Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 1:29

Κεφάλαιο Α΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να λάβει τίποτα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον ουρανό. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Τι όμως έχεις, το οποίο δεν έλαβες; ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Διότι με τη χάρη έχετε σωθεί διά της πίστεως· και αυτό δεν προέρχεται από εσάς· είναι δώρο του Θεού· όχι από έργα, για να μην καυχηθεί κανείς. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Και αυτό προέρχεται από τον Θεό, διότι σε εσάς χαρίστηκε το υπέρ του Χριστού, όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν, έχοντας τον ίδιο αγώνα, και τα εξής.

Ώστε, διά της υπακοής προς τον Θεό νικώντας τους πειρασμούς που προκαλούνται από τους εχθρούς, να δοξάσουμε τον Θεό, επειδή δεχόμαστε με χαρά μέχρι θανάτου τα θλιβερά που φαίνεται ότι μας επιφέρονται από τους εχθρούς, έχοντας αποκτήσει το φρόνημα εκείνου που λέει: «Σε εσάς χαρίστηκε, για χάρη του Χριστού, όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν». Διακηρύσσουν δε τους αγώνες των Αποστόλων οι Πράξεις, ιστορώντας ότι αποδέχτηκαν τις ύβρεις και τους θανάτους με χαρά, προκειμένου να εκπληρώσουν το κήρυγμα σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου. Μας διαπαιδαγωγεί δε και ο Απόστολος λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή λιμός, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα; Καθώς είναι γραμμένο ότι: Για χάρη σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα· θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής. Αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε διά μέσου εκείνου που μας αγάπησε».

Χωρίς το νεύμα του Θεού δεν είναι δυνατόν να έρθουν αυτά και να παραχωρηθούν, αλλά γίνονται για να του σταθούν αφορμή για δικαιοσύνη· διότι δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να κάνει ο Θεός να ευεργετηθεί εκείνος που επιθύμησε να είναι κοντά Του, παρά μόνο αν του φέρει πειρασμούς υπέρ της αλήθειας. Επειδή ο άνθρωπος δεν μπορεί να το κάνει αυτό από μόνος του και να αξιωθεί αυτής της μεγαλωσύνης, να εισέλθει δηλαδή σε πειρασμούς για χάρη αυτών των θείων πραγμάτων και να χαρεί, χωρίς το χάρισμα από τον Χριστό, το μαρτυρεί αυτό ο άγιος Παύλος· διότι τόσο μεγάλο είναι αυτό το πράγμα, και φανερά το ονομάζει χάρισμα, το οποίο κάποιος, ένεκα της ελπίδας του στον Θεό, προετοιμάζεται να υπομείνει με πίστη, καθώς λέγει: «Αυτό μας δόθηκε από τον Θεό, όχι μόνο να πιστεύουμε στον Χριστό, αλλά και να υποφέρουμε γι' αυτόν», και αυτό που έγραψε ο άγιος Πέτρος στην επιστολή του, ότι «όταν πάσχετε για την δικαιοσύνη, είστε μακάριοι, επειδή γίνατε κοινωνοί των παθημάτων του Χριστού». Λοιπόν, δεν πρέπει, όταν βρίσκεσαι σε άνεση, να θέλεις να χαίρεσαι, και όταν έλθουν σε σένα οι θλίψεις να σκυθρωπάζεις στο πρόσωπο και να τις θεωρείς ως κάτι ξένο προς την οδό του Θεού.

ΣΤΟΝ ΙΕΡΑΚΑ, ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ 1359. Τα μεγάλα κατορθώματα επιτυγχάνονται εκ φύσεως με μεγάλους κόπους και τα μέγιστα με τους μεγαλύτερους. Μη νομίζεις, λοιπόν, ότι, πράττοντας μικρά και ασήμαντα έργα, θα επιτύχεις τα μέγιστα έπαθλα· ούτε, επιλέγοντας μια ζωή ακίνδυνη και μαλθακή, να ελπίζεις ότι θα διαπρέψεις στην πρώτη γραμμή της παράταξης. Διότι σε εκείνον που διακινδύνευσε και έστησε τρόπαια ανήκει και η τιμή να ανακηρυχθεί νικητής. Και αν ακόμη πεθάνει στη μάχη, παραμένει αθάνατος στη μνήμη και θα λάβει έπαθλα μεγαλύτερα από όσα αρμόζουν σε άνθρωπο. Ο γενναίος, μάλιστα, στρατηγός του Χριστού εύλογα θεωρεί στεφάνους και τα παθήματα για χάρη Του, λέγοντας: «Ο Θεός μάς χάρισε όχι μόνο να πιστεύουμε στον Χριστό, αλλά και να πάσχουμε για χάρη Του». Διότι, για να παραλείψω, λέει, τα μέλλοντα αγαθά, αυτά τα ίδια τα παθήματα, μέσω των οποίων γινόμαστε κοινωνοί του Δεσπότη, είναι μέγιστα βραβεία και κάλλιστα στεφάνια.

