Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 1:23

Και ο Παύλος μέσα από όλες ανεξαιρέτως τις επιστολές του αυτό μας καταδεικνύει· ο οποίος δεν δέχτηκε να δει ούτε τον Χριστό πριν από τη σωτηρία των ανθρώπων, λέγοντας τα εξής: Το να αναχωρήσω από τη ζωή και να είμαι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο, το να παραμείνω όμως στη σάρκα είναι αναγκαιότερο για εσάς. Τέτοιο χαρακτήρα διατηρεί ενώπιόν μας και αυτός ο προφήτης, αναγγέλλοντας τις αποφάσεις του Θεού με πολλή παρρησία, επιπλήττοντας όσους αμαρτάνουν και παρακαλώντας Τον συνεχώς και με μακροσκελείς λόγους, όταν Εκείνος οργίζεται εναντίον τους· και αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει μάλιστα προς το τέλος της προφητείας, προς το παρόν όμως είναι αναγκαίο να ξεκινήσουμε από τα προοίμιά της.

«Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Διότι δεν ήταν αρκετό εκείνο για να τους συνετίσει. Βλέπουμε, λοιπόν, πολλούς να γίνονται καλύτεροι κυρίως με αυτό. Διότι ο θάνατος, όταν επέλθει, παραδίδει τον άνθρωπο στην αναισθησία· ενώ αυτά κάνουν τους ανθρώπους καλύτερους όσο βρίσκονται στη ζωή. Και αν το πράγμα φαίνεται φοβερό, αυτό οφείλεται στην αδυναμία όσων έχουν αυτήν τη διάθεση. Διότι, για το ότι ο φόβος προερχόταν από την αδυναμία, άκουσε τον Παύλο, ο οποίος και το ευχόταν αυτό, και χαιρόταν, όπως όταν λέει: «Το να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό, είναι πολύ καλύτερο»· και πάλι: «Χαίρω και συγχαίρω όλους σας· για το ίδιο δε, και εσείς να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου»· ενώ για τα αντίθετα θλιβόταν: «Όχι μόνο αυτό», λέει, «αλλά και εμείς οι ίδιοι στενάζουμε μέσα μας, απεκδεχόμενοι την υιοθεσία, την απολύτρωση του σώματός μας»· και πάλι: «Όσοι βρισκόμαστε στο σκήνωμα αυτό, στενάζουμε από το βάρος».

Διότι, εάν ενώ βρισκόταν εδώ, αγαπούσε τόσο πολύ τους ανθρώπους, ώστε, ενώ είχε την επιλογή να αναχωρήσει και να είναι μαζί με τον Χριστό, επέλεξε να παραμείνει εδώ, πολύ περισσότερο εκεί θα επιδείξει θερμότερη την αγάπη του. Εγώ και τη Ρώμη γι' αυτόν τον λόγο αγαπώ, διότι και ενόσω ζούσε τους έγραφε, και τόσο πολύ τους αγαπούσε, και όταν βρέθηκε κοντά τους δίδαξε σε αυτούς, και εκεί τελείωσε τον βίο του, και κατέχουν το άγιο σώμα του.

Εδώ, βέβαια, ούτε κάτι το αναίσχυντο βρήκε πλέον να επινοήσει, αλλά αποχώρησε ντροπιασμένος. Αλλά μη νομίζεις ότι αυτό αποτελεί δικαιολογία για εσένα ώστε να επιθυμείς το τέλος της ζωής σου, εάν εκείνος επιθυμούσε τον θάνατο επειδή δεν άντεχε τους πόνους. Διότι, αναλογίσου πότε εκείνος το επιθυμούσε και υπό ποιες συνθήκες: όταν δεν είχε δοθεί ακόμη ο νόμος, ούτε είχαν εμφανιστεί οι προφήτες, ούτε είχε εκχυθεί με αυτόν τον τρόπο η χάρη, ούτε είχε γίνει μέτοχος κάποιας άλλης πνευματικής σοφίας. Διότι το ότι από εμάς απαιτούνται περισσότερα σε σύγκριση με εκείνους που έζησαν τότε, και ότι είναι μεγαλύτεροι οι αγώνες που έχουμε μπροστά μας, άκουσέ το από τον Χριστό που λέει: «Εάν η δικαιοσύνη σας δεν περισσεύσει περισσότερο από εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Μη νομίζεις, λοιπόν, ότι το να εύχεσαι τώρα το τέλος είναι απαλλαγμένο από ενοχή, αλλά άκουσε τη φωνή του Παύλου που λέει: «Το να αναχωρήσω από τη ζωή και να είμαι με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο, το να παραμείνω όμως στη σάρκα είναι αναγκαιότερο για εσάς». Διότι όσο αυξάνονται οι θλίψεις, τόσο πληθαίνουν και τα στεφάνια· όσο περισσότερο πυρώνεται το χρυσάφι, τόσο καθαρότερο γίνεται· όσο πιο μακρινό πέλαγος διαπλεύσει ο έμπορος, τόσο περισσότερα εμπορεύματα συγκεντρώνει.

