Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 1:15

Ερώτηση ΡΟΘ΄. Πώς μπορεί κάποιος χωρίς αγάπη να αποκτήσει τόση πίστη, ώστε να μετακινεί βουνά, ή να δώσει όλα τα υπάρχοντά του στους φτωχούς, ή να παραδώσει το σώμα του για να καεί; Απόκριση. Εάν θυμηθούμε τον Κύριο που είπε: «Διότι τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους», και την απόκρισή του προς εκείνους που είπαν: «Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου και στο όνομά σου δεν εκβάλαμε δαιμόνια, και στο όνομά σου δεν κάναμε πολλά θαύματα;», προς τους οποίους λέει: «Δεν σας γνωρίζω από πού είστε»· όχι διότι είπαν ψέματα, αλλά διότι καταχράστηκαν τη χάρη του Θεού για τα δικά τους θελήματα, πράγμα που είναι ξένο προς την αγάπη για τον Θεό, τότε δεν δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε τα όσα έχουν ειπωθεί. Το να λαμβάνει, μάλιστα, χάρισμα του Θεού ή δωρεά ακόμη και ο ανάξιος δεν είναι καθόλου παράδοξο. Διότι ο Θεός, σε καιρό χρηστότητας και μακροθυμίας, ανατέλλει τον ήλιό του επί πονηρών και αγαθών. Πολλές φορές, εξάλλου, αυτό γίνεται και προς ωφέλεια είτε του ίδιου που υποδέχεται το χάρισμα, εάν τυχόν, νιώθοντας συστολή μπροστά στη χρηστότητα του Θεού, παρακινηθεί να φροντίσει ώστε να γίνει ευάρεστος σε Αυτόν, είτε και προς ωφέλεια άλλων, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Απόστολο: «Μερικοί βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα, μερικοί όμως και από καλή πρόθεση».

Αποκρίθηκε σε αυτόν ο Ιωάννης λέγοντας: «Διδάσκαλε, είδαμε κάποιον να εκβάλλει δαιμόνια στο όνομά σου, ο οποίος δεν μας ακολουθεί, και τον εμποδίσαμε, επειδή δεν ακολουθεί μαζί μας». Ο δε Ιησούς είπε: «Μην τον εμποδίζετε· διότι δεν υπάρχει κανείς που θα επιτελέσει θαύμα στο όνομά μου και θα μπορέσει γρήγορα να με κακολογήσει. Διότι όποιος δεν είναι εναντίον μας, είναι υπέρ μας». Προς Φιλιππησίους: Κάποιοι μεν κηρύττουν τον Χριστό εξαιτίας φθόνου και έριδας, κάποιοι δε από αγαθή πρόθεση. Οι μεν από αγάπη, γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την απολογία του Ευαγγελίου· οι δε κηρύττουν τον Χριστό από ιδιοτέλεια, όχι με αγνά κίνητρα, νομίζοντας ότι θα επιφέρουν θλίψη στα δεσμά μου. Και τι σημαίνει αυτό; Πάντως, με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύσσεται, και για τούτο χαίρομαι, αλλά και θα εξακολουθήσω να χαίρομαι.

Κεφάλαιο ΚΕʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ιδού ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου. Θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του, και θα αναγγείλει κρίση στα έθνη. Δεν θα φιλονικήσει, ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακούσει κανείς τη φωνή του στις πλατείες. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Μερικοί μεν κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα, μερικοί δε και από καλή πρόθεση· οι μεν από αγάπη, γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την υπεράσπιση του Ευαγγελίου· οι δε κηρύττουν τον Χριστό από ιδιοτέλεια, όχι με αγνά ελατήρια, νομίζοντας ότι επιφέρουν θλίψη στα δεσμά μου.

Καθώς είναι φανερό και αναντίρρητο ότι χωρίς αγάπη, ακόμη κι αν εκτελεστούν τα προστάγματα και τα δικαιώματα, και αν τηρηθούν οι εντολές του Κυρίου, και αν ενεργηθούν τα μεγάλα χαρίσματα, όλα αυτά θα λογιστούν ως έργα ανομίας· όχι εξαιτίας της ίδιας της φύσης των χαρισμάτων και των δικαιωμάτων, αλλά εξαιτίας του σκοπού εκείνων που τα χρησιμοποιούν για να ικανοποιήσουν τα δικά τους θελήματα. Αυτό δηλώνει και ο Απόστολος λέγοντας άλλοτε μεν: «Επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι μέσο πλουτισμού·» και άλλοτε: «Μερικοί βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα, μερικοί όμως και από αγαθή πρόθεση· ενώ άλλοι κηρύττουν τον Χριστό από ιδιοτέλεια, όχι αγνά, νομίζοντας ότι θα προσθέσουν θλίψη στα δεσμά μου·» και αλλού: «Διότι δεν είμαστε», λέει, «όπως οι πολλοί, που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού.» Και πάλι αρνητικά αναφέρει: «Διότι ούτε σας μιλήσαμε ποτέ με λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε με πρόφαση την πλεονεξία, ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους· μολονότι μπορούσαμε να γίνουμε βάρος ως απόστολοι του Χριστού.»

