εμένα. «Αν δε σε αδίκησε σε κάτι». Πρόσεξε πού και πότε τοποθέτησε το αδίκημα: ύστερα, αφού πρώτα είπε πολλά υπέρ αυτού.

Διότι, επειδή η απώλεια των χρημάτων συνηθίζει κατεξοχήν να θλίβει τους ανθρώπους, ώστε να μην του προσάψει κατηγορία ούτε για αυτά (καθώς είναι πιθανό να έχουν ήδη δαπανηθεί), τότε παραθέτει το εξής και λέει: «Εάν όμως σε αδίκησε σε κάτι». Δεν είπε: «Εάν έκλεψε κάτι», αλλά τι; «Εάν σε αδίκησε σε κάτι».

Ταυτόχρονα ομολόγησε και το αμάρτημα, και όχι ως αμάρτημα δούλου, αλλά ως σφάλμα φίλου προς φίλο, χρησιμοποιώντας μάλλον τη λέξη της αδικίας παρά της κλοπής. «Αυτό καταλόγισέ το σε εμένα», λέει· δηλαδή, εμένα να θεωρείς οφειλέτη, εγώ θα το ξεπληρώσω. Έπειτα προσθέτει και με την πνευματική του χάρη: «Εγώ ο Παύλος το έγραψα με το δικό μου χέρι»· και μάλιστα με τρόπο που προκαλεί συστολή αλλά και με χάρη, διότι, εάν ο Παύλος δεν αρνήθηκε να συντάξει χρεωστικό γραμμάτιο για χάρη του, θα αρνηθεί άραγε αυτός να τον δεχθεί; Το γεγονός αυτό τον έκαμψε βαθύτατα και απάλλαξε τον Ονήσιμο από την ταλαιπωρία. Και «με το δικό μου χέρι», λέει, «το έγραψα». Τίποτα δεν είναι πιο θερμό από αυτά τα σπλάχνα, τίποτα πιο σπουδαίο, τίποτα πιο πρόθυμο.

«Διότι έχουμε πολλή χαρά και παρηγοριά για την αγάπη σου, επειδή οι καρδιές των αγίων έχουν αναπαυθεί μέσω εσού, αδελφέ. Γι' αυτό, αν και έχω πολλή παρρησία εν Χριστώ να σου επιτάσσω το πρέπον, ένεκα της αγάπης προτιμώ να σε παρακαλώ, όντας τέτοιος, όπως ο Παύλος, ένας ηλικιωμένος, και τώρα πλέον και δέσμιος του Ιησού Χριστού. Σε παρακαλώ για το πνευματικό μου τέκνο, που τον γέννησα στα δεσμά μου, τον Ονήσιμο, που κάποτε σου ήταν άχρηστος, τώρα όμως είναι και σε εσένα και σε εμένα εύχρηστος, τον οποίο σου έστειλα πίσω. Εσύ, λοιπόν, πρόσδεξαι αυτόν, δηλαδή τα ίδια μου τα σπλάχνα, τον οποίο εγώ ήθελα να κρατήσω κοντά μου, για να με διακονεί αντί για εσένα στα δεσμά του Ευαγγελίου. Χωρίς όμως τη δική σου γνώμη δεν θέλησα να κάνω τίποτα, ώστε η αγαθοεργία σου να μην είναι από ανάγκη, αλλά εκούσια. Ίσως μάλιστα γι' αυτό να χωρίστηκε από εσένα για λίγο, για να τον έχεις αιώνια, όχι πια ως δούλο, αλλά παραπάνω από δούλο, ως αδελφό αγαπητό, πάρα πολύ για εμένα, και πόσο μάλλον για εσένα, και κατά σάρκα και εν Κυρίω. Αν, λοιπόν, με θεωρείς κοινωνό, δέξου τον όπως εμένα. Και αν σε αδίκησε σε κάτι ή σου χρωστά, χρέωσέ το σε εμένα. Εγώ, ο Παύλος, το έγραψα με το δικό μου χέρι, εγώ θα το πληρώσω· για να μη σου πω ότι μου χρωστάς ακόμη και τον ίδιο σου τον εαυτό. Ναι, αδελφέ, είθε να έχω αυτή την ωφέλεια από εσένα εν Κυρίω.» Η επιστολή βεβαίως γράφεται υπέρ ενός δούλου, και μάλιστα δραπέτη, ο οποίος επιπλέον είχε κλέψει, αλλά ωφελήθηκε μέσω της διδασκαλίας του Αποστόλου. Πολλά όμως είναι τα χρήσιμα διδάγματα και από αυτήν.