Λόγος περί ψευδοπροφητών, και ψευδοδιδασκάλων, και άθεων αιρετικών, και περί των σημείων της συντέλειας αυτού του αιώνος. Εκφωνήθηκε δε όταν επρόκειτο αυτός να εκδημήσει από το σώμα. Αʹ. Οδυνηρός είναι ο λόγος, καθότι είναι και ο έσχατος, όπως μου έχει αποκαλυφθεί, αλλά και γεμάτος από πολλή χαρά. Οδυνηρός μεν, διότι δεν πρόκειται πλέον να σας μιλήσω· γεμάτος δε από πολλή χαρά, διότι έφτασε ο καιρός μου να αναχωρήσω και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό· και όπως είπε ο Κύριος: Δεν θα μιλήσω πλέον μαζί σας. Ακόμη και τώρα, όμως, θα μιλήσω με οδύνη καρδίας για τους ψευδοπροφήτες, και τους ψευδοδιδασκάλους, και τους άθεους αιρετικούς, για τους οποίους έλεγε ο Απόστολος: Πονηροί άνθρωποι και απατεώνες θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι· για τους οποίους πολλές φορές σας υπενθύμισα. Διότι εκφώνησα πολλούς λόγους με τη χάρη του Χριστού, όπως γνωρίζετε, φιλόθεοι· και σχεδόν σε κάθε λόγο κάναμε υπενθύμιση για αυτούς, αν βεβαίως θυμάστε τα όσα ειπώθηκαν χθες· γνωρίζω όμως ότι τα θυμάστε, και μάλιστα οι φιλόπονοι, και οι φιλόβιβλοι, και οι φιλόχριστοι.

Διότι, εάν εκείνος ο μακάριος ανήκε σε αυτούς που έζησαν αισχρά και αντίθετα προς το θέλημα του Θεού, θα έπρεπε να οδύρεσαι και να θρηνείς, όχι μόνο τώρα που απήλθε, αλλά και όταν ζούσε. Επειδή όμως και αυτός τύγχανε να είναι ένας από τους φίλους Του, πρέπει να χαίρεσαι μαζί του όχι μόνο όσο ζούσε, αλλά και τώρα που κοιμήθηκε. Άκουσες, βεβαίως, τον μακάριο Παύλο να λέει: «Το να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο». Αλλά ίσως ποθείς να ακούσεις τα λόγια του και να απολαύσεις τη φιλία μαζί του, και επιζητείς τη συναναστροφή και τη δόξα που προερχόταν από αυτόν, καθώς και τη λαμπρότητα, την τιμή και την ασφάλεια, και το γεγονός ότι όλα αυτά χάθηκαν σε ταράζει και σε σκοτεινιάζει. Τη φιλία σου, λοιπόν, με εκείνον μπορείς να τη διατηρείς και τώρα, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως και πρωτύτερα. Διότι τέτοια είναι η δύναμη της αγάπης: δεν περιβάλλει, δεν συνενώνει και δεν συνδέει μόνο αυτούς που είναι παρόντες, που βρίσκονται κοντά μας και τους βλέπουμε, αλλά και αυτούς που βρίσκονται πολύ μακριά. Και ούτε το πλήθος των χρόνων, ούτε η απόσταση των τόπων, ούτε κανένα άλλο από τέτοιου είδους πράγματα θα μπορούσε να διακόψει και να διαρρήξει τη φιλία της ψυχής.