Αυτά τα γράφω όχι επειδή φοβάμαι μήπως πάθω κάτι εδώ· διότι, όπως γνωρίζετε, έχω υποστεί πολλά γι’ αυτόν τον λόγο και είπα σε εκείνον που τα προκάλεσε: «Με στεφάνωσες χωρίς να το θέλεις». Διότι και σ’ εμένα χάρισε ο Θεός «όχι μόνο το να πιστεύω στον Χριστό, αλλά και το να πάσχω γι’ Αυτόν». Τα γράφω, λοιπόν, επειδή θέλω να αποστομώσω εκείνους που προσποιούνται ότι ζητούν σύμβουλο, όχι για να δεχθούν συμβουλή, αλλά για να μηχανορραφήσουν. Και για να αντιληφθούν οι άνθρωποι αυτοί ότι δεν έγραψα τα παραπάνω από φόβο, ας ακούσουν τούτο: Με όσα πράττετε, οδηγείτε στην κακία και εκείνους που βρίσκονται υπό την εξουσία σας και θα υποστείτε διπλή τιμωρία, τόσο επειδή δεν πράξατε το πρέπον, όσο και επειδή κάνατε να προσκόψουν εκείνοι που θα μπορούσαν να σωθούν, αν δεν είχαν σκανδαλιστεί από εσάς. Παύστε, λοιπόν, να πράττετε τέτοια, τα οποία ούτε οι εχθροί του Χριστού δεν διαπράττουν για να βλασφημηθεί το όνομά Του. Σβήστε την έπαρση που σας προκαλεί το ότι οι πολλοί σάς αξίωσαν να προΐστασθε· αποβάλετε την αλαζονεία· χαμηλώστε το υπερήφανο βλέμμα· συλλογιστείτε ότι είστε χώμα και στάχτη· αναλογιστείτε τι ήσασταν πριν από λίγο και τι θα είστε ύστερα από λίγο. Αναγνωρίστε όσους είναι ανώτεροί σας ως προς την αρετή· μη χρησιμοποιείτε τα όπλα της ιεροσύνης εναντίον της ίδιας της ιεροσύνης· μη προσβάλλετε, συσσωρεύοντας χρήματα, τον Διδάσκαλο της ακτημοσύνης.

Γ'. Έτσι και ο μακάριος Παύλος, πριν από τα αγαθά που του είχαν αποταμιευθεί, χαιρόταν για τα λυπηρά που του συνέβαιναν για χάρη του Χριστού, και βροντοφώναζε λέγοντας: «Χαίρομαι για τα παθήματά μου για χάρη σας»· και πάλι: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχιόμαστε για τις θλίψεις»· και πάλι: «Διότι σε εμάς χαρίστηκε από τον Θεό όχι μόνο το να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχουμε για χάρη του». Διότι πράγματι είναι μέγιστη χάρη το να αξιωθεί κανείς να πάθει κάτι για τον Χριστό, και αποτελεί τέλειο στεφάνι, και αμοιβή καθόλου μικρότερη από τη μελλοντική ανταπόδοση· και αυτό το γνωρίζουν όσοι ξέρουν να αγαπούν γνήσια και θερμά τον Χριστό. Τέτοια ήταν και αυτή η γυναίκα, η οποία είχε θερμό πόθο για τον Θεό και φλογερή αγάπη· γι' αυτό έλεγε: «Ευφράνθηκα για τη σωτηρία σου». Διότι δεν είχε τίποτα το κοινό με τη γη, αλλά περιφρονούσε κάθε ανθρώπινη βοήθεια, είχε φτερωθεί από τη χάρη του Πνεύματος, βρισκόταν στα ύψη, απέβλεπε σε όλα προς τον Θεό, και από εκεί αναζητούσε την απαλλαγή από τα δεινά που την πίεζαν. Γνώριζε άλλωστε, γνώριζε ξεκάθαρα, ότι τα ανθρώπινα, όποια κι αν είναι αυτά, μιμούνται τη φύση εκείνων που τα προσφέρουν· έχουμε όμως παντού ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια, εάν πρόκειται να στηριχθούμε σε ασφαλή άγκυρα.

Άκουσε, λοιπόν, τι λέει στους Φιλιππησίους: Ότι σε εσάς χαρίστηκε για χάρη του Χριστού, όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν. Στους Θεσσαλονικείς, πάλι, λέει ότι γίνατε μιμητές των Εκκλησιών του Θεού που βρίσκονται στην Ιουδαία. Και γράφοντας προς τους Εβραίους έλεγε: Και την αρπαγή των υπαρχόντων σας με χαρά την αποδεχθήκατε.

Άκου λοιπόν τι λέει και ο ίδιος ο μακάριος Παύλος: Το να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο, το να παραμένω όμως στη σάρκα είναι αναγκαιότερο για εσάς. Αυτό το ονόμασε και χάρη, γράφοντας: Διότι σας δόθηκε η χάρη, λέει, από τον Χριστό, όχι μόνο να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και να πάσχετε για αυτόν. Επομένως, αυτό είναι μεγαλύτερο από εκείνο· διότι δόθηκε ως χάρισμα. Όντως είναι χάρη μέγιστη, και μεγαλύτερη από όλα αυτά, από το να σταματήσει κανείς τον ήλιο και τη σελήνη, από το να κινήσει τον κόσμο· αυτό είναι μεγαλύτερο από το να εξουσιάζει κανείς δαίμονες ή να εκδιώκει δαίμονες. Δεν πονούν τόσο πολύ εκείνοι όταν εκδιώκονται από τη δική μας πίστη, όσο όταν μας βλέπουν να υποφέρουμε κάποιο κακό για τον Χριστό και να δενόμαστε με δεσμά· διότι αυτό κάνει μεγαλύτερη την παρρησία μας. Δεν είναι γι' αυτό καλό το να δένεται κανείς με δεσμά για τον Χριστό, επειδή το γεγονός αυτό εξασφαλίζει τη Βασιλεία, αλλά επειδή γίνεται για τον Χριστό· δεν μακαρίζω γι' αυτόν τον λόγο τα δεσμά, επειδή οδηγούν στον ουρανό, αλλά επειδή γίνονται για τον Δεσπότη του ουρανού.

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΣΤΗΝ ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. ΥΠΟΘΕΣΗ. α΄. Οι Φιλιππήσιοι προέρχονται από τους Φιλίππους, πόλη της Μακεδονίας, η οποία ονομάστηκε έτσι από τον οικιστή της και αποτελεί ρωμαϊκή αποικία (κολωνία), όπως αναφέρει ο Λουκάς: Εκεί μεταστράφηκε η πορφυροπώλιδα, γυναίκα εξαιρετικά ευλαβής και προσεκτική· εκεί πίστεψε ο αρχισυνάγωγος· εκεί μαστιγώθηκε ο Παύλος μαζί με τον Σίλα· εκεί οι στρατηγοί τούς παρακάλεσαν να αναχωρήσουν, επειδή τους φοβήθηκαν· και το κήρυγμα είχε λαμπρή αρχή. Και ο ίδιος μαρτυρεί για αυτούς πολλά και σπουδαία, αποκαλώντας τους στεφάνι του και λέγοντας ότι έχουν υποφέρει πολλά: «Διότι σε εσάς χαρίστηκε από τον Θεό», λέγει, «όχι μόνο το να πιστεύετε σε Αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για Εκείνον». Όταν δε τους έγραφε, συνέβαινε να είναι φυλακισμένος. Γι' αυτό λέγει: «Ώστε τα δεσμά μου έγιναν φανερά ότι είναι για τον Χριστό σε όλο το πραιτώριο»· ονομάζοντας πραιτώριο τα ανάκτορα του Νέρωνα. Αλλά φυλακίστηκε και αφέθηκε ελεύθερος, και αυτό το δήλωσε προς τον Τιμόθεο, λέγοντας: «Στην πρώτη μου απολογία κανείς δεν συμπαραστάθηκε μαζί μου, αλλά όλοι με εγκατέλειψαν· ας μην τους καταλογιστεί· όμως ο Κύριος στάθηκε δίπλα μου και με ενδυνάμωσε». Δείχνει, λοιπόν, ότι αυτά τα δεσμά στα οποία βρισκόταν συνέβησαν πριν από εκείνη την απολογία. Διότι είναι προφανές ότι ο Τιμόθεος δεν ήταν παρών τότε: «Διότι στην πρώτη μου», λέγει, «απολογία κανείς δεν συμπαραστάθηκε μαζί μου».

Και αυτό προέρχεται από τον Θεό, λέει: διότι σε εσάς χαρίστηκε, για χάρη του Χριστού, όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν. Πάλι τους παιδαγωγεί να μετριάζουν το φρόνημά τους, αποδίδοντας τα πάντα στον Θεό, και λέγοντας ότι το να πάσχει κανείς για τον Χριστό είναι χάρη και χάρισμα και δωρεά.

Εξάλλου, είναι δυνατόν από τη μια να πενθεί κανείς για τα δικά του αμαρτήματα, και από την άλλη να χαίρεται εν Χριστώ. Επειδή λοιπόν θλίβονταν εξαιτίας όσων υπέφεραν («Διότι σας χαρίστηκε», λέει, «όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν»), για τον λόγο αυτόν λέει: «Χαίρετε εν Κυρίω». Διότι αυτά τα λόγια δεν σημαίνουν τίποτε άλλο παρά το εξής: Να επιδεικνύετε τέτοιον βίο, ώστε να χαίρεστε. Όταν λοιπόν τα κατά Θεόν έργα δεν εμποδίζονται στη ζωή σας, να χαίρεστε.

