Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 1:20

Δες δε πώς γράφει και στους Γαλάτες, λέγοντας: «Για να έλθει η ευλογία του Αβραάμ εν Χριστώ Ιησού, ώστε να λάβουμε την επαγγελία του Πνεύματος δια της πίστεως»· και πάλι: «Επειδή δε είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατήρ. Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός. Και αν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού». Στους δε Εφεσίους έλεγε τα εξής: «Και μην λυπείτε το Πνεύμα το άγιο του Θεού, με το οποίο σφραγισθήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως»· και πάλι: «Φροντίζοντας να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης». Προς δε τους Φιλιππησίους έγραφε με παρρησία: «Τι σημασία έχει λοιπόν; Πλην του ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύττεται, και σε αυτό χαίρομαι, αλλά και θα χαρώ. Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα μου αποβεί σε σωτηρία, δια της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την έντονη προσδοκία και την ελπίδα μου, ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ»· και πάλι: «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε με το Πνεύμα του Θεού και καυχόμαστε εν Χριστώ Ιησού».

Πρόσεξε δε πώς γράφει και στους Γαλάτες λέγοντας: «Για να έλθει η ευλογία του Αβραάμ εν Χριστώ Ιησού, ώστε να λάβουμε την επαγγελία του Πνεύματος δια της πίστεως»· και πάλι: «Επειδή δε είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει· Αββά, ο Πατήρ. Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός. Και εάν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού». Στους δε Εφεσίους έλεγε τα εξής: «Και μη λυπείτε το άγιο Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως»· και πάλι: «Να φροντίζετε να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος δια του συνδέσμου της ειρήνης». Προς δε τους Φιλιππησίους έγραφε με παρρησία: «Τι σημασία έχει; Αρκεί ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, κηρύττεται ο Χριστός, και για αυτό χαίρομαι, αλλά και θα χαρώ. Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου, δια της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη θερμή προσδοκία και την ελπίδα μου, ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ»· και πάλι: «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε με το Πνεύμα του Θεού και καυχόμαστε εν Χριστώ Ιησού».

ΟΜΙΛΙΑ Γ΄. Και σε αυτό χαίρομαι, αλλά και θα χαίρομαι. Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου διαμέσου της δικής σας δέησης και της επιχορήγησης του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την έντονη προσδοκία και την ελπίδα μου ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ, αλλά με κάθε παρρησία, όπως πάντοτε, έτσι και τώρα θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα μου, είτε μέσω της ζωής είτε μέσω του θανάτου.

Όχι μόνο δεν λυπάμαι για αυτά ούτε καταπτοούμαι, αλλά και χαίρομαι και θα χαίρομαι· όχι προσωρινά, λέει, αλλά πάντοτε θα χαίρομαι για αυτά. Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς τη μέλλουσα σωτηρία μου. Πώς, άλλωστε, δεν θα αποβεί, όταν ακόμη και η εχθρότητα και ο φθόνος εναντίον μου ωφελούν το κήρυγμα; «Διά της δικής σας δεήσεως», λέει, «και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την ένθερμη προσδοκία και την ελπίδα μου». Δες την ταπεινοφροσύνη αυτού του μακάριου ανδρός· ενώ αγωνιζόταν σε άθλους, είχε επιτύχει αναρίθμητα κατορθώματα και βρισκόταν πλέον δίπλα στον ίδιο τον στέφανο —διότι ήταν ο Παύλος, τι περισσότερο θα μπορούσε να πει κανείς;— γράφει στους Φιλιππησίους ότι «διά της δικής σας δεήσεως μπορώ να σωθώ», αυτός που είχε κερδίσει τη σωτηρία από αναρίθμητα κατορθώματα. «Και της επιχορηγίας», λέει, «του Πνεύματος του Ιησού Χριστού». Τι σημαίνει «επιχορηγία»;

Διότι περί αυτού λέει: «Κατά την πρώτη μου απολογία κανείς δεν μου συμπαραστάθηκε· ας μην τους καταλογισθεί· αλλά ο Κύριος μου συμπαραστάθηκε και με ενδυνάμωσε». Αυτό ακριβώς, λοιπόν, προφητεύει ήδη και τώρα με τα λόγια: «Δια της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού», λέγοντας: «σύμφωνα με τη σταθερή προσδοκία και την ελπίδα μου». Διότι έτσι, λέει, ελπίζω. Διότι, για να μην επαφιέμεθα πάλι εμείς εξ ολοκλήρου στις προσευχές των άλλων, χωρίς εμείς οι ίδιοι να εισφέρουμε τίποτα, δες πώς προτάσσει τη δική του συμβολή, την ελπίδα, η οποία είναι η αιτία όλων των αγαθών, ακριβώς όπως λέει ο προφήτης: «Ας έλθει, Κύριε, το έλεός σου επάνω μας, καθώς ελπίσαμε σε εσένα»· όπως επίσης και αλλού λέει: «Ατενίστε στις αρχαίες γενεές και δείτε· ποιος έλπισε στον Κύριο και καταισχύνθηκε;». Και πάλι αυτός ο μακάριος λέει: «Η δε ελπίδα δεν καταισχύνει».

Σύμφωνα με την έντονη προσδοκία, λέγει, και την ελπίδα μου, ότι σε τίποτα δεν θα καταισχυνθώ. Αυτή είναι η ελπίδα του Παύλου, το να ελπίζει δηλαδή ότι πουθενά δεν θα καταισχυνθεί. Βλέπεις πόσο σπουδαίο είναι να ελπίζει κανείς στον Θεό; Οτιδήποτε κι αν συμβεί, λέγει, δεν θα καταισχυνθώ· δηλαδή, δεν θα υπερισχύσουν αυτοί. Αλλά με κάθε παρρησία, όπως πάντοτε, έτσι και τώρα θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα μου. Προσδοκούσαν εκείνοι, μέσω αυτής της παγίδας, τάχα να καταβάλουν τον Παύλο και να σβήσει το κήρυγμα, νομίζοντας ότι ο δόλος τους έχει ισχύ. Αυτό λοιπόν λέγει, ότι δεν θα γίνει αυτό, δεν θα πεθάνω τώρα· αλλά, όπως πάντοτε, έτσι και τώρα θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα μου. Πώς;

Πολλές φορές περιέπεσα σε κινδύνους, στους οποίους όλοι απελπίστηκαν για εμάς, ή μάλλον και εμείς οι ίδιοι για τους εαυτούς μας. Διότι είχαμε λάβει μέσα μας την καταδίκη του θανάτου· αλλά από όλα μας λύτρωσε ο Κύριος. Έτσι και τώρα θα μεγαλυνθεί στο σώμα μου. Για να μη νομίσει όμως κάποιος και πει: Αν εσύ πεθάνεις, δεν θα μεγαλυνθεί;

βʹ. Αυτά δε τα λέει, όχι επειδή πρόκειται να πεθάνει, αλλά για όταν πεθάνει, ώστε να μην πάθουν τίποτε το ανθρώπινο. Διότι, το ότι δεν τα έλεγε αυτά επειδή επρόκειτο να πεθάνει —πράγμα που τους λυπούσε περισσότερο από όλα— δες πώς το παρηγορεί, σχεδόν λέγοντας: «Αυτά τα λέω», λέει, «όχι ως κάποιος που πρόκειται να πεθάνει». Γι' αυτόν τον λόγο πρόσθεσε προχωρώντας: «Και έχοντας αυτή την πεποίθηση, γνωρίζω ότι θα μείνω και θα παραμείνω μαζί με όλους σας». Το δε «σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ», σημαίνει το εξής: Δεν μου φέρνει ντροπή το να πεθάνω, αλλά αποτελεί μάλιστα και μεγάλο κέρδος. Γιατί; Διότι δεν είμαι αθάνατος, αλλά θα γίνω πιο λαμπρός από ό,τι και αν ήμουν αθάνατος· διότι δεν είναι το ίδιο να περιφρονεί τον θάνατο κάποιος που είναι αθάνατος, με κάποιον που είναι θνητός. Επομένως, ούτε αυτό είναι ντροπή, το να πεθάνω τώρα· όμως δεν θα πεθάνω. «Σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ», λέει, «ούτε στη ζωή, ούτε στον θάνατο»· διότι και τα δύο θα τα υπομείνω γενναία, είτε το να ζήσω, είτε το να πεθάνω.

Είτε διά της ζωής είτε διά του θανάτου. Δεν το λέει αυτό από άγνοια· διότι γνωρίζει μεν ότι δεν πρόκειται να πεθάνει τότε, αλλά αργότερα· ωστόσο, προετοιμάζει ήδη την ψυχή τους. Διότι «για εμένα», λέει, «το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω είναι κέρδος». Διότι και αφού πεθάνω, λέει, δεν θα είμαι νεκρός, εφόσον έχω τη ζωή μέσα μου. Τότε θα με είχαν θανατώσει πραγματικά, εάν είχαν κατορθώσει διά του φόβου να εκβάλουν την πίστη από την ψυχή μου· όσο όμως ο Χριστός είναι μαζί μου, ακόμη και αν επέλθει ο θάνατος, εγώ ζω. Και σε αυτήν την παρούσα ζωή, το να ζω δεν συνίσταται σε αυτό, αλλά στον Χριστό.

«Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου μέσω της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την έντονη προσδοκία και ελπίδα μου.» Τόσο πολύ απέχω, λέει, από το να θλίβομαι για τα δεσμά μου και για τη μέλλουσα απολογία μου, όχι μόνο για όσα εγώ κηρύττω, αλλά και για όσα εκείνοι, ώστε θεωρώ το γεγονός και ως χαρά. Διότι θα αποβεί σε εμάς προς σωτηρία· και αμέσως εισάγει τη μετριοφροσύνη, λέγοντας ότι αυτή η σωτηρία πραγματοποιείται σε αυτόν μέσω της δικής τους δεήσεως και της χορηγίας του Πνεύματος. «Επειδή σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ, αλλά με κάθε παρρησία, όπως πάντοτε έτσι και τώρα, θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα μου.» Δηλαδή, δεν πρόκειται να προδώσω το κήρυγμα ούτε από φόβο για τα δεσμά, ούτε για την απολογία, ούτε για τον ίδιο τον θάνατο. «Είτε διά της ζωής είτε διά του θανάτου.» Αν ζήσω, λέει, θα πλεονάσω στο κήρυγμα, και αν πεθάνω, πάλι δοξάζεται ο Χριστός, διότι το κήρυγμά Του απέκτησε τέτοιους υπηρέτες, οι οποίοι περιφρόνησαν ακόμη και αυτόν τον ίδιο τον θάνατο. «Διότι για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός.» Πρόσεξε με πόσα επιχειρήματα τους απομακρύνει από τη λύπη: πρώτον, με το να μην ντρέπεται· δεύτερον, με το να μεγαλύνεται ο Χριστός· τρίτον, με το να επιλέγει να ζει μόνο για τον Χριστό, ώστε να εκπληρώσει τη διακονία Του. «Και το να πεθάνω είναι κέρδος.» Μη θλίβεστε, λέει, για τα δεσμά μου. Διότι και το ίδιο το να πεθάνω για τον Χριστό αποτελεί μέγιστο κέρδος. «Αν όμως το να ζω εν σαρκί, αυτό σημαίνει για εμένα καρπό του έργου μου.

Φιλ 1,17 〈Ή τι γάρ〉 άλλο, λέγει, ει μη τούτο; Δηλαδή: τι άλλο, παρά ότι έχω τεθεί για την απολογία του ευαγγελίου; Φιλ 1,20 〈Όπως πάντοτε, έτσι και τώρα.〉 Πάντοτε μεγαλυνόταν ο Χριστός στον Παύλο, και όταν τον παραχωρούσε να ταλαιπωρείται στα δεσμά και στις μαστιγώσεις, και όταν τον ανέσυρε και τον λύτρωνε. Διότι, αφενός μέσω του πρώτου το κήρυγμα επιβεβαιωνόταν και ισχυροποιείτο, καθώς όσοι έβλεπαν τα δεσμά και τις θλίψεις του Παύλου αναλογίζονταν ότι, εάν το κήρυγμά του δεν ήταν θεϊκό και απολύτως αληθινό, δεν θα παρέδιδε ο ίδιος τον εαυτό του με χαρά σε μύρια κακά, εφόσον θα μπορούσε να απαλλαγεί αν απλώς σταματούσε. Γι' αυτό, ευλόγως μεγαλυνόταν ο Χριστός, καθώς επιβεβαιωνόταν το κήρυγμα. Αφετέρου δε, όταν τον ανέσυρε και τον διέσωζε από τους κινδύνους, αμέσως μεγαλυνόταν. Διότι, εάν η χάρη που προστάτευε τον Παύλο δεν ήταν θεία και υπεράνθρωπη, πώς λύνονταν τα δεσμά; Πώς άνοιγαν οι πύλες; Πώς είχαν συμβεί εκείνα τα μύρια θαύματα; Έτσι λοιπόν, ο Χριστός έδινε μαρτυρία μέσω εκείνων από τα οποία διέσωζε τον Παύλο από τους κινδύνους· και ο Παύλος, πάλι, με την καρτερία του στους πειρασμούς, μαρτυρούσε υπέρ του κηρύγματος· και μέσω αμφοτέρων μεγαλυνόταν ο Χριστός. Έτσι, λοιπόν, και τώρα, λέγει: είτε με σώσει από τον θάνατο ο Χριστός είτε όχι, 〈εν εμοί θα μεγαλυνθεί·〉 διότι εγώ, και όσο ζω, δεν θα απομακρυνθώ από την παρρησία υπέρ του κηρύγματος, και αν χρειαστεί να πεθάνω, έχοντας αυτήν θα πεθάνω. 〈Είτε διά ζωής.〉

〈είτε διά της ζωής〉 όπως τώρα που με διασώζει από τη μιαιφονία του Νέρωνα, 〈είτε διά του θανάτου〉 όπως αργότερα που με αξιώνει να ολοκληρώσω το μαρτύριο υπέρ αυτού διά ξίφους.

Προς τον Νικόλαο, ηγούμενο της μονής του Αγίου Ταρασίου. Η φωνή του ρήτορα της αλήθειας, «όπως πάντοτε, έτσι και τώρα θα δοξαστεί ο Χριστός στο σώμα μου, είτε με τη ζωή είτε με τον θάνατο», εκχέεται μεν από πόθο σεβάσμιο και ιερό, στηρίζεται δε σε ελπίδα που αγνοεί τη θνητή φύση, και υποδηλώνει το εξής νόημα. Πάντοτε ο Χριστός μεγαλυνόταν στο σώμα του Παύλου, και όταν επέτρεπε να ταλαιπωρείται με δεσμά και μαστιγώσεις και να ρίχνεται προ των πυλών του θανάτου, και όταν τον ανέσυρε και τον άρπαζε μέσα από τα δεινά. Διότι, με το να αφήνεται να αγωνίζεται και να συμπλέκεται με πειρασμούς που οδηγούν στον θάνατο, βεβαιωνόταν και ενισχυόταν το κήρυγμα της ευσέβειας, καθώς όσοι έβλεπαν τα δεσμά και τις θλίψεις του Παύλου εκπλήσσονταν από την υπομονή του σε αυτά και, από τον θαυμασμό τους, παρακινούνταν σε επιστροφή, σκεπτόμενοι ότι αν δεν ήταν κάτι το θείο και απολύτως αληθινό αυτό που κήρυττε, δεν θα παρέδιδε τον εαυτό του με χαρά σε μύρια και αφόρητα δεινά, εφόσον θα μπορούσε, σταματώντας το, να απαλλαγεί από τους πόνους και να μην προκαλεί τον θάνατο σε αγώνα· ευλόγως λοιπόν μεγαλυνόταν μέσω αυτών ο Χριστός, καθώς το κήρυγμα βεβαιωνόταν στους πολλούς και εξαπλωνόταν στις ψυχές των ανθρώπων.

Πάλι δε, όταν τον απέσπασε και τον άρπαξε από ολέθριους κινδύνους, αμέσως μεγαλυνόταν· διότι δεν ήταν έργο καμίας ανθρώπινης επινόησης το να απελευθερώνεται πολλές φορές αβλαβής ο αγωνιστής μέσα από φονικά χέρια και από κακούς ανθρώπους που διψούσαν για αίμα, αλλά ήταν κάποια θεία και υπεράνθρωπη χάρη αυτή που, ενάντια σε κάθε ελπίδα, έσωζε τον υπηρέτη και διέλυε τα δεινά. Διότι πώς λύνονταν τα δεσμά; Πώς έπεφταν οι αλυσίδες; Ποιος άναβε το φως στο οίκημα; Πώς άστραφτε ολόγυρα γεμίζοντάς το όλο με λαμπρότητα, χωρίς καμία ύλη να τροφοδοτεί τη φλόγα; Από πού σειόταν μόνο το δεσμωτήριο; Πώς ανοίγονταν οι θύρες; Πώς είχαν γίνει εκείνα τα μύρια και παράδοξα, αν δεν επιδεικνυόταν η δύναμη του χεριού που κρατεί τα πάντα; Μέσω και των δύο, λοιπόν, ο Χριστός μεγαλυνόταν στο σώμα του Παύλου, αφενός με το να υπομένει ο κήρυκας τις πικρές και θανατηφόρες βασάνους, και αφετέρου με το ότι τον καθιστούσε με υπερφυή και παράδοξο τρόπο ανάλωτο από τις φονικές διαθέσεις των επιβούλων και αναδείκνυε τον αγωνιστή. Έτσι λοιπόν, και μέσω της ζωής, δηλαδή μέσω όσων ζωοποιούν και διασώζουν, και μέσω των πληγών και των βασάνων που προξενούν τον θάνατο, η πηγή της σοφίας και της δύναμης, ο Χριστός ο Θεός μας, μεγαλυνόταν στο σώμα του Παύλου.

Τίποτα δεν εμποδίζει τα λόγια του δασκάλου να υποδηλώνουν και προφητεία. Διότι, επειδή παραστάθηκε για δεύτερη φορά στο βήμα του Νέρωνα, και την μεν πρώτη φορά, αφού απολογήθηκε, αφέθηκε ελεύθερος, τη δεύτερη όμως, καθώς η ωμότητα του Νέρωνα φερόταν με ασυγκράτητη ορμή ενάντια σε όλα, εγκαταλείπει τον βίο διά ξίφους, αυτό θα μπορούσε να λέει τώρα, ότι «θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα μου, είτε διά της ζωής», όπως τώρα, αρπάζοντάς με από χέρι μιαρό και φονικό, «είτε διά του θανάτου», όπως θα γίνει αργότερα, χωρίς ο αγωνοθέτης να με στερήσει από το αποκορύφωμα των άθλων. Διότι έπρεπε, όπως φαίνεται, ο αθλητής να μην αποκάμει πρόωρα, ούτε ο υπεράνθρωπος δρόμος του να διακοπεί από τον κοινό θάνατο της φύσης, αλλά και η ίδια η μετάσταση, η ίδια η έξοδος προς το ποθούμενο, να είναι άθλος και αγώνισμα ανώτερο από τη γήινη φύση. Αυτό, λοιπόν, αυτό ακριβώς εκείνος που δεν ζούσε για τον εαυτό του αλλά για τον Χριστό, εκείνος που γινόταν και ήταν τα πάντα για όλους, το προαναγγέλλει και το διδάσκει εκ των προτέρων στους μαθητές του, ώστε, μετά από αυτά (διότι ήταν πραγματικά σπουδαία, και η πρώτη μετά τον Θεό σωτηρία, η ζωή του Παύλου), όταν θα διαδιδόταν απότομα το μαρτύριό του, να μην συγκλονίσει τις ψυχές τους κάποιος θόρυβος και ταραχή εξαιτίας του απροσδόκητου γεγονότος και, ρίχνοντάς τους σε αθεράπευτη απογοήτευση, καταστρέψει μαζί κάθε ελπίδα τους και τους κάνει διστακτικούς ως προς την ευσέβεια.

Αλλά ω, πώς, ενώ είχατε ξεκινήσει να πορευτείτε αλλού, σας ανάγκασε η φορά των πραγμάτων να πέσετε στα δίχτυα αυτών που κρατούν την εξουσία εδώ; Τι λοιπόν μπορεί να πει κανείς γι' αυτά; Ή εκείνο που λέει η Αγία Γραφή: «και αυτός που οδηγούσε, οδηγούσε τον Ιηού»; Αλλά εκεί μεν για να βασιλεύσει στον Ισραήλ, ενώ εδώ για να δώσει μαρτυρία για την αλήθεια, ώστε να εκπληρωθεί αυτό που έχει ειπωθεί και τώρα: «από τη Σιών θα εξέλθει ο λόγος και ο νόμος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Εδώ ας βρίσκεται ο νους σου, ω μακάριε· στάσου γενναία, σου υπενθυμίζουμε· δόξασε λοιπόν τον Θεό με το σώμα σου και με το πνεύμα σου, πες και εσύ μαζί με τον θεσπέσιο Παύλο: «γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου μέσα από τις δικές σας δεήσεις και την επιχορήγηση του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την έντονη προσδοκία και την ελπίδα μου ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ, αλλά με κάθε παρρησία, όπως πάντοτε έτσι και τώρα, θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα μου, είτε με τη ζωή είτε με τον θάνατο· διότι για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω κέρδος». Δες τον γλυκό αγώνα, δες τη μακάρια ανταλλαγή: με σύντομες θλίψεις και δοκιμασίες, δηλαδή με πληγές και σταγόνες αίματος, να γίνει κανείς θεός και να επιτύχει τον όντως όντα Θεό.