Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 2:14

ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΘ΄. Εάν όμως κάποιος υπακούσει, αλλά γογγύσει. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Επειδή ο Απόστολος λέει: «Όλα να τα κάνετε χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς», έχει αποξενωθεί αυτός που γογγύζει από την ενότητα των αδελφών, καθώς και το έργο του από τη χρήση τους· είναι δε φανερό ότι ένας τέτοιος άνθρωπος νοσεί από απιστία και από αμφιβολία ως προς την ελπίδα.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣϟΑ΄. Τι είναι ο συντετριμμένος κάλαμος ή το τυφόμενο λινάρι; Και πώς το μεν πρώτο δεν το τσακίζει κανείς, ενώ το δεύτερο δεν το σβήνει; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Συντετριμμένο κάλαμο θεωρώ πως είναι εκείνος που εκτελεί την εντολή του Θεού ευρισκόμενος υπό την επήρεια κάποιου πάθους· αυτόν δεν πρέπει να τον τσακίζουμε και να τον αποκόπτουμε, αλλά μάλλον να τον θεραπεύουμε, όπως δίδαξε ο Κύριος λέγοντας: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους, με σκοπό να σας δουν». Και ο Απόστολος παραγγέλλει λέγοντας: «Όλα να τα κάνετε χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς»· και αλλού: «Τίποτα να μην κάνετε από εριθεία ή κενοδοξία». Τυφόμενο λινάρι, από την άλλη πλευρά, έχουμε όταν κάποιος εκτελεί την εντολή χωρίς διακαή επιθυμία και τέλεια προθυμία, αλλά κάπως πιο νωθρά και χαλαρά· αυτόν δεν πρέπει να τον σταματάμε, αλλά μάλλον να τον αφυπνίζουμε υπενθυμίζοντάς του τις κρίσεις του Θεού και τις υποσχέσεις Του.

Προς Φιλιππησίους: Όλα να τα πράττετε χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς. Προς Τιμόθεον Α΄: Ο σκοπός δε της παραγγελίας είναι η αγάπη από καθαρή καρδιά και αγαθή συνείδηση... Έχοντας πίστη και αγαθή συνείδηση, την οποία μερικοί, αφού απέρριψαν, ναυάγησαν ως προς την πίστη.

Αφού λοιπόν ενδυθήκαμε τον Υιό του Θεού, ο οποίος μας έδωσε την εξουσία να γίνουμε τέκνα Θεού, βαπτιζόμαστε στο όνομα του Πατρός και αναγορευόμαστε τέκνα Θεού, από Εκείνον που το προσέταξε και το υποσχέθηκε, όπως ακριβώς είπε ο προφήτης: «Γι' αυτό εξέλθετε από το μέσο τους και αποχωριστείτε, λέει ο Κύριος, και μην αγγίζετε τίποτα ακάθαρτο· και εγώ θα σας δεχθώ, και θα γίνω σε σας Πατέρας, και εσείς θα γίνετε σε μένα υιοί και θυγατέρες, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ». —«Έχοντας λοιπόν αυτές τις υποσχέσεις, λέει ο Απόστολος, αγαπητοί, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό της σάρκας και του πνεύματος, επιτελώντας την αγιοσύνη με φόβο Θεού»· και πάλι παραγγέλλει λέγοντας: «Όλα να τα κάνετε χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς, για να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα στο μέσο μιας γενεάς σκολιάς και διεστραμμένης, ανάμεσα στους οποίους λάμπετε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας σταθερά τον λόγο της ζωής, για να αποτελέσετε καύχημα για μένα κατά την ημέρα του Χριστού»· και πάλι: «Εάν λοιπόν συναναστηθήκατε με τον Χριστό, να αναζητάτε τα άνω, εκεί όπου βρίσκεται ο Χριστός, καθήμενος στα δεξιά του Θεού· τα άνω να φρονείτε, όχι τα επί της γης».

Από την προς Φιλιππησίους επιστολή. «Να κάνετε τα πάντα», λέει, «χωρίς γογγυσμούς και αμφισβητήσεις, για να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα του Θεού αμώμητα». Εάν, όπως ακριβώς λέει κάπου ο ίδιος ο μακάριος Παύλος, ο Χριστός είναι αυτός που λέει για εμάς: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός», προφανώς δικά του τέκνα είμαστε, παραμένοντας αμώμητοι μέσω της προσοχής. Επομένως, ο Χριστός είναι Θεός. Αν όμως ισχύει αυτό, πώς είναι δυνατόν να είναι δημιούργημα;

Διότι όχι μόνο δεν πρέπει να δυσανασχετούμε για τα παρόντα, αλλά οφείλουμε να Του εκφράζουμε τη μεγαλύτερη ευγνωμοσύνη για τα μέλλοντα. «Μέσω αυτής ας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό»· δηλαδή, διότι έτσι είναι δυνατόν να λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό, με το να Τον ευχαριστούμε για τα πάντα. «Να κάνετε τα πάντα», λέει, «χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς». Διότι, ό,τι και αν πράξει κανείς γογγύζοντας, υποσκάπτεται και χάνει τον μισθό του, όπως ακριβώς οι Ισραηλίτες· διότι γνωρίζετε πόσο μεγάλη τιμωρία υπέστησαν εκείνοι εξαιτίας των γογγυσμών τους.

Να πράττετε τα πάντα χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς, ώστε να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα στο μέσο μιας γενεάς διεφθαρμένης και διεστραμμένης, ανάμεσα στους οποίους λάμπετε ως φωστήρες μέσα στον κόσμο, κρατώντας σταθερά τον λόγο της ζωής, προς καύχημά μου κατά την ημέρα του Χριστού.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που έχει απελπιστεί γίνεται πιο ράθυμος, έτσι και αυτός, αναλογιζόμενος το πλήθος των αγαθών, γίνεται πιο επιμελής, επειδή φοβάται μήπως χάσει τα πάντα. «Υπέρ της ευδοκίας», λέει· δηλαδή, για την αγάπη, για την ευαρέσκειά Του, ώστε να γίνουν όσα Εκείνος επιδοκιμάζει, ώστε να γίνουν σύμφωνα με το θέλημά Του. Εδώ αποδεικνύει, και μας δίνει θάρρος, ότι Εκείνος οπωσδήποτε ενεργεί. Διότι θέλει να ζούμε όπως Εκείνος βούλεται. Εάν λοιπόν το βούλεται, για τον σκοπό αυτόν ενεργεί και ο Ίδιος, και τούτο οπωσδήποτε θα το ενεργήσει· διότι θέλει να ζούμε ορθά. Βλέπεις πώς δεν καταργείται το αυτεξούσιο; «Όλα αυτά να τα κάνετε», λέει, «χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς». Ο διάβολος, όταν δεν καταφέρει να μας απομακρύνει από την πράξη του καλού, μηχανεύεται με άλλον τρόπο να εκμηδενίσει τον μισθό μας.

δʹ. Εάν αυτά τα σκεφτόμασταν πάντοτε, εάν αυτά συλλογιζόμασταν, τίποτε από τα παρόντα δεν θα μας λυπούσε, ατενίζοντας εκείνον τον αθλητή, την αδαμάντινη ψυχή, την άρρηκτη και χάλκινη διάνοια. Διότι, σαν να περιβαλλόταν από χάλκινο ή πέτρινο σώμα, ο ίδιος τα υπέφερε όλα γενναία και καρτερικά. Έχοντας αυτά κατά νουν, ας τα πράττουμε όλα χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς. Πράττεις κάτι αγαθό, και γογγύζεις; Γιατί; Μήπως σου επιβάλλεται από κάποια ανάγκη; Γνωρίζω, λέγει, ότι πολλοί γύρω σας σας αναγκάζουν να γογγύζετε (διότι αυτό υπονόησε, λέγοντας το, «Ἐν μέσῳ γενεᾶς σκολιᾶς καὶ διεστραμμένης»)· αλλά αυτό είναι το θαυμαστό, το να μην παθαίνεις τίποτε τέτοιο, ακόμη και όταν προκαλείσαι. Διότι και οι αστέρες μέσα στη νύχτα λάμπουν, μέσα στο σκοτάδι φαίνονται, και διόλου δεν βλάπτεται η δική τους ομορφιά, αλλά φαίνονται και λαμπρότεροι· όταν όμως υπάρχει φως, δεν φαίνονται έτσι. Έτσι και εσύ, όταν, παρότι βρίσκεσαι ανάμεσα σε διεστραμμένους, παραμένεις ευθύς, λάμπεις περισσότερο· αυτό είναι το θαυμαστό, το να γίνετε άμεμπτοι. Για να μην προβάλουν λοιπόν αυτόν τον ισχυρισμό, προλαβαίνοντας ο ίδιος το έθεσε. Τι σημαίνει, «Λόγον ζωῆς ἐπέχοντες»; Δηλαδή, ότι πρόκειται να ζήσετε, ότι ανήκετε σε εκείνους που σώζονται. Δες πώς αμέσως θέτει τα έπαθλα: Οι φωστήρες, λέγει, επέχουν λόγο φωτός· εσείς λόγο ζωής. Τι σημαίνει, «Λόγον ζωῆς»;

