Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 1:21

Από εκείνους λοιπόν που κοπιάζουν για τους καρπούς της γης ή για τα επίγεια πράγματα, άλλοι μεν διαψεύστηκαν εντελώς ως προς τις ελπίδες τους, περιορίζοντας την απόλαυση μόνο στη σφαίρα της φαντασίας, σε άλλους δε, για τους οποίους το τέλος συνέβη να εξελιχθεί σύμφωνα με την επιθυμία τους, προέκυψε η ανάγκη πάλι για μια δεύτερη ελπίδα, επειδή η πρώτη παρήλθε και μαράθηκε γρήγορα. Μόνο όμως σε όσους κοπίασαν υπέρ της ευσέβειας, καμία διάψευση δεν εξαφάνισε τις ελπίδες τους, και κανένα τέλος δεν κατέστρεψε τους άθλους τους, καθώς τους διαδέχεται η βέβαιη και μόνιμη βασιλεία των ουρανών. Ας μην σας ταράζει, λοιπόν, η ψευδής συκοφαντία, ούτε να σας φοβίζει η απειλή των ισχυρών· ας μην σας λυπεί η χλεύη και η ύβρις των γνωστών, μήτε η κατάκριση από εκείνους που προσποιούνται ότι ενδιαφέρονται με το πρόσχημα της συμβουλής, εφόσον ο λόγος της αλήθειας συμπαραστέκεται στον αγώνα μας. Απέναντι σε όλα αυτά ας αντιτάσσεται ο ορθός λογισμός, παρακαλώντας να γίνει σύμμαχός του ο Διδάσκαλος της ευσέβειας, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, για χάρη του οποίου και η κακοπάθεια είναι γλυκιά και ο θάνατος είναι κέρδος.

Προς τον Ευπατέριο και τη θυγατέρα του. Πόση χαρά μου προσέφερε η επιστολή της κοσμιότητάς σου, το συμπεραίνεις πάντως ο ίδιος από τα όσα σου απαντώ. Διότι, τι θα μπορούσε να είναι πιο ευχάριστο σε έναν άνθρωπο που προσεύχεται να συναναστρέφεται πάντοτε όσους φοβούνται τον Θεό και να μετέχει στο πνευματικό όφελος που προέρχεται από αυτούς, από τέτοιου είδους επιστολές, μέσω των οποίων αναζητείται η γνώση του Θεού; Διότι, εάν για εμάς η ζωή είναι ο Χριστός, ακολουθεί ότι και ο λόγος μας οφείλει να είναι για τον Χριστό, και η σκέψη μας αλλά και κάθε μας πράξη να εξαρτώνται από τις εντολές Του, και η ψυχή μας να έχει διαμορφωθεί σύμφωνα με Αυτόν. Χαίρομαι, επομένως, όταν δέχομαι ερωτήσεις για τέτοια θέματα, και συγχαίρω εκείνους που ρωτούν. Για εμάς, λοιπόν, με έναν λόγο, η πίστη των Πατέρων που συνήλθαν στη Νίκαια προτιμάται από όλες όσες επινοήθηκαν αργότερα· σε αυτήν ο Υιός ομολογείται ομοούσιος με τον Πατέρα και ότι έχει την ίδια φύση με Εκείνον που Τον γέννησε. Διότι το ότι είναι Φως εκ Φωτός και Θεός εκ Θεού και Αγαθός εξ Αγαθού και όλα τα παρόμοια, και από εκείνους τους αγίους ομολογήθηκαν, και από εμάς τώρα, που προσευχόμαστε να βαδίζουμε στα ίχνη τους, επιμαρτυρούνται.

Εναντίον τέτοιων ανθρώπων εξοργίζονταν, και πολύ δικαιολογημένα, οι ζηλωτές από τους Κορινθίους, και ήθελαν να τους επιτεθούν θεωρώντας τους εχθρούς του θείου κηρύγματος. Επειδή όμως το πράγμα αυτό ήταν εξαιρετικά άσχημο και βρισκόταν όσο το δυνατόν πιο μακριά από την επιείκεια που ταιριάζει στους αγίους, καθώς «ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να μάχεται», σύμφωνα με τα γεγραμμένα, «αλλά να είναι ήπιος προς όλους, διαπαιδαγωγώντας με πραότητα εκείνους που έχουν αντίθετη διάθεση», διατάζει λέγοντας: «Ο ίδιος εγώ ο Παύλος», ο ιερουργός των θείων μυστηρίων, ο οικονόμος και απόστολος, που διαπρέπω στον ζήλο και προτρέπω και εσάς τους ίδιους να λέτε μαζί με εμένα, «Διότι για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω κέρδος», «σας παρακαλώ μέσω της πραότητας και της επιείκειας του Χριστού, ο οποίος, όταν λοιδορούνταν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε, δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε εκείνον που κρίνει δίκαια». Επομένως, στην κατάλληλη στιγμή τους υπενθυμίζει τον βίο του Χριστού, καθιστώντας τους πραότατους και επιεικείς. «Ο ίδιος εγώ», λέει, «ο Παύλος, που όταν είμαι παρών ανάμεσά σας πρόσωπο με πρόσωπο είμαι ταπεινός», ούτε υπερόπτης ούτε έτοιμος για έριδες και μάχες, «εγώ που δείχνω θάρρος όταν απουσιάζω, σας παρακαλώ και τώρα, ώστε να μη χρειαστεί να δείξω θάρρος όταν θα είμαι παρών». Διότι, όπως συλλογίζομαι, με κανέναν τρόπο δεν θα τολμήσετε εναντίον κάποιων που νομίζουν ότι εμείς συμπεριφερόμαστε κατά σάρκα, δηλαδή ότι πολιτευόμαστε σαρκικά μέσα σε έριδα και ζηλοτυπία. «Διότι», λέει, «όπου υπάρχει ζηλοτυπία και έριδα ανάμεσά σας, δεν είστε σαρκικοί και δεν συμπεριφέρεστε κατά άνθρωπον;»

