Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 1:14

Γι' αυτό τον λόγο ο Παύλος ονομάζει τους πειρασμούς βεβαίωση του Ευαγγελίου· γι' αυτό και αλλού λέει: «Θέλω δε να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι όσα μου συνέβησαν συνέβαλαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση στον Κύριο εξαιτίας των δεσμών μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Ποιος είδε, ποιος άκουσε, ότι τα δεσμά δημιουργούν θάρρος, και η αλυσίδα γεννά παρρησία, όχι μόνο στον δεδεμένο, αλλά και στους μαθητές; Κι όμως, όταν γίνονταν αυτά, το κήρυγμα εξυψωνόταν μέσα από τις αντιξοότητες, και οι μαθητές, ενώ ο διδάσκαλος πολεμούνταν, αντιμετώπιζε επιβουλές και δενόταν με δεσμά, έπαιρναν περισσότερο θάρρος, σκιρτούσαν περισσότερο, πηδούσαν περισσότερο από ενθουσιασμό. Επαινέσατε τα όσα ειπώθηκαν; Ας μιμηθούμε, λοιπόν, την ανδρεία, ας επιδείξουμε ζήλο για την αρετή, και τίποτα από τους πειρασμούς ας μην μας πτοεί ούτε να μας θορυβεί. Διότι αυτά αποτελούν συνδέσμους της ευσέβειας, αυτά είναι πτερά της φιλοσοφίας, αυτά καθιστούν τους ανθρώπους ισχυρούς και ακατανίκητους, αυτά προσφέρουν μεγαλύτερη παρρησία προς τον Θεό, ελκύουν μεγαλύτερη την εύνοια, και κάνουν άφθονη τη χάρη να εγκατασκηνώσει μέσα μας. Για να απολαύσουμε, λοιπόν, όλα αυτά, ας υπομένουμε, σας παρακαλώ, όλα όσα μας συμβαίνουν, δοξάζοντας τον Θεό μέσα από όλα, διότι σε Αυτόν πρέπει δόξα, τιμή και κράτος, μαζί με τον μονογενή Του Υιό και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ώστε τα δεσμά μου, λέγει, να γίνουν φανερά σε όλο το πραιτώριο, και οι περισσότεροι από τους αδελφούς εν Κυρίω, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο. Βλέπεις τη δύναμη των δεσμών, που είναι μεγαλύτερη και από την ανάσταση των νεκρών; Με είδαν δεμένο, και παίρνουν περισσότερο θάρρος.

Όχι μόνο στο πραιτώριο, λέει, αλλά και σε ολόκληρη την πόλη. Και οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας λάβει θάρρος εν Κυρίω από τα δεσμά μου, τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο. Αυτό καταδεικνύει ότι και προηγουμένως είχαν θάρρος και ομιλούσαν με παρρησία, τώρα όμως πολύ περισσότερο.

Εάν λοιπόν, λέει, άλλοι παίρνουν θάρρος εξαιτίας των δεσμών μου, πολύ περισσότερο εγώ· εάν για άλλους είμαι αιτία θάρρους, πολύ περισσότερο για τον εαυτό μου. Και αναφέρει: «Τους περισσότερους από τους αδελφούς εν Κυρίω». Επειδή ήταν σπουδαίο το να πει ότι οι δεσμοί του τους παρείχαν θάρρος, γι' αυτόν τον λόγο προτρέχοντας είπε: «Εν Κυρίω». Βλέπεις πώς, αν και έχει την ανάγκη να μεγαλορρημονήσει, δεν απομακρύνεται από τη μετριοπάθεια; «Να τολμούν περισσότερο», λέει, «να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Το «περισσότερο» αποδεικνύει ότι είχαν ήδη αρχίσει. «Μερικοί κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και εριστικότητα, ενώ άλλοι από καλή πρόθεση». Τι ακριβώς σημαίνει αυτό, αξίζει να το μάθουμε. Επειδή συνελήφθη ο Παύλος, πολλοί από τους απίστους, θέλοντας να υποκινήσουν τον σφοδρό πόλεμο του βασιλιά, κήρυτταν και οι ίδιοι τον Χριστό, ώστε να γίνει μεγαλύτερη η οργή του βασιλιά, καθώς το κήρυγμα διαδιδόταν, και να ξεσπάσει όλος του ο θυμός στο κεφάλι του Παύλου. Δύο καταστάσεων, λοιπόν, έγιναν αιτία οι δεσμοί. Διότι στους μεν παρείχαν μεγάλο θάρρος, τους δε, οδηγώντας τους στην ελπίδα της δικής μου εξόντωσης, τους παρακίνησαν να κηρύττουν τον Χριστό. «Μερικοί από φθόνο»· δηλαδή, φθονώντας τη δόξα και τη σταθερότητά μου, και επιθυμώντας τον χαμό μου και φιλονικώντας μαζί μου, στην πραγματικότητα συμπράττουν με εμένα· ή το κάνουν ώστε να τιμηθούν και οι ίδιοι, νομίζοντας ότι θα αποσπάσουν κάτι από τη δική μου δόξα.

