Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΗΜΟΝΑ 1:2

ΙΓ΄. Αν, λοιπόν, όχι για ένα από αυτά τα δύο, τουλάχιστον για όλα, κάνε αυτή τη χάρη και σε εμάς και στον εαυτό σου, και στην κατ' οίκον σου Εκκλησία, και σε αυτό το καλό πλήρωμα του Χριστού. Το οποίο θεώρησε ότι παρακαλεί μαζί με εμάς, έστω κι αν παραχωρεί σε εμάς το δικαίωμα της μεσιτείας, επειδή είμαστε πιο σεβάσμιοι εξαιτίας Εκείνου που μας τίμησε, και συγχρόνως επειδή συγκρατείται από τον νόμο της εξουσίας. Σε τούτο το ένα ας νικηθείς για καλό· νίκησέ μας με τη φιλανθρωπία σου. Ιδού, σου παρουσιάζω τους δικούς μου ικέτες ενώπιον του Θεού, και των αγγέλων, και της βασιλείας των ουρανών, και της εκεί ανταπόδοσης. Τίμησε την πίστη μου, η οποία μου εμπιστεύθηκε και την οποία εμπιστεύθηκα, ώστε να τιμηθεί και η δική σου στα μεγαλύτερα και τελειότερα. Το αποκορύφωμα δε των λόγων μου είναι: έχεις και εσύ Κύριο στον ουρανό· είθε να βρεις απέναντί σου τέτοιον κριτή, όποιος ακριβώς θα γίνεις και εσύ στους υφισταμένους σου. Είθε δε όλοι να αξιωθούμε, και των αγαθών αυτού του κόσμου, και της επιείκειας στον άλλο, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, στον Οποίο ανήκει η τιμή και η βασιλεία, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς ήταν, και προϋπήρχε, και θα είναι, και τώρα, και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ο Φιλήμων ήταν ένας από τους θαυμαστούς και γενναίους άνδρες (διότι το ότι ήταν θαυμαστός, είναι φανερό από το γεγονός ότι και ολόκληρος ο οίκος του ήταν πιστός, και τόσο πιστός, ώστε να ονομάζεται μάλιστα και Εκκλησία. Γι' αυτόν τον λόγο και γράφοντας έλεγε: «Και στην κατ' οίκον σου Εκκλησία»).

ΟΜΙΛΙΑ Α΄. Ο Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού, και ο αδελφός Τιμόθεος, προς τον Φιλήμονα τον αγαπητό και συνεργάτη μας, και προς την Απφία την αγαπητή, και προς τον Άρχιππο τον συστρατιώτη μας, και προς την κατ' οίκον Εκκλησία σου· χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό.

Συμπαραλαμβάνει και άλλον μαζί του, ώστε και εκείνος, παρακαλούμενος από πολλούς, να υποχωρήσει ευκολότερα και να κάνει τη χάρη. «Στον Φιλήμονα τον αγαπητό και συνεργάτη μας». Αν είναι αγαπητός, το να λαμβάνει κανείς θάρρος δεν αποτελεί θράσος ούτε προπέτεια, αλλά δείγμα μεγάλης φιλίας· αν είναι συνεργάτης, οφείλει όχι μόνο να δέχεται παρακλήσεις για τέτοια ζητήματα, αλλά και να αισθάνεται ευγνωμοσύνη. Διότι στον εαυτό του κάνει χάρη, εφόσον οικοδομείται το ίδιο έργο. Επομένως, λέει, και χωρίς παράκληση, έχεις άλλη υποχρέωση να κάνεις τη χάρη· διότι, αν αυτός είναι χρήσιμος για το Ευαγγέλιο και εσύ εργάζεσαι με ζήλο για το Ευαγγέλιο, άρα δεν οφείλεις να παρακαλείσαι, αλλά να παρακαλείς εσύ ο ίδιος. Και στην αγαπητή Απφία.

Μου φαίνεται ότι αυτή είναι η σύζυγός του. Δες την ταπεινοφροσύνη του Παύλου· συμπεριλαμβάνει και τον Τιμόθεο στην παράκληση, και δεν παρακαλεί μόνο τον άνδρα, αλλά και τη γυναίκα, και ίσως και κάποιον άλλον φίλο. «Και στον Άρχιππο», λέει, «τον συστρατιώτη μας». Επειδή δεν επιθυμεί να κατορθώσει τέτοια πράγματα με προσταγές, ούτε αγανακτεί αν δεν υπακούσει αμέσως στην εντολή του, αλλά όσα ακριβώς θα έκανε ένας άγνωστος άνθρωπος, αυτά ζητά να κάνουν και εκείνοι, ώστε να συνδράμουν στην παράκληση. Διότι όχι μόνο το να παρακαλείται κανείς από πολλούς, αλλά και το να απευθύνεται η παράκληση προς πολλούς, συντελεί στο να εκπληρωθεί το αίτημα.

Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε: «Και προς τον Άρχιππο τον συστρατιώτη μας». Αν είσαι συστρατιώτης, οφείλεις να συμμετέχεις και σε αυτά. Αυτός δε είναι ο Άρχιππος, για τον οποίο γράφοντας στους Κολοσσαείς έλεγε: «Πείτε στον Άρχιππο: Πρόσεχε τη διακονία την οποία παρέλαβες εν Κυρίω, ώστε να την εκπληρώσεις». Μου φαίνεται ότι αυτός συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που ανήκουν στον κλήρο· τον οποίο μάλιστα συμπεριλαμβάνει στην παράκληση και τον ονομάζει συστρατιώτη, ώστε με κάθε τρόπο να συμπράξει. «Και στην κατ' οίκον εκκλησία σου». Ούτε τους δούλους παρέλειψε εδώ· διότι γνωρίζει ότι πολλές φορές ακόμη και τα λόγια των δούλων μπορούν να μεταπείσουν τον κύριο, και μάλιστα όταν η παράκληση γίνεται υπέρ ενός δούλου. Εκείνοι, εξάλλου, που τον παρόξυναν περισσότερο ίσως να ήταν αυτοί. Δεν τους αφήνει, λοιπόν, να περιπέσουν σε φθόνο, καθώς τους τίμησε με την προσφώνησή του μαζί με τους κυρίους τους.

Ως προς αυτό, επειδή τις γράφει ενώ βρίσκεται στα δεσμά· σαν να έστελνε επιστολές ένας ήρωας εν μέσω σφαγών και αναγέρσεως τροπαίων. Έτσι έπραττε και αυτός. Διότι γνωρίζει και ο ίδιος ότι αυτό είναι σπουδαίο· γι' αυτό, γράφοντας στον Φιλήμονα, λέει: «Τον οποίο γέννησα μέσα στα δεσμά μου». Αυτά δε τα είπε, για να μη δυσανασχετούμε απέναντι στα δεινά, αλλά αντίθετα να χαιρόμαστε. Εδώ βρισκόταν ανάμεσά τους ο Φιλήμων· διότι και εκεί, γράφοντας, λέει: «Και προς τον Άρχιππο τον συστρατιώτη μας»· και εδώ: «Πείτε στον Άρχιππο». Μου φαίνεται ότι σε αυτόν είχε ανατεθεί κάποιο λειτούργημα της Εκκλησίας. Δεν είχε δει ούτε αυτούς, ούτε τους Ρωμαίους, ούτε τους Εβραίους, όταν τους έγραφε. Και για εκείνους βέβαια το δηλώνει σε πολλά σημεία, για τούτους όμως άκουσέ τον να λέει: «Και όσοι δεν έχουν δει το πρόσωπό μου εν σαρκί»· και πάλι: «Αν και απουσιάζω κατά τη σάρκα, εντούτοις κατά το πνεύμα είμαι μαζί σας». Τόσο καλά γνώριζε ότι η παρουσία του παντού ήταν κάτι το σπουδαίο, ώστε πάντοτε καθιστά τον εαυτό του παρόντα, ακόμη και όταν απουσιάζει· και όταν τιμωρεί τον πόρνο, δες πώς παριστάνει τον εαυτό του στο δικαστήριο. «Διότι εγώ», λέει, «ως απών κατά το σώμα, παρών όμως κατά το πνεύμα, έχω ήδη κρίνει σαν να ήμουν παρών»· και πάλι: «Θα έλθω προς εσάς, και θα γνωρίσω όχι τα λόγια εκείνων που έχουν επαρθεί, αλλά τη δύναμη»· και πάλι: «Όχι μόνο κατά την παρουσία μου προς εσάς, αλλά πολύ περισσότερο κατά την απουσία μου».

Διότι τόσο αξιέπαινοι ήσαν, ώστε έκαναν την οικία τους εκκλησία, αφενός με το να καταστήσουν τους πάντες πιστούς, και αφετέρου με το να την ανοίξουν σε όλους τους ξένους. Διότι δεν συνηθίζει να ονομάζει απλώς τις οικίες εκκλησίες, εάν δεν είναι ριζωμένη σε αυτούς πολλή ευλάβεια και πολύς φόβος του Θεού. Γι' αυτό και προς τους Κορινθίους έλεγε: Ασπασθείτε τον Ακύλα και την Πρίσκιλλα, μαζί με την κατ' οίκον τους Εκκλησία· και γράφοντας για τον Ονήσιμο λέει: Παύλος προς τον Φιλήμονα και την αγαπητή Απφία και την κατ' οίκον σου Εκκλησία. Διότι είναι δυνατόν, ακόμη και αν βρίσκεται κάποιος σε γάμο, να είναι θαυμαστός και γενναίος.

ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΦΙΛΗΜΟΝΑ. «Ο Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού, και ο Τιμόθεος ο αδελφός, προς τον Φιλήμονα τον αγαπητό και συνεργό μας, και προς την Απφία την αγαπητή, και προς τον Άρχιππο τον συστρατιώτη μας, και προς την Εκκλησία που κατοικεί μαζί σας, χάρη σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα και τον Κύριό μας Ιησού Χριστό». Δεν ζητά αμέσως από την αρχή τη χάρη, αλλά προηγουμένως θαυμάζει τον άνδρα και επαινεί την αγάπη του για τα κατορθώματά της, επαινώντας και την πίστη του προς τον Κύριο, εξαιτίας της οποίας συμμετείχε στις ανάγκες όλων των αγίων. «Ευχαριστώ τον Θεό πάντοτε, κάνοντας μνεία για σένα στις προσευχές μου, ακούγοντας για την αγάπη σου και την πίστη που έχεις προς τον Κύριο Ιησού και σε όλους τους αγίους, ώστε η διακονία της πίστης σου να γίνει ενεργή μέσω της επίγνωσης κάθε αγαθού που υπάρχει μέσα μας για τον Χριστό Ιησού».