«Και τι να επιλέξω δεν γνωρίζω. Βρίσκομαι σε δίλημμα μεταξύ των δύο, έχοντας την επιθυμία». Επεξεργάζεται τα όσα είπε προηγουμένως, και τρόπον τινά ερμηνεύει τι σημαίνει το «για μένα το να ζω είναι ο Χριστός»· λέει, λοιπόν, ότι το να ζει τον Χριστό σε αυτήν τη ζωή, δεν είναι τίποτε άλλο παρά πνευματική εργασία, από την οποία μου οφείλεται καρπός. «Να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό, το οποίο είναι ασυγκρίτως καλύτερο· το να παραμένω όμως στη σάρκα, είναι αναγκαιότερο για εσάς. Και έχοντας αυτή την πεποίθηση, γνωρίζω ότι θα μείνω και θα παραμείνω μαζί με όλους σας.» Και τώρα βέβαια ήταν μαζί με τον Χριστό, σύμφωνα με το: «Αφού ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσα μου». Αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο όπως τότε. Διότι τώρα, λέει, βλέπουμε σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά, ενώ τότε πρόσωπο με πρόσωπο. «Για τη δική σας προκοπή και χαρά της πίστεως, ώστε το καύχημά σας να περισσεύει εν Χριστώ Ιησού για μένα, δια της παρουσίας μου και πάλι κοντά σας.» Δες πάλι πόση εργασία καλού μαρτυρεί για αυτούς. Διότι αυτός που προκόβει, προκόβει βαδίζοντας.

Είπε δε ο Ιωάσαφ προς αυτόν: «Επειδή η εν σαρκί ζωή δεν θεωρείται από εσένα ως το μέτρο της ζωής, ούτε και αυτόν τον θάνατο, τον οποίο υφίστανται όλοι, πρέπει να τον θεωρείς θάνατο». Ο δε γέροντας αποκρίθηκε: «Αναμφίλεκτα έτσι φρονώ και περί αυτών, χωρίς καθόλου να τρέμω αυτόν εδώ τον πρόσκαιρο θάνατο, ούτε καν να τον αποκαλώ θάνατο, εφόσον με βρει να βαδίζω την οδό των εντολών του Θεού, αλλά μάλλον διάβαση από τον θάνατο προς τη ζωή, την ανώτερη και τελειότερη και κρυμμένη εν Χριστώ, την οποία επιθυμώντας να επιτύχουν οι άγιοι, δυσφορούσαν πολύ με την παρούσα ζωή. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: "Γνωρίζουμε ότι, εάν η επίγεια σκηνή της κατοικίας μας καταλυθεί, έχουμε οικοδομή από τον Θεό, οικία αχειροποίητη, αιώνια, στους ουρανούς· διότι πράγματι σε αυτήν στενάζουμε, επιποθώντας να ενδυθούμε το εξ ουρανού οικητήριό μας, εφόσον βεβαίως και όταν ενδυθούμε δεν θα βρεθούμε γυμνοί· επειδή, όσοι βρισκόμαστε σε τούτο το σκήνωμα, στενάζουμε πιεζόμενοι, καθώς δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε, ώστε το θνητό να καταποθεί από τη ζωή". Και πάλι: "Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;". Και ξανά: "Επιθυμώ να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό". Ο δε Προφήτης λέει: "Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;"».

