Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 1:18

Δες δε πώς γράφει και στους Γαλάτες, λέγοντας: «Για να έλθει η ευλογία του Αβραάμ εν Χριστώ Ιησού, ώστε να λάβουμε την επαγγελία του Πνεύματος δια της πίστεως»· και πάλι: «Επειδή δε είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατήρ. Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός. Και αν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού». Στους δε Εφεσίους έλεγε τα εξής: «Και μην λυπείτε το Πνεύμα το άγιο του Θεού, με το οποίο σφραγισθήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως»· και πάλι: «Φροντίζοντας να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης». Προς δε τους Φιλιππησίους έγραφε με παρρησία: «Τι σημασία έχει λοιπόν; Πλην του ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύττεται, και σε αυτό χαίρομαι, αλλά και θα χαρώ. Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα μου αποβεί σε σωτηρία, δια της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την έντονη προσδοκία και την ελπίδα μου, ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ»· και πάλι: «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε με το Πνεύμα του Θεού και καυχόμαστε εν Χριστώ Ιησού».

Πρόσεξε δε πώς γράφει και στους Γαλάτες λέγοντας: «Για να έλθει η ευλογία του Αβραάμ εν Χριστώ Ιησού, ώστε να λάβουμε την επαγγελία του Πνεύματος δια της πίστεως»· και πάλι: «Επειδή δε είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει· Αββά, ο Πατήρ. Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός. Και εάν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού». Στους δε Εφεσίους έλεγε τα εξής: «Και μη λυπείτε το άγιο Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως»· και πάλι: «Να φροντίζετε να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος δια του συνδέσμου της ειρήνης». Προς δε τους Φιλιππησίους έγραφε με παρρησία: «Τι σημασία έχει; Αρκεί ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, κηρύττεται ο Χριστός, και για αυτό χαίρομαι, αλλά και θα χαρώ. Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου, δια της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη θερμή προσδοκία και την ελπίδα μου, ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ»· και πάλι: «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε με το Πνεύμα του Θεού και καυχόμαστε εν Χριστώ Ιησού».

Σε αυτά προσθέτει μετά από λίγο: Πλην όμως, με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύσσεται, και για αυτό χαίρομαι.

Αποκρίθηκε σε αυτόν ο Ιωάννης λέγοντας: «Διδάσκαλε, είδαμε κάποιον να εκβάλλει δαιμόνια στο όνομά σου, ο οποίος δεν μας ακολουθεί, και τον εμποδίσαμε, επειδή δεν ακολουθεί μαζί μας». Ο δε Ιησούς είπε: «Μην τον εμποδίζετε· διότι δεν υπάρχει κανείς που θα επιτελέσει θαύμα στο όνομά μου και θα μπορέσει γρήγορα να με κακολογήσει. Διότι όποιος δεν είναι εναντίον μας, είναι υπέρ μας». Προς Φιλιππησίους: Κάποιοι μεν κηρύττουν τον Χριστό εξαιτίας φθόνου και έριδας, κάποιοι δε από αγαθή πρόθεση. Οι μεν από αγάπη, γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την απολογία του Ευαγγελίου· οι δε κηρύττουν τον Χριστό από ιδιοτέλεια, όχι με αγνά κίνητρα, νομίζοντας ότι θα επιφέρουν θλίψη στα δεσμά μου. Και τι σημαίνει αυτό; Πάντως, με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύσσεται, και για τούτο χαίρομαι, αλλά και θα εξακολουθήσω να χαίρομαι.

Και αυτά, βέβαια, θα μπορούσε κανείς δικαιολογημένα να τα συγκαταλέξει στα κατορθώματα του βασιλιά, όπως άλλωστε και όσα διατάχθηκαν από αυτόν ξεχωριστά για κάθε έθνος. Όπως, για παράδειγμα, στην Ηλιούπολη της Φοινίκης, όπου παλαιότερα όσοι τιμούσαν την ακόλαστη ηδονή στο όνομα της Αφροδίτης, επέτρεπαν στις συζύγους και τις θυγατέρες τους να πορνεύονται ανεξέλεγκτα. Τώρα όμως έφτασε από τον βασιλιά ένας νέος και σώφρων νόμος, ο οποίος απαγόρευε να τολμούν να πράττουν οτιδήποτε από τα παλαιά τους έθιμα· και σε αυτούς επίσης παρέθεσε γραπτές διδαχές, καθώς είχε αναδειχθεί από τον Θεό γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό, για να εκπαιδεύσει δηλαδή όλους τους ανθρώπους με τους νόμους της σωφροσύνης. Γι' αυτό δεν θεώρησε ανάξιο να απευθυνθεί και σε αυτούς με δική του επιστολή, και τους προέτρεπε να σπεύσουν προς τη γνώση του Υπερτάτου. Και σε αυτή την περίπτωση, συνόδευσε τα λόγια με ανάλογα έργα, θεμελιώνοντας και ανάμεσά τους έναν τεράστιο ευκτήριο οίκο εκκλησίας, έτσι ώστε αυτό που σε κανέναν αιώνα δεν είχε ποτέ ακουστεί, τώρα για πρώτη φορά να γίνει πράξη, και η πόλη των δεισιδαιμόνων να αξιωθεί να αποκτήσει πρεσβυτέρους και διακόνους της εκκλησίας του Θεού, και να προεδρεύει σε αυτούς ένας επίσκοπος αφιερωμένος στον Θεό των όλων. Προνοώντας δε και εδώ ο βασιλιάς, ώστε να προσέλθουν όσο το δυνατόν περισσότεροι στον Λόγο, παρείχε άφθονα τα αναγκαία για την ανακούφιση των πενήτων, και με αυτόν τον τρόπο τους προέτρεπε να σπεύσουν προς τη σωτήρια διδασκαλία, σχεδόν σαν να επαναλάμβανε και ο ίδιος τα λόγια εκείνου που είπε: «είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ας κηρύττεται ο Χριστός».

Αυτό που λέει είναι το εξής: Έλαβα την εντολή να κηρύξω· πρόκειται να δώσω λόγο και να απολογηθώ για το έργο που μου ανατέθηκε. Προκειμένου λοιπόν να μου γίνει εύκολη η απολογία, με βοηθούν. Διότι, εάν βρεθούν πολλοί οι οποίοι κατηχήθηκαν και πίστεψαν, η απολογία θα μου είναι εύκολη. Τι λοιπόν; Πάντως με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύσσεται.

Παρατήρησε το φιλόσοφο φρόνημα του ανδρός· δεν τους κατηγόρησε με σφοδρότητα, αλλά ανέφερε αυτό που συνέβαινε. Διότι, τι διαφορά έχει για εμένα, λέει, είτε έτσι είτε αλλιώς; Παρά μόνο ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε αληθινά, ο Χριστός κηρύσσεται. Δεν είπε «ας κηρύσσεται», θεσπίζοντας κάποιον κανόνα, αλλά πρώτον μεν ανήγγειλε αυτό που συνέβαινε, δεύτερον δε, ακόμη και αν το έλεγε νομοθετώντας, ούτε και έτσι θα εισήγαγε τις αιρέσεις.

ΟΜΙΛΙΑ Γ΄. Και σε αυτό χαίρομαι, αλλά και θα χαίρομαι. Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου διαμέσου της δικής σας δέησης και της επιχορήγησης του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την έντονη προσδοκία και την ελπίδα μου ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ, αλλά με κάθε παρρησία, όπως πάντοτε, έτσι και τώρα θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα μου, είτε μέσω της ζωής είτε μέσω του θανάτου.

Όχι μόνο δεν λυπάμαι για αυτά ούτε καταπτοούμαι, αλλά και χαίρομαι και θα χαίρομαι· όχι προσωρινά, λέει, αλλά πάντοτε θα χαίρομαι για αυτά. Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς τη μέλλουσα σωτηρία μου. Πώς, άλλωστε, δεν θα αποβεί, όταν ακόμη και η εχθρότητα και ο φθόνος εναντίον μου ωφελούν το κήρυγμα; «Διά της δικής σας δεήσεως», λέει, «και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την ένθερμη προσδοκία και την ελπίδα μου». Δες την ταπεινοφροσύνη αυτού του μακάριου ανδρός· ενώ αγωνιζόταν σε άθλους, είχε επιτύχει αναρίθμητα κατορθώματα και βρισκόταν πλέον δίπλα στον ίδιο τον στέφανο —διότι ήταν ο Παύλος, τι περισσότερο θα μπορούσε να πει κανείς;— γράφει στους Φιλιππησίους ότι «διά της δικής σας δεήσεως μπορώ να σωθώ», αυτός που είχε κερδίσει τη σωτηρία από αναρίθμητα κατορθώματα. «Και της επιχορηγίας», λέει, «του Πνεύματος του Ιησού Χριστού». Τι σημαίνει «επιχορηγία»;

Βλέπεις ότι πρόκειται μόνο για όνομα ηδονής; Τα δικά μας όμως δεν είναι τέτοια, αλλά είναι πραγματικά ευχάριστα, καθώς δεν συνοδεύουν την ηδονή με φλόγα, αλλά αφήνουν την ψυχή ελεύθερη, την ευφραίνουν και τη γαληνεύουν. Τέτοια ήταν η ηδονή του Παύλου, όταν έλεγε: «Σε αυτό χαίρω, αλλά και θα χαίρομαι»· και, «Χαίρετε πάντοτε εν Κυρίω».

Πες μου, λοιπόν, εάν κάποιος ιατρός, έχοντας ένα παιδί που κινδυνεύει να τυφλωθεί, αδυνατεί ο ίδιος να το θεραπεύσει, βρει όμως κάποιον άλλον που έχει τη δύναμη να το πράξει αυτό, άραγε θα τον έδιωχνε; Σε καμία περίπτωση· απεναντίας, σχεδόν θα του έλεγε: «Είτε μέσω εσού είτε μέσω εμού, ας προκύψει η ωφέλεια». Για ποιον λόγο; Διότι δεν αποβλέπει στο δικό του συμφέρον, αλλά στο συμφέρον του παιδιού. Έτσι κι εμείς, εάν αποβλέπαμε στο έργο του Χριστού, θα λέγαμε: «Είτε μέσω ημών είτε μέσω κάποιου άλλου, ας γίνεται το ωφέλιμο. Είτε με αλήθεια είτε με πρόφαση», λέει, «ο Χριστός καταγγέλλεται».

Να σου αναφέρω και από άλλη περίπτωση τη θαυμαστή και παράδοξη δύναμη του κηρύγματος, και να σου δείξω πώς ο λόγος εξυψώνεται και αυξάνεται ακόμη και μέσω εκείνων που τον πολεμούν; Κάποτε ορισμένοι, πολεμώντας αυτόν τον Παύλο, κήρυτταν αυτή τη διδασκαλία στη Ρώμη. Διότι, θέλοντας να παροξύνουν τον Νέρωνα που πολεμούσε τον Παύλο, αναλαμβάνουν και οι ίδιοι να κηρύττουν, ώστε, καθώς θα εξαπλωνόταν περισσότερο ο λόγος και θα πλήθαιναν οι μαθητές, να γίνει πιο φλογερός ο θυμός του τυράννου και να αγριέψει το θηρίο. Και αυτό το ανέφερε ο ίδιος ο Παύλος γράφοντας στους Φιλιππησίους: «Θέλω να γνωρίζετε, αδελφοί, ότι τα όσα μου συνέβησαν οδήγησαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου, ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, αντλώντας θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν τον λόγο άφοβα. Ορισμένοι βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και αντιδικία, κάποιοι άλλοι όμως και από καλή πρόθεση. Οι μεν από εριστικότητα, όχι με αγνά κίνητρα, νομίζοντας ότι θα προκαλέσουν θλίψη στα δεσμά μου· οι δε από αγάπη, γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την υπεράσπιση του Ευαγγελίου. Τι σημασία έχει λοιπόν; Παρά μόνο ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύττεται». Είδες πώς πολλοί κήρυτταν από εριστικότητα;

Προς εκείνους που δεν χρησιμοποιούν σωστά το αποστολικό ρητό που λέει: «Είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύσσεται» και περί ταπεινοφροσύνης. αʹ. Έχοντας μνημονεύσει προηγουμένως τον Φαρισαίο και τον τελώνη, και αφού ζέψαμε στον λόγο μας δύο άρματα από αρετή και κακία, δείξαμε στο καθένα από αυτά πόσο μεγάλο είναι το κέρδος της ταπεινοφροσύνης και πόσο μεγάλη η βλάβη της αλαζονείας. Διότι η αλαζονεία, αν και συνδυάστηκε με δικαιοσύνη, νηστείες και δέκατα, υστέρησε· ενώ η ταπεινοφροσύνη, αν και ζεύχθηκε με την αμαρτία, προσπέρασε το άρμα του Φαρισαίου, μολονότι είχε φαύλο ηνίοχο.

Γ΄. Αλλά τα σχετικά με την ταπεινοφροσύνη έχουν ειπωθεί επαρκώς, όχι βέβαια ανάλογα με την αξία αυτού του κατορθώματος· διότι κανείς δεν θα μπορέσει να την υμνήσει σύμφωνα με την αξία της· αλλά σύμφωνα με τη σύνεση της αγάπης σας. Διότι γνωρίζω καλά ότι, ακόμη και από τα λίγα που ειπώθηκαν, θα την επιδιώξετε με πολλή προθυμία. Επειδή όμως είναι ανάγκη να κάνουμε φανερή και ξεκάθαρη την αποστολική ρήση που αναγνώστηκε σήμερα, η οποία σε πολλούς φαίνεται να παρέχει πρόφαση ραθυμίας, ώστε να μην αντλούν ορισμένοι από αυτήν κάποια αβάσιμη δικαιολογία και να αμελούν τη δική τους σωτηρία, εμπρός, ας στρέψουμε σε αυτήν τον λόγο μας. Ποια είναι λοιπόν αυτή η ρήση; «Είτε με πρόφαση», λέει, «είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύττεται». Αυτό το χωρίο πολλοί το περιφέρουν απλώς και στην τύχη, χωρίς να διαβάζουν ούτε τα προηγούμενα ούτε τα επόμενα· αλλά, αποκόπτοντάς το από την αλληλουχία των υπόλοιπων μερών προς όλεθρο της δικής τους ψυχής, το προβάλλουν στους πιο αμελείς. Διότι, επιχειρώντας να τους απομακρύνουν από την υγιή πίστη, και βλέποντάς τους έπειτα να φοβούνται και να τρέμουν, επειδή δεν είναι ακίνδυνο να το κάνουν αυτό, και θέλοντας να διαλύσουν τον φόβο τους, παραθέτουν αυτήν την αποστολική ρήση, λέγοντας: Ο Παύλος το επέτρεψε αυτό, λέγοντας: «Είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός ας κηρύττεται».

θ΄. Τότε, λοιπόν, όταν τα πράγματα βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, μερικοί από τους εχθρούς του Παύλου, επειδή ήθελαν να αναζωπυρώσουν τον πόλεμο ώστε να γίνει πιο σκληρός και να μεγαλώσουν την έχθρα του τυράννου απέναντί του, προσποιούνταν ότι κήρυτταν και οι ίδιοι, και μάλιστα κήρυτταν την ορθή και υγιή πίστη με σκοπό να διαδοθεί περισσότερο το δόγμα· αυτό όμως το έκαναν, όχι επειδή ήθελαν να σπείρουν την πίστη, αλλά για να μάθει ο Νέρων ότι το κήρυγμα αυξάνεται και το δόγμα διαδίδεται, ώστε να οδηγήσει ταχύτερα τον Παύλο στον θάνατο. Υπήρχαν, λοιπόν, δύο διδασκαλεία: των μαθητών του Παύλου και των εχθρών του Παύλου· οι μεν κήρυτταν με ειλικρίνεια, οι δε από φιλονικία και από την έχθρα τους προς τον Παύλο. Και κάνοντας αυτά φανερά έλεγε: «Μερικοί κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα», υπονοώντας εκείνους τους εχθρούς· «μερικοί όμως και από καλή πρόθεση», λέγοντας αυτό για τους δικούς του μαθητές. Είπε πάλι για εκείνους: «Οι μεν από εριστικότητα», δηλαδή οι εχθροί· όχι με αγνά ελατήρια, ούτε με υγιή σκοπό, αλλά «νομίζοντας ότι θα προκαλέσουν θλίψη στα δεσμά μου»· «οι δε από αγάπη»· πάλι αυτό το λέει για τους δικούς του αδελφούς· «γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την απολογία του Ευαγγελίου». «Τι σημασία έχει λοιπόν; Πάντως, με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός καταγγέλλεται». Επομένως, μάταια και άσκοπα χρησιμοποιείται αυτός ο λόγος στην περίπτωση των αιρέσεων.

ι΄. Δεν λέει, λοιπόν, αυτό, ότι δηλαδή εισήγαγαν αιρέσεις, αλλά ότι δεν κήρυτταν αυτό που κήρυτταν με ορθή πρόθεση ούτε από ευσέβεια. Διότι δεν το έκαναν αυτό για να διαδώσουν το Ευαγγέλιο, αλλά για να το πολεμήσουν και να υποβάλουν τον ίδιο σε μεγαλύτερο κίνδυνο· γι' αυτό τους κατηγορεί. Και πρόσεξε πώς το διατύπωσε με ακρίβεια: «Νομίζοντας», λέει, «ότι θα επιφέρουν θλίψη στα δεσμά μου». Δεν είπε «επιφέροντας», αλλά «νομίζοντας ότι θα επιφέρουν», δηλαδή πιστεύοντας· δείχνοντας ότι, ακόμη κι αν εκείνοι το νομίζουν αυτό, ο ίδιος δεν αισθάνεται έτσι, αλλά απεναντίας χαίρεται για την πρόοδο του κηρύγματος. Πρόσθεσε, λοιπόν, λέγοντας: «Αλλά και για αυτό χαίρομαι και θα χαρώ». Αν, όμως, τα δόγματά τους περιείχαν πλάνη και εκείνοι εισήγαγαν αιρέσεις, ο Παύλος δεν θα μπορούσε να χαίρεται. Επειδή, όμως, το δόγμα είναι υγιές και ανόθευτο, γι' αυτό λέει: «Χαίρομαι και θα χαρώ». Διότι τι σημασία έχει αν εκείνοι καταστρέφουν τον εαυτό τους, κάνοντάς το αυτό από έχθρα; Πάντως, έστω και ακούσια, προάγουν το δικό μου έργο.

Τους γράφει την επιστολή από τη Ρώμη, καθώς βρίσκονταν σε μεγάλη αθυμία εξαιτίας των δεσμών του. Για τα δεσμά αυτά τόσο πολύ τους αποτρέπει από το να λυπούνται, ώστε να αισθάνονται ακόμη και μεγάλη χαρά, διδάσκοντάς τους γι' αυτά ότι μέσω αυτών το κήρυγμα αυξάνεται και η πλάνη εξορίζεται. «Μερικοί μεν κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα, μερικοί δε από αγαθή προαίρεση». Οι εχθροί του κηρύγματος, όταν ο Απόστολος δέθηκε με δεσμά επειδή κήρυττε τον Ιησού, θέλοντας να εξοργίσουν περισσότερο τον Νέρωνα, κήρυτταν και οι ίδιοι τον Ιησού, και έτσι τους συνέβαινε το αντίθετο από αυτό που ήθελαν να κάνουν. Διότι, ενώ επιθυμούσαν να καταλύσουν το κήρυγμα, μάλλον το αύξαναν, έστω και αν δεν κήρυτταν με αγνά ελατήρια, δηλαδή από καρδιάς, και επιδίωκαν ακριβώς αυτό: όχι το να μάθουν οι άνθρωποι την αλήθεια, αλλά το να προκαλέσουν θλίψη στον Απόστολο. «Οι μεν καταγγέλλουν τον Χριστό από εγωιστική αντιδικία, όχι με αγνά ελατήρια, νομίζοντας ότι θα προσθέσουν θλίψη στα δεσμά μου· οι δε από αγάπη, γνωρίζοντας ότι έχω ταχθεί για την υπεράσπιση του Ευαγγελίου. Τι σημασία έχει λοιπόν; Με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός καταγγέλλεται». Όσοι κηρύττουν με αγνά ελατήρια, λέει, το κάνουν αυτό παίρνοντας θάρρος από τη δική μου απολογία. Διότι γνώριζαν ότι η απολογία που θα έκανε ο Απόστολος θα ήταν κοινή και για εκείνους. «Χαίρω· γι' αυτό χαίρω, αλλά και θα χαρώ».

Και στην προς Φιλιππησίους επιστολή: «σε αυτό χαίρομαι, αλλά και θα χαίρομαι· διότι γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου μέσω της δικής σας δέησης και της επιχορήγησης του Πνεύματος του Ιησού Χριστού».