Γι' αυτό τον λόγο· πράγμα το οποίο έλεγε και όταν βρισκόταν στα δεσμά: «Όλους εσάς που είστε συγκοινωνοί μου στη χάρη». Διότι αποτελεί χάρη το να πάσχει κανείς υπέρ του Χριστού, όπως κάπου λέει και ο ίδιος: «Επειδή σε εσάς χαρίστηκε από τον Θεό, όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε υπέρ αυτού». Επειδή, δηλαδή, εκείνα τα λόγια, εάν λέγονταν από μόνα τους, ήταν ικανά να τους λυπήσουν, για τον λόγο αυτόν τους θεραπεύει και τους αποδέχεται και τους επαινεί πάλι, και αυτό με μέτρο. Διότι δεν είπε: «Επειδή δώσατε», αλλά «επειδή γίνατε συγκοινωνοί», δείχνοντας ότι και αυτοί αποκόμισαν κέρδος, εφόσον έγιναν κοινωνοί των άθλων. Δεν είπε: «Επειδή ανακουφίσατε τις θλίψεις μου», αλλά «επειδή γίνατε συγκοινωνοί στη θλίψη μου», πράγμα το οποίο ήταν πιο τιμητικό.

Διότι τους φαίνεται πως είναι επονείδιστο να είναι κανείς δεμένος με δεσμά, επειδή δεν έχουν γευθεί ακόμη τη δόξα που υπάρχει σε εμάς. Πρέπει, λοιπόν, να συγκαταβαίνει. Διότι, όταν μάθουν να φιλοσοφούν πνευματικά, τότε θα γνωρίσουν και την ομορφιά αυτού του σιδήρου, καθώς και τη λαμπρότητα που πηγάζει από τα δεσμά. Όταν, βέβαια, απευθύνεται σε άλλους, ονομάζει το γεγονός αυτό ακόμη και χάρη, λέγοντας: «Μας δόθηκε από τον Θεό όχι μόνο το να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχουμε για αυτόν»· προς το παρόν, όμως, το επιθυμητό ήταν να μην ντραπούν τον σταυρό όσοι τον άκουγαν. Γι' αυτόν τον λόγο προχωρά μεθοδικά.

Αλλά μη σκυθρωπάζεις, αγαπητέ. Διότι αυτό το κόσμημα είναι πολύ καλύτερο και λαμπρότερο από εκείνο, και ευάρεστο στον Θεό· γι' αυτό και όταν το βαστούσε δεν κουραζόταν. Διότι αυτό είναι το θαυμαστό, ότι με τα δεσμά και τα μαστίγια ήταν λαμπρότερος από εκείνους που φορούσαν την αλουργίδα και το διάδημα. Και ότι ήταν λαμπρότερος, και τα λόγια αυτά δεν αποτελούν κομπασμό, το απέδειξαν τα ενδύματά του. Διότι, ακόμη κι αν τοποθετήσεις αναρίθμητα διαδήματα και άλλες τόσες πορφύρες πάνω σε έναν ασθενή, δεν θα μπορέσεις να ελαττώσεις ούτε στο ελάχιστο τη φλόγα του πυρετού· ενώ τα δικά του σιμικίνθια, ερχόμενα σε επαφή με τα σώματα των ασθενών, κάνουν κάθε ασθένεια να δραπετεύει, και δικαιολογημένα. Διότι, εάν οι ληστές βλέποντας αυτό το σημείο δεν τολμούν να επιτεθούν, αλλά φεύγουν αμεταστρεπτί, πολύ περισσότερο οι ασθένειες και οι δαίμονες, βλέποντας εκείνο το σημείο, φεύγουν. Και το βαστούσε, όχι για να το φέρει αυτός μόνος του, αλλά για να κάνει τους πάντες παρόμοιους με αυτόν και να τους διδάξει να το βαστούν· γι' αυτό και έλεγε: «Γίνεσθε μιμητές μου, καθώς έχετε εμάς ως πρότυπο»· και πάλι: «Εκείνα που ακούσατε και είδατε σε εμένα, αυτά να πράττετε»· και πάλι: «Σε εμάς χαρίστηκε, όχι μόνο το να πιστεύουμε σε Αυτόν, αλλά και το να πάσχουμε για Αυτόν». Διότι τα αξιώματα του παρόντος βίου τότε φαίνονται μεγαλύτερα, όταν περιέλθουν σε έναν μόνο· στα πνευματικά όμως συμβαίνει το αντίθετο· τότε κυρίως λάμπει η τιμή, όταν έχει πολλούς κοινωνούς της πρωτοκαθεδρίας, και όταν αυτός που μετέχει δεν είναι ένας, αλλά έχει πολλούς που απολαμβάνουν τα ίδια αγαθά.

