Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 1:13

Γι' αυτό τον λόγο ο Παύλος ονομάζει τους πειρασμούς βεβαίωση του Ευαγγελίου· γι' αυτό και αλλού λέει: «Θέλω δε να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι όσα μου συνέβησαν συνέβαλαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση στον Κύριο εξαιτίας των δεσμών μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Ποιος είδε, ποιος άκουσε, ότι τα δεσμά δημιουργούν θάρρος, και η αλυσίδα γεννά παρρησία, όχι μόνο στον δεδεμένο, αλλά και στους μαθητές; Κι όμως, όταν γίνονταν αυτά, το κήρυγμα εξυψωνόταν μέσα από τις αντιξοότητες, και οι μαθητές, ενώ ο διδάσκαλος πολεμούνταν, αντιμετώπιζε επιβουλές και δενόταν με δεσμά, έπαιρναν περισσότερο θάρρος, σκιρτούσαν περισσότερο, πηδούσαν περισσότερο από ενθουσιασμό. Επαινέσατε τα όσα ειπώθηκαν; Ας μιμηθούμε, λοιπόν, την ανδρεία, ας επιδείξουμε ζήλο για την αρετή, και τίποτα από τους πειρασμούς ας μην μας πτοεί ούτε να μας θορυβεί. Διότι αυτά αποτελούν συνδέσμους της ευσέβειας, αυτά είναι πτερά της φιλοσοφίας, αυτά καθιστούν τους ανθρώπους ισχυρούς και ακατανίκητους, αυτά προσφέρουν μεγαλύτερη παρρησία προς τον Θεό, ελκύουν μεγαλύτερη την εύνοια, και κάνουν άφθονη τη χάρη να εγκατασκηνώσει μέσα μας. Για να απολαύσουμε, λοιπόν, όλα αυτά, ας υπομένουμε, σας παρακαλώ, όλα όσα μας συμβαίνουν, δοξάζοντας τον Θεό μέσα από όλα, διότι σε Αυτόν πρέπει δόξα, τιμή και κράτος, μαζί με τον μονογενή Του Υιό και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ώστε τα δεσμά μου, λέγει, να γίνουν φανερά σε όλο το πραιτώριο, και οι περισσότεροι από τους αδελφούς εν Κυρίω, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο. Βλέπεις τη δύναμη των δεσμών, που είναι μεγαλύτερη και από την ανάσταση των νεκρών; Με είδαν δεμένο, και παίρνουν περισσότερο θάρρος.

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΣΤΗΝ ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. ΥΠΟΘΕΣΗ. α΄. Οι Φιλιππήσιοι προέρχονται από τους Φιλίππους, πόλη της Μακεδονίας, η οποία ονομάστηκε έτσι από τον οικιστή της και αποτελεί ρωμαϊκή αποικία (κολωνία), όπως αναφέρει ο Λουκάς: Εκεί μεταστράφηκε η πορφυροπώλιδα, γυναίκα εξαιρετικά ευλαβής και προσεκτική· εκεί πίστεψε ο αρχισυνάγωγος· εκεί μαστιγώθηκε ο Παύλος μαζί με τον Σίλα· εκεί οι στρατηγοί τούς παρακάλεσαν να αναχωρήσουν, επειδή τους φοβήθηκαν· και το κήρυγμα είχε λαμπρή αρχή. Και ο ίδιος μαρτυρεί για αυτούς πολλά και σπουδαία, αποκαλώντας τους στεφάνι του και λέγοντας ότι έχουν υποφέρει πολλά: «Διότι σε εσάς χαρίστηκε από τον Θεό», λέγει, «όχι μόνο το να πιστεύετε σε Αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για Εκείνον». Όταν δε τους έγραφε, συνέβαινε να είναι φυλακισμένος. Γι' αυτό λέγει: «Ώστε τα δεσμά μου έγιναν φανερά ότι είναι για τον Χριστό σε όλο το πραιτώριο»· ονομάζοντας πραιτώριο τα ανάκτορα του Νέρωνα. Αλλά φυλακίστηκε και αφέθηκε ελεύθερος, και αυτό το δήλωσε προς τον Τιμόθεο, λέγοντας: «Στην πρώτη μου απολογία κανείς δεν συμπαραστάθηκε μαζί μου, αλλά όλοι με εγκατέλειψαν· ας μην τους καταλογιστεί· όμως ο Κύριος στάθηκε δίπλα μου και με ενδυνάμωσε». Δείχνει, λοιπόν, ότι αυτά τα δεσμά στα οποία βρισκόταν συνέβησαν πριν από εκείνη την απολογία. Διότι είναι προφανές ότι ο Τιμόθεος δεν ήταν παρών τότε: «Διότι στην πρώτη μου», λέγει, «απολογία κανείς δεν συμπαραστάθηκε μαζί μου».

Μήπως, λοιπόν, χρησιμοποίησε τον Θεό ως υπηρέτη; Μη γένοιτο. «Δεν το είπα», λέει, «έτσι για να επαινεθώ εγώ, αλλά για να δοξάζεται ο Θεός». Θέλω δε να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι όσα μου συνέβησαν απέβησαν μάλλον προς προκοπή του Ευαγγελίου. Με αποτέλεσμα τα δεσμά μου για τον Χριστό να γίνουν φανερά σε ολόκληρο το πραιτώριο και σε όλους τους υπολοίπους.

«Ώστε τα δεσμά μου», λέγει, «τα εν Χριστώ, να γίνουν φανερά σε όλο το πραιτώριο». Αυτό όχι μόνο δεν αποστόμωσε τους άλλους ούτε τους έκανε δειλούς, αλλά ακριβώς αυτό τους ενεθάρρυνε ακόμη περισσότερο. Εάν, λοιπόν, όσοι βρίσκονταν κοντά στους κινδύνους όχι μόνο δεν έπαθαν καμία βλάβη, αλλά έλαβαν και περισσότερο θάρρος, πολύ περισσότερο πρέπει να έχετε θάρρος εσείς. Διότι, εάν, αφού είχε δεθεί, το υπέμενε με δειλία και σιωπούσε, θα ήταν φυσικό και εκείνοι να πάθουν το ίδιο· εάν όμως, όντας δεμένος, κήρυττε με περισσότερη παρρησία, τους έδωσε μεγαλύτερο θάρρος από ό,τι εάν δεν είχε δεθεί. Πώς όμως τα δεσμά συνέβαλαν στην προκοπή του Ευαγγελίου; Ο Θεός το οικονόμησε αυτό, λέγει, ώστε να μην περάσουν απαρατήρητα τα δεσμά μου τα εν Χριστώ, δηλαδή αυτά που υποφέρω για τον Χριστό, «σε όλο το πραιτώριο». Διότι την εποχή εκείνη έτσι ονόμαζαν τα ανάκτορα.

αʹ. Είπε: «Τα όσα μου συνέβησαν συνέβαλαν στην πρόοδο του Ευαγγελίου, ώστε τα δεσμά μου να γίνουν φανερά σε όλο το πραιτώριο»· είπε: «Ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή επάνω στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας»· με αυτά τα λόγια τους στήριξε.

Διότι, λέγει, όσα μου συνέβησαν έχουν αποβεί προς προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας λάβει θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο. Απολάμβανε πάλι δόξα; Και αυτό πάλι τους καθιστούσε πιο πρόθυμους.

Να σου αναφέρω και από άλλη περίπτωση τη θαυμαστή και παράδοξη δύναμη του κηρύγματος, και να σου δείξω πώς ο λόγος εξυψώνεται και αυξάνεται ακόμη και μέσω εκείνων που τον πολεμούν; Κάποτε ορισμένοι, πολεμώντας αυτόν τον Παύλο, κήρυτταν αυτή τη διδασκαλία στη Ρώμη. Διότι, θέλοντας να παροξύνουν τον Νέρωνα που πολεμούσε τον Παύλο, αναλαμβάνουν και οι ίδιοι να κηρύττουν, ώστε, καθώς θα εξαπλωνόταν περισσότερο ο λόγος και θα πλήθαιναν οι μαθητές, να γίνει πιο φλογερός ο θυμός του τυράννου και να αγριέψει το θηρίο. Και αυτό το ανέφερε ο ίδιος ο Παύλος γράφοντας στους Φιλιππησίους: «Θέλω να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι τα όσα μου συνέβησαν οδήγησαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, αντλώντας θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν τον λόγο άφοβα. Ορισμένοι βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και αντιδικία, κάποιοι άλλοι όμως και από καλή πρόθεση. Οι μεν από εριστικότητα, όχι με αγνά κίνητρα, νομίζοντας ότι θα προκαλέσουν θλίψη στα δεσμά μου· οι δε από αγάπη, γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την υπεράσπιση του Ευαγγελίου. Τι σημασία έχει λοιπόν; Παρά μόνο ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύττεται». Είδες πώς πολλοί κήρυτταν από εριστικότητα;

Σε τι καυχάται; Σε δεσμά, σε θλίψεις, σε αλυσίδες, σε στίγματα. Διότι πορεύομαι, λέει, στα Ιεροσόλυμα, δεμένος από το Πνεύμα, μη γνωρίζοντας αυτά που πρόκειται να μου συμβούν εκεί, παρά μόνο ότι το Πνεύμα με διαβεβαιώνει σε κάθε πόλη λέγοντας ότι με περιμένουν δεσμά και θλίψεις. Γιατί λοιπόν πηγαίνεις, αν σε περιμένουν δεσμά και θλίψεις; Ακριβώς γι' αυτό, για να δεθώ για τον Χριστό, για να πεθάνω γι' αυτόν· διότι είμαι έτοιμος όχι μόνο να δεθώ, αλλά και να πεθάνω υπέρ του ονόματος του Κυρίου μου. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Δεν ντρέπεσαι, δεν φοβάσαι να περιφέρεσαι στην οικουμένη ως δεσμώτης; Δεν φοβάσαι μήπως κάποιος καταλογίσει αδυναμία στον Θεό σου; Μήπως εξαιτίας αυτού κάποιος δεν προσέλθει στην πίστη; Δεν είναι τέτοια τα δεσμά μου, λέει· γνωρίζουν να λάμπουν και μέσα στα ανάκτορα: Ώστε τα δεσμά μου, λέει, έγιναν φανερά σε όλο το πραιτώριο, και οι περισσότεροι από τους αδελφούς εν Κυρίω, παίρνοντας θάρρος από τα δεσμά μου, τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο. Βλέπεις τη δύναμη των δεσμών, ότι είναι μεγαλύτερη και από την ανάσταση των νεκρών; Δέθηκε στη Ρώμη και προσέλκυσε τους περισσότερους· δέθηκε στα Ιεροσόλυμα και, αγορεύοντας ενώ ήταν δεμένος, κατέπληξε τον βασιλιά και προκάλεσε φόβο στον άρχοντα· διότι, αφού τον κυρίευσε φόβος, τον απέλυσε. Δεμένος έπλεε και διέλυσε το ναυάγιο, και έδεσε την τρικυμία. Ενώ βρισκόταν στα δεσμά, τον δάγκωσε εκείνο το θηρίο, και έπεσε χωρίς να του προκαλέσει καμία βλάβη. Και πρόσεξε ότι αυτό συμβαίνει παντού.

Δʹ. Τι ακριβώς σημαίνει, λοιπόν, αυτό που λέγεται; Επιθυμώ να σας διηγηθώ ολόκληρη την ιστορία ξεκινώντας λίγο πιο πριν· διότι πρέπει να γνωρίζετε σε ποια κατάσταση βρισκόταν ο Παύλος, όταν έστελνε αυτήν την επιστολή. Σε ποια κατάσταση βρισκόταν, λοιπόν, τότε; Σε φυλακή, με αλυσίδες και σε ανυπόφορους κινδύνους. Από πού είναι αυτό φανερό; Από την ίδια την επιστολή. Διότι λίγο πιο πάνω από αυτό το σημείο λέει: «Θέλω δε να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι τα όσα μου συνέβησαν απέβησαν μάλλον για την προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε τα δεσμά μου για τον Χριστό να γίνουν φανερά σε όλο το πραιτώριο και σε όλους τους υπολοίπους· και οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας πάρει θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν ακόμη περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Και αυτός που τον είχε ρίξει τότε στη φυλακή ήταν ο Νέρων.

Ουδέν εξ αυτών, λέγει. Πώς λοιπόν συντελέστηκε η προκοπή του Ευαγγελίου; Πες μας. «Ώστε τα δεσμά μου», λέγει, «να γίνουν φανερά εν Χριστώ σε όλο το πραιτώριο, και σε όλους τους υπολοίπους». Τι λέγεις; Αυτό άραγε, αυτό είναι η προκοπή; Αυτή είναι η πρόοδος; Αυτή είναι η αύξηση του κηρύγματος, το ότι δηλαδή όλοι έμαθαν πως είσαι δεμένος; Ναι, λέγει. Άκουσε, λοιπόν, τα επόμενα, για να μάθεις ότι τα δεσμά όχι μόνο δεν έγιναν εμπόδιο, αλλά αποτέλεσαν και αφορμή για μεγαλύτερη παρρησία: «Ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς εν Κυρίω, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν τον λόγο άφοβα». Τι λέγεις, Παύλε; Δεν προκάλεσαν αγωνία τα δεσμά, αλλά θάρρος; Όχι φόβο, αλλά πόθο; Δεν έχουν λογική ακολουθία τα λεγόμενα. Το γνωρίζω και εγώ. Διότι αυτά δεν συνέβαιναν σύμφωνα με τη λογική ακολουθία των ανθρωπίνων πραγμάτων, λέγει· αλλά τα όσα γίνονταν ήταν υπεράνω της φύσεως, και αποτελούσαν κατορθώματα της θείας χάριτος. Γι' αυτό τον λόγο, εκείνο που στους άλλους προκαλούσε αγωνία, σε εκείνον παρείχε θάρρος.

Πόσοι σκανδαλίζονταν τότε, όταν συνέβαιναν αυτά; Αλλά όσοι στέκονταν όρθιοι, παρέμεναν όρθιοι και μάλιστα ακόμη πιο σταθερά. Άκου λοιπόν τι λέει ο Παύλος στέλνοντας επιστολή στους Φιλιππησίους: «Θέλω δε να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι αυτά που μου συνέβησαν συνέβαλαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς εν Κυρίω, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο του Θεού». Είδες ανδρεία; Είδες παρρησία; Είδες δύναμη ψυχής; Είδες φιλόσοφο φρόνημα; Έβλεπαν τον δάσκαλο κλεισμένο σε δεσμωτήριο και σε αλυσίδες, να βασανίζεται, να χτυπιέται και να υποφέρει μύρια δεινά, και όχι μόνο δεν σκανδαλίζονταν, ούτε θορυβούνταν, αλλά αντίθετα αποκτούσαν μεγαλύτερη προθυμία και σημείωναν μεγαλύτερη πρόοδο στους αγώνες εξαιτίας των παθημάτων του δασκάλου.

Διότι οι τέτοιοι, λέγει, θα βρεθούν πλήρεις από καρπούς δικαιοσύνης· και μάλιστα δικαιοσύνης, όχι αυτής που βασίζεται στον νόμο· διότι αυτήν την αναιρεί και στα επόμενα· αλλά εκείνης που παρέχεται μέσω του Χριστού, η οποία και αποβαίνει προς δόξαν και έπαινο του Θεού. Διότι ο κατά Θεόν βίος δοξάζει τον Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς. «Θέλω δε να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι όσα μου συνέβησαν συνέβαλαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε τα δεσμά μου να γίνουν φανερά σε όλο το πραιτώριο και σε όλους τους υπολοίπους, και οι περισσότεροι από τους αδελφούς εν Κυρίω, έχοντας λάβει θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν τον λόγο χωρίς φόβο».

Φιλ. 1,13 〈Ώστε τα δεσμά.〉 Ή τα 〈δεσμά εν Χριστώ〉, δηλαδή αυτά που γίνονται εξαιτίας του Χριστού, ώστε η σύνταξη να νοείται καθ' υπερβατόν. Ή τα δεσμά, λέει, τα οποία έχουν γίνει 〈φανερά εν Χριστώ〉, δηλαδή φανερώθηκαν κατά την ευδοκία και την οικονομία του Χριστού· διότι ο Παύλος, που έπασχε και επετύγχανε κατορθώματα, δεν θα ήταν τίποτα, εάν δεν τα απέδιδε στον Χριστό. Ή 〈εν Χριστώ〉 φανερώνονται τα δεσμά εκείνων, οι οποίοι δεν πράττουν κάτι προς επίδειξη, αλλά πράττουν με τέτοιον τρόπο ώστε όσοι τους βλέπουν να ωφελούνται και 〈να δοξάζουν τον Θεό στους ουρανούς〉.