Εάν λοιπόν, λέει, άλλοι παίρνουν θάρρος εξαιτίας των δεσμών μου, πολύ περισσότερο εγώ· εάν για άλλους είμαι αιτία θάρρους, πολύ περισσότερο για τον εαυτό μου. Και αναφέρει: «Τους περισσότερους από τους αδελφούς εν Κυρίω». Επειδή ήταν σπουδαίο το να πει ότι οι δεσμοί του τους παρείχαν θάρρος, γι' αυτόν τον λόγο προτρέχοντας είπε: «Εν Κυρίω». Βλέπεις πώς, αν και έχει την ανάγκη να μεγαλορρημονήσει, δεν απομακρύνεται από τη μετριοπάθεια; «Να τολμούν περισσότερο», λέει, «να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Το «περισσότερο» αποδεικνύει ότι είχαν ήδη αρχίσει. «Μερικοί κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και εριστικότητα, ενώ άλλοι από καλή πρόθεση». Τι ακριβώς σημαίνει αυτό, αξίζει να το μάθουμε. Επειδή συνελήφθη ο Παύλος, πολλοί από τους απίστους, θέλοντας να υποκινήσουν τον σφοδρό πόλεμο του βασιλιά, κήρυτταν και οι ίδιοι τον Χριστό, ώστε να γίνει μεγαλύτερη η οργή του βασιλιά, καθώς το κήρυγμα διαδιδόταν, και να ξεσπάσει όλος του ο θυμός στο κεφάλι του Παύλου. Δύο καταστάσεων, λοιπόν, έγιναν αιτία οι δεσμοί. Διότι στους μεν παρείχαν μεγάλο θάρρος, τους δε, οδηγώντας τους στην ελπίδα της δικής μου εξόντωσης, τους παρακίνησαν να κηρύττουν τον Χριστό. «Μερικοί από φθόνο»· δηλαδή, φθονώντας τη δόξα και τη σταθερότητά μου, και επιθυμώντας τον χαμό μου και φιλονικώντας μαζί μου, στην πραγματικότητα συμπράττουν με εμένα· ή το κάνουν ώστε να τιμηθούν και οι ίδιοι, νομίζοντας ότι θα αποσπάσουν κάτι από τη δική μου δόξα.

Μερικοί όμως το κάνουν από καλή προαίρεση· δηλαδή, χωρίς υποκρισία, με κάθε προθυμία. Οι μεν κηρύττουν τον Χριστό από αντιζηλία, όχι με αγνά ελατήρια· δηλαδή, όχι ειλικρινά, ούτε χάριν του ίδιου του έργου, αλλά γιατί; Επειδή νομίζουν ότι προκαλούν θλίψη στα δεσμά μου. Διότι, νομίζοντας ότι έτσι θα με κάνουν να περιπέσω σε μεγαλύτερο κίνδυνο, προσθέτουν θλίψη στη θλίψη. Ω της σκληρότητας! Ω της διαβολικής ενέργειας! Με έβλεπαν δεμένο και ριγμένο στη φυλακή, και παρ' όλα αυτά με φθονούσαν· ήθελαν να αυξήσουν τις συμφορές μου και να με καταστήσουν υπόλογο σε μεγαλύτερη οργή. Και πολύ σωστά είπε το «νομίζοντας»· διότι δεν συνέβαινε αυτό. Εκείνοι δηλαδή νόμιζαν ότι με αυτόν τον τρόπο θα με λυπήσουν, εγώ όμως χαιρόμουν επειδή το κήρυγμα διαδιδόταν. Έτσι, είναι δυνατόν να κάνει κάποιος ένα καλό έργο όχι από αγαθή προαίρεση· και γι' αυτό όχι μόνο δεν υπάρχει μισθός, αλλά αντίθετα υπάρχει τιμωρία. Διότι, επειδή κήρυτταν τον Χριστό επιθυμώντας να περιβάλουν με μεγαλύτερους κινδύνους τον κήρυκα του Χριστού, όχι μόνο δεν θα λάβουν μισθό, αλλά θα είναι υπόλογοι και για τιμωρία και για κόλαση. Οι άλλοι όμως το κάνουν από αγάπη, γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την απολογία του Ευαγγελίου. Τι σημαίνει, «ότι έχω ταχθεί για την απολογία του Ευαγγελίου»; Δηλαδή, ότι μειώνουν τις ευθύνες μου απέναντι στον Θεό και με συντρέχουν στο έργο της απολογίας.