Από πού είναι αυτό φανερό; «Χαίρω για τα παθήματά μου», λέει, «και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου». Και πάλι: «Διότι σε εσάς χαρίστηκε από τον Χριστό όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν». Και πάλι: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε στις θλίψεις». Εάν λοιπόν χαίρεται και καυχάται, και ονομάζει το γεγονός χάρισμα, είναι ολοφάνερο ότι για αυτήν την αιτία τα έλεγε αυτά, όταν απευθυνόταν στον δικαστή. Επειδή, και όταν κάπου αλλού βρέθηκε ξανά στην ανάγκη να καυχηθεί, αυτό ακριβώς φανερώνει λέγοντας: «Με μεγάλη μου ευχαρίστηση λοιπόν θα καυχηθώ», λέει, «στις ασθένειές μου, στις ανάγκες, στις ύβρεις, στους διωγμούς, στις στενοχώριες, ώστε να σκηνώσει επάνω μου η δύναμη του Χριστού»· και πάλι: «Εάν πρέπει να καυχώμαι, θα καυχηθώ για τα της ασθένειάς μου».

ΣΤ΄. Για τον λόγο αυτόν και ο Παύλος, ενώ βρισκόταν εν μέσω καθημερινών θανάτων, σε φυλακές, σε ναυάγια, σε ερημιές, σε μαστιγώσεις, σε χιλιάδες άλλα βασανιστήρια, χαιρόταν και αγαλλιούσε, σκιρτούσε και καυχιόταν. Και πότε μεν έλεγε: «Όχι μόνο στην ελπίδα της δόξας του Θεού, αλλά και στις θλίψεις καυχόμαστε»· πότε δε πάλι: «Χαίρομαι στα παθήματα, και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου»· μάλιστα, αποκαλεί την κατάσταση αυτή χάρισμα, ομολογώντας κατ' αυτόν τον τρόπο και λέγοντας: «Σε εμάς δόθηκε η χάρη από τον Χριστό, όχι μόνο να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και να πάσχουμε για χάρη του».

Και λέγει ότι είναι μεγάλος ο άθλος που προέρχεται από αυτά. Και ποιος είναι αυτός, παρά το ότι έγιναν αθλητές υπέρ του Ευαγγελίου; Διότι ήταν πολλοί οι πολέμιοι, εκείνοι της περιτομής. «Για εμάς όμως είναι σωτηρία, και αυτό προέρχεται από τον Θεό· διότι σε εσάς χαρίστηκε για χάρη του Χριστού, όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν». Δες πάλι πώς ήρεμα τους συγκρατεί. Διότι, αφού είπε ότι είστε αθλητές υπέρ του Ευαγγελίου, πρόσθεσε ότι αυτό ακριβώς προέρχεται από τον Θεό· και ότι σας δόθηκε ως χάρισμα το να πάσχετε για αυτόν. Αυτό δε, λέγει, δεν το αναφέρει για να διαλύσει το φρόνημα ή την πρόθεσή τους· διότι πρέπει μεν να έχω αγαθή πρόθεση, αλλά να θεωρώ ότι όλα τα αγαθά προέρχονται από τον Θεό. «Διότι δεν κοπίασα εγώ, αλλά η χάρις που είναι μαζί μου». «Έχοντας τον ίδιο αγώνα, τον οποίο είδατε σε εμένα, και τώρα ακούτε να υπάρχει σε εμένα». Δύο χρήσιμα στοιχεία υπάρχουν εδώ: αφενός το να μην υπερηφανεύονται ως οι μόνοι αθλητές, εφόσον αγωνίζονται μιμούμενοι τον ίδιο. Και αφετέρου το να μη δειλιάζουν μπροστά στα δεσμά και στην προσδοκία του θανάτου, εφόσον τους προτρέπει να τον μιμούνται. Δες, όμως, πόση αγωνία έχει ο Παύλος για τους μαθητές του, ώστε να αγωνιά και όταν εκείνοι σημειώνουν κατορθώματα, και όταν φοβούνται· όταν μεν κατορθώνουν, αγωνιά για την έπαρση, όταν δε φοβούνται, για την υποχώρηση που προκαλείται από τη δειλία.