Πάλι προβάλλει τα δεσμά, τα οποία αγαπώ υπερβολικά, τα οποία εξυψώνουν την καρδιά μου και πάντοτε με οδηγούν στην επιθυμία να δω τον Παύλο δεμένο, και ενώ βρίσκεται στα δεσμά να γράφει, να κηρύττει, να βαπτίζει και να κατηχεί. Σε αυτόν απευθύνονταν τα ζητήματα των απανταχού Εκκλησιών ενώ ήταν δεμένος, και άπειρα πράγματα οικοδομούσε όντας δεμένος. Τότε ακριβώς ήταν περισσότερο ελεύθερος. Διότι, άκουσέ τον να λέει: «Ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση εξαιτίας των δεσμών μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Και ο ίδιος πάλι αυτό ομολογεί λέγοντας: «Διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Γι' αυτό και έλεγε: «Αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται». Δενόταν μαζί με τους κακούργους, μαζί με τους φυλακισμένους, μαζί με τους φονιάδες· ο διδάσκαλος της οικουμένης, αυτός που ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό, αυτός που άκουσε άρρητα ρήματα, είχε δεθεί. Αλλά τότε η πορεία του ήταν ταχύτερη. Εκείνος που είχε δεθεί ήταν ελεύθερος, και εκείνος που δεν ήταν δεμένος είχε δεθεί. Διότι ο πρώτος έπραττε αυτό που ήθελε, ενώ ο δεύτερος ούτε να τον εμποδίσει κατάφερνε, ούτε τη δική του πρόθεση εκπλήρωνε. Τι κάνεις, ανόητε; Μήπως είναι σωματικός δρομέας; Μήπως αγωνίζεται στο δικό μας επίγειο στάδιο; Στον ουρανό βρίσκεται το πολίτευμά του· αυτόν που τρέχει στον ουρανό δεν μπορούν να τον δέσουν τα επίγεια, ούτε να τον συγκρατήσουν. Δεν βλέπεις αυτόν εδώ τον ήλιο; Βάλε δεσμά στις ακτίνες του, σταμάτησέ τον από την πορεία του· αλλά δεν θα μπορέσεις.

Δεν έπαιρναν τόσο θάρρος οι μαθητές όταν ο Παύλος ήταν ελεύθερος, όσο όταν ήταν δεμένος. Διότι, όπως λέει, τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο του Θεού. Πού βρίσκονται εκείνοι που αντιλέγουν ότι το κήρυγμα δεν είναι θείο; Η έλλειψη παιδείας δεν ήταν αρκετή για να προκαλέσει την κατάκρισή τους; Δεν θα έπρεπε, λοιπόν, και σε αυτή την περίπτωση να τους είχε φοβίσει;

Διότι, λέγει, όσα μου συνέβησαν έχουν αποβεί προς προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας λάβει θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο. Απολάμβανε πάλι δόξα; Και αυτό πάλι τους καθιστούσε πιο πρόθυμους.

Να σου αναφέρω και από άλλη περίπτωση τη θαυμαστή και παράδοξη δύναμη του κηρύγματος, και να σου δείξω πώς ο λόγος εξυψώνεται και αυξάνεται ακόμη και μέσω εκείνων που τον πολεμούν; Κάποτε ορισμένοι, πολεμώντας αυτόν τον Παύλο, κήρυτταν αυτή τη διδασκαλία στη Ρώμη. Διότι, θέλοντας να παροξύνουν τον Νέρωνα που πολεμούσε τον Παύλο, αναλαμβάνουν και οι ίδιοι να κηρύττουν, ώστε, καθώς θα εξαπλωνόταν περισσότερο ο λόγος και θα πλήθαιναν οι μαθητές, να γίνει πιο φλογερός ο θυμός του τυράννου και να αγριέψει το θηρίο. Και αυτό το ανέφερε ο ίδιος ο Παύλος γράφοντας στους Φιλιππησίους: «Θέλω να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι τα όσα μου συνέβησαν οδήγησαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, αντλώντας θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν τον λόγο άφοβα. Ορισμένοι βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και αντιδικία, κάποιοι άλλοι όμως και από καλή πρόθεση. Οι μεν από εριστικότητα, όχι με αγνά κίνητρα, νομίζοντας ότι θα προκαλέσουν θλίψη στα δεσμά μου· οι δε από αγάπη, γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την υπεράσπιση του Ευαγγελίου. Τι σημασία έχει λοιπόν; Παρά μόνο ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύττεται». Είδες πώς πολλοί κήρυτταν από εριστικότητα;

Και όταν πλέον μετέβη στη χώρα των Ρωμαίων, πώς συνομιλεί και εκεί με επιείκεια; Πώς αποστομώνει με παρρησία τους απειθούντες; Και δεν σταματά ούτε εκεί, αλλά από εκεί έσπευσε στην Ισπανία. Διότι, όταν βρισκόταν σε κίνδυνο, αντλούσε μεγαλύτερο θάρρος και γινόταν πιο τολμηρός εξαιτίας αυτού, και όχι μόνο ο ίδιος, αλλά και οι μαθητές του εξαιτίας του. Διότι, όπως ακριβώς, εάν τον έβλεπαν να υποχωρεί και να γίνεται πιο διστακτικός, ίσως και οι ίδιοι να οπισθοχωρούσαν· έτσι, επειδή τον είδαν να γίνεται πιο γενναίος και, παρότι δεχόταν κακοποιήσεις, να επιτίθεται περισσότερο, κήρυτταν με παρρησία. Και δηλώνοντας αυτό ακριβώς έλεγε: «Ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας αποκτήσει θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν τον λόγο άφοβα». Διότι, όταν ο στρατηγός είναι γενναίος, όχι μόνο όταν κατακόβει και όταν σκοτώνει, αλλά και όταν τραυματίζεται, κάνει όσους τάσσονται υπό τις διαταγές του πιο θαρραλέους, και μάλιστα περισσότερο όταν τραυματίζεται ο ίδιος παρά όταν τραυματίζει τους άλλους. Επειδή, όταν τον δουν βουτηγμένο στο αίμα και να φέρει τραύματα, και ούτε έτσι να παραχωρεί τη θέση του στους εχθρούς, αλλά να στέκεται γενναία, να σείει το δόρυ, να χτυπά τους αντιπάλους και να μην υποκύπτει στους πόνους, παρατάσσονται και οι ίδιοι στη μάχη με μεγαλύτερη προθυμία· αυτό ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Παύλου. Διότι, βλέποντάς τον δεμένο να κηρύττει μέσα στη φυλακή, να μαστιγώνεται και να υποτάσσει αυτούς που τον μαστίγωναν, αποκτούσαν μεγαλύτερη παρρησία.

Γι' αυτό, δηλώνοντας αυτό ακριβώς, δεν είπε απλώς «έχοντας αποκτήσει πεποίθηση», αλλά προσθέτει: «να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο»· δηλαδή, οι αδελφοί μιλούσαν με μεγαλύτερη παρρησία τώρα, παρά όταν ήμουν ελεύθερος δεσμών. Τότε και ο ίδιος αντλούσε μεγαλύτερη προθυμία· διότι τότε διεγείρονταν περισσότερο εναντίον των εχθρών, και η αύξηση των διωγμών αποτελούσε γι' αυτόν αύξηση μεγαλύτερης παρρησίας και αφορμή για περισσότερο θάρρος.