Από όλα αυτά λοιπόν, σχεδόν παραγγέλλει στους μαθητές του ότι πρέπει να απέχουν τόσο πολύ από το να φοβούνται τους αγώνες υπέρ των σωζομένων, ώστε να είναι ο καθένας εντελώς πρόθυμος και απολύτως έτοιμος να υποστεί τον θάνατο της σάρκας· διότι και η δύναμη της αγάπης του Σωτήρα μας έφτασε μέχρι αυτό το μέτρο. Το να λέει δε αυτά δεν ήταν ενέργεια που αποσκοπούσε πουθενά αλλού, παρά στο να παρακινεί τους μαθητές σε υπερφυή και εξαίρετη ανδρεία, να τους διεγείρει τα μέγιστα στην πιο ακμαία φιλαδελφία, να σφυρηλατεί μέσα τους γενναίο και φιλόθεο φρόνημα, και να τους ξυπνά μια ακαταμάχητη και αήττητη προθυμία ώστε να σπεύδουν γοργά να κατορθώνουν όλα όσα είναι σε αυτόν απολύτως ευάρεστα. Τέτοιον παρουσίαζε τον εαυτό του σε εμάς ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω είναι κέρδος», και πάλι: «Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, καθώς κρίναμε τούτο, ότι αφού ένας πέθανε υπέρ πάντων, άρα όλοι πέθαναν», και εκτός από αυτά: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;». Ακούς πώς εξαγγέλλει ότι τίποτε απολύτως δεν θα υπάρξει που να τους αντισταθεί, ή που να έχει τη δύναμη να τους αποκόψει από την αγάπη προς τον Χριστό;

Διότι η δύναμη του Θεού δεν αντιμετωπίζεται εύκολα από κανέναν, μάλλον δε για κανένα από τα όντα δεν είναι υποφερτή, όταν εξεγείρεται και επιπίπτει, είτε εννοούμε πονηρές δυνάμεις, είτε τον ίδιο τον αποστάτη και αλιτήριο Σατανά, είτε κάποιους επίγειους ανθρώπους που φροντίζουν για λογαριασμό εκείνων· αλλά τελικά θα συλληφθούν, και μάλιστα χωρίς κόπο και αμαχητί. «Διότι ποιος θα αποτρέψει το υψωμένο χέρι;», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Ότι λοιπόν για όσους ανθίστανται στον χορό των αγίων αποστόλων, ο πόλεμος δεν ήταν και δεν είναι μέχρι τώρα μόνο απέναντι στους άγιους αγγέλους, αλλά και απέναντι στον ίδιο τον Κύριο των δυνάμεων, το επιβεβαίωσε ο προφήτης λέγοντας ότι ο Ίδιος θα εξέλθει για να συντρίψει τον πόλεμο. Θα εγείρει ζήλο, λέει, δηλαδή παροξυσμό, είτε τον δικό του εναντίον των εχθρών, σύμφωνα με τα όσα είναι γραμμένα στους λόγους του Ζαχαρία: «Επέδειξα μεγάλο ζήλο για την Ιερουσαλήμ και για τη Σιών»· είτε τον ζήλο που προέρχεται από εκείνους που αγωνίζονται υπέρ της δόξας του, δηλαδή προφανώς όσους τον σέβονται, ένας από τους οποίους και μάλιστα εκλεκτός λέμε ότι υπήρξε ο ιερότατος Παύλος, ο οποίος άλλωστε λέει: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» και πάλι, «Διότι για μένα το να ζω είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω είναι κέρδος.» Έτσι λέμε ότι έγιναν ζηλωτές και οι άγιοι μάρτυρες, οι οποίοι αποδείχθηκαν ανώτεροι από τον Σατανά και πολέμησαν τη δύναμή του, ένεκα της ευσέβειας προς τον Χριστό.

Και την ανατροφή των παιδιών εισηγείται ο Παύλος· αλλά και στους γονείς πρέπει να υπακούουν, λέει, εν Κυρίω· και με τη νουθεσία του Κυρίου εισηγήθηκε και οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, αλλά κατά μίμηση του Χριστού που αγάπησε την Εκκλησία. Και στις γυναίκες να σέβονται τους άνδρες, αλλά σύμφωνα με τον τύπο της Εκκλησίας που σέβεται τον Χριστό· διότι δεν πρέπει να μισεί κανείς τους οικείους του, εφόσον μάλιστα είναι οικείοι στην πίστη. «Διότι, εάν κάποιος δεν προνοεί για τους δικούς του», λέει, «και μάλιστα για τους οικείους του, έχει αρνηθεί την πίστη». Με ένα λόγο, εφόσον ο προκείμενος σκοπός είναι να ακολουθούμε τον Χριστό, ό,τι είναι σύμφωνο με αυτόν πρέπει να το επιλέγουμε· ενώ ό,τι δεν είναι σύμφωνο πρέπει να το αποφεύγουμε. Διότι, εάν, ενώ ζούμε την εν σαρκί ζωή, είναι δυνατόν να διαφυλάττουμε τον σεβασμό προς τον Χριστό, δεν πρέπει να αποφεύγουμε την εν σώματι ζωή, αλλά να τη συντηρούμε, όπως έπραξε ο Παύλος, όταν κατέβηκε μέσα σε κοφίνι από ένα παράθυρο και διέφυγε από τα χέρια του Αρέτα, προκειμένου, ζώντας ακόμη, να κηρύττει τον Χριστό και να μην εμποδίσει το κήρυγμα με το να θανατωθεί πρόωρα· όπου όμως χρειαζόταν να περιφρονήσει και την ίδια του τη ζωή προκειμένου να ολοκληρώσει τον δρόμο του, έλεγε ότι δεν θεωρεί την ψυχή του πολύτιμη για τον εαυτό του· και έθετε τον Χριστό ως σκοπό και στα δύο, και στο να ζει και στο να πεθαίνει. «Διότι για εμένα», λέει, «το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω είναι κέρδος». <Διότι ποιος από εσάς, θέλοντας να οικοδομήσει πύργο, κ.τ.λ.> (A f. 205, B f. 143) Ποια είναι η αφορμή που οδήγησε σε αυτά τα λόγια, είναι αναγκαίο να το αναφέρουμε.

Διότι οι τέτοιοι είναι πάρα πολύ υπομονετικοί στις θλίψεις, και θεωρούν ως ζωή το να πάσχουν· διακηρύττουν άλλωστε: «Για μένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω κέρδος». Επομένως, ακόμα κι αν παρομοιάζονταν με αρπακτικούς λύκους, σύμφωνα τουλάχιστον με τους τρόπους που μόλις υποδείξαμε, προφανώς δεν θα αδικούνταν καθόλου ως προς την ορθότητα, επειδή και ο ίδιος ο Σωτήρας ονομάζει τον εαυτό του λιοντάρι και πάρδαλη, δηλαδή πάνθηρα, λέγοντας: «Διότι εγώ είμαι σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ, και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα. Και εγώ έρχομαι, και θα πορευτώ, και θα αρπάξω, και δεν θα υπάρξει αυτός που θα γλιτώσει».—«Θηρία του αγρού» αποκαλεί εξάλλου και αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν, λέγοντας έτσι μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Θα με δοξάσουν τα θηρία του αγρού, οι σειρήνες και οι κόρες των στρουθοκαμήλων. Διότι έδωσα νερό στην έρημο, και ποτάμια σε γη άνυδρη, για να ποτίσω το εκλεκτό μου γένος, τον λαό μου που απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου». Κατανοείς λοιπόν, πώς ονόμασε το εκλεκτό γένος θηρία του αγρού και σειρήνες, δηλαδή τα πιο καλλίφωνα από τα πτηνά. Και θηρία μεν, επειδή δεν ανέχονται να τους τιθασεύει ο Σατανάς, ο οποίος σπεύδει να τους υποτάξει στο χέρι του, αλλά μάλλον ορμούν εναντίον του, και σχεδόν καταστρέφουν αυτούς που έχουν επιλέξει να τους παρασύρουν σε όσα δεν είναι θεμιτά· σειρήνες δε, επειδή μιλούν με εξαιρετική ομορφιά για τα κατορθώματα του Χριστού και υμνούν τις τιμές προς αυτόν.

Ότι δε επρόκειτο εκείνοι που θαυμάζονταν για την ανδρεία τους, προφανώς την πνευματική και κατά Θεόν, αυτοί που έχουν νου ισχυρό και ρωμαλέο, να ιερουργήσουν στον κατάλληλο καιρό το μυστήριο του Χριστού, θα μπορούσε να το κατανοήσει κανείς από το ίδιο το γεγονός. Διότι αποστέλλονταν οι νέοι και προσέφεραν τα ολοκαυτώματα. Αυτό ακριβώς βρίσκουμε να έχουν πράξει οι άγιοι απόστολοι, οι οποίοι περιόδευαν σχεδόν όλη τη γη, ιερουργώντας σε Αυτόν και προσφέροντας ολοκαυτώματα, δηλαδή, αυτούς που διαπρέπουν στην άμωμη πίστη, και βεβαίως εκείνους που με τους αγώνες τους είναι πολύ καλά καταρτισμένοι στην αρετή. Διότι δεν είναι, πράγματι δεν είναι γνώρισμα αδρανούς διάνοιας το να μπορεί να μυσταγωγεί με σαφήνεια, ούτε ενός νου που νοσεί από αδυναμία και συνηθίζει να καταπίπτει σε κοσμικές επιθυμίες, αλλά ενός νου που είναι κατηρτισμένος κατ' αυτόν τον τρόπο και έχει νεανικό σφρίγος, ώστε να μπορεί πλέον να λέει: «Διότι για μένα το να ζω είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω, κέρδος.» Διότι ο τέτοιος άνθρωπος είναι νέος, και μάλιστα από τους πιο ρωμαλέους.

Και γι' αυτό, άλλωστε, ο θεσπέσιος Παύλος μας γράφει: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία.» Λίθοι λοιπόν είμαστε και εμείς οι ίδιοι, αλλά ολόκληροι και αλατόμητοι. Διότι εκείνοι που, όπως ανέφερα, αναδίδουν την ευωδία του Χριστού, κάνουν ολοκληρωτική την αφιέρωση της διανοίας τους· δεν είναι διχασμένοι προς τα πράγματα του κόσμου, ούτε φέρουν πλέον τα τραύματα από τη βέβηλη και βδελυρή αμαρτία· αλλά, όπως ακριβώς ο Χριστός είναι αμέριστος, έτσι και αυτοί είναι προσηλωμένοι σε έναν σκοπό και αληθινοί· προσηλωμένοι μόνο στον Θεό, και αποφεύγοντας να φαίνεται ότι μοιράζονται στα πράγματα της σάρκας και του κόσμου. Αφιερώνοντας έτσι τον εαυτό του, ο ιερός Παύλος γράφει: «Διότι για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω είναι κέρδος.» Είναι δε αναγκαίο να θυμόμαστε, ότι τον ίδιο νόμο μας θέσπισε θεόπνευστα σε άλλα σημεία, λέγοντας τα εξής: «Εάν όμως μου κατασκευάσεις θυσιαστήριο από λίθους, δεν θα τους οικοδομήσεις πελεκητούς, διότι έβαλες πάνω τους το εργαλείο σου και έχουν μιανθεί.» Ολόκληροι λοιπόν και αλατόμητοι είναι οι λίθοι, σύμφωνα με τους τρόπους που μόλις αναφέραμε. «Αλλά θα φας», λέει, «και θα χορτάσεις εκεί, και θα ευφρανθείς ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου.» Διότι σε εκείνους που έχουν πλέον φτάσει σε τέτοιο επίπεδο δόξας, ώστε να μπορούν να αναδίδουν την ευωδία του Χριστού, ταιριάζει απόλυτα και πολύ εύλογα, και το να πληρούνται από την ιερή και θεία τροφή, αλλά και το να ευφραίνονται πνευματικά ενώπιον των οφθαλμών του Θεού.

Έχει καταργηθεί δε και αυτό εν Χριστώ. Και το επιβεβαιώνει ο ιερός Παύλος λέγοντας για τον Χριστό και για εμάς: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή σε σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως συμμετείχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους, οι οποίοι από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποταγμένοι στη δουλεία.» Επομένως, πλέον, ο νους των αγίων αψηφά ακόμη και αυτόν τον ίδιο τον θάνατο. Διότι είπε πάλι ο Παύλος: «Για εμένα, το να ζω είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω είναι κέρδος.» Και πάλι: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» Το ότι δε η μεν ζωή σύμφωνα με τον Νόμο είναι υποταγμένη στους φόβους του θανάτου, ενώ το καύχημα της εν Χριστώ πολιτείας διέφυγε από αυτό, καθίσταται σαφές από το γεγονός ότι ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, όπως διακηρύσσει η Αγία Γραφή. Αλλά αυτός που κατήργησε τον θάνατο και συγκλόνισε το κράτος της φθοράς, και διέσωσε ομού με τους πιστούς και όσους κάποτε είχαν παιδαγωγηθεί υπό τον Νόμο, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι, παρά μόνον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός; «Διότι ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε», αναφέρει ο προφητικός χρησμός. Θα μπορούσες δε να δεις πολύ καθαρά το μυστήριο γύρω από αυτό πάλι τυπωμένο στα όσα συνέβησαν στον μακάριο Μωυσή.

Και όπως ακριβώς συμβαίνει με το κάτοπτρο, όταν είναι κατασκευασμένο έντεχνα και κατάλληλα για τη χρήση του, και δείχνει με ακρίβεια μέσα του, πάνω στην καθαρή επιφάνειά του, τα χαρακτηριστικά του προσώπου που εμφανίζεται απέναντί του, έτσι και η ψυχή, αφού προετοίμασε τον εαυτό της κατάλληλα για τον σκοπό της και απέβαλε κάθε υλική κηλίδα, αποτύπωσε πάνω της καθαρή τη μορφή του άφθαρτου κάλλους. Λέει λοιπόν τα λόγια αυτά το αυτεξούσιο και έμψυχο κάτοπτρο: Επειδή εγώ βλέπω με όλο τον κύκλο μου το πρόσωπο του αδελφιδού, γι' αυτό ολόκληρο το κάλλος της δικής του μορφής καθρεφτίζεται μέσα μου. Αυτά ακριβώς τα λόγια μιμείται ο Παύλος, λέγοντας, αυτός που έγινε νεκρός για τον κόσμο, ότι ζει για τον Θεό και ότι μέσα του ζει μόνο ο Χριστός. Διότι εκείνος που είπε «Για μένα ζωή είναι ο Χριστός», με τον λόγο του αυτό διακηρύσσει ότι κανένα από τα ανθρώπινα και υλικά πάθη δεν ζει μέσα του, ούτε ηδονή, ούτε λύπη, ούτε θυμός, ούτε φόβος, ούτε δειλία, ούτε ταραχή, ούτε έπαρση, ούτε θράσος, ούτε μνησικακία, ούτε φθόνος, ούτε κάποια εκδικητική διάθεση, ούτε φιλοχρηματία, ούτε φιλοδοξία, ούτε φιλοτιμία, ούτε τίποτε άλλο από όσα κηλιδώνουν την ψυχή μέσω κάποιας προσκόλλησης, αλλά για μένα υπάρχει μόνο Εκείνος, ο οποίος δεν είναι τίποτε από όλα αυτά. Διότι, αφού απέξυσα από πάνω μου καθετί που θεωρείται έξω από τη δική Του φύση, δεν έχω μέσα μου τίποτε τέτοιο, το οποίο να μην υπάρχει σε Εκείνον.

Γι' αυτόν τον λόγο, «για μένα το να ζω είναι ο Χριστός» ή, όπως λέει η νύμφη, «εγώ ανήκω στον αγαπημένο μου και ο αγαπημένος μου σε μένα», ο οποίος είναι αγιασμός και καθαρότητα και αφθαρσία και φως και αλήθεια και όλα τα παρόμοια. Ποιμαίνει την ψυχή μου όχι σε κάποια χόρτα ή φρύγανα, αλλά στις λαμπρότητες των αγίων· διότι η φύση των κρίνων, με τη λαμπρότητα του ωραίου χρώματός τους, αυτή την έννοια μας υπονοεί. Επομένως, γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος που ποιμαίνει ανάμεσα στα κρίνα οδηγεί το ποίμνιό του στα λιβάδια των κρίνων, ώστε να εκπληρωθεί το «ας είναι η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας επάνω μας»· διότι με το είδος της τροφής διαμορφώνεται αναλόγως πάντοτε και εκείνο που τρέφεται. Τι εννοώ, δηλαδή; Ας υποθέσουμε ότι υπάρχει ένα κοίλο σκεύος κατασκευασμένο από γυαλί, μέσα στο οποίο καθετί που τοποθετείται διαφαίνεται, ό,τι κι αν είναι αυτό, είτε αιθάλη είναι αυτό που βρίσκεται μέσα είτε κάτι από τα πιο καθαρά και λαμπρά. Επομένως, τοποθετώντας τη λαμπρότητα των κρίνων στις ψυχές, καθιστά μέσω αυτών τις ψυχές λαμπρές, καθώς το είδος που βρίσκεται μέσα τους διαφαίνεται προς τα έξω. Για να γίνει όμως το πνευματικό νόημα πιο σαφές σε εμάς, λέμε το εξής: ότι η ψυχή τρέφεται μεν με τις αρετές, ονομάζει δε αινιγματικά τις αρετές «κρίνα». Εκείνος που έχει εμφορηθεί από αυτές μέσω της αγαθής πολιτείας, καθιστά φανερό στον βίο του το είδος της κάθε αρετής, επιδεικνύοντάς το μέσω του ήθους του.

Αλλά θα πει κάποιος οπωσδήποτε ότι εκείνος είδε τρίτο ουρανό και αρπάχτηκε στον παράδεισο και άκουσε άρρητα ρήματα, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει. Αλλά ούτε και εκείνος έλαβε ολοφάνερα μέσω αυτής της σάρκας μια τέτοια χάρη. Διότι δεν αποκρύπτει την αμφιβολία του λέγοντας: «Είτε εν σώματι δεν γνωρίζω, είτε εκτός του σώματος δεν γνωρίζω· ο Θεός γνωρίζει». Και για τούτον εδώ θα μπορούσε κανείς τολμώντας να πει ότι εν σώματι μεν δεν είδε τίποτα τέτοιο, με την ασώματη όμως και νοητή θεωρία δεν υπάρχει τίποτα από αυτά που να άφησε αθέατο. Μάρτυρας δε αυτών είναι ο λόγος του, τόσο αυτός που ο ίδιος εκφωνούσε όσο και αυτός που κατέλιπε στα συγγράμματά του. Εκείνος, αφού περιόδευσε κυκλικά από τα Ιεροσόλυμα έως το Ιλλυρικό, κήρυξε τον ευαγγελικό λόγο σε όλους τους ενδιάμεσους τόπους· και τούτου εδώ ο λόγος και το κήρυγμα εξαπλώθηκε σχεδόν σε ολόκληρη την οικουμένη, και μελετάται με ζήλο από όλους εξίσου με τους λόγους του Παύλου. Ας παραλειφθούν δε τα υπόλοιπα σημεία στα οποία ο βίος του ενός συγκρίνεται με του άλλου, όπως το ότι εκείνος σταυρώθηκε για τον κόσμο, και ο κόσμος γι' αυτόν. Νέκρωσε το σώμα του εκείνος, τελειοποίησε και τούτος τη δύναμή του μέσα στην ασθένεια. Ο Χριστός ήταν η ζωή και για τους δύο, και για τον καθένα ο θάνατος ήταν όμοιο κέρδος, και προτιμότερη από τον πλάνητα βίο η αναχώρηση προς τον Δεσπότη.

Αφού λοιπόν αποχωρίστηκε από αυτούς σωματικά (διότι κατά τη θεότητα ήταν μαζί τους) σύμφωνα με την υπόσχεσή του προς αυτούς, υπερυψώθηκε και κάθισε στα δεξιά του Πατρός μαζί με το δικό μας φύραμα. Όπως λοιπόν εκείνος έζησε και πέθανε και αναστήθηκε και αναλήφθηκε, έτσι και εμείς ζούμε και πεθαίνουμε και θα αναστηθούμε όλοι. Δεν θα αξιωθούμε όμως όλοι την ανάληψη, παρά μόνο εκείνοι για τους οποίους η ζωή είναι ο Χριστός και το να πεθάνουν για αυτόν είναι κέρδος, όσοι πριν από τον θάνατο σταύρωσαν την αμαρτία μέσω της μετάνοιας και της ευαγγελικής πολιτείας. Διότι μόνο αυτοί μετά την κοινή ανάσταση θα αναληφθούν μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουν τον Κύριο στον αέρα. Διότι και αυτόν, όταν αναλαμβανόταν, τον υποδέχθηκε μια νεφέλη, όπως εξιστόρησε ο Λουκάς στις Πράξεις των Αποστόλων. Αλλά όπως οι μαθητές μετά την ανάληψη, παρότι δεν τον έβλεπαν αισθητά αλλά με τα μάτια της ψυχής, ωστόσο τον προσκύνησαν, έτσι ας αναπαυθούμε στην ειρήνη, ειρηνεύοντας και με τον εαυτό μας και μεταξύ μας (διότι Ιερουσαλήμ ερμηνεύεται ειρήνη), και ευρισκόμενοι στο δικό μας εσωτερικό υπερώο, δηλαδή τον νου, παραμένοντας σε αυτό και προσευχόμενοι, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από τους εμπαθείς και χαμερπείς λογισμούς.

Είτε διά της ζωής είτε διά του θανάτου. Δεν το λέει αυτό από άγνοια· διότι γνωρίζει μεν ότι δεν πρόκειται να πεθάνει τότε, αλλά αργότερα· ωστόσο, προετοιμάζει ήδη την ψυχή τους. Διότι «για εμένα», λέει, «το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω είναι κέρδος». Διότι και αφού πεθάνω, λέει, δεν θα είμαι νεκρός, εφόσον έχω τη ζωή μέσα μου. Τότε θα με είχαν θανατώσει πραγματικά, εάν είχαν κατορθώσει διά του φόβου να εκβάλουν την πίστη από την ψυχή μου· όσο όμως ο Χριστός είναι μαζί μου, ακόμη και αν επέλθει ο θάνατος, εγώ ζω. Και σε αυτήν την παρούσα ζωή, το να ζω δεν συνίσταται σε αυτό, αλλά στον Χριστό.

Αν λοιπόν ούτε σε αυτήν τη ζωή συμβαίνει αυτό· «Ό,τι δε τώρα ζω στη σάρκα, το ζω με την πίστη»· αυτό λέω και εκεί: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Τέτοιος πρέπει να είναι ο Χριστιανός. «Δεν ζω», λέει, «την κοινή ζωή». Πώς λοιπόν ζεις, μακάριε Παύλε; Δεν βλέπεις τον ήλιο; Δεν αναπνέεις τον κοινό αέρα; Δεν τρέφεσαι με τις ίδιες τροφές όλων των ανθρώπων; Δεν πατάς τη γη, όπως εμείς; Δεν έχεις ανάγκη από ύπνο; Δεν έχεις ανάγκη από ενδύματα; Δεν έχεις ανάγκη από υποδήματα; Τι εννοείς λέγοντας, «Δεν ζω»; Πώς δεν ζεις; Γιατί μεγαλοπιάvεσαι; Δεν είναι μεγαλοστομία αυτά τα λόγια. Διότι, αν τα ίδια τα πράγματα δεν έδιναν τη μαρτυρία τους, δικαιολογημένα θα μπορούσε κάποιος να πει ότι είναι μεγαλοστομία· εφόσον όμως τα πράγματα μαρτυρούν, ποια μεγαλοστομία υπάρχει; Ας μάθουμε, λοιπόν, πώς δεν ζει· διότι και σε άλλο σημείο λέει: «Εγώ έχω σταυρωθεί για τον κόσμο, και ο κόσμος για εμένα». Ακούστε, λοιπόν, πώς λέει «Δεν ζω πλέον εγώ», και πώς πάλι «Για εμένα η ζωή είναι ο Χριστός». Η λέξη «ζωή» είναι πολυσήμαντη, αγαπητοί μου, δηλαδή σημαίνει πολλά πράγματα, όπως ακριβώς και η λέξη «θάνατος».

Γ'. Όλα αυτά λοιπόν τα λέγει για την παρηγορία των Φιλιππησίων. Μη νομίσετε, λέγει, ότι στερούμαι αυτήν τη ζωή· διότι και όταν ζούσα, δεν ζούσα αυτήν τη ζωή, αλλά εκείνην που ήθελε ο Χριστός. Διότι, πες μου, εκείνος που περιφρονεί τα χρήματα, την καλοπέραση, την πείνα και τη δίψα, τους κινδύνους, την υγεία, τη σωτηρία της ζωής του, ζει άραγε αυτήν τη ζωή; Εκείνος που δεν κατέχει τίποτε εδώ, που πολλές φορές θέλησε να την εγκαταλείψει, όταν παρουσιάστηκε ανάγκη, και δεν προσηλώθηκε σε αυτήν, ζει άραγε αυτήν τη ζωή; Με κανέναν τρόπο. Πρέπει δε με ένα παράδειγμα να σας το κάνω αυτό φανερό· για παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι κάποιος έχει πολύ πλούτο, υπηρέτες και χρυσάφι, αλλά δεν χρησιμοποιεί τίποτε από αυτά· άραγε αυτός απολαμβάνει αυτόν τον πλούτο; Με κανέναν τρόπο. Ας βλέπει ακόμη τους υπηρέτες του να κατασπαταλούν τα υπάρχοντά του, να περιφέρονται άσκοπα, και ας μην ενδιαφέρεται καθόλου γι' αυτά· κι αν θέλεις, ακόμη και όταν τον χτυπούν, ας μην πονάει· άραγε θα πούμε ότι αυτός ζει μέσα στον πλούτο; Με κανέναν τρόπο· παρόλο που του ανήκει. Έτσι και ο Παύλος λέγει: «Για μένα, το να ζω είναι ο Χριστός».