'Αν υπάρχει, λοιπόν, κάποια παρηγοριά εν Χριστώ' (φωνάζουμε δυνατά μαζί με τον θεσπέσιο Παύλο προς εσάς και μέσω εσών προς όλους), 'αν υπάρχει κάποια παραμυθία αγάπης, αν υπάρχει κάποια κοινωνία Πνεύματος, αν υπάρχουν σπλάχνα ευσπλαχνίας και οικτιρμοί, κάντε την χαρά μου πλήρη, ώστε' όπως μέχρι τώρα, έτσι και παντοτινά 'να έχετε το ίδιο φρόνημα', 'αγωνιζόμενοι μαζί με ένα πνεύμα και μία ψυχή για το κήρυγμα της αλήθειας και μην πτοούμενοι σε τίποτα από τους αντιπάλους, πράγμα που για εκείνους μεν αποτελεί ένδειξη απώλειας, για εσάς όμως σωτηρίας, και αυτό προέρχεται από τον Θεό. Διότι σε εσάς χαρίστηκε η χάρη για τον Χριστό, όχι μόνο να πιστεύετε σε Αυτόν, αλλά και να πάσχετε υπέρ Αυτού'. Και αυτά δεν τα γράφω επειδή έχετε ανάγκη τα δικά μου λόγια, αλλά ως οφειλέτης, και όχι μόνο ως οφειλέτης, αλλά και επειδή επιθυμώ να κοινωνώ μαζί σας, όταν βέβαια το καλεί η περίσταση με τα ίδια τα έργα και τους άθλους, και άλλοτε πάλι με τα λόγια. Διότι 'και εσείς' (για να εκφραστώ μαζί με τον Ιωάννη τον Θεολόγο) 'έχετε χρίσμα από το Άγιο Πνεύμα, και το χρίσμα που λάβατε από Αυτόν μένει μέσα σας, και γνωρίζετε τα πάντα, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κάποιος· αλλά όπως το ίδιο χρίσμα σας διδάσκει περί πάντων, και καθώς σας δίδαξε, να μένετε σε αυτό, ώστε όταν φανερωθεί ο Υιός του Θεού, να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε από Αυτόν κατά την παρουσία Του'.

Εάν λοιπόν ομολογούμε ότι αυτή η ενέργεια δεν είναι φυσική, αλλά προέρχεται από τις αντίπαλες δυνάμεις, θα μπορέσουμε, αναλαμβάνοντας εναντίον τους την πανοπλία του Χριστού, να αντισταθούμε στις μεθοδείες τους, εφόσον ο Σωτήρας μάς δωρίζει δύναμη για να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, ώστε να έχουμε το θάρρος να λέμε, ενώ βρισκόμαστε στη σάρκα: «Εάν έβλεπα αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος», και: «Χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα την πορεία μου», δηλαδή χωρίς κανένα σαρκικό πάθος (βαδίζω εύκολα προς την ουράνια πολιτεία, επιδιώκοντας τον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως). Διότι, αφού απαλλαγούμε από κάθε πάθος, ας τολμήσουμε να πούμε: «Όχι μόνο τηρήσαμε την πίστη, αλλά και τελειώσαμε τον δρόμο». Επειδή δεν πρέπει μόνο να πιστεύουμε στον Χριστό, αλλά και να συμπάσχουμε μαζί Του, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Διότι σε εσάς χαρίστηκε όχι μόνο το να πιστεύετε στον Χριστό, αλλά και το να πάσχετε για Εκείνον». Διότι το να πιστεύει κανείς απλώς στον Θεό είναι ίδιον εκείνων που φρονούν τα επίγεια, για να μην πω ότι είναι γνώρισμα και των ακάθαρτων πνευμάτων που λένε: «Γνωρίζουμε ποιος είσαι, Υιέ του Θεού». Διότι και οι δύο αυτές καταστάσεις είναι εχθρικές προς τον Θεό, ή μάλλον προς τον σταυρό, όπως λέει ο απόστολος: «Οι εχθροί του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, οι οποίοι φρονούν τα επίγεια».

Για ποιον λόγο, λοιπόν, αποστείλαμε πάλι τον αδελφό Επιφάνιο, ο οποίος προσκυνά τα ίχνη σου; Για να σας αναγγείλει ο ίδιος τα δικά μας νέα, ότι χάρη στις άγιες προσευχές σας είμαστε καλά, καθώς εμείς οι αμαρτωλοί χαιρόμαστε και ευφραινόμαστε μέσα στον διωγμό και στις φυλακές, ώστε να τολμούμε να πούμε ότι μας χαρίστηκε όχι μόνο το να πιστεύουμε στον Χριστό, αλλά και το να πάσχουμε για αυτόν. Επίσης, για να σας παρακινήσει σε εκτενέστερη προσευχή τόσο υπέρ της ανδρείας ημών των αδυνάτων όσο και υπέρ του κοινού συμφέροντος, για το οποίο γίνεται ο λόγος μας και απευθύνεται προς εσάς τους αγιωτάτους η δέησή μας, η οποία γίνεται τώρα για τρίτη φορά, όχι για να απελευθερωθούμε από τη φυλακή, διότι δεν την θεωρούμε ατίμωση, αλλά μέγιστη δόξα που υπερβαίνει την αναξιότητά μας, αλλά για να υπάρξει ωφέλεια στο σύνολο, έστω κι αν εμείς είμαστε οι έσχατοι. Διότι παντού, λέει ο Θεολόγος, πρέπει να παραβλέπουμε τα δικά μας μπροστά στο συμφέρον των πολλών.

