Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 1:28

Κεφάλαιο Α΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να λάβει τίποτα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον ουρανό. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Τι όμως έχεις, το οποίο δεν έλαβες; ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Διότι με τη χάρη έχετε σωθεί διά της πίστεως· και αυτό δεν προέρχεται από εσάς· είναι δώρο του Θεού· όχι από έργα, για να μην καυχηθεί κανείς. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Και αυτό προέρχεται από τον Θεό, διότι σε εσάς χαρίστηκε το υπέρ του Χριστού, όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν, έχοντας τον ίδιο αγώνα, και τα εξής.

Και ο μεν αποδεικτικός φροντίζει για την αλήθεια και, ενεργώντας βάσει της επιστήμης, δεν έχει ανάγκη να λάβει κανένα απολύτως μέρος της αντίφασης, ενώ εκείνος που επιδιώκει μόνο να πείσει και χρησιμοποιεί τη διαλεκτική αόριστα, αναγκάζεται να λαμβάνει όσα του παραχωρεί ο συνομιλητής του, ακόμη και αν δεν είναι τέτοια. Γι' αυτό ο πρώτος παραμένει αμετάπειστος και αμετάθετος στην αποδεδειγμένη του αντίληψη, ενώ ο διαλεκτικός είναι και ο ίδιος ευμετάβολος, όταν με τη θέλησή του ανατρέπει τον εαυτό του. Σε ποιον θα αποδώσουμε την ευσέβεια; Άραγε στον εδραίο, στον αμετακίνητο, σε εκείνον που σε τίποτα δεν πτοείται, κατά τον απόστολο, ή σε εκείνον που από μόνος του διαρκώς κλονίζεται; Επίσης, ο μεν αποδεικτικός εκκινεί πάντοτε από όσα είναι αληθή και οικεία προς το προκείμενο, ενώ ο δε όχι μόνο από τα ευλόγως αποδεκτά, τα οποία δεν είναι πάντοτε αληθή, αλλά μερικές φορές και από τα εντελώς ψευδή, και πάντως από όσα είναι ξένα προς το προκείμενο. Ποιον από αυτούς θα πιστέψεις, όταν σου αποδεικνύει τα περί των θείων; Ή μήπως και εσύ, μαζί με τον Ζοροβάβελ επί εποχής Κύρου, θα αποφαινόσουν με θάρρος ότι η αλήθεια υπερισχύει των πάντων; Και ο μεν αντλεί όχι μόνο από τα αίτια του συμπεράσματος, αλλά και από του ίδιου του πράγματος, γι' αυτό και το εξαγόμενο είναι πάντοτε αναγκαίο και αψευδές, ενώ ο διαλεκτικός δεν αντλεί ποτέ από τα αίτια του πράγματος, και ούτε πάντοτε του συμπεράσματος, αλλά μερικές φορές ούτε καν αυτού, γι' αυτό και το εξαγόμενο στοχεύει στη γνώμη, και δεν είναι κατ' ανάγκην αψευδές.

Αλλά αυτό που λέει, είναι τούτο: Να συμπαρατάσσεστε ο ένας με τον άλλον, λέει, στον αγώνα για την πίστη του Ευαγγελίου. Και να μην πτοείστε σε τίποτα από τους αντιπάλους, πράγμα που αποτελεί για εκείνους μεν ένδειξη της απώλειάς τους, για εσάς δε της σωτηρίας σας. «Πτοούμενοι», πολύ ορθά το είπε· διότι τέτοια είναι αυτά που προέρχονται από τους εχθρούς· προκαλούν μονάχα εκφοβισμό.

Σε τίποτα λοιπόν, λέει, οτιδήποτε κι αν συμβεί, είτε κίνδυνοι είτε επιβουλές· διότι αυτό είναι γνώρισμα εκείνων που στέκονται σταθερά. Διότι εκείνοι δεν μπορούν να πετύχουν τίποτα, παρά μόνο να σας πτοήσουν. Επειδή ήταν φυσικό να ταράζονται, καθώς ο Παύλος υπέφερε τα μύρια όσα. Δεν λέω, λέει, «μην κλονίζεστε», αλλά «μην πτοείστε», και μάλιστα να τους περιφρονείτε σφόδρα. Διότι, αν έχετε αυτή τη διάθεση, από αυτό και μόνο θα κάνετε φανερή και τη δική τους απώλεια και τη δική σας σωτηρία. Επειδή, όταν δουν ότι μηχανεύονται μύρια όσα και δεν μπορούν ούτε καν να σας πτοήσουν, θα λάβουν αποδείξεις της δικής τους απώλειας.