Ω, πόσο μεγάλη ήταν η φιλοσοφία του! Πώς και την επιθυμία για την παρούσα ζωή απέβαλε, αλλά και δεν την κατηγόρησε! Διότι με το να πει ότι «το να πεθάνω είναι κέρδος», με αυτό απέβαλε την επιθυμία· με το να πει όμως ότι «το να ζω στη σάρκα είναι καρπός έργου», με αυτό έδειξε ότι και η παρούσα ζωή είναι αναγκαία. Πώς; Εάν τη χρησιμοποιούμε όπως πρέπει, εάν καρποφορούμε· διότι, εάν είναι άκαρπη, δεν είναι πλέον ζωή. Επειδή και από τα δέντρα, όσα δεν φέρουν καρπό, τα αποστρεφόμαστε όπως ακριβώς και τα ξερά, και τα παραδίδουμε στη φωτιά. Διότι το να ζει κανείς, πάλι, συγκαταλέγεται στα ενδιάμεσα και αδιάφορα πράγματα· το αν όμως θα ζήσουμε καλά ή άσχημα, εξαρτάται από εμάς. Επομένως, δεν μισούμε τη ζωή· διότι είναι δυνατόν να ζει κανείς και καλά· και αν τη χρησιμοποιήσουμε άσχημα, ούτε και τότε θα την κατηγορήσουμε. Γιατί; Διότι δεν υπήρξε αυτή η αιτία, αλλά η προαίρεση εκείνων που τη χρησιμοποιούν άσχημα. Διότι ο Θεός σε έπλασε για να ζεις, προκειμένου να ζεις γι' Αυτόν· εσύ όμως, επειδή εξαιτίας της κακίας έζησες για την αμαρτία, καθιστάς τον εαυτό σου υπεύθυνο για κάθε κατηγορία. Τι λες, πες μου, ω Παύλε; Δεν γνωρίζεις τι να επιλέξεις; Εδώ απεκάλυψε ένα μεγάλο μυστήριο, ότι δηλαδή είχε την εξουσία της αναχωρήσεως από τον κόσμο· διότι όταν υπάρχει δυνατότητα επιλογής, εμείς είμαστε κύριοι. Το τι θα επιλέξω, λέει, δεν το γνωρίζω. Εξαρτάται, λοιπόν, από εσένα; Ναι, λέει, εάν ήθελα να ζητήσω χάρη από τον Θεό. Διότι πιέζομαι και από τα δύο, έχοντας την επιθυμία.

«Διότι για μένα το να ζω», λέει, «είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω, κέρδος». Απάλλαξαν τους εαυτούς τους από όλα τα δεσμά. Πράγματι, «φωνή αγαλλιάσεως ακούγεται στις σκηνές των δικαίων». Ε'. Εκεί δεν πρόκειται ποτέ να ακούσει κανείς οδυρμό ούτε γοερό κλάμα· καθαρή από αυτές τις θλίψεις είναι η στέγη τους, καθαρή από αυτή την κραυγή. Διότι πεθαίνουν βεβαίως και ανάμεσά τους, επειδή δεν είναι αθάνατοι κατά το σώμα· αλλά δεν θεωρούν τον θάνατο ως θάνατο. Με ύμνους προπέμπουν αυτούς που έφυγαν· και το γεγονός αυτό το ονομάζουν προπομπή, όχι εκφορά. Και αν αναγγελθεί ότι ο τάδε απεβίωσε, υπάρχει πολλή ευφροσύνη, πολλή χαρά· μάλλον δε, κανείς δεν τολμά καν να πει ότι ο τάδε απεβίωσε, αλλά ότι ο τάδε ετελειώθη. Έπειτα ακολουθεί ευχαριστία, πολλή δοξολογία, ευφροσύνη, καθώς ο καθένας εύχεται να λάβει τέτοιο τέλος, έτσι να αποχωρήσει από τούτον τον αγώνα, να αναπαυθεί από τους κόπους και τους αγώνες, και να δει τον Χριστό. Και αν κάποιος αρρωστήσει, δεν υπάρχουν δάκρυα, ούτε θρήνος, αλλά πάλι προσευχές· και όχι τα χέρια των ιατρών, αλλά η πίστη μόνη της πολλές φορές γιάτρεψε τον άρρωστο. Και εάν τυχόν χρειαστούν ιατρούς, επιδεικνύουν και σε αυτό πολλή πνευματική φιλοσοφία και πολλή καρτερία. Δεν παρίσταται γυναίκα που να ξεριζώνει τα μαλλιά της, ούτε παιδιά που να οδύρονται για την ορφάνια που δεν έχει ακόμη επέλθει, ούτε υπηρέτες που να παρακαλούν αυτόν που ξεψυχά να τους αναθέσει με ασφάλεια σε κάποιον προστάτη· αλλά, απαλλαγμένη από όλα αυτά η ψυχή, ένα μόνο σκοπεύει μέχρι την έσχατη αναπνοή της: πώς να αναχωρήσει φίλη προς τον Θεό.

ΟΤΑΝ ΑΝΑΧΩΡΟΥΣΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ. α΄. Φαιδρός είναι για εμάς ο λόγος, αδελφοί μου, και λαμπρή η πανήγυρις, και σαν θάλασσα ευρύχωρη που είναι γεμάτη, αλλά δεν ταράσσεται από τη θύελλα των ανέμων. Διότι ήλθε η μητέρα της ειρήνης, αυτή που κατασβήνει τη θύελλα των ανέμων· «Μητέρα Σιών», θα πει ο άνθρωπος, «και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και ο ίδιος την εθεμελίωσε». Παιδιά μου, πρόκειται να με καθαιρέσουν; Και μήπως φοβήθηκα τον θάνατο; Για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω είναι κέρδος. Αλλά θα με παραπέμψουν στην εξορία; Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αλλά θα μου δημεύσουν τα χρήματα; Τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας. Αλλά γνωρίζετε, αδελφοί, για ποια αιτία πρόκειται να με καθαιρέσουν. Επειδή δεν έστρωσα χαλιά, και δεν ντύθηκα με μεταξωτά ενδύματα, επειδή δεν ικανοποίησα τη λαιμαργία τους, ούτε τους προσέφερα χρυσό και άργυρο. Μου λένε δε: «Έφαγες και ήπιες, και εβάπτισας». Εάν το έκανα αυτό, ας είμαι αναθεματισμένος· να μην αριθμηθώ ανάμεσα στους επισκόπους, να μην βρεθώ μαζί με τους αγγέλους, να μην αρέσω στον Θεό. Εάν όμως και έφαγα και εβάπτισα, δεν έπραξα τίποτε το άκαιρο από όσα λέγονται. Ας καθαιρέσουν και τον απόστολο Παύλο, διότι μετά το δείπνο χάρισε το βάπτισμα στον δεσμοφύλακα· και ας καθαιρέσουν και τον ίδιο τον Κύριο, διότι μετά το δείπνο χάρισε τη θεία κοινωνία στους μαθητές.

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΡΟ ΤΗΣ ΕΞΟΡΙΑΣ. Αʹ. Πολλά είναι τα κύματα και σφοδρή η τρικυμία· αλλά δεν φοβόμαστε μήπως καταποντισθούμε, διότι στεκόμαστε πάνω στον βράχο. Ας μαίνεται η θάλασσα, τον βράχο δεν μπορεί να τον διαλύσει· ας εγείρονται τα κύματα, το πλοίο του Ιησού δεν έχουν τη δύναμη να το καταποντίσουν. Τι φοβόμαστε, πες μου; Τον θάνατο; Για εμένα η ζωή είναι ο Χριστός, και ο θάνατος κέρδος. Αλλά την εξορία, πες μου;

«Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου μέσω της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την έντονη προσδοκία και ελπίδα μου.» Τόσο πολύ απέχω, λέει, από το να θλίβομαι για τα δεσμά μου και για τη μέλλουσα απολογία μου, όχι μόνο για όσα εγώ κηρύττω, αλλά και για όσα εκείνοι, ώστε θεωρώ το γεγονός και ως χαρά. Διότι θα αποβεί σε εμάς προς σωτηρία· και αμέσως εισάγει τη μετριοφροσύνη, λέγοντας ότι αυτή η σωτηρία πραγματοποιείται σε αυτόν μέσω της δικής τους δεήσεως και της χορηγίας του Πνεύματος. «Επειδή σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ, αλλά με κάθε παρρησία, όπως πάντοτε έτσι και τώρα, θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα μου.» Δηλαδή, δεν πρόκειται να προδώσω το κήρυγμα ούτε από φόβο για τα δεσμά, ούτε για την απολογία, ούτε για τον ίδιο τον θάνατο. «Είτε διά της ζωής είτε διά του θανάτου.» Αν ζήσω, λέει, θα πλεονάσω στο κήρυγμα, και αν πεθάνω, πάλι δοξάζεται ο Χριστός, διότι το κήρυγμά Του απέκτησε τέτοιους υπηρέτες, οι οποίοι περιφρόνησαν ακόμη και αυτόν τον ίδιο τον θάνατο. «Διότι για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός.» Πρόσεξε με πόσα επιχειρήματα τους απομακρύνει από τη λύπη: πρώτον, με το να μην ντρέπεται· δεύτερον, με το να μεγαλύνεται ο Χριστός· τρίτον, με το να επιλέγει να ζει μόνο για τον Χριστό, ώστε να εκπληρώσει τη διακονία Του. «Και το να πεθάνω είναι κέρδος.» Μη θλίβεστε, λέει, για τα δεσμά μου. Διότι και το ίδιο το να πεθάνω για τον Χριστό αποτελεί μέγιστο κέρδος. «Αν όμως το να ζω εν σαρκί, αυτό σημαίνει για εμένα καρπό του έργου μου.

«Και τι να επιλέξω δεν γνωρίζω. Βρίσκομαι σε δίλημμα μεταξύ των δύο, έχοντας την επιθυμία». Επεξεργάζεται τα όσα είπε προηγουμένως, και τρόπον τινά ερμηνεύει τι σημαίνει το «για μένα το να ζω είναι ο Χριστός»· λέει, λοιπόν, ότι το να ζει τον Χριστό σε αυτήν τη ζωή, δεν είναι τίποτε άλλο παρά πνευματική εργασία, από την οποία μου οφείλεται καρπός. «Να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό, το οποίο είναι ασυγκρίτως καλύτερο· το να παραμένω όμως στη σάρκα, είναι αναγκαιότερο για εσάς. Και έχοντας αυτή την πεποίθηση, γνωρίζω ότι θα μείνω και θα παραμείνω μαζί με όλους σας.» Και τώρα βέβαια ήταν μαζί με τον Χριστό, σύμφωνα με το: «Αφού ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσα μου». Αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο όπως τότε. Διότι τώρα, λέει, βλέπουμε σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά, ενώ τότε πρόσωπο με πρόσωπο. «Για τη δική σας προκοπή και χαρά της πίστεως, ώστε το καύχημά σας να περισσεύει εν Χριστώ Ιησού για μένα, δια της παρουσίας μου και πάλι κοντά σας.» Δες πάλι πόση εργασία καλού μαρτυρεί για αυτούς. Διότι αυτός που προκόβει, προκόβει βαδίζοντας.

Ο δε βασιλιάς είπε: «Αφού σταματήσεις αυτή τη μωρή σου φλυαρία, υπόδειξέ μου αμέσως τον Βαρλαάμ, αλλιώς θα δοκιμάσεις βασανιστικά όργανα, των οποίων ποτέ δεν έχεις λάβει πείρα». Ο μεγαλόφρων λοιπόν και γενναιότατος ασκητής και εραστής της ουράνιας φιλοσοφίας με κανέναν τρόπο δεν πτοείτο από τις απειλές του βασιλιά· αλλά στεκόμενος ατάραχος έλεγε: «Δεν έχουμε προσταχθεί, ω βασιλιά, να πράττουμε όσα θεσπίζονται από εσένα, αλλά όσα έχουν προσταχθεί από τον Δεσπότη και Θεό μας, ο οποίος μας διδάσκει τη σωφροσύνη, ώστε να κυριαρχούμε επί όλων των ηδονών και των επιθυμιών, και να ασκούμε την ανδρεία, ώστε να υπομένουμε κάθε πόνο και κάθε κακουχία υπέρ της δικαιοσύνης. Επομένως, όσα δεινά και αν μας επιφέρεις εξαιτίας της ευσέβειας μας, μάλλον θα μας ευεργετήσεις. Κάνε λοιπόν ό,τι θέλεις· διότι εμείς δεν θα ανεχτούμε να πράξουμε κάτι έξω από το καθήκον μας, ούτε θα παραδώσουμε τους εαυτούς μας στην αμαρτία. Διότι, μην νομίσεις ότι είναι μικρή αμαρτία, αν προδώσουμε τον συναγωνιστή και συστρατιώτη μας στα δικά σου χέρια. Αλλά δεν πρόκειται να μας περιγελάσεις κατ' αυτόν τον τρόπο, έστω κι αν μας παραδώσεις σε μύριους θανάτους· διότι εμείς δεν είμαστε τόσο άνανδροι, ώστε από τον φόβο των δικών σου βασανιστηρίων να προδώσουμε τη δική μας φιλοσοφία και να πράξουμε κάτι ανάξιο της θείας νομοθεσίας. Γι' αυτό, ετοίμαζε κάθε όργανο τιμωρίας που γνωρίζεις· διότι για εμάς η ζωή είναι ο Χριστός, και ο θάνατος υπέρ Αυτού είναι κέρδος άριστο».

Και αυτός βέβαια, μη δυνάμενος έτσι να συγκρατήσει το πυρ του πόθου για τον Χριστό, μιλούσε και έπραττε ανάλογα, αφενός όντας έτοιμος να πεθάνει για χάρη Του, αφετέρου συμπάσχοντας με Αυτόν για την ύβρη που δεχόταν από τους ασεβείς· διότι για εκείνον, κατά τον Παύλο, το μεν ζην ήταν εν Χριστώ και σύμφωνα με Εκείνον βέβαια και δι' Εκείνον, το δε αποθανείν για Αυτόν λογιζόταν ως το υπέρτατο κέρδος.

Τέτοιο λοιπόν είναι το γεγονός όσον αφορά το κατά σάρκα μέρος του. Αλλά επειδή τα πνευματικά συγκρίνονται με τα πνευματικά, το συμβάν είναι ταυτόχρονα και λυπηρό και περιχαρές, το μεν λόγω της στέρησης, το δε λόγω της ελπίδας. Προπέμψατε μια ιερή καθηγουμένη εξαιρετικά, όπως διηγείστε, και σεβαστές αδελφές. Είναι αφορμή χαράς, αφενός διότι εκείνες που προσελήφθησαν ετοιμάζουν για εσάς τόπο αναπαύσεως μέσω της πρεσβευτικής τους ικεσίας, όπως αυτοί που εξασφαλίζουν από πριν τα καταλύματα καθ' οδόν, αφετέρου διότι εσείς που απομείνατε, επιδιώκετε τον αγαθό βίο και τη σεμνή πολιτεία και έχετε πάντοτε στραμμένο το βλέμμα σας εκεί όπου λίγο αργότερα θα συναντηθούμε με την κατά Θεόν μητέρα και τις αδελφές. Δείτε λοιπόν ότι η δική σας δοκιμασία είναι γεμάτη ελπίδα και χαρά, και όχι όπως εκείνων που πεθαίνουν κατά σάρκα, οι οποίοι, παραδιδόμενοι σε παράλογους θρήνους και κοπετούς, γεμίζουν με λύπη όμοια με τα έθνη που δεν έχουν ελπίδα. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε η μετάσταση είναι γι' αυτούς επιθυμητή, αλλά μάλιστα πολύ αποφευκτέα. Για εμάς όμως, για τους οποίους το να ζούμε είναι ο Χριστός και το να πεθάνουμε κέρδος, η κοίμηση των πνευματικών πατέρων αποτελεί γεγονός χαράς, καθώς ζουν εν Κυρίω και μάλιστα με τρόπο υψηλότερο και πιο αθάνατο από την εδώ ζωή.

Αλλά ω, πώς, ενώ είχατε ξεκινήσει να πορευτείτε αλλού, σας ανάγκασε η φορά των πραγμάτων να πέσετε στα δίχτυα αυτών που κρατούν την εξουσία εδώ; Τι λοιπόν μπορεί να πει κανείς γι' αυτά; Ή εκείνο που λέει η Αγία Γραφή: «και αυτός που οδηγούσε, οδηγούσε τον Ιηού»; Αλλά εκεί μεν για να βασιλεύσει στον Ισραήλ, ενώ εδώ για να δώσει μαρτυρία για την αλήθεια, ώστε να εκπληρωθεί αυτό που έχει ειπωθεί και τώρα: «από τη Σιών θα εξέλθει ο λόγος και ο νόμος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Εδώ ας βρίσκεται ο νους σου, ω μακάριε· στάσου γενναία, σου υπενθυμίζουμε· δόξασε λοιπόν τον Θεό με το σώμα σου και με το πνεύμα σου, πες και εσύ μαζί με τον θεσπέσιο Παύλο: «γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου μέσα από τις δικές σας δεήσεις και την επιχορήγηση του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την έντονη προσδοκία και την ελπίδα μου ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ, αλλά με κάθε παρρησία, όπως πάντοτε έτσι και τώρα, θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα μου, είτε με τη ζωή είτε με τον θάνατο· διότι για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω κέρδος». Δες τον γλυκό αγώνα, δες τη μακάρια ανταλλαγή: με σύντομες θλίψεις και δοκιμασίες, δηλαδή με πληγές και σταγόνες αίματος, να γίνει κανείς θεός και να επιτύχει τον όντως όντα Θεό.

Ποια είναι όμως η προετοιμασία; Το να υπομείνουμε τα πάντα γενναία και να μη θεωρήσουμε τίποτα ανώτερο από την αγάπη του Χριστού· αλλά να πούμε όπως ο Δαβίδ: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος» και να πούμε αποστολικά: «Για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω είναι κέρδος». «Αλίμονο, λέει, στον κόσμο από τα σκάνδαλα· διότι είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα», ώστε να γίνουν φανεροί οι δοκιμασμένοι. Βλέπεις ότι όταν έρχονται τα σκάνδαλα, τότε φανερώνονται οι εκλεκτοί του Θεού; Όταν έρχεται η φωτιά των πειρασμών, τότε αποδεικνύεται δόκιμη η χρυσοειδής ψυχή; Και αν μεν ήμασταν αδοκίμαστοι στις δυσκολίες, θα είχαμε λόγο να αγωνιούμε ως άπειροι· επειδή όμως έχουμε γευθεί το καλό όχι μία φορά, ούτε δύο, αλλά και πολλές φορές, και μας χαρίστηκε αυτό από τον Θεό, το να πάσχουμε υπέρ του Χριστού, σε καμία περίπτωση, αδελφοί, ας μην παραξενευτούμε ούτε να πούμε: Πάλι πειρασμός; Ναι, πάλι πειρασμός.