Γι' αυτό, αποβάλλοντας σαν κάποιο σκοτεινό σύννεφο τα προηγούμενα, με μεγάλη χαρά ανατέλλω για σένα καθαρό το φως της ομόνοιας στα παρόντα ζητήματα, και σε προσφωνώ ως αγαπητό μου πατέρα και σε πλησιάζω ως διωκόμενο και εξορισμένο ένεκα της δικαιοσύνης, στεφανώνοντάς σε με επαίνους και μεγαλύνοντας με εγκώμια τα σεβάσμια γηρατειά σου και τη μακροχρόνια άσκησή σου. Και ω, τι μεγάλη δωρεά του Θεού, που δεν άφησε να κρυφτούν κάτω από το σκοτεινό μόδιο, όπως πριν, τα φωτεινά σου κατορθώματα! Τώρα σε τιμώ ως ομολογητή του Χριστού, σε επαινώ ως φύλακα της Ορθοδοξίας, συμμετέχοντας στη χαρά και την αγαλλίασή σου για τους αγώνες υπέρ του αγαθού, εφόσον το μέγιστο από τα χαρίσματα κατά τον απόστολο είναι το να πάσχει κανείς υπέρ του Χριστού. Εξαιρείται μόνο ότι σπλαχνίζομαι τα τίμια γηρατειά σου, τα οποία δεν μπορούν να υποφέρουν εύκολα τις κακουχίες. Αλλά παρόλα αυτά έχω την πεποίθηση ότι όλα θα τα κατορθώσεις μέσω του Χριστού που σε ενδυναμώνει, για τον θρίαμβο της Ορθοδοξίας, για καύχημα τόσο δικό μου του αμαρτωλού όσο και εκείνων που σε αγαπούν εξίσου, ή μάλλον και ολόκληρης της Εκκλησίας του Θεού, για τον αιώνιο δικό σου στέφανο της δικαιοσύνης.

Έχοντας λοιπόν, αγαπητοί, αυτές τις μαρτυρίες μαζί με την αυταπόδεικτη και αναμφισβήτητη απόδειξη της ίδιας της αλήθειας, όπως έχει ήδη αποδειχθεί, σας παρακαλώ: γρηγορείτε, να στέκεστε σταθεροί στην πίστη, να είστε ανδρείοι, να ενδυναμώνεστε, χωρίς να πτοείστε σε τίποτα από τους εναντιουμένους, ούτε πάλι από τους ψευδάδελφους που έχουν υποσκελιστεί και εξαπατηθεί (πράγμα που για αυτούς αποτελεί ένδειξη απώλειας, ενώ για εμάς σωτηρίας, και αυτό προέρχεται από τον Θεό, καθώς είναι γεγραμμένο ότι μας χαρίστηκε από τον Θεό, για χάρη του Χριστού, όχι μόνο να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και να πάσχουμε για αυτόν), διεξάγοντας τον ίδιο αγώνα που είδατε σε εμένα τον αμαρτωλό και τώρα ακούτε, έχοντας το ίδιο φρόνημα και την ίδια ψυχή, συναγωνιζόμενοι για την πίστη του ευαγγελίου, κατεργαζόμενοι τη σωτηρία σας με φόβο και τρόμο, ώστε ακούγοντας τα νέα σας να χαίρομαι εγώ ο αμαρτωλός. Προσέχετε τον σατανά, προσέχετε την αυθάδειά του, προσέχετε μήπως κάποιος σε κάτι πικράνει τον Θεό. Διότι ο μέγας δράκων είναι πολυμήχανος και πολύπειρος· αν από τη μία δεν βρίσκει τρόπο να επιφέρει την καταστροφή μέσω της πίστεως, από την άλλη σπεύδει να προκαλέσει το ίδιο κακό μέσω κάποιου παραπτώματος, δια του νόμου της αμαρτίας που αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μας. Βρυχάται, καραδοκεί ως λέων για να αρπάξει, διεγείρει, ανάβει φωτιά, επιθυμεί διακαώς να κατακάψει τον οίκο της ψυχής. Έχουμε από τον Θεό τα αμυντικά όπλα που τον κατατροπώνουν: νερό στο κεφάλι, πηγή δακρύων, δεήσεις, προσευχές.

Σήκω λοιπόν, ω άνθρωπε του Θεού, ως αρχιερέας του Χριστού, του αληθινού αρχιποίμενα, και κατά τόσο, όσο υπερέχεις όλων στο αξίωμα της αρχιερωσύνης, με την εξαίρεση εκείνου του ενός που βρίσκεται στην αφάνεια. Δόξασε λοιπόν τον Θεό με το σώμα σου και με το πνεύμα σου, διότι δεν πρόκειται να εγκαταλειφθείς στο νησί. Ίσως πρέπει να δοκιμαστείς όπως παλιά, ώστε και εδώ να αναδειχθείς λαμπρότερος στεφανηφόρος. Ναι, ναι, αδελφέ, για τέτοιους καιρούς φυλαχθήκαμε. Αλλά ας είναι όμως ευλογημένος Εκείνος που μας φύλαξε. Και αυτό προέρχεται από τον Θεό, όπως λέει ο απόστολος, διότι μας χαρίστηκε για χάρη του Χριστού όχι μόνο το να πιστεύουμε σε Αυτόν, αλλά και το να πάσχουμε για Αυτόν. Δεν παρέβλεψε ο Κύριος την ταπείνωσή μας στα παρελθόντα, αλλά ούτε και τώρα, είμαι πεπεισμένος, θα παραβλέψει την τιμιότητά σου, αλλά όπως τότε, έτσι και τώρα θα μεγαλυνθεί ο Χριστός στο σώμα σου, δείχνοντας υπερεκπερισσού το έλεός Του προς ανάδειξη της αρετής σου.

Δεν είναι μάταιοι οι αγώνες των μαρτύρων, τα κατορθώματα, τα βασανιστήρια· διότι μήπως δεν είχαν την ίδια σάρκα με εμάς; μήπως δεν πονούσαν όταν υποβάλλονταν σε τόσες τιμωρίες; μήπως δεν απελπίζονταν ακόμη και για τη ζωή τους, όπως λέει ο απόστολος; Αλλά με τον φόβο των αιώνιων κολάσεων και με τον πόθο των ουράνιων αμοιβών προτίμησαν μάλλον, ως συνετοί, τον θάνατο της σάρκας παρά τον αιώνιο. Υπέμειναν, δεν πτοήθηκαν, δεν δείλιασαν· και έχοντας κατά νου τα μελλοντικά ως παρόντα, προχωρούσαν με χαρά προς τα βασανιστήρια και θεωρούσαν δωρεές τις πολλές ταλαιπωρίες. Διότι σε εμάς χαρίστηκε, χάριν του Χριστού, όχι μόνο το να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχουμε για αυτόν· και πάλι αλλού λέει: διότι μέσα σε πολλή δοκιμασία θλίψεως φανερώθηκε η περίσσεια της χάριτός τους. Έτσι έχαιραν, έτσι αγαλλιούσαν πάσχοντας για τον Χριστό όλοι οι άγιοι. Ας γευτούμε και εμείς, αγαπητοί, την αγάπη του Χριστού, ας περπατήσουμε στα ίχνη των αγίων, ας διαρρήξουμε τις προσκολλήσεις αυτού του αιώνα. Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, η άνω Ιερουσαλήμ είναι η πατρίδα και η πόλη μας. Ώ άνδρες δυνατοί στο πνεύμα, ώ τέκνα Θεού (διότι αυτοί οι λόγοι δεν είναι δικοί μου, του ταπεινού και αμαρτωλού), ας μη λυγίσουμε, ακόμη κι αν όλοι τραπούν σε φυγή, πράγμα που μακάρι να μη γίνει, αλλά εμείς, όπως παλιά ενδυναμωθήκαμε από τον Θεό, έτσι και τώρα ας αγωνιστούμε. Μαζί μας είναι ο Θεός, όλοι οι απ' αιώνος άγιοι, μαζί μας είναι η Ανατολή και η Δύση.

Έτσι, λοιπόν, έζησαν όλοι οι άγιοι, με τέτοιες προθέσεις θριάμβευσαν τον θεϊκό τους πόθο· ο μεν Ιερεμίας λέγοντας: «Εγώ όμως δεν κουράστηκα να σε ακολουθώ, και ημέρα ανθρώπου δεν επιθύμησα, Κύριε»· ο δε Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει ανταποδώσει; Ποτήρι σωτηρίας θα λάβω, και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ»· ο Απόστολος πάλι λέγοντας: «Διότι σε εμάς δόθηκε από τον Θεό για χάρη του Χριστού, όχι μόνο να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και να πάσχουμε για αυτόν». Ομοίως και οι απόστολοι, όταν μαστιγώθηκαν, χαίρονταν, λέει η Γραφή, «Επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση για το όνομα του Χριστού». Και γενικά ο καθένας από τους αγίους με τέτοια λόγια φανερώνει τον έρωτά του προς τον Χριστό. Γι' αυτό λοιπόν και εμείς, αδελφοί, ας ακούμε με προθυμία τα λεγόμενα, και ας αγαπάμε με αγάπη τον αγαπητό Θεό μας, ευχαριστώντας τον πάντοτε για όλα τα αγαθά που μας έκανε, επειδή μας εξέλεξε εξαρχής για σωτηρία μέσω του αγιασμού της παρούσας αφιέρωσης· επειδή μας χάρισε να τον λατρεύουμε με ορθόδοξη πίστη, και να μην παρασυρόμαστε μέσα στην πλάνη· διότι πόσοι έχουν πλανηθεί εξαπατώμενοι «από τον δόλο των ανθρώπων, με πανουργία, σύμφωνα με τις μεθοδείες της πλάνης»! Πόσοι λιμοκτονούν «όχι από πείνα για ψωμί ούτε από δίψα για νερό, αλλά από πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Θεού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα!