Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 2:15

Επειδή ακριβώς ο Χριστός είναι το αληθινό φως, για τον λόγο αυτόν λύχνοι είναι εκείνοι που πλουτίζουν από τον δικό Του φωτισμό, καθώς καταυγάζουν τη νύχτα του παρόντος βίου. Λυχνίες, εξάλλου, εύλογα ονομάζονται οι εκκλησίες, εφόσον περιέχουν τους φωστήρες, αυτούς που «κρατούν τον λόγο της ζωής» κατά τον απόστολο. Χρυσοί δε είναι και οι λύχνοι και οι λυχνίες, λόγω του πολύτιμου και ακίβδηλου της πίστεως που υπάρχει σε αυτούς. Στην καθεμία από αυτές έχει τοποθετηθεί ένας φύλακας άγγελος, όπως λέει ο Κύριος. Με αυτόν τον τρόπο ερμήνευσε το παρόν κεφάλαιο και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος· τους οποίους ονόμασε μεταφορικά αστέρες, εξαιτίας του φωτεινού και καθαρού της φύσεώς τους.

Διότι δεν υπάρχουν σε εμάς τεχνίτες λέξεων· ούτε προτιμάται η ευηχία των ήχων, αλλά παντού είναι προτιμότερη η σαφήνεια των λέξεων. Πρόσεξε, λοιπόν, μήπως με τη λέξη «φαῦσις» δεν φανέρωσε επαρκώς αυτό που ήθελε· διότι αντί της λέξεως «φωτισμός» χρησιμοποίησε τον όρο «φαῦσις». Και αυτό δεν έρχεται καθόλου σε αντίθεση με όσα έχουν λεχθεί προηγουμένως περί του φωτός. Διότι τότε μεν δημιουργήθηκε η ίδια η φύση του φωτός· τώρα όμως αυτό το ηλιακό σώμα έχει ετοιμαστεί για να είναι όχημα σε εκείνο το πρωτόκτιστο φως. Όπως, δηλαδή, άλλο πράγμα είναι η φωτιά και άλλο το λυχνάρι· και η μεν φωτιά έχει τη δύναμη να φωτίζει, το δε λυχνάρι έχει κατασκευαστεί για να παρέχει φως σε όσους έχουν ανάγκη· έτσι και τώρα οι φωστήρες κατασκευάστηκαν ως όχημα για εκείνο το καθαρότατο, ανόθευτο και άυλο φως. Διότι, όπως ο Απόστολος αποκαλεί κάποιους φωστήρες μέσα στον κόσμο, ενώ άλλο είναι το αληθινό φως του κόσμου, του οποίου κατά μέθεξη οι άγιοι γίνονταν φωστήρες των ψυχών τις οποίες καθοδηγούσαν, λυτρώνοντάς τες από το σκοτάδι της άγνοιας· έτσι και τώρα ο Δημιουργός των απάντων, αφού εφοδίασε αυτόν τον ήλιο με εκείνο το λαμπρότατο φως, τον άναψε γύρω από τον κόσμο.

Κεφάλαιο ΙΑ΄. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Ανάμεσα στους οποίους φαίνεστε ως φωστήρες στον κόσμο, προβάλλοντας τον λόγο της ζωής, για δικό μου καύχημα κατά την ημέρα του Χριστού. Τι είδους ανθρώπους θέλει ο λόγος να είναι αυτοί στους οποίους έχει εμπιστευθεί το κήρυγμα του Ευαγγελίου; Να είναι ως απόστολοι και υπηρέτες του Χριστού, και πιστοί οικονόμοι των μυστηρίων του Θεού, εκπληρώνοντας ανελλιπώς με έργα και με λόγια μόνο εκείνα που έχουν διαταχθεί από τον Κύριο.

Αποβάλλοντας, λοιπόν, τη σκληρότητα της απείθειας, ας επιδείξουμε ευπείθεια και υπακοή στα προστάγματα, και, όντας ζέοντες στο πνεύμα, ας αναλάμψουμε, και ας ελευθερωθούμε από την εξουσία του σκότους που παρασύρει στον θάνατο· «διότι ο μισθός της αμαρτίας είναι θάνατος»· ώστε να εκπληρωθεί και σε εμάς αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη· πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Υπακούοντας δε στον Κύριο, τον Ήλιο της Δικαιοσύνης, ας φωτιστούμε από αυτόν και ας καταξιωθούμε να αποκτήσουμε σύνεση και δύναμη, ώστε να δικαιωθούμε σε αυτόν· και όχι μόνο να γίνουμε εμείς οι ίδιοι πιο λευκοί από το χιόνι (διότι είναι αψευδής ο Θεός που υποσχέθηκε ότι «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι»), αλλά να φωτίζουμε και εκείνους που μας πλησιάζουν· άλλοτε μεν ακούγοντας τον Κύριο να λέει: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· άλλοτε δε ακούγοντας και κάνοντας πράξη το: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Τότε εξάπαντος και ο Απόστολος θα δώσει τη μαρτυρία του για εμάς λέγοντας: «Ανάμεσα στους οποίους λάμπετε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, για δικό μου καύχημα κατά την ημέρα του Χριστού». Και πώς να μην είναι ακόμη πιο περίλαμπρη η καινότητα της ζωής, όχι μόνο σε σύγκριση με τους εθνικούς και τους κοσμικούς ανθρώπους, αλλά και κατ' εξοχήν σε σύγκριση με εκείνους που δικαιώνονται σύμφωνα με τον νόμο;

Αφού λοιπόν ενδυθήκαμε τον Υιό του Θεού, ο οποίος μας έδωσε την εξουσία να γίνουμε τέκνα Θεού, βαπτιζόμαστε στο όνομα του Πατρός και αναγορευόμαστε τέκνα Θεού, από Εκείνον που το προσέταξε και το υποσχέθηκε, όπως ακριβώς είπε ο προφήτης: «Γι' αυτό εξέλθετε από το μέσο τους και αποχωριστείτε, λέει ο Κύριος, και μην αγγίζετε τίποτα ακάθαρτο· και εγώ θα σας δεχθώ, και θα γίνω σε σας Πατέρας, και εσείς θα γίνετε σε μένα υιοί και θυγατέρες, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ». —«Έχοντας λοιπόν αυτές τις υποσχέσεις, λέει ο Απόστολος, αγαπητοί, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό της σάρκας και του πνεύματος, επιτελώντας την αγιοσύνη με φόβο Θεού»· και πάλι παραγγέλλει λέγοντας: «Όλα να τα κάνετε χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς, για να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα στο μέσο μιας γενεάς σκολιάς και διεστραμμένης, ανάμεσα στους οποίους λάμπετε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας σταθερά τον λόγο της ζωής, για να αποτελέσετε καύχημα για μένα κατά την ημέρα του Χριστού»· και πάλι: «Εάν λοιπόν συναναστηθήκατε με τον Χριστό, να αναζητάτε τα άνω, εκεί όπου βρίσκεται ο Χριστός, καθήμενος στα δεξιά του Θεού· τα άνω να φρονείτε, όχι τα επί της γης».

Διότι εκείνος που έχει το Πνεύμα του Θεού πορεύεται σύμφωνα με το Πνεύμα του Θεού και με το Πνεύμα του Θεού νεκρώνει τις πράξεις του σώματος και ζει για τον Θεό, δαμάζοντας και δουλαγωγώντας τη σάρκα. Διότι στον άνθρωπο του Θεού δεν υπάρχει σαρκικό φρόνημα, αλλά όλοι οι σωτήριοι καρποί του Πνεύματος, στους οποίους κατοικεί και εμπεριπατεί ο Θεός. Ανάμεσα σε αυτούς λάμπουν ως φωστήρες στον κόσμο, κατέχοντας αληθινά τον λόγο της ζωής και αποτελώντας καύχημα και δόξα της ευσέβειας.

Ακούω δε και τον προφήτη Δαβίδ να ψάλλει και να λέει γι' αυτούς: «Εκεί είναι ο Βενιαμίν ο νεότερος σε έκσταση, οι άρχοντες του Ιούδα και οι ηγεμόνες τους, οι άρχοντες του Ζαβουλών, οι άρχοντες του Νεφθαλείμ». Διότι σχεδόν από κάθε φυλή του Ισραήλ επιλέχθηκαν οι μακάριοι μαθητές, και υπήρξαν οικουμενικοί φωστήρες που κατείχαν τον λόγο της ζωής. Και τούτο είναι το παράδοξο: διότι οι σοφοί των Ελλήνων διαθέτουν μεν λαμπρή ευγλωττία και έχουν μεγάλη ευχέρεια λόγου, ενώ οι μαθητές του Σωτήρα μας υπήρξαν άνθρωποι χειρώνακτες, ναυτικοί και ψαράδες, χωρίς να διαθέτουν κομπασμό λόγων ούτε πλούτο επιτηδευμένων λέξεων, αλλά υπήρξαν μεν απλοϊκοί στον λόγο, πλούσιοι όμως στη γνώση. Και έχουν μεν σιγήσει τα γράμματα των Ελλήνων και η μεγαλοστομία των λέξεων, ενώ σε όλη την υφήλιο κυριαρχεί η δύναμη των ευαγγελικών κηρυγμάτων. Αυτά τα υπενθυμίζει ο Θεός και μέσω της φωνής του Ιερεμία, λέγοντας για τον εχθρό των πάντων, εννοώ δηλαδή τον σατανά: «Αλίμονο σε εκείνον που πληθαίνει για τον εαυτό του όσα δεν του ανήκουν και βαραίνει τον κλοιό του με σφοδρότητα, διότι ξαφνικά θα εγερθούν αυτοί που θα τον δαγκώσουν και θα ξυπνήσουν οι επίβουλοί σου, και θα γίνεις λεία για αυτούς».

Διότι πώς να μην είναι εξαιρετικά ανώτερος, και πώς να μην είναι με κάθε τρόπο αξιοθαύμαστος, αυτός που έχει περιβληθεί τόσο μεγάλη αρετή, και είναι τόσο διαπρεπής στη δικαιοσύνη, ώστε να μιμηθεί τον ίδιο τον Χριστό, και λόγω της εξαιρετικής ομορφιάς της ευλάβειάς του, να θεωρείται τελικά ότι είναι το ίδιο το φως; Δεν ήταν λοιπόν, λέει, εκείνος το φως, αλλά είχε σταλεί για να δώσει μαρτυρία για το φως. Και λέγοντας «το φως», με την προσθήκη του άρθρου, δείχνει σαφώς ότι αυτό είναι ένα· διότι έτσι είναι σύμφωνα με την αλήθεια. Διότι δεν θα αρνηθούμε ότι δικαίως θα μπορούσε να ονομαστεί φως και ο μακάριος Βαπτιστής, ή και καθένας από τους άλλους αγίους, εξαιτίας αυτού που ειπώθηκε γι' αυτούς από τον Σωτήρα μας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Έχει ειπωθεί πάλι για τον άγιο Βαπτιστή: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου». Και: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που καίει και φέγγει· και εσείς θελήσατε για λίγο να αγαλλιαστείτε στο φως του». Αλλά, αν και οι άγιοι είναι φως και ο Βαπτιστής λύχνος, δεν θα αγνοήσουμε τη χάρη που τους δόθηκε και τη χορηγία από το φως. Διότι ούτε το φως μέσα στον λύχνο είναι δικό του, ούτε βέβαια ο φωτισμός μέσα στους αγίους, αλλά αναδείχθηκαν λαμπροί και διαυγείς με την έλλαμψη της αλήθειας, και «είναι φωστήρες στον κόσμο, προβάλλοντας τον λόγο της ζωής». Και ποια είναι η ζωή, της οποίας τον λόγο προβάλλοντας έγιναν φως, αν όχι βεβαίως ο ίδιος ο Μονογενής, που λέει: «Εγώ είμαι η ζωή»;

Διότι, επειδή επρόκειτο να γίνουν διδάσκαλοι της οικουμένης, και να λάμψουν σαν «φωστήρες στον κόσμο», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, καθιστούσε αναγκαία την καθοδήγησή τους σε όλα όσα είναι από τη φύση τους ωφέλιμα. Και αυτό δεν γινόταν για να ευεργετηθούν μόνο εκείνοι, αλλά και όσοι επρόκειτο να παιδαγωγηθούν από αυτούς για να φτάσουν στην αλάνθαστη κατανόησή του.

Λέμε δε ότι οι μαθητές βρέθηκαν έξω από τον κόσμο, όχι ως προς την τοπική και σωματική θέση· διότι λάμπουν «ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής»· αλλά επειδή, ενώ περπατούν πάνω στη γη, έχουν το πολίτευμά τους στον ουρανό, και, αφού απαρνήθηκαν τις επιθυμίες της σάρκας, ή μάλλον αφού έστησαν τον νου τους ψηλότερα από κάθε κοσμική επιθυμία, ανυψώθηκαν σε κάποια υπερέχουσα και υψηλότατη αρετή, σύμφωνα με αυτό που λέγεται στους ψαλμούς: «Διότι οι κραταιοί του Θεού εξυψώθηκαν πάρα πολύ πάνω από τη γη». Διότι εκείνοι που είναι ανδρείοι για τον Θεό, έχοντας απομακρύνει τη χαμέρπεια του επίγειου φρονήματος, αποφάσισαν να φρονούν τα άνω· διότι αυτό νομίζω ότι σημαίνει το «Εξυψώθηκαν». Λοιπόν, ο μεν κόσμος σε αγνόησε, παρόλο που είσαι δίκαιος, λέει, ω Πατέρα. Εγώ όμως, επειδή γνωρίζω· διότι είμαι δική σου βουλή και σοφία· μην υπολογίζοντας πολύ την έμφυτη δόξα μου και τη θεοπρεπή αξία, εκένωσα τον εαυτό μου και κατέβηκα στην ανθρώπινη φτώχεια, για να σώσω, σύμφωνα με τη δική σου ευδοκία, το γένος που γλίστρησε μακριά από την οικειότητα προς εμάς.

Ακούω δε τον προφήτη Δαβίδ να ψάλλει γι' αυτούς: «Εκεί ο Βενιαμίν ο νεότερος σε έκσταση, οι άρχοντες του Ιούδα οι ηγεμόνες τους, οι άρχοντες του Ζαβουλών, οι άρχοντες του Νεφθαλείμ». Διότι σχεδόν από κάθε φυλή του Ισραήλ αναδείχθηκαν εκλεκτοί οι θεσπέσιοι μαθητές και έγιναν οικουμενικοί φωστήρες που κατέχουν τον λόγο της ζωής, άνθρωποι που υπήρξαν χειρώνακτες και θαλασσινοί και ψαράδες, οι οποίοι δεν διέθεταν αφθονία από περίτεχνες λέξεις, αλλά ήταν «απαίδευτοι μεν στον λόγο», πλούσιοι δε «στη γνώση». Αυτούς φανέρωνε ο Θεός και μέσω της φωνής του Ιερεμία λέγοντας για τον σατανά: «Αλίμονο σε αυτόν που αυξάνει για τον εαυτό του όσα δεν του ανήκουν, διότι ξαφνικά θα εγερθούν αυτοί που θα τον δαγκώσουν και θα ξυπνήσουν οι επίβουλοί σου, και θα γίνεις λάφυρο σε αυτούς»· επειδή όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη, που δεν του ανήκαν, τους συγκέντρωσε ο σατανάς και τους έκανε δικούς του προσκυνητές, αλλά εγέρθηκαν αυτοί που άρπαξαν τα σκεύη του. Διότι το δίχτυ της αποστολικής διδασκαλίας αλίευσε όλους τους πλανημένους και προσέφεραν στον Θεό ολόκληρη την οικουμένη.

Διότι όλοι είναι ένα εν Χριστώ. Παρατήρησε πώς λέγει ότι αυτός είναι αγαπημένος και εκλεκτός, αν και πώς να μην είναι σε όλους φανερό, ότι ποτέ δεν θα ονόμαζε αγαπητούς και εκλεκτούς εκείνους που έχουν αθετήσει την πίστη σε αυτόν. Επειδή όμως, όντας από το αίμα του Ιακώβ που είναι και Ισραήλ, έχουν γίνει σκεύη τίμια και εκλεκτά, και έχουν κληθεί προς ιερουργία των ευαγγελικών κηρυγμάτων, θεώρησε αναγκαίο να τους στεφανώσει με τόσο λαμπρά λόγια, ακριβώς επειδή επρόκειτο να γίνουν ως φωστήρες στον κόσμο, κατέχοντας λόγο ζωής, και μυσταγωγοί της οικουμένης. Μη φοβάσαι λοιπόν, λέει, δηλαδή να ανδρίζεσαι και να είσαι ισχυρός, να έχεις φρόνημα καρτερικό και ακμαίο, και περιγελώντας τις επιθέσεις εκείνων που σε διώκουν, να έχεις βέβαιη την πίστη στον Θεό. Διότι πάρα πολλοί είναι όσοι πολεμούν τα ιερά κηρύγματα, και θα εξεγερθεί ένα ανόσιο πλήθος που θα εναντιωθεί στα λόγια σας. Αλλά γίνε ανώτερος της δειλίας, λέει, της οκνηρίας και της ανανδρίας. Διότι εγώ θα δώσω ύδωρ σε εκείνους που πορεύονται σε άνυδρη γη. Διότι είναι ευχάριστο και σωτήριο για εκείνους που βαδίζουν μέσα στη δίψα το να συναντήσουν πηγές υδάτων. Τρισεπιθύμητο, όμως, και ακόμη περισσότερο λέμε ότι είναι για εκείνους που κοπιάζουν για την ευσέβεια, το να αρδεύονται με τα θεία και νοητά νάματα, δηλαδή με τις παρακλήσεις του Πνεύματος, μέσω των οποίων ο ανθρώπινος νους, που έχει κάπως ατονήσει προς στιγμήν, αναρρώνει αποκτώντας θάρρος και ανδρεία.

Διότι ήταν κόπος για τον Λόγο να γίνει σαν εμάς, και να ανεχθεί την ανθρώπινη μικροπρέπεια. Αλλά η κρίση μου, λέει, εναπόκειται στον Πατέρα, για τους κόπους που έχω δαπανήσει υπέρ της δικής τους σωτηρίας. Γι' αυτόν τον λόγο και η κρίση έχει εκδοθεί από Αυτόν. Και ποια ήταν αυτή η κρίση; Εκδιώχθηκαν από την οικειότητα με Αυτόν, αποπέμφθηκαν από το να είναι λαός του Θεού, έγιναν αμέτοχοι της σωτηρίας που προέρχεται από Αυτόν, παρέμειναν άγευστοι της ελπίδας των αγίων, και αντί γι' αυτούς έχει προσκληθεί το πλήθος των εθνών. Και αντί για τους δικούς τους ποιμένες, άλλοι χειροτονήθηκαν δίκαιοι και θεοφιλείς, και επιμελητές ευσεβών έργων, ικανοί να καθοδηγούν τους λαούς, ως φωστήρες στον κόσμο που κατέχουν τον λόγο της ζωής, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος. Θέλεις να δεις την κρίση του Πατέρα, δηλαδή την απόφαση εναντίον τους; Άκουσε τον Σωτήρα που λέει στους δασκάλους των Ιουδαίων: «Υπήρχε κάποιος άνθρωπος οικοδεσπότης, ο οποίος φύτεψε αμπελώνα, τον περιέφραξε, έσκαψε σε αυτόν πατητήρι, έχτισε πύργο, τον νοίκιασε σε γεωργούς και αναχώρησε». Έπειτα λέει: «Έστειλε δούλους για να παραλάβουν τους καρπούς, και όλοι κινδύνευσαν. Επειδή όμως ύστερα απέστειλε τον υιό, όταν τον είδαν, λέει, είπαν μεταξύ τους: Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε για εμάς την κληρονομιά του. Και πράγματι τον σκότωσαν».

Φαίνεται δε ότι σε αυτά ονομάζει υιούς της τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, καθώς και εκείνους που μετά από αυτούς κλήθηκαν στην ιερουργία· οι οποίοι έγιναν φωστήρες στον κόσμο κατέχοντας τον λόγο της ζωής, και διακηρύσσοντας παντού τη δόξα του Χριστού, και καθιστώντας εμφανή τη δύναμη της σωτηρίας Του σε όλους ανά την οικουμένη. Εναντίον τους βέβαια ενέδρευε σαν ένα ωμό και σκληρό θηρίο, ο αρχέκακος δράκοντας, συσσωρεύοντάς τους θλίψεις και διωγμούς, και παροξύνοντας αφόρητα τους υπασπιστές της δικής του έμφυτης μοχθηρίας. Επιχειρήθηκαν, λοιπόν, πολλές φορές διωγμοί κατά των αγίων Εκκλησιών, και η ωμότητα των τυράννων, επιτιθέμενη άγρια, οδήγησε πολλούς στους αγώνες του μαρτυρίου.

Και πρόσεξε, σε παρακαλώ, την σοφία του νόμου. Διότι θα τοποθετήσετε, λέει, πάνω στους άρτους λιβάνι και αλάτι. Και το μεν λιβάνι είναι σύμβολο ευωδίας, το δε αλάτι, συνέσεως και φρονήσεως. Και τα δύο αυτά ενυπήρχαν σε ύψιστο βαθμό στους αγίους αποστόλους. Διότι ο βίος τους ήταν ευώδης, γι' αυτό άλλωστε έλεγαν ότι «είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό». Ήταν δε, επιπλέον, και απόλυτα συνετοί. Ακούω μάλιστα και τον προφήτη Δαβίδ να ψάλλει και να λέει γι' αυτούς: «Εκεί είναι ο Βενιαμίν σε έκσταση, οι άρχοντες του Ιούδα οι ηγέτες τους, οι άρχοντες του Ζαβουλών, οι άρχοντες του Νεφθαλείμ». Διότι σχεδόν από κάθε φυλή του Ισραήλ αναδείχθηκαν εκλεκτοί οι μακάριοι μαθητές. Και ήταν οικουμενικοί φωστήρες, κατέχοντας λόγο ζωής. Και το πιο παράδοξο: διότι λαμπρή ευγλωττία έχουν οι σοφοί των Ελλήνων, και μιλούν με μεγάλη ευφράδεια. Οι μαθητές όμως του Σωτήρος μας υπήρξαν άνθρωποι χειρώνακτες, και εργάτες της θάλασσας, και ψαράδες, μη έχοντας κομπορρημοσύνη λόγων, ούτε πλούτο δοκιμασμένων λέξεων. Αλλά ήταν απλοϊκοί στον λόγο, πλούσιοι όμως στη γνώση. Και έχουν μεν σιγήσει τα γράμματα των Ελλήνων, και η μεγαλοστομία των λέξεων, κυριαρχεί δε σε όλη την οικουμένη η δύναμη των ευαγγελικών κηρυγμάτων.

Εκείνοι που είναι τέλειοι ως προς την πνευματική κατάσταση, στους οποίους ταιριάζει η στερεά τροφή, γνωρίζοντας να μυσταγωγούν ορθά και κατευθύνοντας σε κάθε είδος ενάρετων έργων τόσο τον εαυτό τους όσο και τους άλλους, όπως ακριβώς έγιναν οι θεσπέσιοι μαθητές και όσοι μετά από αυτούς διαδέχθηκαν την ίδια διακονία· σε αυτούς ο Σωτήρας δίνει την ποικιλία των θείων χαρισμάτων, για να είναι φωστήρες στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής. Αυτοί, νουθετώντας τους λαούς που βρίσκονται υπό την καθοδήγησή τους, αξιοποιούν το τάλαντο και θα κερδίσουν τον κλήρο που αρμόζει στους αγίους. —(A f. 259) Εκείνοι που δεν θέλησαν να βασιλεύσει σε αυτούς ο ευγενής άνθρωπος, κατασφάγησαν μπροστά του. Αυτό έπαθαν οι εξ αίματος Ισραηλίτες· διότι, αφού αρνήθηκαν τη βασιλεία του Χριστού, περιέπεσαν στις έσχατες συμφορές και χάθηκαν κακήν κακώς. <Και τον έφεραν προς τον Ιησού.> (B f. 178 b, C f. 148) Οδηγείται το πουλάρι, αφού δύο μαθητές απεστάλησαν από τον Χριστό· διότι προς τον σκοπό αυτό τον υπηρετούν δύο τάγματα, οι προφήτες και οι απόστολοι, μέσω των οποίων προσέλκονται στην πίστη τα έθνη, των οποίων τύπος είναι το πουλάρι· και οδηγείται από κάποιο χωριό, για να καταδείξει και μέσω αυτού το άδικο φρόνημα των εθνών, τα οποία έζησαν όχι σύμφωνα με τον νόμο, αλλά άγρια και ατημέλητα. Όμως μεταστράφηκε προς το ήμερο· διότι τέθηκε υπό την καθοδήγηση του Χριστού που διδάσκει τα πάντα.

Αναδεικνύονταν δε και στις εκκλησίες οι λύχνοι, δηλαδή οι άγιοι, συνεκλάμποντας με τη λυχνία, δηλαδή τον Χριστό. Διότι έχουν γίνει, όπως ακριβώς γράφει ο σοφότατος Παύλος, «φωστήρες στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής». Ότι δε έσωσε την υφήλιο όχι με ανθρώπινο χέρι, αλλά με τις δικές του δυνάμεις ως Θεός ο Εμμανουήλ, το διαβεβαίωσε λέγοντας και διά της φωνής του Ωσηέ. Διότι λέγει ως εξής: «Τους δε υιούς του Ιούδα θα τους ελεήσω και θα τους σώσω εν Κυρίω τω Θεώ τους, και δεν θα τους σώσω με τόξο, ούτε με ρομφαία, ούτε με πόλεμο, ούτε με άρματα, ούτε με άλογα, ούτε με ιππείς». Ήταν δε πολύ ορθό το ότι ο λόγος απευθυνόταν προς τον Ζοροβάβελ, ο οποίος καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα και κατείχε τότε τον βασιλικό θρόνο στην Ιερουσαλήμ. Διότι, για να μη νομίσει, εφόσον του είχαν προαναγγελθεί τέτοια λαμπρά και αξιοθαύμαστα κατορθώματα, ότι θα διεξάγονταν κατά καιρούς πόλεμοι και μάχες, τον απομακρύνει αναγκαστικά από αυτές τις σαθρές και ανθρώπινες αντιλήψεις, και του παραγγέλλει μάλλον να πιστεύει ότι η ενέργεια είναι θεοπρεπής και η δύναμη δεν είναι ανθρώπινη αυτού που κατορθώνει τέτοια έργα, του Χριστού. Ενθυμούμαστε δε ότι και τον ίδιο τον Ζοροβάβελ, επειδή προερχόταν από τη φυλή του Ιούδα και ήταν βασιλιάς, λέγαμε ότι προτυπώνει στο πρόσωπό του τον Χριστό, μαζί με τον Ιησού του Ιωσεδέκ, ώστε στο ίδιο πρόσωπο να νοείται ο Εμμανουήλ ως βασιλιάς και ταυτόχρονα ως αρχιερέας. <Ποιος είσαι εσύ, το μέγα όρος, ενώπιον του Ζοροβάβελ, ώστε να εξομαλυνθείς;>

Λαμβάνεται, λοιπόν, το πρόβατο κατά την πρώτη ημέρα του πενθημέρου, δηλαδή τη δέκατη ημέρα, η οποία αποτελεί τύπο της αρχής του αιώνα, και αφού διατηρηθεί μέχρι τον τελευταίο καιρό, δηλαδή τη δέκατη τέταρτη ημέρα, σφάζεται προς το βράδυ· για να κατανοήσεις πάλι ότι το μυστήριο του Χριστού δεν είναι ούτε νέο, ούτε πρόσφατο· αλλά φυλασσόταν στην πρόγνωση του Πατέρα ήδη από την ίδια την καταβολή του κόσμου. Πέθανε δε υπέρ ημών στους έσχατους καιρούς του αιώνα, ενώ το νοητό και θείο φως δεν κατέλαμπε ακόμη· και ενώ η γη ήταν ακόμη βυθισμένη στο σκοτάδι της άγνοιας, και οι κοσμοκράτορες του σκότους τούτου μόλυναν τις καρδιές όλων με τις πλάνες. Γι' αυτό, όταν ήρθε, ο Σωτήρας έλεγε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και οι άγιοι καλούνται φωστήρες στον κόσμο, επειδή κατέχουν τον λόγο της ζωής· και επιπλέον τούτο: δικαίως ακούνε το «Και εσείς είστε το φως του κόσμου», επειδή μπορούν να φωτίζουν αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι. Θα θαυμάσεις δε πάλι, βρίσκοντας σε αυτό και άλλη μυστική οικονομία.

Από την προς Φιλιππησίους επιστολή. «Να κάνετε τα πάντα», λέει, «χωρίς γογγυσμούς και αμφισβητήσεις, για να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα του Θεού αμώμητα». Εάν, όπως ακριβώς λέει κάπου ο ίδιος ο μακάριος Παύλος, ο Χριστός είναι αυτός που λέει για εμάς: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός», προφανώς δικά του τέκνα είμαστε, παραμένοντας αμώμητοι μέσω της προσοχής. Επομένως, ο Χριστός είναι Θεός. Αν όμως ισχύει αυτό, πώς είναι δυνατόν να είναι δημιούργημα;

Αυτό το πυρ είναι τόπος εκδίωξης των δαιμόνων, καυστικό κάθε κακίας και αναιρετικό της αμαρτίας, δύναμη αναστάσεως και ενέργεια αθανασίας, φωτισμός των ψυχών και συγκρότηση των λογικών δυνάμεων. Ας ευχηθούμε αυτό το πυρ να φθάσει και σε εμάς, ώστε, περπατώντας πάντοτε μέσα στο φως, να μην προσκόψουμε, αλλά να φαινόμαστε ως φωστήρες μέσα στον κόσμο και να κατέχουμε τον λόγο της ζωής, σαν αναβλύζουσα πηγή από την οποία λαμβάνουν όσοι την πλησιάζουν. Όσοι πάλι δεν έχουν τις προσόδους των θησαυρών, ας στραφούν στον νου για να μιλήσουν· διότι όσοι ακούν με πίστη ωφελούνται, ενώ οι ίδιοι παραμένουν κενοί. Διότι για τους πνευματικούς ανθρώπους ετοιμάζονται από τώρα παλάτια, και κατασκευάζονται από το Άγιο Πνεύμα βασιλικοί και αχειροποίητοι οίκοι, καθώς και ποικίλες ενδυμασίες και ένδοξα ενδύματα.

Εάν ως προς την αμαρτία είστε όμοιοι με το πορφυρό χρώμα και λιγότερο αιματώδεις, λευκανθείτε σαν το χιόνι· εάν όμως είστε όμοιοι με το κόκκινο χρώμα και άνθρωποι απολύτως αιμοσταγείς, φθάστε έστω στη λευκότητα του ερίου. Οπωσδήποτε όμως καθαριστείτε και να καθαρίζεστε. Διότι σε τίποτα δεν χαίρεται τόσο πολύ ο Θεός, όσο στη διόρθωση και τη σωτηρία του ανθρώπου, υπέρ του οποίου υπάρχει κάθε λόγος και κάθε μυστήριο· για να γίνετε σαν φωστήρες μέσα στον κόσμο, ζωτική δύναμη για τους άλλους ανθρώπους, ώστε, όταν παρασταθείτε ως τέλεια φώτα στο μεγάλο Φως, να μυηθείτε την εκεί φωταγωγία, ελλαμπόμενοι από την Τριάδα καθαρότερα και τρανότερα, της Οποίας τώρα έχετε υποδεχθεί σε ένα μέτριο βαθμό τη μία λάμψη εκ της μίας Θεότητος, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Νύχτα επικρατούσε γύρω από εμένα τον ταλαίπωρο και το αγνοούσα· διότι θεωρούσα ότι η τρυφή αποτελούσε φωτισμό. Αλλά εκείνοι μεν είναι τέτοιοι και σε αυτήν την κατάσταση βρίσκονται· εμείς όμως ας ανάψουμε για τους εαυτούς μας το φως της γνώσης· και αυτό θα επιτευχθεί με το να σπείρουμε δικαιοσύνη και να τρυγήσουμε καρπό ζωής (διότι η πράξη είναι πρόξενος της θεωρίας), ώστε, μαζί με τα άλλα, να μάθουμε και τούτο: ποιο είναι το αληθινό φως και ποιο το ψεύτικο, και να μην ξεγελαστούμε πέφτοντας στο χειρότερο, εκλαμβάνοντάς το ως καλό. Ας γίνουμε φως, όπως ακριβώς άκουσαν οι μαθητές από το μεγάλο Φως που έλεγε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Ας γίνουμε φωστήρες μέσα στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής, δηλαδή αποτελώντας ζωτική δύναμη για τους άλλους. Ας κρατηθούμε από τη θεότητα, ας κρατηθούμε από το πρώτο και ακραιφνέστατο Φως.

ΛΟΓΟΣ ΙΗ΄. Επιτάφιος στον πατέρα του, παρουσία του Βασιλείου. Α΄. Άνθρωπε του Θεού, και πιστέ θεράποντα, και οικονόμε των μυστηρίων του Θεού, και άνδρα των επιθυμιών του Πνεύματος· διότι έτσι ονομάζει η Γραφή όσους έχουν προοδεύσει και είναι υψηλοί, και βρίσκονται υπεράνω των ορατών πραγμάτων. Σε αποκαλώ δε και Θεό του Φαραώ απέναντι σε κάθε αιγυπτιακή και αντιτιθέμενη δύναμη, και στύλο, και εδραίωμα της Εκκλησίας, και θέλημα Κυρίου, και φωστήρα στον κόσμο που κατέχει τον λόγο της ζωής, και στήριγμα της πίστεως, και κατοικητήριο του Πνεύματος. Και προς τι να απαριθμώ όλες τις προσωνυμίες, όσες σου έχει προσδώσει η αρετή, με τη μία να προσελκύει και να προσθέτει την άλλη;

Η'. Αυτά να πράττετε και με αυτά να μας δοξάζετε, είτε είστε παρόντες είτε απόντες, είτε ενστερνιζόμενοι τους δικούς μας λόγους, είτε θεωρώντας κάτι άλλο προτιμότερο. Και να γίνετε τέκνα Θεού καθαρά και άμωμα, εν μέσω γενεάς σκολιάς και διεστραμμένης. Και ας μη σας περιπλέξουν τα σχοινιά των ασεβών που περιφέρονται ολόγυρα, ούτε να περισφίγγεστε από τα δεσμά των δικών σας αμαρτιών, ούτε να συμπνιγεί μέσα σας ο λόγος από τις βιωτικές μέριμνες και γίνετε άκαρποι. Αντιθέτως, να πορεύεστε τη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνετε προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά, καθοδηγούμενοι από το Πνεύμα μέσα από τη στενή οδό σαν να ήταν πλατιά. Και έτσι τα δικά μας θα έχουν καλώς, τόσο τώρα όσο και κατά την εκείθεν εξέταση, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Διότι όλα αυτά, μέσω των οποίων έγινε η περιγραφή της ωραιότητας, δεν είναι ενδεικτικά των αοράτων και ακαταλήπτων της θεότητας, αλλά εκείνων που φανερώθηκαν κατά τη θεία οικονομία, όταν εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους ενδυόμενος την ανθρώπινη φύση, μέσω των οποίων, σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, και τα αόρατά Του καθορώνται κατανοούμενα από τα δημιουργήματα, καθώς φανερώνονται μέσω της συγκροτήσεως του εκκλησιαστικού κόσμου. Διότι η συγκρότηση της Εκκλησίας αποτελεί δημιουργία κόσμου, στην οποία, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και καινός ουρανός κτίζεται (το οποίο είναι το στερέωμα της πίστεως στον Χριστό, καθώς λέει ο Παύλος) και καινή γη κατασκευάζεται, η οποία πίνει τη βροχή που έρχεται επάνω της, και πλάθεται ένας άλλος άνθρωπος, ο οποίος ανακαινίζεται μέσω της άνωθεν γεννήσεως κατ' εικόνα Εκείνου που τον έκτισε, και δημιουργείται μια διαφορετική φύση φωστήρων, για τους οποίους λέει ότι «Εσείς είστε το φως του κόσμου», και «Ανάμεσα στους οποίους φαίνεσθε ως φωστήρες στον κόσμο», και αστέρες πολλοί, οι οποίοι ανατέλλουν στο στερέωμα της πίστεως.

Δεν θέλεις ως μοναχός, λέει, να αφοσιωθείς σε μένα χωρίς μέριμνες, για να σε καταστήσω ναό της θείας δόξας και τόπο τρυφής, για να σε αναδείξω αλάτι της γης και φως του κόσμου, λαμπρότερο και από τους φωστήρες, κατέχοντας τον λόγο της ζωής; Δεν το θέλεις έτσι; Ακόμη και αν ασπάζεσαι τη σωφροσύνη έχοντας σύζυγο, σε ασπάζομαι και σε αποδέχομαι σχεδόν εξίσου. Διότι και ο Παύλος, ο κήρυκας της χάριτος, «οδηγεί ως νύμφη ολόκληρη την Εκκλησία και την παριστάνει στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Αλλά δυσφορείς με τη φτώχεια, τη λιτότητα της διατροφής, τη σκληρότητα της νηστείας, την τραχύτητα της υπόλοιπης κακοπάθειας, την εν γένει στενότητα του βίου και την αλλαγμένη αγωγή, και δεν ανέχεσαι να ζεις χωρίς πόλη, χωρίς εστία και χωρίς κτήματα; Κατοίκησε στην πόλη σου, θεωρώντας δική σου όποια θέλεις. Έχε μια στέγη που να επαρκεί για τις αλλαγές των εποχών. Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, να αρκείσαι σε αυτά.

Όπως έθεσες στο κεφάλι τους στεφάνι από πολύτιμους λίθους, έτσι στεφάνωσε ολόκληρο τον βίο τους με το στεφάνι της νίκης, προσθέτοντάς τους ημέρες επί ημερών. Και δώσε μας την χάρη να πανηγυρίζουμε με τα συνεχή τρόπαια κατά των εχθρών και να αναπέμπουμε ακατάπαυστα ευχαριστήριες ωδές για αυτά προς τη δική σου ισχύ και τη δική σου αήττητη δυναστεία. Ναι, επουράνιε και αιώνιε Βασιλιά, ανάδειξε τους δικούς μας βασιλείς ώστε να λάμπουν μαζί για πάρα πολύ καιρό, σαν φωστήρες πάνω στη γη που κατέχουν τον λόγο της ζωής και πρωτοστατούν στην ευημερία του γένους των Ρωμαίων, και με τις μελλοντικές διαδοχές του βασιλικού γένους από αυτούς να απεικονίζουν, όσο είναι δυνατόν, τη δική σου αιώνια βασιλεία. Και στο τέλος όλων, κάνε την αναγκαία λήξη της ζωής τους μετάθεση σε άλλη ζωή, μεταβιβάζοντάς τους από αυτή την πρόσκαιρη στην άφθαρτη και αιώνια, από δόξα στην ατελεύτητη και ανέκφραστη δόξα, από βασιλεία στην αδιάδοχη και αθάνατη βασιλεία, με τις πρεσβείες της πανυπεράγνου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και όλων όσων απ' αιώνος σε ευαρέστησαν. Αμήν.

Ξέρετε όλοι για ποια πράγματα οι άνθρωποι παραδίδουν τους εαυτούς τους σε κόπους και θανάτους. Για ένα μικρό σιτηρέσιο δεν προετοιμάζεται ο στρατιώτης για αγιάτρευτους κινδύνους και σφαγές; Για ένα μικρό κέρδος δεν αψηφά ο έμπορος τον καταποντισμό, τους ανέμους και τους άγριους ανθρώπους που προκαλούν δεινά στη στεριά και στη θάλασσα; Για ένα μικρό κομμάτι ψωμί δεν γίνονται συχνά πολλοί δούλοι απάνθρωπων δεσποτών; Εμείς, όμως, δεν θα υπηρετήσουμε τον εκ φύσεως φιλάνθρωπο Δεσπότη, δεν θα διακινδυνεύσουμε τη ζωή μας, δεν θα διαθέσουμε τα περιττά από τα υπάρχοντά μας, για να αποκτήσουμε τον ουράνιο πλούτο; Δεν θα υπομείνουμε την αδοξία από τους ανθρώπους, και μάλιστα τις περισσότερες φορές από τους φαύλους, για να επιτύχουμε τη θεία δόξα, ανταλλάσσοντας τη θνητή με την αθάνατη; Δεν θα πεινάσουμε μετριοπαθώς, ούτε θα διψάσουμε, για να φάμε τον άρτο της ζωής που κατέβηκε από τον ουρανό και να πιούμε το πραγματικά ζωντανό νερό, από τα οποία αυτός που αξιώθηκε να φάει και να πιει δεν πρόκειται να πεινάσει ούτε να διψάσει στον αιώνα; Δεν θα καθαρίσουμε τον οφθαλμό της ψυχής, απέχοντας από κάθε μολυσμό της σάρκας και του πνεύματος, για να δούμε τον φωστήρα που υπάρχει πριν από τον ήλιο, ή μάλλον για να γίνουμε τέκνα εκείνου του φωστήρα και άλλοι φωστήρες κατά μέθεξιν, διακρατώντας τον λόγο της ζωής;

Τώρα λοιπόν εκπληρώθηκε η επαγγελία και κατήλθε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο στάλθηκε και δόθηκε από τον Πατέρα και τον Υιό, και αφού περιέλαμψε τους αγίους μαθητές, τους άναψε εξ ολοκλήρου σαν λαμπάδες με θεϊκό τρόπο, ή μάλλον τους ανέδειξε σε υπερκόσμιους και παγκόσμιους φωστήρες που κατέχουν τον λόγο της αιώνιας ζωής, και μέσω αυτών φώτισε ολόκληρη την οικουμένη. Όπως ακριβώς αν κάποιος ανάψει μια άλλη λαμπάδα από μια φωτοφόρο λαμπάδα και από εκείνην μια άλλη και ούτω καθεξής, διατηρώντας το μέσω της διαδοχής, εξασφαλίζει ότι το φως παραμένει παντοτινά· έτσι και μέσω της χειροτονίας των αποστόλων στους διαδόχους τους, και από αυτούς σε άλλους πάλι και ούτω καθεξής, η χάρη του θείου Πνεύματος που μεταδίδεται, διαπερνά κάθε γενεά και φωτίζει όλους όσους υπακούουν στους πνευματικούς ποιμένες και διδασκάλους.

Αν λοιπόν η μνήμη του καθενός από τους αγίους, για όσα προείπαμε, τελείται από εμάς με ύμνους και με τα προσήκοντα εγκώμια, πόσο μάλλον του Πέτρου και του Παύλου, της κορυφαίας ακρότητας του κορυφαίου χορού των αποστόλων; Αυτοί είναι οι κοινοί πατέρες και καθοδηγητές όλων όσων φέρουν το όνομα του Χριστού, αποστόλων, μαρτύρων, οσίων, ιερέων, ιεραρχών, ποιμένων και διδασκάλων, καθώς και όλων των ποιμαινομένων και διδασκομένων, εφόσον είναι αρχιποίμενες ή και αρχιτέκτονες της κοινής σε όλους ευσέβειας και αρετής, και επέχουν θέση φωστήρων στον κόσμο κατέχοντας τον λόγο της ζωής· υπερτερούν τόσο πολύ σε λάμψη απέναντι σε όσους διέπρεψαν στην ευσέβεια και την αρετή, όσο ο ήλιος από τα άλλα άστρα ή ως ουρανοί ουρανών διηγούνται την ύψιστη δόξα του Θεού· υπερέχουν τόσο πολύ από τα μεγέθη των ουρανών και το κάλλος των αστέρων και την ταχύτητα και την τάξη και τη δύναμη αμφοτέρων, όσο αυτοί φανερώνουν τα υπεραισθητά σε σχέση με τα ίδια τα υπερουράνια και υπερκόσμια, και φωτίζουν με φως, στο οποίο δεν υπάρχει αλλοίωση ή σκιά μεταβολής· όχι μόνο βγάζοντας τους ανθρώπους από το σκοτάδι σε αυτό το θαυμαστό φως, αλλά και καθιστώντας φως αυτούς που το μετέχουν με τη μετάδοσή του, και γεννήματα τέλειου φωτός, έτσι ώστε ο καθένας από αυτούς, κατά τη μέλλουσα ένδοξη παρουσία και επιφάνεια του αρχιφώτου και θεανθρώπου Λόγου, να λάμψει σαν τον ήλιο.

Σε αυτόν, λοιπόν, ο φιλόσοφος αυτός εξαπέλυσε τη φαντασιώδη του ευστροφία, σαν μια φωτιά, χρησιμοποιώντας αυτό που τον εμπόδιζε σαν καύσιμη ύλη. Δεν σέβεται τη μακάρια εκείνη ομολογία και την εξορία που υπέστη εξαιτίας της, δεν σέβεται εκείνους που τον συναναστράφηκαν κατά την εξορία και διδάχθηκαν από αυτόν τα θεία, οι οποίοι αναδείχθηκαν «άλας της γης» και «φως του κόσμου» και λαμπρότεροι από φωστήρες στην Εκκλησία, κατέχοντας λόγο ζωής —ακούς βέβαια για τον Θεόληπτο, εκείνον που έλαμψε πάνω στην πόλη της Φιλαδέλφειας σαν πάνω σε λυχνία, τον Σελιώτη τον πνευματικό καθοδηγητή των μοναχών, τον Ηλία που ασπάστηκε σχεδόν δια βίου την έρημο κατά το πρότυπο του προφήτη Ηλία, και τους άλλους μέσω των οποίων ο Θεός, επαναφέροντας την οικεία Του Εκκλησία, την εκόσμησε και τη συγκρότησε—, ούτε, λοιπόν, εξαιτίας αυτών και εκείνων που εκπαιδεύτηκαν από αυτούς και που ακολουθούν ακόμα και τώρα την ίδια πνευματική αγωγή, πείστηκε να εγκαταλείψει τις κακές υποψίες, ή μάλλον τους λόγους του, εναντίον αυτού του ανδρός, ή, αν μη τι άλλο, τουλάχιστον να πάψει να ατιμάζει με μακροσκελή συγγράμματα εκείνον που οπωσδήποτε δεν θα μπορούσε να εγκωμιάσει επάξια. Απεναντίας, ακριβώς επειδή το σύγγραμμα συντάχθηκε από εκείνον με τρόπο απλοϊκό και ανεπιτήδευτο, αυτό τον παρακίνησε σε αντίλογο, από όπου μπόρεσε και να βρει αφορμές.

Αλληλούια. Του Αγγαίου και του Ζαχαρία. Αγγελικός ύμνος άγιας εορτής και μνήμης άγιας δόξας. Διότι το όνομα Αγγαίος ερμηνεύεται «εορτή», ενώ το Ζαχαρίας «μνήμη». «Αινείτε»: Αινείτε τον Ένα (νοείτε) τον Θεό, την Τριάδα. Διότι είναι αγαθό το να νοεί και να ψάλλει κανείς με αυτόν τον τρόπο. «Τω Θεώ»: Διότι ευφραίνεται ο Θεός με εκείνους που νοούν κατ' αυτόν τον τρόπο τον έναν Θεό ως Τριάδα (στην Τριάδα). «Οικοδομών»: Εννοεί την Εκκλησία. Διότι την προετοίμαζε [προαιωνίως] για τον πιστό λαό. Και θα σε διδάξουν τα επόμενα του ψαλμού. «Και τας διασποράς»: Διότι τον διασκορπισμένο λαό των εθνών τον συγκέντρωσε στην Εκκλησία. «Ο ιώμενος»: Διότι ευφραίνεται ο Θεός με τους ταπεινούς στην καρδιά και αυτούς τους θεραπεύει με τη χάρη Του. «Και δεσμεύων»: Διότι όσα συνέτριψε ο διάβολος με την αμαρτία των ανθρώπων, αυτά τα έδεσε και τα συνέσφιξε μέσω του βαπτίσματος ο Χριστός. «Ο αριθμών»: Διότι και τα αισθητά άστρα είναι αριθμημένα από Αυτόν, όμως εννόησε τους αγίους, οι οποίοι είναι σαν φωστήρες στον κόσμο. Διότι ο Θεός τους έχει καταμετρημένους. «Και πάσιν»: Διότι όλους τους αγίους τους καλεί με το όνομά τους [ο Θεός]. «Μέγας»: Ως κατασκευαστής τέτοιων και τόσων [και τόσο σπουδαίων] θαυμασίων, είναι αληθώς μέγας. «Και της συνέσεως»: Διότι ποιος θα μπορέσει να εξαντλήσει μετρώντας τη σύνεση ή (και) τον νου του Θεού, ή ποιος μπορεί έστω να τα συλλάβει πλήρως. «Αναλαμβάνων»: Εδώ ο λόγος αφορά τους αποστόλους. Διότι αυτούς εξέλεξε ο Κύριος. «Ταπεινών»: Όσοι απείθησαν στη διδαχή των αποστόλων, αυτοί ταπεινώθηκαν στο γήινο φρόνημα. «Εξάρξατε»: Αρχίστε, δηλαδή εξομολογηθείτε.

Τα πάντα τα δημιουργεί ο Θεός με μέτρο και τάξη, και τίποτα δεν είναι χωρίς μέτρο ενώπιόν Του, διότι τίποτα δεν είναι αναρίθμητο. «Πίστεψε δε ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη», πρώτον μεν επειδή Αυτός είναι ο Ποιητής του ουρανού και της γης, ο μόνος Θεός, έπειτα δε επειδή θα κάνει τους απογόνους του σαν τα άστρα του ουρανού, δηλαδή αυτό που έχει ειπωθεί από τον Παύλο: «Ως φωστήρες μέσα στον κόσμο». Δικαίως λοιπόν, αφού εγκατέλειψε κάθε επίγεια συγγένεια, ακολουθούσε τον Λόγο Του, ζώντας ως ξένος για να πολιτευθεί μαζί με τον Λόγο.

Δ'. Στον διάκονο Ευτόνιο. Και έπεσε στη γη από τα άστρα, και από τη δύναμη. Επειδή αυτό διέφυγε την προσοχή ακόμη και εκείνων που προσηλώνουν απολύτως τον νου τους στην ανάγνωση, δεν θα σε κατηγορούσα ότι δεν διαβάζεις. Αλλά θα το εξηγήσω με συντομία: Όπως ακριβώς ο Απόστολος ονομάζει άστρα εκείνους που με την άριστη πολιτεία τους φωτίζουν όσους τους βλέπουν, γράφοντας: «Ανάμεσα στους οποίους είστε σαν φωστήρες στον κόσμο», έτσι και ο Δανιήλ ονομάζει άστρα εκείνους που είναι λαμπροί εξαιτίας της ευσέβειάς τους, και άριστοι εξαιτίας της πολιτείας τους.

Σϟϛ΄. ΣΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΑΓΑΘΩΝΑ. Πώς πρέπει να κατανοηθεί αυτό που ειπώθηκε στον Αβραάμ, «Πλη- Πώς πρέπει να κατανοηθεί αυτό που ειπώθηκε στον Αβραάμ, «Πληθαίνοντας θα πληθύνω.» Ο Θεός υποσχέθηκε ότι θα παρομοιάσει το σπέρμα του Αβραάμ με τα ουράνια άστρα και την άμμο της θάλασσας, φανερώνοντας ότι κάποιοι από αυτούς θα λάμψουν (όπως ήταν οι προφήτες και οι δίκαιοι, οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν μέσω αυτών, και διέπρεψαν με τα έργα τους, στους οποίους ο μεν Σωτήρας είπε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», ο δε Απόστολος: «Ανάμεσα στους οποίους λάμπετε ως φωστήρες στον κόσμο»), ενώ κάποιοι άλλοι θα αποδειχθούν χαμερπείς και προσκολλημένοι στα γήινα, ασταθείς και περιφερόμενοι από κάθε άνεμο, οι οποίοι και θα εξευτελιστούν, καθώς θα λογιστούν ως άμμος θαλασσινή και άκαρπη.

Άκουσε τι λέει ο Παύλος προς ανθρώπους που είχαν φωτιστεί προ πολλού χρόνου: «Ανάμεσα στους οποίους αναδεικνύεστε ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας σταθερά τον λόγο της ζωής, ώστε να αποτελείτε καύχημα για εμένα». Απεκδυθήκατε το παλαιό και φθαρμένο ένδυμα, αλειφθήκατε με το πνευματικό μύρο, γίνατε όλοι ελεύθεροι· ας μην επιστρέψει, λοιπόν, κανείς στην προηγούμενη δουλεία. Η παρούσα ζωή είναι πόλεμος και αγώνας.

Αυτά δεν τα προλογίζουμε στην αγάπη σας ούτε απλώς ούτε μάταια, αλλά επειδή επιθυμούμε καθημερινά να σας υπενθυμίζουμε τις αγαθές πράξεις, ώστε, όντας τέλειοι και ολοκληρωμένοι, και λάμποντας ως προς την αρετή της βιοτής σας, να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα, και να φανείτε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, προς καύχημά μας για την ημέρα του Χριστού. Έτσι, και μόνο με την παρουσία σας, θα ωφελείτε όσους συναναστρέφονται μαζί σας, και όσοι συνομιλούν μαζί σας θα μετέχουν στην πνευματική ευωδία που διαθέτετε και στην άριστη πολιτεία σας. Διότι, όπως ακριβώς η συναναστροφή με τους φαύλους συνηθίζει να βλάπτει όσους αναμειγνύονται μαζί τους, καθώς λέει και ο μακάριος Παύλος, «Φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί», έτσι και η συναναστροφή με τους αγαθούς ωφελεί τα μέγιστα όσους τους πλησιάζουν. Γι' αυτό και ο φιλάνθρωπος Δεσπότης μας επέτρεψε να αναμειγνύονται οι αγαθοί με τους πονηρούς, ώστε να κερδίζουν οι δεύτεροι κάτι από τη συναναστροφή και να μην παραμένουν διαρκώς στην πονηρία, αλλά, έχοντας ως συνεχή υπενθύμιση το οπτικό παράδειγμα των πρώτων, να αποκομίζουν κάποιον επιπλέον καρπό από τη συναναστροφή μαζί τους. Τόσο μεγάλη, άλλωστε, είναι η δύναμη της αρετής, ώστε ακόμη και εκείνοι που δεν την ασκούν, να τη σέβονται βαθύτατα και να εκφράζουν πολλούς επαίνους γι' αυτήν.

Να πράττετε τα πάντα χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς, ώστε να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα στο μέσο μιας γενεάς διεφθαρμένης και διεστραμμένης, ανάμεσα στους οποίους λάμπετε ως φωστήρες μέσα στον κόσμο, κρατώντας σταθερά τον λόγο της ζωής, προς καύχημά μου κατά την ημέρα του Χριστού.

Και μεταξύ των Κορινθίων, όμως, υπήρχαν πολλοί που είχαν πορνεύσει· γι' αυτό έλεγε: «Μήπως, όταν έλθω πάλι σε εσάς, με ταπεινώσει ο Θεός μου και πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν έχουν μετανοήσει για την ακαθαρσία, την πορνεία και την ασέλγεια που έπραξαν». «Για να γίνετε», λέει, «άμεμπτοι και ακέραιοι», δηλαδή ακατηγόρητοι και ειλικρινείς· διότι ο γογγυσμός επιφέρει όχι μικρή κηλίδα. Τι σημαίνει όμως το «χωρίς διαλογισμούς»; Άραγε είναι καλό, άραγε δεν είναι καλό;

«Μην αμφιβάλλετε και μη διστάζετε», λέει, «έστω κι αν υπάρχει πόνος, έστω κι αν υπάρχει κόπος, έστω κι αν συμβαίνει το οτιδήποτε». Δεν είπε: «Για να μην τιμωρηθείτε»· διότι σε αυτή την πράξη επιφυλάσσεται τιμωρία, και αυτό το φανέρωσε στην προς Κορινθίους Επιστολή. Εδώ όμως δεν είπε τίποτε τέτοιο, αλλά λέει: «Για να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα στο μέσον μιας γενιάς σκολιάς και διεστραμμένης, ανάμεσα στους οποίους λάμπετε ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, ώστε να αποτελείτε καύχημά μου κατά την ημέρα του Χριστού». Βλέπεις ότι τους διαπαιδαγωγεί να μη γογγύζουν; Ώστε το να γογγύζει κανείς είναι χαρακτηριστικό δούλων αγνωμόνων και αναίσθητων. Διότι ποιος γιος, πες μου, που κοπιάζει στα έργα του πατέρα του, και άρα κοπιάζει για τον εαυτό του, γογγύζει; Αναλογίσου, λέει, ότι κοπιάζεις για τον εαυτό σου, ότι συγκεντρώνεις για τον εαυτό σου. Σε εκείνους ταιριάζει ο γογγυσμός, όταν κοπιάζουν για άλλους, όταν μοχθούν για άλλους. Αυτός όμως που συλλέγει για τον εαυτό του, για ποιο λόγο γογγύζει; Μήπως επειδή δεν αυξάνεται ο πλούτος του; Αλλά δεν συμβαίνει αυτό. Εκείνος που ενεργεί με τη θέλησή του και όχι από ανάγκη, για ποιο λόγο γογγύζει; Είναι προτιμότερο να μην κάνει κανείς τίποτα, παρά να το κάνει με γογγυσμό· διότι πάει χαμένο και αυτό ακόμη που γίνεται. Ή δεν βλέπεις ότι και στα ίδια μας τα σπίτια πάντοτε αυτό λέμε: «Καλύτερα να μη γίνονται αυτά, παρά να γίνονται με γογγυσμό»; Και πολλές φορές προτιμήσαμε να στερηθούμε την υπηρεσία που μας προσφέρουν, παρά να ανεχθούμε αυτόν που γογγύζει. Διότι είναι φοβερό, φοβερό πράγμα ο γογγυσμός· βρίσκεται κοντά στη βλασφημία. Εξάλλου, για ποιον λόγο εκείνοι τιμωρήθηκαν τόσο βαριά; Η πράξη αυτή αποτελεί αχαριστία.