Διότι το ότι η προαίρεση είναι η αιτία για το εάν θα είμαστε αγαθοί ή πονηροί, το κατέστησε σαφές προτρέποντάς μας να κατεργαζόμαστε τη σωτηρία μας με φόβο. «Να κάνετε τα πάντα χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς, ώστε να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, άμωμα τέκνα του Θεού». Διότι εκείνος που εφαρμόζει τις εντολές με γογγυσμό, θεωρώντας τες βαριές, χάνει την ανταμοιβή του γι' αυτές.

ΤΙΤΛΟΣ Γ΄. — Περί γογγυσμών. «Ο λαός γόγγυζε· και οργίστηκε ο Κύριος, και άναψε φωτιά, και κατέφαγε μέρος του στρατοπέδου.» «Φυλαχτείτε από τον ανώφελο γογγυσμό, και προφυλάξτε τη γλώσσα σας από την καταλαλιά, διότι κανένας κρυφός ψίθυρος δεν θα χαθεί στο κενό.» «Ο συνετός άνθρωπος δεν γογγύζει.» «Μην γογγύζετε, όπως γόγγυσαν μερικοί, και χάθηκαν από τον εξολοθρευτή.» «Να κάνετε τα πάντα χωρίς γογγυσμούς, για να γίνετε άμεμπτοι.» Είναι απρόσδεκτη η εργασία εκείνων που γογγύζουν, ως θυσία ελαττωματική. — Πρέπει, επομένως, το έργο του οκνηρού και εκείνου που αντιλέγει να απομακρύνεται από την αδελφότητα.

Φιλιππησίους 2,12-14 «Μετά φόβου και τρόμου». Πολύ σωστά· διότι πρέπει καθένας να φοβάται και να τρέμει όταν κατεργάζεται τη δική του σωτηρία, μήπως τυχόν σκοντάψει και εκπέσει από αυτήν. Διότι είναι πολλοί οι πειρασμοί και πολλοί αυτοί που επιβουλεύονται, εφόσον μάλιστα και αυτή η ίδια η άσκηση της αρετής σε μερικούς έχει καταλήξει στο αντίθετο αποτέλεσμα, γινόμενη αφορμή για έπαρση και υπερηφάνεια. Πρέπει, λοιπόν, εξαιτίας αυτών να κατεργάζονται τη σωτηρία τους με φόβο και τρόμο. Διότι, εάν ο Θεός, βλέποντας τον αγώνα και την προσπάθεια που γίνεται με φόβο, δεν συνδράμει, τότε και το ίδιο το θέλω δεν θα καταλήξει σε αγαθό τέλος, και η ενέργεια δεν θα κριθεί ως αγαθή πράξη. Διότι θέλησε ο Κάιν να προσφέρει θυσία στον Θεό, πράγμα που όταν το θέλησε ήταν εξαιρετικά επαινετό, και το έπραξε—διότι θυσίασε—, αλλά κανένα από τα δύο δεν έγινε αποδεκτό από τον Θεό· διότι δεν έγινε «μετά φόβου και τρόμου». Γι' αυτό και δεν συνέδραμε το Θείο, ούτε αυτά είχαν γι' αυτόν καλό τέλος. Λέει δε ότι «ο Θεός ενεργεί», και δικαίως· διότι, συνδράμοντάς μας, Αυτός είναι που τελειοποιεί και κατά κάποιον τρόπο μορφοποιεί τόσο τη δική μας θέληση όσο και την ενέργεια. Είναι δυνατόν δε το «διότι ο Θεός είναι αυτός που ενεργεί» και τα εξής, να έχουν ειπωθεί και ως αιτία του «χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς». Διότι γιατί γογγύζεις, λέει, σαν να κοπιάζεις; Ο Θεός είναι αυτός που τα «ενεργεί» όλα· και γιατί αναλογίζεσαι το πόσο επίπονη είναι η αρετή, αφού έχεις τον Θεό συνεργό;