Όταν μεν γράφεις στους Εφεσίους, λες: «Παρακαλώ, λοιπόν, εσάς, εγώ ο δέσμιος για τον Κύριο, να ζήσετε αξίως της κλήσεως την οποία λάβατε»· και όταν απευθύνεσαι στον Τιμόθεο: «Για το οποίο κακοπαθώ μέχρι και τα δεσμά, ως κακούργος»· και όταν πάλι γράφεις προς τον Φιλήμονα: «Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού»· και όταν απολογείσαι στους Ιουδαίους, λες: «Εξαιτίας της ελπίδας του Ισραήλ φέρω αυτήν την αλυσίδα»· και γράφοντας στους Φιλιππησίους έλεγες: «Ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας πάρει θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Παντού περιφέρεις την αλυσίδα, παντού προβάλλεις τα δεσμά και καυχάσαι για το γεγονός· ερχόμενος όμως στο δικαστήριο, πρόδωσες την ανώτερη αυτή στάση, τότε ακριβώς που έπρεπε να μιλήσεις με μεγαλύτερη παρρησία, και λες στον δικαστή: «Θα ευχόμουν να γίνεις Χριστιανός χωρίς αυτά τα δεσμά»; Και όμως, αν τα δεσμά είναι καλά, και τόσο καλά ώστε να δίνουν θάρρος και σε άλλους για το κήρυγμα της ευσεβείας (διότι εσύ ο ίδιος μόλις προηγουμένως είπες αυτό ακριβώς, ότι οι περισσότεροι από τους αδελφούς, παίρνοντας θάρρος από τα δεσμά μου, κήρυτταν τον λόγο άφοβα), για ποιον λόγο μπροστά στον δικαστή δεν καμαρώνεις για το γεγονός, αλλά κάνεις ακριβώς το αντίθετο; Άραγε δεν φαίνεται να αποτελεί εύλογο ερώτημα αυτό που αναφέρεται; Αλλά πολύ σύντομα παραθέτω τη λύση. Διότι ο Παύλος δεν το έπραξε αυτό από αγωνία ούτε από δειλία, αλλά από πολλή σοφία και πνευματική σύνεση· και το πώς, θα το εξηγήσω εγώ.

Σε τι καυχάται; Σε δεσμά, σε θλίψεις, σε αλυσίδες, σε στίγματα. Διότι πορεύομαι, λέει, στα Ιεροσόλυμα, δεμένος από το Πνεύμα, μη γνωρίζοντας αυτά που πρόκειται να μου συμβούν εκεί, παρά μόνο ότι το Πνεύμα με διαβεβαιώνει σε κάθε πόλη λέγοντας ότι με περιμένουν δεσμά και θλίψεις. Γιατί λοιπόν πηγαίνεις, αν σε περιμένουν δεσμά και θλίψεις; Ακριβώς γι' αυτό, για να δεθώ για τον Χριστό, για να πεθάνω γι' αυτόν· διότι είμαι έτοιμος όχι μόνο να δεθώ, αλλά και να πεθάνω υπέρ του ονόματος του Κυρίου μου. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Δεν ντρέπεσαι, δεν φοβάσαι να περιφέρεσαι στην οικουμένη ως δεσμώτης; Δεν φοβάσαι μήπως κάποιος καταλογίσει αδυναμία στον Θεό σου; Μήπως εξαιτίας αυτού κάποιος δεν προσέλθει στην πίστη; Δεν είναι τέτοια τα δεσμά μου, λέει· γνωρίζουν να λάμπουν και μέσα στα ανάκτορα: Ώστε τα δεσμά μου, λέει, έγιναν φανερά σε όλο το πραιτώριο, και οι περισσότεροι από τους αδελφούς εν Κυρίω, παίρνοντας θάρρος από τα δεσμά μου, τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο. Βλέπεις τη δύναμη των δεσμών, ότι είναι μεγαλύτερη και από την ανάσταση των νεκρών; Δέθηκε στη Ρώμη και προσέλκυσε τους περισσότερους· δέθηκε στα Ιεροσόλυμα και, αγορεύοντας ενώ ήταν δεμένος, κατέπληξε τον βασιλιά και προκάλεσε φόβο στον άρχοντα· διότι, αφού τον κυρίευσε φόβος, τον απέλυσε. Δεμένος έπλεε και διέλυσε το ναυάγιο, και έδεσε την τρικυμία. Ενώ βρισκόταν στα δεσμά, τον δάγκωσε εκείνο το θηρίο, και έπεσε χωρίς να του προκαλέσει καμία βλάβη. Και πρόσεξε ότι αυτό συμβαίνει παντού.

Δʹ. Τι ακριβώς σημαίνει, λοιπόν, αυτό που λέγεται; Επιθυμώ να σας διηγηθώ ολόκληρη την ιστορία ξεκινώντας λίγο πιο πριν· διότι πρέπει να γνωρίζετε σε ποια κατάσταση βρισκόταν ο Παύλος, όταν έστελνε αυτήν την επιστολή. Σε ποια κατάσταση βρισκόταν, λοιπόν, τότε; Σε φυλακή, με αλυσίδες και σε ανυπόφορους κινδύνους. Από πού είναι αυτό φανερό; Από την ίδια την επιστολή. Διότι λίγο πιο πάνω από αυτό το σημείο λέει: «Θέλω δε να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι τα όσα μου συνέβησαν απέβησαν μάλλον για την προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε τα δεσμά μου για τον Χριστό να γίνουν φανερά σε όλο το πραιτώριο και σε όλους τους υπολοίπους· και οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας πάρει θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν ακόμη περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Και αυτός που τον είχε ρίξει τότε στη φυλακή ήταν ο Νέρων.

Ουδέν εξ αυτών, λέγει. Πώς λοιπόν συντελέστηκε η προκοπή του Ευαγγελίου; Πες μας. «Ώστε τα δεσμά μου», λέγει, «να γίνουν φανερά εν Χριστώ σε όλο το πραιτώριο, και σε όλους τους υπολοίπους». Τι λέγεις; Αυτό άραγε, αυτό είναι η προκοπή; Αυτή είναι η πρόοδος; Αυτή είναι η αύξηση του κηρύγματος, το ότι δηλαδή όλοι έμαθαν πως είσαι δεμένος; Ναι, λέγει. Άκουσε, λοιπόν, τα επόμενα, για να μάθεις ότι τα δεσμά όχι μόνο δεν έγιναν εμπόδιο, αλλά αποτέλεσαν και αφορμή για μεγαλύτερη παρρησία: «Ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς εν Κυρίω, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν τον λόγο άφοβα». Τι λέγεις, Παύλε; Δεν προκάλεσαν αγωνία τα δεσμά, αλλά θάρρος; Όχι φόβο, αλλά πόθο; Δεν έχουν λογική ακολουθία τα λεγόμενα. Το γνωρίζω και εγώ. Διότι αυτά δεν συνέβαιναν σύμφωνα με τη λογική ακολουθία των ανθρωπίνων πραγμάτων, λέγει· αλλά τα όσα γίνονταν ήταν υπεράνω της φύσεως, και αποτελούσαν κατορθώματα της θείας χάριτος. Γι' αυτό τον λόγο, εκείνο που στους άλλους προκαλούσε αγωνία, σε εκείνον παρείχε θάρρος.

Πόσοι σκανδαλίζονταν τότε, όταν συνέβαιναν αυτά; Αλλά όσοι στέκονταν όρθιοι, παρέμεναν όρθιοι και μάλιστα ακόμη πιο σταθερά. Άκου λοιπόν τι λέει ο Παύλος στέλνοντας επιστολή στους Φιλιππησίους: «Θέλω δε να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι αυτά που μου συνέβησαν συνέβαλαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς εν Κυρίω, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο του Θεού». Είδες ανδρεία; Είδες παρρησία; Είδες δύναμη ψυχής; Είδες φιλόσοφο φρόνημα; Έβλεπαν τον δάσκαλο κλεισμένο σε δεσμωτήριο και σε αλυσίδες, να βασανίζεται, να χτυπιέται και να υποφέρει μύρια δεινά, και όχι μόνο δεν σκανδαλίζονταν, ούτε θορυβούνταν, αλλά αντίθετα αποκτούσαν μεγαλύτερη προθυμία και σημείωναν μεγαλύτερη πρόοδο στους αγώνες εξαιτίας των παθημάτων του δασκάλου.

Και όσοι νήφουν, όχι μόνο δεν βλάπτονται καθόλου από αυτό, αλλά και αποκομίζουν ακόμη μεγαλύτερο όφελος. Γι' αυτό και αυτούς, αφού έμαθε ότι στάθηκαν γενναία, τους θαυμάζει· και για άλλους πάλι λέει αυτά, ότι δηλαδή μετά τα δεσμά και τις αλυσίδες του, τολμούσαν ακόμη περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο.

Διότι οι τέτοιοι, λέγει, θα βρεθούν πλήρεις από καρπούς δικαιοσύνης· και μάλιστα δικαιοσύνης, όχι αυτής που βασίζεται στον νόμο· διότι αυτήν την αναιρεί και στα επόμενα· αλλά εκείνης που παρέχεται μέσω του Χριστού, η οποία και αποβαίνει προς δόξαν και έπαινο του Θεού. Διότι ο κατά Θεόν βίος δοξάζει τον Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς. «Θέλω δε να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι όσα μου συνέβησαν συνέβαλαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε τα δεσμά μου να γίνουν φανερά σε όλο το πραιτώριο και σε όλους τους υπολοίπους, και οι περισσότεροι από τους αδελφούς εν Κυρίω, έχοντας λάβει θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν τον λόγο χωρίς φόβο».