Να σου αναφέρω και από άλλη περίπτωση τη θαυμαστή και παράδοξη δύναμη του κηρύγματος, και να σου δείξω πώς ο λόγος εξυψώνεται και αυξάνεται ακόμη και μέσω εκείνων που τον πολεμούν; Κάποτε ορισμένοι, πολεμώντας αυτόν τον Παύλο, κήρυτταν αυτή τη διδασκαλία στη Ρώμη. Διότι, θέλοντας να παροξύνουν τον Νέρωνα που πολεμούσε τον Παύλο, αναλαμβάνουν και οι ίδιοι να κηρύττουν, ώστε, καθώς θα εξαπλωνόταν περισσότερο ο λόγος και θα πλήθαιναν οι μαθητές, να γίνει πιο φλογερός ο θυμός του τυράννου και να αγριέψει το θηρίο. Και αυτό το ανέφερε ο ίδιος ο Παύλος γράφοντας στους Φιλιππησίους: «Θέλω να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι τα όσα μου συνέβησαν οδήγησαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, αντλώντας θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν τον λόγο άφοβα. Ορισμένοι βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και αντιδικία, κάποιοι άλλοι όμως και από καλή πρόθεση. Οι μεν από εριστικότητα, όχι με αγνά κίνητρα, νομίζοντας ότι θα προκαλέσουν θλίψη στα δεσμά μου· οι δε από αγάπη, γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την υπεράσπιση του Ευαγγελίου. Τι σημασία έχει λοιπόν; Παρά μόνο ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύττεται». Είδες πώς πολλοί κήρυτταν από εριστικότητα;

θ΄. Τότε, λοιπόν, όταν τα πράγματα βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, μερικοί από τους εχθρούς του Παύλου, επειδή ήθελαν να αναζωπυρώσουν τον πόλεμο ώστε να γίνει πιο σκληρός και να μεγαλώσουν την έχθρα του τυράννου απέναντί του, προσποιούνταν ότι κήρυτταν και οι ίδιοι, και μάλιστα κήρυτταν την ορθή και υγιή πίστη με σκοπό να διαδοθεί περισσότερο το δόγμα· αυτό όμως το έκαναν, όχι επειδή ήθελαν να σπείρουν την πίστη, αλλά για να μάθει ο Νέρων ότι το κήρυγμα αυξάνεται και το δόγμα διαδίδεται, ώστε να οδηγήσει ταχύτερα τον Παύλο στον θάνατο. Υπήρχαν, λοιπόν, δύο διδασκαλεία: των μαθητών του Παύλου και των εχθρών του Παύλου· οι μεν κήρυτταν με ειλικρίνεια, οι δε από φιλονικία και από την έχθρα τους προς τον Παύλο. Και κάνοντας αυτά φανερά έλεγε: «Μερικοί κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα», υπονοώντας εκείνους τους εχθρούς· «μερικοί όμως και από καλή πρόθεση», λέγοντας αυτό για τους δικούς του μαθητές. Είπε πάλι για εκείνους: «Οι μεν από εριστικότητα», δηλαδή οι εχθροί· όχι με αγνά ελατήρια, ούτε με υγιή σκοπό, αλλά «νομίζοντας ότι θα προκαλέσουν θλίψη στα δεσμά μου»· «οι δε από αγάπη»· πάλι αυτό το λέει για τους δικούς του αδελφούς· «γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την απολογία του Ευαγγελίου». «Τι σημασία έχει λοιπόν; Πάντως, με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός καταγγέλλεται». Επομένως, μάταια και άσκοπα χρησιμοποιείται αυτός ο λόγος στην περίπτωση των αιρέσεων.

Τους γράφει την επιστολή από τη Ρώμη, καθώς βρίσκονταν σε μεγάλη αθυμία εξαιτίας των δεσμών του. Για τα δεσμά αυτά τόσο πολύ τους αποτρέπει από το να λυπούνται, ώστε να αισθάνονται ακόμη και μεγάλη χαρά, διδάσκοντάς τους γι' αυτά ότι μέσω αυτών το κήρυγμα αυξάνεται και η πλάνη εξορίζεται. «Μερικοί μεν κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα, μερικοί δε από αγαθή προαίρεση». Οι εχθροί του κηρύγματος, όταν ο Απόστολος δέθηκε με δεσμά επειδή κήρυττε τον Ιησού, θέλοντας να εξοργίσουν περισσότερο τον Νέρωνα, κήρυτταν και οι ίδιοι τον Ιησού, και έτσι τους συνέβαινε το αντίθετο από αυτό που ήθελαν να κάνουν. Διότι, ενώ επιθυμούσαν να καταλύσουν το κήρυγμα, μάλλον το αύξαναν, έστω και αν δεν κήρυτταν με αγνά ελατήρια, δηλαδή από καρδιάς, και επιδίωκαν ακριβώς αυτό: όχι το να μάθουν οι άνθρωποι την αλήθεια, αλλά το να προκαλέσουν θλίψη στον Απόστολο. «Οι μεν καταγγέλλουν τον Χριστό από εγωιστική αντιδικία, όχι με αγνά ελατήρια, νομίζοντας ότι θα προσθέσουν θλίψη στα δεσμά μου· οι δε από αγάπη, γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την υπεράσπιση του Ευαγγελίου. Τι σημασία έχει λοιπόν; Με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός καταγγέλλεται». Όσοι κηρύττουν με αγνά ελατήρια, λέει, το κάνουν αυτό παίρνοντας θάρρος από τη δική μου απολογία. Διότι γνώριζαν ότι η απολογία που θα έκανε ο Απόστολος θα ήταν κοινή και για εκείνους. «Χαίρω· γι' αυτό χαίρω, αλλά και θα χαρώ».