Και αυτό προέρχεται από τον Θεό, λέει: διότι σε εσάς χαρίστηκε, για χάρη του Χριστού, όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν. Πάλι τους παιδαγωγεί να μετριάζουν το φρόνημά τους, αποδίδοντας τα πάντα στον Θεό, και λέγοντας ότι το να πάσχει κανείς για τον Χριστό είναι χάρη και χάρισμα και δωρεά.

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, προτρέποντας τους μαθητές του προς τα μεγάλα κατορθώματα, θέτει ως παράδειγμα τον εαυτό του, τον Πατέρα και τους προφήτες, όπως όταν λέει: «Διότι έτσι συμπεριφέρθηκαν και στους προφήτες που υπήρξαν πριν από εσάς»· και πάλι: «Εάν εμένα κατεδίωξαν, θα καταδιώξουν και εσάς»· και: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος»· και πάλι: «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας που είναι στους ουρανούς». Αυτό ακριβώς κάνει και ο μακάριος Παύλος. Διότι, προτρέποντάς τους προς την ταπεινοφροσύνη, παρουσίασε στο μέσο ως παράδειγμα τον Χριστό· και όχι μόνο εδώ, αλλά και όταν ομιλεί περί φιλοπτωχίας, λέει κάπως έτσι: «Διότι γνωρίζετε τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ότι για εμάς πτώχευσε, αν και ήταν πλούσιος». Επειδή τίποτα δεν παρακινεί τόσο πολύ τη μεγάλη και φιλοσοφημένη ψυχή προς την εργασία των αγαθών, όσο το να μάθει ότι με αυτόν τον τρόπο εξομοιώνεται με τον Θεό. Διότι τι είναι ισάξιο με αυτό ως προτροπή; Τίποτα. Αυτό, λοιπόν, γνωρίζοντας και ο Παύλος, όταν τους προέτρεπε στην ταπεινοφροσύνη, πρώτα μεν τους παρακάλεσε και κατέθεσε ικεσία· έπειτα μίλησε και με τρόπο που προκαλεί συστολή, λέγοντας: «Να στέκεστε σταθεροί σε ένα πνεύμα»· και είπε: «Το οποίο για εκείνους είναι απόδειξη απώλειας, ενώ για εσάς σωτηρίας». Και στο τέλος παραθέτει το εξής: «Να υπάρχει, λοιπόν, μεταξύ σας το ίδιο φρόνημα που υπήρχε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά εκένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου». Προσέξτε, παρακαλώ, και αφυπνιστείτε.

Πού όμως προοδεύουν, παρά στη χαρά της πίστεως; Και αυτός που προοδεύει σε αυτήν, θα καυχηθεί, λέει, εν Χριστώ. «Μόνο να πολιτεύεστε επάξια του Ευαγγελίου του Χριστού, ώστε, είτε έλθω και σας δω είτε είμαι απών, να ακούσω τα σχετικά με εσάς.» Αφού τους έδωσε τη μαρτυρία της μεγάλης προόδου τους, τους συγκρατεί ήπια, για να μην υπερηφανευτούν ακούγοντας ότι προόδευσαν. Και τους συγκρατεί, προτρέποντάς τους να επιδιώκουν πολιτεία άξια του Ευαγγελίου. «Ότι στέκεστε σταθεροί σε ένα πνεύμα, αγωνιζόμενοι μαζί με μία ψυχή για την πίστη του Ευαγγελίου, και χωρίς να πτοείστε σε τίποτα από τους εναντιουμένους, πράγμα το οποίο αποτελεί γι' αυτούς ένδειξη απωλείας». Αφού τους είπε να πολιτεύονται επάξια του Ευαγγελίου, αναφέρει και το είδος αυτής της πολιτείας. Και αυτό είναι η γνησιότητα ως προς την πίστη. Διότι διαφορετικά δεν μπορείτε να γίνετε ένα πνεύμα, παρά μόνο με αυτόν τον τρόπο· έπειτα είναι και το να έχουν μία ψυχή. Αυτό δε αποτελεί απόδειξη υπερβάλλουσας αγάπης.

Και λέγει ότι είναι μεγάλος ο άθλος που προέρχεται από αυτά. Και ποιος είναι αυτός, παρά το ότι έγιναν αθλητές υπέρ του Ευαγγελίου; Διότι ήταν πολλοί οι πολέμιοι, εκείνοι της περιτομής. «Για εμάς όμως είναι σωτηρία, και αυτό προέρχεται από τον Θεό· διότι σε εσάς χαρίστηκε για χάρη του Χριστού, όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν». Δες πάλι πώς ήρεμα τους συγκρατεί. Διότι, αφού είπε ότι είστε αθλητές υπέρ του Ευαγγελίου, πρόσθεσε ότι αυτό ακριβώς προέρχεται από τον Θεό· και ότι σας δόθηκε ως χάρισμα το να πάσχετε για αυτόν. Αυτό δε, λέγει, δεν το αναφέρει για να διαλύσει το φρόνημα ή την πρόθεσή τους· διότι πρέπει μεν να έχω αγαθή πρόθεση, αλλά να θεωρώ ότι όλα τα αγαθά προέρχονται από τον Θεό. «Διότι δεν κοπίασα εγώ, αλλά η χάρις που είναι μαζί μου». «Έχοντας τον ίδιο αγώνα, τον οποίο είδατε σε εμένα, και τώρα ακούτε να υπάρχει σε εμένα». Δύο χρήσιμα στοιχεία υπάρχουν εδώ: αφενός το να μην υπερηφανεύονται ως οι μόνοι αθλητές, εφόσον αγωνίζονται μιμούμενοι τον ίδιο. Και αφετέρου το να μη δειλιάζουν μπροστά στα δεσμά και στην προσδοκία του θανάτου, εφόσον τους προτρέπει να τον μιμούνται. Δες, όμως, πόση αγωνία έχει ο Παύλος για τους μαθητές του, ώστε να αγωνιά και όταν εκείνοι σημειώνουν κατορθώματα, και όταν φοβούνται· όταν μεν κατορθώνουν, αγωνιά για την έπαρση, όταν δε φοβούνται, για την υποχώρηση που προκαλείται από τη δειλία.

Φιλιππησίους 1,28 «Και να μην πτοείστε σε τίποτα.» Εάν είστε, λέει, «απτόητοι από τους αντιπάλους», η εξέγερσή τους εναντίον σας θα μετατραπεί για αυτούς σε «ένδειξη απώλειας», δηλαδή είτε ότι θα τους αποδειχθεί και θα τους φανερωθεί, μέσω της δικής σας σταθερότητας, η κατάσταση της απώλειάς τους, και θα απομακρυνθούν από τη μάταιη δόξα και τις επιδιώξεις τους, και εξαιτίας αυτού θα υπάρξει σε εσάς μεγαλύτερος πλούτος «σωτηρίας», καθώς θα έχετε γίνει πρόξενοι ώστε και άλλοι να αποφύγουν την απώλεια και να κερδίσουν τη σωτηρία. Είτε, λοιπόν, πρέπει να νοηθεί έτσι, είτε πιο απλά ότι η επιχείρησή τους και ο πόλεμός τους εναντίον σας, εφόσον εσείς δεν πτοείστε, σε εκείνους μεν δεν θα αποδείξει ούτε θα προξενήσει τίποτα άλλο εκτός από τη δική τους απώλεια, σε εσάς δε, αντί για βλάβη, θα αποτελέσει υπόθεση σωτηρίας και αφορμή για τελειότερη αρετή.

'Αν υπάρχει, λοιπόν, κάποια παρηγοριά εν Χριστώ' (φωνάζουμε δυνατά μαζί με τον θεσπέσιο Παύλο προς εσάς και μέσω εσών προς όλους), 'αν υπάρχει κάποια παραμυθία αγάπης, αν υπάρχει κάποια κοινωνία Πνεύματος, αν υπάρχουν σπλάχνα ευσπλαχνίας και οικτιρμοί, κάντε την χαρά μου πλήρη, ώστε' όπως μέχρι τώρα, έτσι και παντοτινά 'να έχετε το ίδιο φρόνημα', 'αγωνιζόμενοι μαζί με ένα πνεύμα και μία ψυχή για το κήρυγμα της αλήθειας και μην πτοούμενοι σε τίποτα από τους αντιπάλους, πράγμα που για εκείνους μεν αποτελεί ένδειξη απώλειας, για εσάς όμως σωτηρίας, και αυτό προέρχεται από τον Θεό. Διότι σε εσάς χαρίστηκε η χάρη για τον Χριστό, όχι μόνο να πιστεύετε σε Αυτόν, αλλά και να πάσχετε υπέρ Αυτού'. Και αυτά δεν τα γράφω επειδή έχετε ανάγκη τα δικά μου λόγια, αλλά ως οφειλέτης, και όχι μόνο ως οφειλέτης, αλλά και επειδή επιθυμώ να κοινωνώ μαζί σας, όταν βέβαια το καλεί η περίσταση με τα ίδια τα έργα και τους άθλους, και άλλοτε πάλι με τα λόγια. Διότι 'και εσείς' (για να εκφραστώ μαζί με τον Ιωάννη τον Θεολόγο) 'έχετε χρίσμα από το Άγιο Πνεύμα, και το χρίσμα που λάβατε από Αυτόν μένει μέσα σας, και γνωρίζετε τα πάντα, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κάποιος· αλλά όπως το ίδιο χρίσμα σας διδάσκει περί πάντων, και καθώς σας δίδαξε, να μένετε σε αυτό, ώστε όταν φανερωθεί ο Υιός του Θεού, να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε από Αυτόν κατά την παρουσία Του'.

Προς το τέκνο και ομολογητή Θαδδαίο. Πόσο ωραία είναι τα γράμματά σου, αγαπημένο μου τέκνο Θαδδαίε. Γιατί άραγε; Διότι έχουν και ταπείνωση και ειλικρινή πίστη και θερμή αγάπη, και το πιο θαυμαστό, αληθινή γνώση. Διότι ο νους σου, τέκνο μου, συνέλαβε πραγματικά την αλήθεια σχετικά με την εικόνα του Χριστού. Και κράτα γερά αυτά που κατανόησες και για τα οποία σε φώτισε ο Θεός. Διότι η εικόνα του Χριστού είναι αχώριστη από Αυτόν, όπου και αν είναι αποτυπωμένη σε ύλη, καθώς παραμένει έξω από την ύλη κατά την έννοια, γι' αυτό και η τιμή και η προσκύνηση είναι μία και για τα δύο. Ώστε με την άρνηση της εικόνας αρνείται κανείς τον Χριστό, όπως και αντίστροφα, με την ομολογία της Τον ομολογεί. Και είσαι μακάριος που γνώρισες την αλήθεια, την οποία ο Θεός απέκρυψε από τους σοφούς, ή μάλλον από τους μωρούς αυτού του αιώνα, και την απεκάλυψε στα νήπια, δηλαδή στους άκακους σαν εσένα. Αυτή είναι η αληθινή λατρεία ημών των ορθοδόξων και υπέρ αυτής ας αγωνιστούμε μέχρι αίματος, τέκνο μου, χωρίς να πτοούμαστε καθόλου από τους αντιπάλους ούτε να χαλαρώνουμε. Χαίρομαι για την προθυμία σου και για το ότι, αν και βρίσκεσαι στη φυλακή, εγκαυχάσαι παραμένοντας προσηλωμένος στο έργο σου.

Έχοντας λοιπόν, αγαπητοί, αυτές τις μαρτυρίες μαζί με την αυταπόδεικτη και αναμφισβήτητη απόδειξη της ίδιας της αλήθειας, όπως έχει ήδη αποδειχθεί, σας παρακαλώ: γρηγορείτε, να στέκεστε σταθεροί στην πίστη, να είστε ανδρείοι, να ενδυναμώνεστε, χωρίς να πτοείστε σε τίποτα από τους εναντιουμένους, ούτε πάλι από τους ψευδάδελφους που έχουν υποσκελιστεί και εξαπατηθεί (πράγμα που για αυτούς αποτελεί ένδειξη απώλειας, ενώ για εμάς σωτηρίας, και αυτό προέρχεται από τον Θεό, καθώς είναι γεγραμμένο ότι μας χαρίστηκε από τον Θεό, για χάρη του Χριστού, όχι μόνο να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και να πάσχουμε για αυτόν), διεξάγοντας τον ίδιο αγώνα που είδατε σε εμένα τον αμαρτωλό και τώρα ακούτε, έχοντας το ίδιο φρόνημα και την ίδια ψυχή, συναγωνιζόμενοι για την πίστη του ευαγγελίου, κατεργαζόμενοι τη σωτηρία σας με φόβο και τρόμο, ώστε ακούγοντας τα νέα σας να χαίρομαι εγώ ο αμαρτωλός. Προσέχετε τον σατανά, προσέχετε την αυθάδειά του, προσέχετε μήπως κάποιος σε κάτι πικράνει τον Θεό. Διότι ο μέγας δράκων είναι πολυμήχανος και πολύπειρος· αν από τη μία δεν βρίσκει τρόπο να επιφέρει την καταστροφή μέσω της πίστεως, από την άλλη σπεύδει να προκαλέσει το ίδιο κακό μέσω κάποιου παραπτώματος, δια του νόμου της αμαρτίας που αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μας. Βρυχάται, καραδοκεί ως λέων για να αρπάξει, διεγείρει, ανάβει φωτιά, επιθυμεί διακαώς να κατακάψει τον οίκο της ψυχής. Έχουμε από τον Θεό τα αμυντικά όπλα που τον κατατροπώνουν: νερό στο κεφάλι, πηγή δακρύων, δεήσεις, προσευχές.

Σήκω λοιπόν, ω άνθρωπε του Θεού, ως αρχιερέας του Χριστού, του αληθινού αρχιποίμενα, και κατά τόσο, όσο υπερέχεις όλων στο αξίωμα της αρχιερωσύνης, με την εξαίρεση εκείνου του ενός που βρίσκεται στην αφάνεια. Δόξασε λοιπόν τον Θεό με το σώμα σου και με το πνεύμα σου, διότι δεν πρόκειται να εγκαταλειφθείς στο νησί. Ίσως πρέπει να δοκιμαστείς όπως παλιά, ώστε και εδώ να αναδειχθείς λαμπρότερος στεφανηφόρος. Ναι, ναι, αδελφέ, για τέτοιους καιρούς φυλαχθήκαμε. Αλλά ας είναι όμως ευλογημένος Εκείνος που μας φύλαξε. Και αυτό προέρχεται από τον Θεό, όπως λέει ο απόστολος, διότι μας χαρίστηκε για χάρη του Χριστού όχι μόνο το να πιστεύουμε σε Αυτόν, αλλά και το να πάσχουμε για Αυτόν. Δεν παρέβλεψε ο Κύριος την ταπείνωσή μας στα παρελθόντα, αλλά ούτε και τώρα, είμαι πεπεισμένος, θα παραβλέψει την τιμιότητά σου, αλλά όπως τότε, έτσι και τώρα θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα σου, δείχνοντας υπερεκπερισσού το έλεός Του προς ανάδειξη της αρετής σου.

Τι λοιπόν απέναντι σε αυτά; Θα παραλύσουμε, θα καταπέσουμε, θα αποκάμουμε ως προς την ομολογία και την αντίστασή μας υπέρ του Χριστού; Οπωσδήποτε όχι, αδελφοί, οπωσδήποτε όχι. Διότι, αν με την πτώση των ασεβών οι δίκαιοι φοβούνται, όμως η πτώση του πλησίον γίνεται η μεγαλύτερη ασφάλεια για εκείνον που στέκεται. Ας σταθούμε, λοιπόν, στον Κύριο πιο σταθερά, παρακαλώ, χωρίς να πτοούμαστε σε τίποτα από τους αντιπάλους. Μήπως εξαιτίας εκείνων που σκόνταψαν έγινε η ομολογία μας, ή μήπως στηριζόμενοι στη δική τους στάση είχαμε στερεωθεί, ώστε με το δικό τους στραβοπάτημα να κλονιστούμε κι εμείς; Μη γένοιτο· ούτε εξαιτίας αυτών ούτε άλλων. Ο Χριστός είναι το θεμέλιό μας, στον οποίο στεκόμαστε, στον οποίο καυχόμαστε, λέγοντας μαζί με τον Παύλο: ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη ή στενοχώρια ή πείνα ή διωγμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα; Διότι σε όλα αυτά υπερνικούμε μέσω Εκείνου που μας αγάπησε. Έτσι, όποιος δεν έχει παραταχθεί δεν θα αγωνιστεί για τον Χριστό, και δεν μπορεί να είναι χριστιανός.

Δεν χύσατε αίμα από τα βασανιστήρια; Μήπως και κάποιοι από τους αδελφούς μας δεν τελειώθηκαν μαρτυρικά; Τέτοιο λοιπόν είναι το καύχημά μας εν Κυρίω, και τέτοιο το δώρο· αλλά επειδή μέχρι το τέλος δεν είναι ασφαλής ο μακαρισμός για τον άνθρωπο, εξαιτίας του ευμετάβλητου της φύσης του και του ότι δεν γνωρίζει τι θα φέρει η αυριανή ημέρα, παρακαλώ, να στέκεστε εν Κυρίω ακλόνητοι και αμετακίνητοι, «σε ένα πνεύμα, με μία ψυχή συναγωνιζόμενοι για την πίστη του ευαγγελίου, χωρίς να πτοείστε σε τίποτα από τους εναντιούμενους», «μη δίνοντας σε τίποτα αφορμή για σκάνδαλο· αλλά σε όλα συνιστώντας τους εαυτούς σας ως διάκονοι του Θεού», με υπακοή, με ταπεινοφροσύνη, με πραότητα, με μακροθυμία, με πολλή υπομονή. «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση· διότι ακόμα λίγο, πολύ λίγο χρόνο, και αυτός που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει». Αν όμως πρόκειται να έρθει και να μην καθυστερήσει, γιατί δυσανασχετούμε στις θλίψεις, και δεν προτιμούμε μάλλον να πεθαίνουμε καθημερινά για τον Δεσπότη Χριστό; Διότι είναι γραμμένο: «Αν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε· αν τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί· αν απιστήσουμε, εκείνος μένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του». Πόση χαρά θα έχουν οι άγιοι, όταν δουν τον Κύριο να «έρχεται από τον ουρανό με τους αγγέλους της δυνάμεώς του», και με ανείπωτη χαρά να τους προσκαλεί, να τους στεφανώνει, και να είναι μαζί τους στους αιώνες των αιώνων;

Εσείς, λοιπόν, να δείχνετε ανδρεία και να ενδυναμώνεστε στο πνεύμα, «χωρίς να πτοείστε από τους αντιπάλους»· αλλά εφόσον είστε στρατιώτες του Χριστού, περιβαλλόμενοι τα όπλα της πίστης σας, να στέκεστε εδραίοι και αμετακίνητοι. Και αν ένας στρατιώτης που έχει στρατηγό έμπειρο στον πόλεμο και τροπαιούχο δεν γνωρίζει να δειλιάζει, αλλά συμμερίζεται την προθυμία και αγωνίζεται μαζί του, πόσο μάλλον εμείς οφείλουμε να είμαστε περισσότερο θαρραλέοι, έχοντας τον Κύριο των άνω δυνάμεων και εξουσιαστή κάθε κτίσης ως συμπαραστάτη και συναγωνιστή απέναντι στους ανθρώπινους πειρασμούς που αναφλέγονται; «Έχετε θάρρος», λέει ο Κύριος, «εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Ας έχουμε θάρρος, λοιπόν, και εμείς, και ας είμαστε πεπεισμένοι ότι θα νικήσουμε μαζί με Εκείνον που έχει την κυριαρχία των πάντων· στον οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.