Η γη των Χαλδαίων είναι ο εμπαθής βίος, μέσα στον οποίο δημιουργούνται και προσκυνούνται τα είδωλα των αμαρτημάτων, ενώ η μέση των ποταμών είναι ο τρόπος ζωής που ταλαντεύεται ανάμεσα στα αντίθετα, και η γη της επαγγελίας είναι η κατάσταση που είναι γεμάτη από κάθε αγαθό. Όποιος, λοιπόν, παραμελεί αυτή την πνευματική κατάσταση, όπως ο παλαιός Ισραήλ, παρασύρεται και πάλι στη δουλεία των παθών, στερούμενος τη δοθείσα ελευθερία. μθ. Πρέπει να σημειωθεί ότι κανένας από τους αγίους δεν φαίνεται να κατέβηκε εκουσίως στη Βαβυλωνία. Διότι δεν είναι θεμιτό, ούτε αποτελεί γνώρισμα λογικής συνέσεως, να προτιμούν τα χειρότερα αντί των αγαθών εκείνοι που αγαπούν τον Θεό. Εάν δε κάποιοι από αυτούς οδηγήθηκαν εκεί με τη βία μαζί με τον λαό, εννοούμε μέσω αυτών εκείνους οι οποίοι, όχι ως κύριο σκοπό, αλλά λόγω των περιστάσεων, για χάρη της σωτηρίας όσων έχουν ανάγκη πνευματικής καθοδήγησης, εγκαταλείπουν τον υψηλότερο λόγο της γνώσεως και μετέρχονται τη διδασκαλία περί των παθών. Σύμφωνα με αυτήν και ο μέγας Απόστολος έκρινε ότι είναι ωφελιμότερο να παραμένει στη σάρκα, δηλαδή στην ηθική διδασκαλία, για χάρη των μαθητών του, παρόλο που είχε ολόκληρο τον πόθο να αναχωρήσει από την ηθική διδασκαλία και να βρεθεί μαζί με τον Χριστό, μέσω της υπερκόσμιας και απλής νοερής θεωρίας. ν. Όπως ακριβώς ο μακάριος Δαβίδ, ψάλλοντας με την κινύρα, ανακούφιζε τον Σαούλ όταν αυτός πνιγόταν από το πονηρό πνεύμα, έτσι και κάθε πνευματικός λόγος, ο οποίος διανθίζεται με γνωστικά θεωρήματα, αναπαύει τον νου που κλονίζεται από ταραχή, ελευθερώνοντάς τον από την πονηρή συνείδηση που τον πνίγει. να.

Και τώρα κατέχουν πλούτο αστείρευτο, απολαμβάνουν την αγγελική ευφροσύνη, βλέπουν τον υπεράγαθο Χριστό, βλέπουν τον Χριστό, τον οποίο επιθύμησαν. «Έχω την επιθυμία», λέει, «να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό»· και· «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού», «του ωραιότερου στην ομορφιά από τους υιούς των ανθρώπων».

Διότι τότε, προς τους Ιουδαίους, προς τους Πάρθους, προς τους Μήδους, προς τους Ελαμίτες, προς τους Ινδούς, προς τους Σκύθες, προς τους Ρωμαίους και, με μια λέξη, προς τα βόρεια και τα νότια, προς τα ανατολικά και τα δυτικά, προς βασιλείς και δυνάστες, προς τυράννους και ηγεμόνες, προς κάθε πόλη και χώρα, προς κάθε γλώσσα και έθνος, προχωρούσαν με θάρρος. Διότι εκείνοι που πριν από λίγο απευθύνονταν μόνο στους Ιουδαίους, ξαφνικά μιλούσαν με παρρησία και χαίρονταν «επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν για το όνομά του»· επιπλέον, περιφερόμενοι σε όλη την οικουμένη, έσπειραν τον θείο λόγο και, αφού υπέστησαν μύριες θλίψεις από τους τυράννους, προτίμησαν τον θάνατο από την παρούσα ζωή, έχοντας τον διακαή πόθο «να αναχωρήσουν και να είναι μαζί με τον Χριστό». Στάλθηκαν ως λίγοι εργάτες για να θερίσουν και να συγκεντρώσουν στις θείες σιταποθήκες τον παγκόσμιο αγρό συγκομιδής ψυχών. Στάλθηκαν δώδεκα εκλεκτοί λίθοι για να καταπλουτίσουν και να φωτίσουν την οικουμένη με φωτοβόλες αστραπές.

Έτσι, λοιπόν, οι μακάριοι, αφού αγωνίστηκαν τον καλόν αγώνα, ολοκλήρωσαν τον δρόμο και διατήρησαν την πίστη, είχαν την επιθυμία «να αναχωρήσουν και να είναι μαζί με τον Χριστό» και να λάβουν από αυτόν το στεφάνι της δικαιοσύνης, επειδή υπέμειναν πολλές θλίψεις για χάρη του και δέχθηκαν από αυτόν ακόμη περισσότερες παρηγοριές· διότι τον είχαν μαζί τους όλες τις ημέρες, μέχρι το τέλος της ζωής τους, όπως ακριβώς τους είχε υποσχεθεί εκ των προτέρων.

Υποσχέθηκε ότι θα το πιει καινούργιο, όχι αυτό ακριβώς το γέννημα της αμπέλου —μακριά τέτοια σκέψη, διότι δεν υπάρχουν τέτοια αμπέλια εκεί— αλλά καινούργιο, νεοφανές, ξένο και απόρρητο· καινούργιο για όλους μας, ανέκφραστο και άγνωστο. Πότε λοιπόν θα απολαύσω αυτήν την υπόσχεση; Πότε θα αναχωρήσω; Πότε θα απέλθω; Πότε θα εντρυφήσω σε αυτό το ανέκφραστο κάλλος; «Διότι έχω την επιθυμία να αναχωρήσω και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό», τον Υιό και Δεσπότη μου.

Επομένως, και οι δίκαιοι άνδρες που πλησιάζουν στο τέλος του βίου τους και ελευθερώνονται από τα δεσμά της τυραννικής σάρκας, κάνοντας την επιστροφή προς τον οικείο Δεσπότη και την πατρίδα με αγαθή πεποίθηση, ποιος, αν δεν το έχει βιώσει από προσωπική πείρα, θα μπορούσε να περιγράψει παραστατικά εκείνη τη χαρά; Διότι γι' αυτούς ο θάνατος είναι αληθινά ύπνος εν Κυρίω και όντως ανάπαυση· διότι ο θάνατος του Δεσπότου, αφού εξαφάνισε το κεντρί του θανάτου, τον μετέτρεψε σε ύπνο και ανάπαυση. Και προψάλλοντας αυτό η Θεία Γραφή έλεγε: «Κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Και έκτοτε λοιπόν ο θάνατος δεν είναι φοβερότατος, αλλά πολυπόθητος για τους δικαίους· γι' αυτό και κάποιος ικετεύοντας έλεγε: «Εξάγαγε από τη» σαρκική «φυλακή την ψυχή μου», για να αναχωρήσω προς εσένα· «πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;». Και κάποιος άλλος λέει: «Έχω επιθυμία να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό»· διότι «δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

Διότι ο Απόστολος Παύλος, ο οποίος υπέμεινε πολλούς διωγμούς και άθλους, και παρόλο που γνώριζε ότι είναι καλύτερο και πιο αναπαυτικό για αυτόν να πεθάνει ώστε να είναι μαζί με τον Χριστό, όμως, μη επιδιώκοντας το δικό του συμφέρον αλλά το συμφέρον των πολλών Χριστιανών, θεωρώντας το πιο αναγκαίο από τη δική του ανάπαυση, είπε ότι το να παραμένει ακόμη σε αυτήν τη ζωή και να ταλαιπωρείται και να βασανίζεται για τη σωτηρία και τη διδασκαλία του λαού, αυτό είναι πιο αναγκαίο για τον λαό. Και όχι μόνο ο ίδιος υπέμεινε και έπραττε αυτό, αλλά και παραγγέλλει ότι οι δάσκαλοι και οι ποιμένες πρέπει να παραμένουν στη διδασκαλία του ποιμνίου τους και να γίνονται καλό παράδειγμα σε αυτούς. Για όλα αυτά, λοιπόν, οι ιερωμένοι που παραδόθηκαν αυτοβούλως και έπειτα αρνήθηκαν την πίστη, είναι ασύνετοι εάν ζητούν να κατέχουν εκείνο που οικειοθελώς εγκατέλειψαν· διότι, εάν μεν δεν είχαν αρνηθεί την πίστη, θα είχαν συγχώρεση για την παράλογη πράξη τους, όχι μόνο να παραδοθούν οικειοθελώς στο μαρτύριο, αλλά πολύ περισσότερο να εγκαταλείψουν το ποίμνιο του Κυρίου και να μην το στηρίζουν με τις διδασκαλίες τους.

Του σοφωτάτου και λογιωτάτου και καθόλα αγιωτάτου κυρού Νικολάου Καβάσιλα του και Χαμαετού, περί της εν Χριστώ ζωής. Λόγος πρώτος: ότι συγκροτείται διά των θείων μυστηρίων, του βαπτίσματος, του μύρου και της θείας κοινωνίας. Η εν Χριστώ ζωή γεννιέται μεν σε αυτήν εδώ τη ζωή και από εδώ λαμβάνει τις αρχές της· τελειοποιείται δε στη μέλλουσα, όταν θα φθάσουμε σε εκείνη την ημέρα. Και ούτε αυτός ο βίος μπορεί να την εμφυτεύσει τέλεια στις ψυχές των ανθρώπων, ούτε ο μέλλων, εάν δεν έχει λάβει τις αρχές της από εδώ. Διότι, κατά μεν τον παρόντα βίο, η σάρκα την επισκοτίζει, καθώς και το σκοτεινό νέφος και η φθορά που προέρχονται από αυτήν, η οποία «δεν μπορεί να κληρονομήσει την αφθαρσία». Γι' αυτό ο Παύλος θεώρησε πολύ ωφέλιμη την αναχώρηση από τον κόσμο για να είναι μαζί με τον Χριστό· «το να αναχωρήσω», λέει, «και να είμαι μαζί με τον Χριστό, είναι πολύ καλύτερο». Ο δε μέλλων βίος, όσους δεχθεί χωρίς να έχουν τις δυνάμεις και τις αισθήσεις που χρειάζονται για τη ζωή εκείνη, σε αυτούς δεν θα προσφέρει καμία επιπλέον ευδαιμονία, αλλά ως νεκροί και άθλιοι θα κατοικήσουν σε εκείνον τον μακάριο και αθάνατο κόσμο. Και ο λόγος είναι ότι, ενώ το φως ανατέλλει και ο ήλιος προσφέρει καθαρή την ακτίνα του, τότε πλέον δεν είναι δυνατόν να δημιουργηθεί οφθαλμός· και ενώ η ευωδία του Πνεύματος εκχέεται άφθονα και γεμίζει τα πάντα, δεν μπορεί κανείς να αποκτήσει όσφρηση, αν δεν την διαθέτει ήδη.

Διότι τι άλλο περιμένει τους μακαρίους ως ανταμοιβή για τους πόνους της παρούσας ζωής, παρά το να λάβουν τον Χριστό και να βρίσκονται μαζί Του; Και ο Παύλος, μετά από εκείνον τον αγώνα, είπε ότι η αναχώρηση από τον κόσμο αυτόν καταλήγει τελικά σε τούτο, στη συνύπαρξη με τον Χριστό: «Διότι το να αναχωρήσω», λέει, «και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό είναι ασυγκρίτως καλύτερο».

Και γιατί να απαριθμεί κανείς τα επακόλουθα των συλλογισμών του; Αυτά θα μας προετοιμάσουν να υπομείνουμε πιο ανώδυνα όσα συμβαίνουν; Αυτά θα έχουμε ως παρηγοριά; Με αυτά επιδίωξες να μας αναζωογονήσεις, ω φίλε και αδελφέ; Διότι δεν εγκαταλείπω τα πιο σεμνά λόγια, ούτε αποδίδω τα πάντα στην κακή πρόθεση, αλλά, επειδή έως τώρα δεν έχει συντελεστεί η πράξη, μοιράζω τις προσφωνήσεις τρέφοντας την ελπίδα της διόρθωσης. «Εάν το αλάτι χάσει τη δύναμή του», λέει ο Κύριος, «με τι θα αλατιστεί;» Εάν των φίλων, των αδελφών, των τέκνων, των δικών μου μελών, των δικών μου σπλάγχνων, όλων αυτών που είναι για μένα τα πιο πολύτιμα, για τους οποίους το να παραμένω ακόμη στη σάρκα προτιμάται από το να αναχωρήσω και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό, για τους οποίους οδύρομαι και σπαράζω και τα δάκρυά μου γίνονται τροφή μου — εάν, λοιπόν, τα δικά τους είναι τέτοια, τι είδους πρέπει να περιμένουμε ότι θα είναι τα έργα των άλλων;

Γι' αυτό, αφού πωλήσουν πρώτα τα υπάρχοντά τους και τα διανείμουν στους ενδεείς (πώς θα μπορούσε κανείς να εξυμνήσει επάξια το θείο, θεουργικό και φιλάνθρωπο στοιχείο αυτής της προτροπής;), έτσι λοιπόν γυμνοί και από χρήματα και από κάθε άλλη γήινη προσκόλληση, αναλαμβάνουν τους ασκητικούς αγώνες, τείνοντας τον νου τους και έχοντας την επιθυμία τους σε ένα μόνο πράγμα, στο να «αναχωρήσουν και να είναι μαζί με τον Χριστό» σύμφωνα με τον θείο απόστολο Παύλο· μέσω του οποίου η τελειότερη και χωρίς κάτοπτρα γνώση του Πατέρα εν Αγίω Πνεύματι (ω μακάριο θέαμα), αφού αποκαλυφθεί και απαστράψει μαζί, χαρίζει το πρώτο αγαθό προς απόλαυση στους θεατές και το ύψιστο από τα επιθυμητά.

Αλλά σε εμάς μεν, εξαιτίας της στέρησης του αγίου ανδρός, ας επιτραπεί να πούμε τον πικρό λόγο, για εκείνον όμως είναι πάρα πολύ γλυκύ, επειδή ανεχώρησε και βρίσκεται μαζί με τον Χριστό· από το οποίο τι θα μπορούσε να είναι πιο μακάριο; Κειτόταν λοιπόν ο μακαρίτης (διότι είναι καλό να περιγράψουμε και αυτό) σαν ένα παράδοξο θέαμα, σεβάσμιος στην όψη, αγγελοειδής στο σχήμα, καθώς η ψυχή του, που μετοίκησε προς τον Κύριο, είχε αποτυπώσει λαμπρά σημάδια σαν του ήλιου στο ιερό σώμα, μαζί με το οποίο και μέσω του οποίου λάτρευσε την Αγία Τριάδα. Συγκεντρώθηκε ξαφνικά πλήθος, τόσο μοναχών όσο και λαϊκών, πάρα πολύ μεγάλο, και τον περιέβαλαν ατενίζοντάς τον ως ιερό κειμήλιο, ή μάλλον, για να το πούμε πιο ταιριαστά, σαν να είχε ακόμη πνοή και μπορούσε να μιλήσει. Χύνονταν δάκρυα, από τους μεν σεμνούς αθόρυβα, από τους δε υποτακτικούς πιο έντονα. Έτσι λοιπόν, με τις καθιερωμένες ψαλμωδίες και τις ιεραρχικές ευχές, παραδόθηκε στον τάφο, στον τόπο όπου συνήθιζε ο μακάριος να λειτουργεί στον Κύριο. Και πράγματι προστέθηκε ο πατέρας στους πατέρες, ο ομολογητής στους ομολογητές, ο δάσκαλος στους δασκάλους, ο ερμηνευτής στους ερμηνευτές, και θα μπορούσαμε να προσθέσουμε και τα εξής: ο εγκρατής στους εγκρατείς, ο αγνός στους φιλάγνους, ο φιλόξενος στους φιλόξενους, ο μετριόφρων στους μετριόφρονες, αυτός που έγινε τα πάντα για τους πάντες με άριστο τρόπο όσο ήταν δυνατόν, για να κερδίσει τους πάντες ή τους περισσοτέρους, στηριζόμενος σε αποστολικά κατορθώματα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΗ' ΠΕΡΙ ΑΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΓΚΟΣΜΙΕΣ ΑΠΟΛΑΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ΤΩΝ ΑΙΩΝΙΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Αδελφοί και πατέρες, η εποχή του καλοκαιριού προκαλεί εξάντληση στο σώμα, με την προσθήκη μάλιστα και της αγρυπνίας· και ίσως οκνούμε να ακούσουμε την κατήχηση. Αλλά, επειδή οφείλουμε να είμαστε σαν να πεθαίνουμε καθημερινά, σύμφωνα με τη νομοθεσία του Αποστόλου, και επειδή όποιος πεθαίνει προφέρει τα τελευταία του λόγια και καθιστά τους ακροατές προσεκτικούς· εμπρός λοιπόν, ας μην οκνήσουμε κι εμείς να ακούσουμε, αλλά ας προσέξουμε τα λεγόμενα σαν να διαβάζεται διαθήκη. Η διαθήκη λοιπόν των σαρκικών ανθρώπων, επειδή είναι σαρκική, ορίζει και σαρκικά πράγματα, δηλαδή αφήνει κληρονομιά στη γυναίκα, στα τέκνα, στους αδελφούς, στους συγγενείς και ό,τι άλλο συνηθίζεται να διατάσσεται. Η δική μας όμως διαθήκη δεν υποδεικνύει τίποτα τέτοιο. Αλλά τι; «Ότι είμαστε ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη», και ότι «Δεν φέραμε τίποτα στον κόσμο αυτόν, και είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε κάτι μπορούμε», και ότι μεταφερόμαστε από τη φθορά στην αφθαρσία, από την ατιμία στη δόξα, και από τη θνητότητα στην αθανασία. Επομένως, δεν θα έσφαλλε κανείς αν ονόμαζε αυτή τη διαθήκη ευαγγέλιο, αφού και ο Απόστολος είπε: «Το να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο», και αλλού πάλι: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της δικής μου αναχωρήσεως έχει φτάσει».

