Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 1:7

Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, τι σημαίνει το να συμμετέχει κανείς και με πόσους τρόπους γίνεται αυτό. Φέρνοντας στο μυαλό μου από τις Παροιμίες το «Έλα μαζί μας, γίνε συμμέτοχος σε αίμα», και από τον Απόστολο το «επειδή είστε όλοι συγκοινωνοί μου στη χάρη», και το «που γίνατε συγκοινωνοί στη θλίψη μου»· και το «Ας κάνει συμμέτοχο σε όλα τα αγαθά ο κατηχούμενος στον λόγο εκείνον που τον κατηχεί»· και το «Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και μαζί με μοιχούς έβαζες το μερίδιό σου»· και το «Με έλεγχο θα ελέγξεις τον αδελφό σου, για να μην αναλάβεις αμαρτία εξαιτίας του»· και το «Αυτά έπραξες, και εγώ σιώπησα· υπέθεσες μέσα στην ανομία σου ότι θα είμαι όμοιός σου· θα σε ελέγξω και θα τα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου», και άλλα παρόμοια, θεωρώ ότι υφίσταται κοινωνία ως προς το έργο, όταν συνεργάζονται μεταξύ τους με τον ίδιο σκοπό για την τέλεση μιας πράξης· ως προς το φρόνημα δε, όταν κάποιος συγκατατίθεται στη διάθεση αυτού που πράττει και συμφωνεί μαζί του. Μια άλλη μορφή κοινωνίας, η οποία διαφεύγει από τους πολλούς, φανερώνεται από την ακριβολογία της θεόπνευστης Γραφής: όταν κάποιος, αν και ούτε συνεργάστηκε ούτε συγκατατέθηκε στη διάθεση, αντιλαμβανόμενος όμως την κακία του φρονήματος από το οποίο πηγάζει η πράξη, εφησυχάζει και δεν ελέγχει, σύμφωνα και με τα όσα γράφτηκαν παραπάνω, και με αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο προς τους Κορινθίους: «Δεν πενθήσατε, ώστε να απομακρυνθεί από ανάμεσά σας αυτός που διέπραξε το έργο αυτό»· στα οποία και πρόσθεσε: «Λίγο προζύμι νοθεύει όλο το φύραμα».

Διότι αυτός επιδεικνύει προς όλους πολύ μεγαλύτερη στοργή από εκείνους που υπέφεραν για εμάς τις ωδίνες της γέννας, και μέσα στην ψυχή του περιέφερε ολόκληρη την οικουμένη· τόσο μεγάλο ήταν το πλάτος της αγάπης του. Και αυτό δεν ίσχυε μόνο σε περιόδους ασφάλειας, αλλά και μέσα στους κινδύνους. Διότι, ακόμη και όταν βρισκόταν σε φυλακές, και περίμενε τον θάνατο, και αντιμετώπιζε τους έσχατους κινδύνους, φρόντιζε τους μαθητές του, και πολλές φορές έγραφε τις επιστολές από τις φυλακές με το χέρι που το περιέβαλλε η αλυσίδα, με το δεξί χέρι που ήταν δεμένο. Και μπαίνοντας στο δικαστήριο, ενώ επρόκειτο να λογοδοτήσει και να οδηγηθεί στον θάνατο, όσον αφορά τουλάχιστον τις προθέσεις των δικαστών, αφήνοντας κατά μέρος όλα εκείνα —τον φόβο, τον κίνδυνο, τις απειλές, τους θανάτους, τις τιμωρίες, τα βασανιστήρια, τους δημίους, την οργή των αρχόντων, τις ραδιουργίες όσων τον επιβουλεύονταν, τα μαστιγώματα— θυμόταν τους πιστούς ακόμη και σε εκείνη τη στιγμή. Σε τέτοιο βαθμό είχε απαλλαγεί η ψυχή του από τα δεσμά του σώματος, σε τέτοιο βαθμό, αν και ζούσε με σάρκα, κρατιόταν σφιχτά από την ουράνια αψίδα, και έχοντας πλέον μεταφέρει την κατοικία της στην εκεί κληρονομία, με αυτόν τον τρόπο έπραττε τα πάντα, ακόμη και ενώ βρισκόταν στη γη. Και για να μάθετε ότι τα λόγια αυτά δεν αποτελούν υπερβολή, ούτε όσα ειπώθηκαν είναι κολακεία, ακούστε τον ίδιο να λέει το εξής: «Καθώς είναι δίκαιο για μένα να φρονώ αυτό για εσάς, επειδή σας έχω μέσα στην καρδιά μου».

Αλλά αυτό που ειπώθηκε δεν είναι ακόμη μεγάλο σε σύγκριση με αυτό που πρόκειται να λεχθεί· διότι και τούτο μεν είναι μεγάλο, αλλά αυτό που ακολουθεί είναι πολύ μεγαλύτερο. Διότι, αφού είπε, «Επειδή σας έχω στην καρδιά μου», πρόσθεσε, «και στα δεσμά μου, και στην απολογία και στη βεβαίωση του Ευαγγελίου». Βλέπεις πώς ποτέ δεν τους έβγαλε από τον νου του; Διότι, εάν τα δεσμά και τα δικαστήρια και οι αλυσίδες δεν εξάλειφαν τη μνήμη του για αυτούς, πολύ περισσότερο δεν θα την εξαλείψουν οι καιροί της ανέσεως. «Επειδή», λέει, «σας έχω στην καρδιά μου».

Βλέπεις πώς ο λόγος κλιμακώνεται σταδιακά; Είναι μέγα, βέβαια, το να τους έχει μέσα στην καρδιά του, πολύ δε μεγαλύτερο το να τους έχει και μέσα στα δεσμά του· και είναι ακόμη μεγαλύτερο το να τους έχει και κατά την απολογία και τη βεβαίωση του ευαγγελίου. Διότι εδώ μου φαίνεται ότι υπαινίσσεται τη στιγμή κατά την οποία οδηγούνταν ενώπιον των δικαστών, υπομένοντας τον έσχατο κίνδυνο. Και ενώ στεκόμουν εκεί, λέει, δεν σκεφτόμουν πώς να απαλλαγώ από τους επικείμενους κινδύνους, ούτε πώς θα αποκρούσω τις επιβουλές· αλλά εντρυφούσα στην αγάπη σας και συνομιλούσα μαζί σας που ήσασταν απόντες· και ούτε το μήκος της οδού, ούτε το πλήθος των υποθέσεων, ούτε το μέγεθος των κινδύνων, ούτε ο φόβος των αρχόντων, ούτε η εξέγερση των όχλων, ούτε ο θάνατος που διαφαινόταν, ούτε τα γυμνωμένα ξίφη, ούτε τα πλήθη των δημίων, ούτε κανένα άλλο από τέτοιου είδους πράγματα δεν με απομάκρυνε από τη μνήμη σας. Διότι τίποτα δεν είναι πιο κυριαρχικό από την αγάπη, τίποτα δεν είναι υψηλότερό της· ίπταται υψηλότερα από όλα αυτά τα βέλη και βρίσκεται πιο πάνω από τα βέλη του διαβόλου, επιβλέποντας τα πάντα από την κορυφή των ουρανών· και όπως ακριβώς μια ραγδαία ριπή ανέμου με την ορμή της διασκορπίζει την ενοχλητική σκόνη, έτσι και η δύναμη της αγάπης συνηθίζει να απομακρύνει την προσβολή όλων των παθών. Αυτό ακριβώς συνέβαινε και στην περίπτωση του Παύλου· διότι σε όλες τις δοκιμασίες είχε ως επαρκή παρηγοριά τη σωτηρία και τη μνήμη αυτών που αγαπούσε. Τι σημαίνει όμως η φράση: «στη βεβαίωση του ευαγγελίου»;

Ντραπείτε τους ίδιους σας τους εαυτούς, σεβαστείτε τα δικά σας κατορθώματα· μην αναδείξετε το τέλος ανάξιο των αρχών, αλλά αντλήστε την παρηγοριά από εσάς τους ίδιους. Αφού λοιπόν τους παρηγόρησε και με τον έναν και με τον άλλον τρόπο, τους παρηγορεί και μέσα από τούτη τη λέξη. Πώς και με ποιον τρόπο; Αποκαλώντας τα δεσμά και την αλυσίδα, βεβαίωση του Ευαγγελίου. Διότι, λέει, το Ευαγγέλιο δεν το βεβαιώνουν μόνο οι νεκροί που ανασταίνονται, ούτε οι λεπροί που καθαρίζονται, ούτε οι δαίμονες που εκδιώκονται, αλλά και εμείς, όταν δενόμαστε με δεσμά. Πώς, πες μου, και με ποιον τρόπο; Διότι όσα ειπώθηκαν είναι πρωτάκουστα και τα περισσότερα μοιάζουν με αίνιγμα. Άκου λοιπόν πώς: Εάν κηρύτταμε ανενόχλητοι, χωρίς να πάσχουμε τίποτα δυσάρεστο ούτε φοβερό, τότε το κήρυγμά μας θα φαινόταν ύποπτο σε πολλούς από όσους θέλουν να μας διαβάλλουν. Τώρα όμως, επειδή εκδιωκόμαστε, καταδιωκόμαστε, κατακοβόμαστε, καιγόμαστε, κατακρημνιζόμαστε, υποφέροντας μύρια δεινά χωρίς να υποχωρούμε, αλλά γινόμαστε εξαιτίας αυτών ακόμη πιο πρόθυμοι, παρέχουμε επαρκή απόδειξη —ακόμη και σε όσους θέλουν να φέρονται εντελώς αναίσχυντα— ότι είμαστε κήρυκες της αλήθειας. Αποδεικνύουμε, επίσης, ότι υπάρχει μέσα μας κάποια θεία δύναμη, η οποία τα καθιστά όλα αυτά υποφερτά, μη επιτρέποντας στο πλήθος των πειρασμών να καταβάλει εκείνους που κηρύττουν, επιτρέποντάς τους, και μάλιστα ενώ είναι λίγοι, να επικρατήσουν απέναντι σε τόσα πολλά εμπόδια. Εάν, λοιπόν, κάποιος θα ήθελε να λάβει σαφή απόδειξη ότι η δύναμη που ηχεί και ενεργεί μέσα μας είναι θεϊκή, ας αναλογιστεί τους πειρασμούς, τους κινδύνους, τις αλυσίδες και τα δεσμωτήρια.

Διότι, ακόμη και όταν διέμενα εκεί, άκουγα τα παράπονά σας, και συνεχείς επιστολές μού τα μετέφεραν· και μάλιστα έδινα προσοχή σε όσους παραπονούνταν όχι λιγότερο από όσο σε εκείνους που με επαινούσαν, διότι οι μεμψιμοιρίες εκείνες προέρχονταν από ψυχή που γνώριζε να αγαπά. Και για τον λόγο αυτόν σηκώθηκα και έτρεξα κοντά σας· γι' αυτό ποτέ δεν μπόρεσα να σας βγάλω από τη σκέψη μου. Και τι το θαυμαστό, εάν εγώ, ενώ διέμενα στην εξοχή και απολάμβανα άνεση, θυμόμουν την αγάπη σας, όταν ο Παύλος, ενώ ήταν δεμένος με αλυσίδες και κατοικούσε σε φυλακή και έβλεπε να επικρέμανται πάνω του αμέτρητοι κίνδυνοι, ζώντας μέσα στη φυλακή σαν να βρισκόταν σε λιβάδι, θυμόταν με αυτόν τον τρόπο τους αδελφούς και έγραφε λέγοντας: «Καθώς είναι δίκαιο σε εμένα να φρονώ τούτο για εσάς, επειδή σας έχω στην καρδιά μου, τόσο κατά τα δεσμά μου όσο και κατά την απολογία και βεβαίωση του Ευαγγελίου»; Εξωτερικά υπήρχε η αλυσίδα από τους εχθρούς, ενώ εσωτερικά η αλυσίδα της στοργής για τους μαθητές. Αλλά η μεν εξωτερική ήταν σφυρηλατημένη από σίδερο, ενώ η εσωτερική είχε δημιουργηθεί από αγάπη· και την πρώτη πολλές φορές την απέβαλε, τη δεύτερη όμως ουδέποτε την απέκοψε. Αντιθέτως, όπως οι γυναίκες που δοκίμασαν τις ωδίνες του τοκετού και έγιναν μητέρες, είναι διαρκώς συνδεδεμένες με τα παιδιά που γέννησαν, οπουδήποτε κι αν αυτά βρίσκονται, έτσι και ο Παύλος, ή μάλλον με πολύ σφοδρότερο τρόπο από αυτές, ήταν πάντοτε προσηλωμένος στους μαθητές του, και μάλιστα τόσο περισσότερο, όσο πιο θερμοί είναι οι πνευματικοί τοκετοί σε σύγκριση με τους φυσικούς.

Διότι το μεν σημείο το είδε μόνο αυτός· το κέρδος όμως δεν το καρπώθηκε μόνο ο ίδιος, αλλά μαζί του και η γυναίκα του και ολόκληρος ο οίκος του. Αλλά και αυτοί οι ίδιοι οι στρατηγοί που τον μαστίγωσαν διαπιστώνεται ότι το έπραξαν μάλλον από παρόρμηση και όχι από κακία, πράγμα που φαίνεται από το ότι αμέσως έστειλαν εντολή και τον άφησαν ελεύθερο, καθώς και από το ότι αργότερα φοβήθηκαν. Δίνει δε μαρτυρία για αυτούς όχι μόνο ως προς την πίστη τους, ούτε ως προς τους κινδύνους, αλλά και ως προς την αγαθοεργία τους, με τα εξής λόγια: ότι «Και στην αρχή του Ευαγγελίου και μία και δύο φορές μου στείλατε βοήθεια για την ανάγκη μου, χωρίς κανένας άλλος να το έχει πράξει αυτό». Διότι, λέγει, «καμία Εκκλησία δεν επικοινώνησε μαζί μου σε ζήτημα δόσεως και λήψεως»· και αποδεικνύει ότι η έλλειψη αυτή οφειλόταν μάλλον σε απουσία ευκαιρίας παρά προαιρέσεως, λέγοντας: «Όχι ότι δεν φροντίζατε για εμένα, λέγει, αλλά δεν είχατε την ευκαιρία». Αυτό δε φανερώνει ότι έτρεφε πολλή στοργή προς αυτούς. Διότι είναι φανερό ότι τους αγαπούσε πάρα πολύ· «Διότι δεν έχω κανέναν», λέγει, «ισόψυχο, ο οποίος να μεριμνήσει γνησίως για τα ζητήματά σας»· και πάλι: «Επειδή σας έχω μέσα στην καρδιά μου, και κατά τα δεσμά μου».

Και με άλλον τρόπο όμως αυτό αποτελεί εγκώμιο, διότι τα κατορθώματά σας είναι τέτοια, ώστε να μην είναι ανθρώπινα, αλλά να έχουν ανάγκη από τη βοήθεια του Θεού. Εάν δε ο Θεός τα επιτελέσει, δεν θα υπάρξει πολύς κόπος, αλλά πρέπει να έχετε θάρρος, θεωρώντας ότι θα τα φέρετε όλα εις πέρας με ευκολία, εφόσον βοηθείστε από Εκείνον. Καθώς είναι δίκαιο για εμένα να φρονώ αυτό για όλους σας, επειδή σας έχω στην καρδιά μου, τόσο κατά τα δεσμά μου, όσο και κατά την απολογία μου και τη βεβαίωση του Ευαγγελίου, εφόσον όλοι σας είστε συγκοινωνοί μου στη χάρη. Δείχνει εδώ τη μεγάλη του αγάπη, εφόσον τους είχε στην καρδιά του και, αν και βρισκόταν δεμένος μέσα στο ίδιο το δεσμωτήριο, θυμόταν τους Φιλιππησίους. Και δεν είναι μικρό εγκώμιο για τους άνδρες αυτούς το να τους θυμάται αυτός ο άγιος· επειδή η αγάπη αυτού του αγίου δεν προέρχεται από προκατάληψη, αλλά από ορθή κρίση και σωστούς λογισμούς. Ώστε το να αγαπιέται κάποιος από τον Παύλο τόσο σφοδρά, αποτελεί τεκμήριο ότι είναι μεγάλος και θαυμαστός. «Και κατά την απολογία», λέγει, «και κατά τη βεβαίωση του Ευαγγελίου». Και τι το θαυμαστό, εάν τους είχε στον νου του μέσα στο δεσμωτήριο; Διότι ούτε κατά τον καιρό εκείνο, λέγει, κατά τον οποίο εισερχόμουν στο δικαστήριο για να απολογηθώ, δεν εκπέσατε από τη μνήμη μου. Τόσο κυριαρχικός είναι άλλωστε ο πνευματικός έρωτας, ώστε να μην υποχωρεί μπροστά σε καμία περίσταση, αλλά πάντοτε να συνέχει την ψυχή εκείνου που αγαπά, και να μην επιτρέπει σε καμία θλίψη ή οδύνη να υπερισχύσει στην ψυχή.

«Και στη βεβαίωση του Ευαγγελίου», λέγει. Επομένως, τα δεσμά αποτελούσαν βεβαίωση του Ευαγγελίου, άρα και απολογία. Και πολύ ορθά· διότι, αν μεν είχε αποφύγει τα δεσμά, θα έδινε την εντύπωση ότι είναι απατεώνας. Τώρα όμως που τα υπομένει όλα, και τα δεσμά και τη θλίψη, φανερώνει ότι δεν τα πάσχει αυτά για κάποια ανθρώπινη αιτία, αλλά για τον Θεό, ο οποίος ανταποδίδει. Διότι κανείς δεν θα επέλεγε να πεθάνει και να αναλάβει τόσους κινδύνους, κανείς δεν θα καταδεχόταν να συγκρουστεί με έναν τέτοιο αυτοκράτορα, τον Νέρωνα εννοώ, αν δεν απέβλεπε σε κάποιον άλλον Βασιλέα, πολύ μεγαλύτερο.

Επομένως, τα δεσμά ήταν βεβαίωση του Ευαγγελίου. Δες πώς εκ περισσού τα ανέτρεψε όλα προς το αντίθετο. Διότι αυτό που νόμιζαν ότι αποτελεί αδυναμία και κατηγορία, αυτό το ονομάζει βεβαίωση· και εάν δεν είχε συμβεί αυτό, θα βρισκόταν σε αδυναμία. Έπειτα αποδεικνύει ότι η αγάπη δεν προέρχεται από προκατάληψη, αλλά από ορθή κρίση. Γιατί; «Σας έχω», λέει, «στα δεσμά μου και στην απολογία μου, επειδή είστε συγκοινωνοί της χάριτος». Τι σημαίνει αυτό; Η χάρη του Αποστόλου ήταν άραγε το να δένεται με δεσμά, να διώκεται, να υποφέρει μύρια δεινά; Ναι· διότι λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου φανερώνεται τέλεια μέσα στην αδυναμία». Γι' αυτό «ευδοκώ», λέει, «στις αδυναμίες, στις ύβρεις». Επειδή, λοιπόν, σας βλέπω μέσα από τα έργα σας να επιδεικνύετε την αρετή, και να είστε κοινωνοί αυτής της χάριτος, και μάλιστα με προθυμία, είναι εύλογο να σκέφτομαι αυτά. Διότι, έχοντας προσωπική πείρα από εσάς, και γνωρίζοντας καλύτερα από όλους εσάς και τα κατορθώματά σας, ότι αν και απέχετε τόσο πολύ από εμάς, αγωνίζεστε να μην υστερήσετε από εμάς στις θλίψεις, αλλά να γίνετε κοινωνοί των πειρασμών υπέρ του Ευαγγελίου και να μην υστερείτε σε τίποτα από εμένα που έχω εισέλθει στους αγώνες, εσείς που βρίσκεστε μακριά, είναι δίκαιο να τα μαρτυρώ αυτά για εσάς. Γιατί όμως δεν είπε «κοινωνούς», αλλά «συγκοινωνούς»; Διότι και εγώ ο ίδιος, λέει, γίνομαι κοινωνός με άλλον, ώστε να γίνω συγκοινωνός του Ευαγγελίου· δηλαδή, για να γίνω κοινωνός των αγαθών που επιφυλάσσονται στο Ευαγγέλιο.

Και το θαυμαστό βέβαια είναι το ότι όλοι τους βρίσκονταν σε τέτοια πνευματική κατάσταση, ώστε να αποκαλούνται συγκοινωνοί του Παύλου· διότι λέει: «όλοι εσείς είστε συγκοινωνοί μου στη χάρη». Από αυτά τα προοίμια, λοιπόν, έχω την πεποίθηση ότι τέτοιοι θα παραμείνετε μέχρι τέλους. Διότι δεν είναι δυνατόν μια τόσο λαμπρή αρχή να σβήσει και να λήξει, αλλά φανερώνει ότι μεγάλα θα είναι και τα τέλη.

Γι' αυτό τον λόγο· πράγμα το οποίο έλεγε και όταν βρισκόταν στα δεσμά: «Όλους εσάς που είστε συγκοινωνοί μου στη χάρη». Διότι αποτελεί χάρη το να πάσχει κανείς υπέρ του Χριστού, όπως κάπου λέει και ο ίδιος: «Επειδή σε εσάς χαρίστηκε από τον Θεό, όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε υπέρ αυτού». Επειδή, δηλαδή, εκείνα τα λόγια, εάν λέγονταν από μόνα τους, ήταν ικανά να τους λυπήσουν, για τον λόγο αυτόν τους θεραπεύει και τους αποδέχεται και τους επαινεί πάλι, και αυτό με μέτρο. Διότι δεν είπε: «Επειδή δώσατε», αλλά «επειδή γίνατε συγκοινωνοί», δείχνοντας ότι και αυτοί αποκόμισαν κέρδος, εφόσον έγιναν κοινωνοί των άθλων. Δεν είπε: «Επειδή ανακουφίσατε τις θλίψεις μου», αλλά «επειδή γίνατε συγκοινωνοί στη θλίψη μου», πράγμα το οποίο ήταν πιο τιμητικό.

Και αυτός μεν στέκεται διαφυλάσσοντας το δικό του όριο και τον κανόνα. Το ύψος όμως της ψυχής εκείνων ξεπέρασε όλους τους ουρανούς, και η ομορφιά της μάλιστα ήταν τέτοια, ώστε και ο ίδιος ο Θεός να τη διακηρύσσει. Διότι τα μεν άστρα τα θαύμασαν οι άγγελοι όταν δημιουργήθηκαν· την ομορφιά όμως της ψυχής των Αποστόλων την επαίνεσε ο ίδιος, λέγοντας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Και αυτόν μεν τον ουρανό πολλές φορές τον κάλυψε σύννεφο· την ψυχή όμως αυτών κανένας πειρασμός δεν την κάλυψε, αλλά και τότε μάλιστα έλαμπε περισσότερο. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στους διωγμούς, στις θλίψεις»· και στους Φιλιππησίους πάλι: «Επειδή σας έχω στην καρδιά μου κατά τα δεσμά μου»· και αλλού: «Για να ακούσετε εσείς», λέει, «εγώ έχω δεθεί»· προβάλλοντας παντού τα δεσμά. Αυτά σφοδρά τα αγαπώ, διότι ανορθώνουν την καρδιά μου και με οδηγούν στην επιθυμία να φέρω στο μέσον τον Παύλο, αυτόν που κοπίασε περισσότερο από τους άλλους, για τον οποίο ο Χριστός λέει: «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής». Αυτός, λοιπόν, τον καιρό του κηρύγματος λυμαινόταν την Εκκλησία, μπαίνοντας στα σπίτια και σέρνοντας άνδρες και γυναίκες· ενώ όμως πλησίαζε στη Δαμασκό, ξαφνικά άστραψε γύρω του φως και τον τύφλωσε. Αλλά η τύφλωση εκείνου έγινε φωτισμός της οικουμένης.

ϟΓ΄. Προς τον Αφθόνιο, τον Θεόδοτο και τον Χαιρέα, πρεσβυτέρους και μοναχούς, και προς όλους όσοι ανήκουν στην κοινότητά σας. Η σωματική παρουσία των αγαπημένων προσώπων προσφέρει βέβαια κάτι περισσότερο ως παρηγοριά σε εκείνους που αγαπούν. Επειδή και ο μακάριος Παύλος, έχοντας συνεχώς, ή μάλλον αδιάκοπα, ολόκληρη την οικουμένη των πιστών στον νου του, και μη ανεχόμενος να τους αποβάλει από τη σκέψη του ούτε όταν βρισκόταν στις αλυσίδες, ούτε στα δεσμά, ούτε κατά την απολογία του· πράγμα που δηλώνοντας, έλεγε: «Επειδή σας έχω στην καρδιά μου, και στα δεσμά μου, και κατά την απολογία και τη στερέωση του Ευαγγελίου»· με πολλή σπουδή επιζητούσε και τη σωματική τους παρουσία, λέγοντας τα εξής: «Εμείς, όμως, αφού απορφανιστήκαμε από εσάς για λίγο χρόνο, κατά πρόσωπο και όχι κατά την καρδιά, προσπαθήσαμε με ακόμη μεγαλύτερη ζέση να δούμε το πρόσωπό σας». Αυτό ακριβώς βιώνουμε και εμείς τώρα, επιζητώντας με πολλή σπουδή την παρουσία τόσο εκείνων που μας έχουν δει όσο και εκείνων που δεν μας έχουν δει.

Τότε, λοιπόν, αυτά έγραφε ο μακάριος Παύλος. Ποιος δεν θα εκπλησσόταν; Ποιος δεν θα θαύμαζε; Ή μάλλον, ποιος θα μπορούσε επάξια να εκπλαγεί και να θαυμάσει εκείνη τη γενναία και ουρανομήκη ψυχή, η οποία, ενώ ο ίδιος ήταν δεμένος και φυλακισμένος στη Ρώμη, από τόσο μεγάλη απόσταση έστελνε επιστολή στους Φιλιππησίους; Διότι γνωρίζετε πόσο μεγάλη είναι η απόσταση μεταξύ της Μακεδονίας και της Ρώμης. Αλλά ούτε το μήκος της οδού, ούτε το πλήθος του χρόνου, ούτε ο όγκος των υποθέσεων, ούτε ο κίνδυνος και τα αλλεπάλληλα δεινά, ούτε τίποτε άλλο δεν μπόρεσε να εξαλείψει την αγάπη και τη μνήμη των μαθητών του, αλλά τους είχε όλους διαρκώς στον νου του. Και τα χέρια του δεν ήταν τόσο σφιχτά δεμένα με τις αλυσίδες, όσο ήταν συνδεδεμένη και προσηλωμένη η ψυχή του από τον πόθο για τους μαθητές του. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο ίδιος στο προοίμιο της επιστολής του, έλεγε: «Επειδή σας έχω στην καρδιά μου, και στα δεσμά μου, και κατά την απολογία και τη βεβαίωση του Ευαγγελίου».

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι στέλνει την επιστολή σε ολόκληρη την περιοχή και σε ολόκληρο το έθνος· και αυτό είναι φανερό από το ότι λέει «προς όλους τους επισκόπους». «Ευχαριστώ τον Θεό μου κάθε φορά που σας θυμάμαι, πάντοτε σε κάθε δέησή μου υπέρ όλων σας, κάνοντας τη δέηση με χαρά, για τη συμμετοχή σας στο Ευαγγέλιο, από την πρώτη ημέρα μέχρι τώρα, έχοντας αυτήν ακριβώς την πεποίθηση, ότι εκείνος που άρχισε σε εσάς ένα καλό έργο, θα το ολοκληρώσει μέχρι την ημέρα του Χριστού». Τους μαρτυρεί μεγάλη προκοπή, εφόσον βέβαια, όταν τους θυμάται, δεν το κάνει με δάκρυα ή στεναγμούς, όπως θυμάται όσους κλονίζονται, αλλά με πολλή ευχαριστία, πράγμα που είναι χαρακτηριστικό όσων προοδεύουν πνευματικά. Και ποιο είναι το κατόρθωμά τους, παρά το ότι, αφού έγιναν κοινωνοί του Ευαγγελίου μαζί του, έχουν παραμείνει κοινωνοί από την αρχή μέχρι και τώρα, χωρίς να κλονιστούν στο παραμικρό; Αυτό του παρέχει και την αγαθή ελπίδα για το μέλλον. Διότι γνωρίζω, λέει, ότι θα ολοκληρώσετε αυτό το έργο, μέχρι να του το προσφέρετε ακέραιο κατά την παρουσία του Κυρίου. «Καθώς είναι δίκαιο σε εμένα να φρονώ αυτό για όλους σας, επειδή σας έχω στην καρδιά μου, τόσο στα δεσμά μου όσο και στην απολογία μου και στη βεβαίωση του Ευαγγελίου, εφόσον όλοι σας είστε συγκοινωνοί μου στη χάρη». Επειδή είπε ότι έχει πεποίθηση σε αυτούς, λέει ότι δίκαια έχει αυτήν την πεποίθηση.

Φιλ. 1,7 «Το να έχω αυτό το φρόνημα για όλους σας.» Διότι αυτός που έχει καταβάλει μεγάλη σπουδή και φροντίδα για τους μαθητές του, φρονεί και αναμένει ότι αυτοί θα επιτελέσουν αγαθά και σπουδαία έργα. «Ή είναι δίκαιο σε εμένα» να το αναλογίζομαι αυτό, εφόσον έχω τέτοια διάθεση απέναντί σας, ώστε ούτε στα δεσμά μου να σας λησμονώ, αλλά να σας φέρω πάντοτε μέσα στην καρδιά μου. Ποια είναι όμως η αιτία που τους έχει μέσα στην καρδιά του και δεν τους ξεχνά; Το ότι, όπως λέει, «είστε συγκοινωνοί μου της χάριτος»· είτε της πνευματικής δωρεάς που τους χορηγείται δια της πίστεως και η οποία ενεργούσε σε αυτούς τότε με ποικίλους τρόπους, είτε απλώς της χάριτος της παλιγγενεσίας και της υιοθεσίας μέσω του βαπτίσματος. «Ή είπα ότι σας έχω μέσα στην καρδιά μου», εφόσον είστε «συγκοινωνοί μου, και στα δεσμά μου και στην απολογία και στη βεβαίωση». Το δε «της χάριτος» σημαίνει δια της χάριτος· διότι χωρίς τη θεία χάρη κανείς δεν αξιώνεται τέτοιας κοινωνίας.