Για εσένα βεβαίως έδυσε ο φωστήρας εκείνος, και πολύ καλά έκανε, και απομακρύνθηκε για χάρη σου από τη γη και τα γήινα. Στον Θεό όμως, τον κατά φύση Ήλιο, συνανατέλλει ως κατά μέθεξη ήλιος. Απαριθμείς τα προτερήματά του, αλλά να συλλογίζεσαι και τούτο, ότι ο ουρανός είναι άξιος αυτών. Γιατί λοιπόν πενθείς για εκείνους που μετέβησαν στον οικείο τους χώρο, εκτός αν κατηγορείς και τη φωτιά επειδή ρέπει προς τα άνω και δεν αρνήθηκε ποτέ την οικεία της φύση, και πενθείς για τον αετό που πετά ψηλά και κοντά στα σύννεφα, ή βλέποντας τον χρυσό ή τα μαργαριτάρια —τον μεν χρυσό προερχόμενο από την άτιμη και πατημένη γη, τα δε μαργαριτάρια από τα περιφρονημένα όστρακα— να εναποτίθενται στα θησαυροφυλάκιά τους, εσύ να ξεριζώνεις τα μαλλιά σου. Αλλά αυτά είναι δείγματα μεγάλης ανοησίας· επομένως και αυτό το πένθος θεώρησέ το ότι ανήκει στην ίδια μοίρα. Εσύ όμως βρίσκεις ευχαρίστηση στην επώδυνη παροικία εκείνου. Διότι, αν περνούσε καλά στη ζωή και όλα του πήγαιναν κατ' ευχήν, ούτε και έτσι θα έπρεπε να επιδεικνύεις αυτό το βαρύ πένθος και τα πολλά δάκρυα. Εάν όμως θεωρούσε τη ζωή ως έναν αληθινά πικρό θάνατο και ευχόταν να εξαχθεί από τη φυλακή και να διαρρηχθούν τα δεσμά του, άραγε δεν θα πράτταμε έργα εχθρών, εάν, ενώ κόπηκε για εκείνον το σχοινί των βασάνων, εμείς κλαίγαμε και πενθούσαμε απαρηγόρητα; Αλλά μήπως θρηνούμε επειδή ήταν καλό για εμάς να έχουμε μαζί μας έναν τέτοιον άνθρωπο; Αλλά, πρώτον, αυτό είναι δείγμα φιλαυτίας, εάν βάζουμε το δικό μας καλό πάνω από αυτό που αρμόζει σε εκείνον· διότι για εκείνον το να αναχωρήσει και να είναι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο.