Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 2:16

Επειδή ακριβώς ο Χριστός είναι το αληθινό φως, για τον λόγο αυτόν λύχνοι είναι εκείνοι που πλουτίζουν από τον δικό Του φωτισμό, καθώς καταυγάζουν τη νύχτα του παρόντος βίου. Λυχνίες, εξάλλου, εύλογα ονομάζονται οι εκκλησίες, εφόσον περιέχουν τους φωστήρες, αυτούς που «κρατούν τον λόγο της ζωής» κατά τον απόστολο. Χρυσοί δε είναι και οι λύχνοι και οι λυχνίες, λόγω του πολύτιμου και ακίβδηλου της πίστεως που υπάρχει σε αυτούς. Στην καθεμία από αυτές έχει τοποθετηθεί ένας φύλακας άγγελος, όπως λέει ο Κύριος. Με αυτόν τον τρόπο ερμήνευσε το παρόν κεφάλαιο και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος· τους οποίους ονόμασε μεταφορικά αστέρες, εξαιτίας του φωτεινού και καθαρού της φύσεώς τους.

Την ημέρα της θλίψης μου αναζήτησα τον Θεό με τα χέρια μου μέσα στη νύχτα ενώπιόν του, και δεν διαψεύστηκα. Τόσο μεγάλη θλίψη, λέει, κατέκλυσε την ψυχή μου, ώστε όχι μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας να αναπέμπω ικεσίες, αλλά ακόμη και τον ίδιο τον χρόνο των νυχτών να τον αναλώνω σε προσευχές. Πράττοντας όμως αυτά, δεν έτρεξα μάταια, δεν κοπίασα μάταια· και αυτό ακριβώς σημαίνει το «δεν διαψεύστηκα».

Έγινε λοιπόν εσπέρα, λέγει, και έγινε πρωί, ημέρα μία. Αλλά επειδή και οι λόγοι περί της εσπέρας εκείνης καταλήφθηκαν από την παρούσα εσπέρα, θέτουν εδώ το όριο στην ομιλία μας. Ο δε Πατήρ του αληθινού φωτός, ο Οποίος κόσμησε την ημέρα με το ουράνιο φως, ο Οποίος λάμπρυνε τη νύκτα με τις λάμψεις του πυρός, ο Οποίος ετοίμασε την ανάπαυση του μέλλοντος αιώνος με το νοερό και ακατάπαυστο φως, είθε να φωτίσει τις καρδιές σας εν επιγνώσει της αλήθειας και είθε να διατηρήσει απρόσκοπτη τη ζωή σας, παρέχοντάς μας τη χάρη να περιπατούμε ευσχημόνως ως εν ημέρα, ώστε να εκλάμψετε σαν τον ήλιο μέσα στη λαμπρότητα των αγίων, προς καύχημά μου κατά την ημέρα του Χριστού, στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Κεφάλαιο ΙΑ΄. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Ανάμεσα στους οποίους φαίνεστε ως φωστήρες στον κόσμο, προβάλλοντας τον λόγο της ζωής, για δικό μου καύχημα κατά την ημέρα του Χριστού. Τι είδους ανθρώπους θέλει ο λόγος να είναι αυτοί στους οποίους έχει εμπιστευθεί το κήρυγμα του Ευαγγελίου; Να είναι ως απόστολοι και υπηρέτες του Χριστού, και πιστοί οικονόμοι των μυστηρίων του Θεού, εκπληρώνοντας ανελλιπώς με έργα και με λόγια μόνο εκείνα που έχουν διαταχθεί από τον Κύριο.

Αποβάλλοντας, λοιπόν, τη σκληρότητα της απείθειας, ας επιδείξουμε ευπείθεια και υπακοή στα προστάγματα, και, όντας ζέοντες στο πνεύμα, ας αναλάμψουμε, και ας ελευθερωθούμε από την εξουσία του σκότους που παρασύρει στον θάνατο· «διότι ο μισθός της αμαρτίας είναι θάνατος»· ώστε να εκπληρωθεί και σε εμάς αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη· πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Υπακούοντας δε στον Κύριο, τον Ήλιο της Δικαιοσύνης, ας φωτιστούμε από αυτόν και ας καταξιωθούμε να αποκτήσουμε σύνεση και δύναμη, ώστε να δικαιωθούμε σε αυτόν· και όχι μόνο να γίνουμε εμείς οι ίδιοι πιο λευκοί από το χιόνι (διότι είναι αψευδής ο Θεός που υποσχέθηκε ότι «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι»), αλλά να φωτίζουμε και εκείνους που μας πλησιάζουν· άλλοτε μεν ακούγοντας τον Κύριο να λέει: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· άλλοτε δε ακούγοντας και κάνοντας πράξη το: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Τότε εξάπαντος και ο Απόστολος θα δώσει τη μαρτυρία του για εμάς λέγοντας: «Ανάμεσα στους οποίους λάμπετε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, για δικό μου καύχημα κατά την ημέρα του Χριστού». Και πώς να μην είναι ακόμη πιο περίλαμπρη η καινότητα της ζωής, όχι μόνο σε σύγκριση με τους εθνικούς και τους κοσμικούς ανθρώπους, αλλά και κατ' εξοχήν σε σύγκριση με εκείνους που δικαιώνονται σύμφωνα με τον νόμο;

Αφού λοιπόν ενδυθήκαμε τον Υιό του Θεού, ο οποίος μας έδωσε την εξουσία να γίνουμε τέκνα Θεού, βαπτιζόμαστε στο όνομα του Πατρός και αναγορευόμαστε τέκνα Θεού, από Εκείνον που το προσέταξε και το υποσχέθηκε, όπως ακριβώς είπε ο προφήτης: «Γι' αυτό εξέλθετε από το μέσο τους και αποχωριστείτε, λέει ο Κύριος, και μην αγγίζετε τίποτα ακάθαρτο· και εγώ θα σας δεχθώ, και θα γίνω σε σας Πατέρας, και εσείς θα γίνετε σε μένα υιοί και θυγατέρες, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ». —«Έχοντας λοιπόν αυτές τις υποσχέσεις, λέει ο Απόστολος, αγαπητοί, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό της σάρκας και του πνεύματος, επιτελώντας την αγιοσύνη με φόβο Θεού»· και πάλι παραγγέλλει λέγοντας: «Όλα να τα κάνετε χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς, για να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα στο μέσο μιας γενεάς σκολιάς και διεστραμμένης, ανάμεσα στους οποίους λάμπετε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας σταθερά τον λόγο της ζωής, για να αποτελέσετε καύχημα για μένα κατά την ημέρα του Χριστού»· και πάλι: «Εάν λοιπόν συναναστηθήκατε με τον Χριστό, να αναζητάτε τα άνω, εκεί όπου βρίσκεται ο Χριστός, καθήμενος στα δεξιά του Θεού· τα άνω να φρονείτε, όχι τα επί της γης».

Διότι εκείνος που έχει το Πνεύμα του Θεού πορεύεται σύμφωνα με το Πνεύμα του Θεού και με το Πνεύμα του Θεού νεκρώνει τις πράξεις του σώματος και ζει για τον Θεό, δαμάζοντας και δουλαγωγώντας τη σάρκα. Διότι στον άνθρωπο του Θεού δεν υπάρχει σαρκικό φρόνημα, αλλά όλοι οι σωτήριοι καρποί του Πνεύματος, στους οποίους κατοικεί και εμπεριπατεί ο Θεός. Ανάμεσα σε αυτούς λάμπουν ως φωστήρες στον κόσμο, κατέχοντας αληθινά τον λόγο της ζωής και αποτελώντας καύχημα και δόξα της ευσέβειας.

Ακούω δε και τον προφήτη Δαβίδ να ψάλλει και να λέει γι' αυτούς: «Εκεί είναι ο Βενιαμίν ο νεότερος σε έκσταση, οι άρχοντες του Ιούδα και οι ηγεμόνες τους, οι άρχοντες του Ζαβουλών, οι άρχοντες του Νεφθαλείμ». Διότι σχεδόν από κάθε φυλή του Ισραήλ επιλέχθηκαν οι μακάριοι μαθητές, και υπήρξαν οικουμενικοί φωστήρες που κατείχαν τον λόγο της ζωής. Και τούτο είναι το παράδοξο: διότι οι σοφοί των Ελλήνων διαθέτουν μεν λαμπρή ευγλωττία και έχουν μεγάλη ευχέρεια λόγου, ενώ οι μαθητές του Σωτήρα μας υπήρξαν άνθρωποι χειρώνακτες, ναυτικοί και ψαράδες, χωρίς να διαθέτουν κομπασμό λόγων ούτε πλούτο επιτηδευμένων λέξεων, αλλά υπήρξαν μεν απλοϊκοί στον λόγο, πλούσιοι όμως στη γνώση. Και έχουν μεν σιγήσει τα γράμματα των Ελλήνων και η μεγαλοστομία των λέξεων, ενώ σε όλη την υφήλιο κυριαρχεί η δύναμη των ευαγγελικών κηρυγμάτων. Αυτά τα υπενθυμίζει ο Θεός και μέσω της φωνής του Ιερεμία, λέγοντας για τον εχθρό των πάντων, εννοώ δηλαδή τον σατανά: «Αλίμονο σε εκείνον που πληθαίνει για τον εαυτό του όσα δεν του ανήκουν και βαραίνει τον κλοιό του με σφοδρότητα, διότι ξαφνικά θα εγερθούν αυτοί που θα τον δαγκώσουν και θα ξυπνήσουν οι επίβουλοί σου, και θα γίνεις λεία για αυτούς».

Διότι πώς να μην είναι εξαιρετικά ανώτερος, και πώς να μην είναι με κάθε τρόπο αξιοθαύμαστος, αυτός που έχει περιβληθεί τόσο μεγάλη αρετή, και είναι τόσο διαπρεπής στη δικαιοσύνη, ώστε να μιμηθεί τον ίδιο τον Χριστό, και λόγω της εξαιρετικής ομορφιάς της ευλάβειάς του, να θεωρείται τελικά ότι είναι το ίδιο το φως; Δεν ήταν λοιπόν, λέει, εκείνος το φως, αλλά είχε σταλεί για να δώσει μαρτυρία για το φως. Και λέγοντας «το φως», με την προσθήκη του άρθρου, δείχνει σαφώς ότι αυτό είναι ένα· διότι έτσι είναι σύμφωνα με την αλήθεια. Διότι δεν θα αρνηθούμε ότι δικαίως θα μπορούσε να ονομαστεί φως και ο μακάριος Βαπτιστής, ή και καθένας από τους άλλους αγίους, εξαιτίας αυτού που ειπώθηκε γι' αυτούς από τον Σωτήρα μας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Έχει ειπωθεί πάλι για τον άγιο Βαπτιστή: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου». Και: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που καίει και φέγγει· και εσείς θελήσατε για λίγο να αγαλλιαστείτε στο φως του». Αλλά, αν και οι άγιοι είναι φως και ο Βαπτιστής λύχνος, δεν θα αγνοήσουμε τη χάρη που τους δόθηκε και τη χορηγία από το φως. Διότι ούτε το φως μέσα στον λύχνο είναι δικό του, ούτε βέβαια ο φωτισμός μέσα στους αγίους, αλλά αναδείχθηκαν λαμπροί και διαυγείς με την έλλαμψη της αλήθειας, και «είναι φωστήρες στον κόσμο, προβάλλοντας τον λόγο της ζωής». Και ποια είναι η ζωή, της οποίας τον λόγο προβάλλοντας έγιναν φως, αν όχι βεβαίως ο ίδιος ο Μονογενής, που λέει: «Εγώ είμαι η ζωή»;

Λέμε δε ότι οι μαθητές βρέθηκαν έξω από τον κόσμο, όχι ως προς την τοπική και σωματική θέση· διότι λάμπουν «ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής»· αλλά επειδή, ενώ περπατούν πάνω στη γη, έχουν το πολίτευμά τους στον ουρανό, και, αφού απαρνήθηκαν τις επιθυμίες της σάρκας, ή μάλλον αφού έστησαν τον νου τους ψηλότερα από κάθε κοσμική επιθυμία, ανυψώθηκαν σε κάποια υπερέχουσα και υψηλότατη αρετή, σύμφωνα με αυτό που λέγεται στους ψαλμούς: «Διότι οι κραταιοί του Θεού εξυψώθηκαν πάρα πολύ πάνω από τη γη». Διότι εκείνοι που είναι ανδρείοι για τον Θεό, έχοντας απομακρύνει τη χαμέρπεια του επίγειου φρονήματος, αποφάσισαν να φρονούν τα άνω· διότι αυτό νομίζω ότι σημαίνει το «Εξυψώθηκαν». Λοιπόν, ο μεν κόσμος σε αγνόησε, παρόλο που είσαι δίκαιος, λέει, ω Πατέρα. Εγώ όμως, επειδή γνωρίζω· διότι είμαι δική σου βουλή και σοφία· μην υπολογίζοντας πολύ την έμφυτη δόξα μου και τη θεοπρεπή αξία, εκένωσα τον εαυτό μου και κατέβηκα στην ανθρώπινη φτώχεια, για να σώσω, σύμφωνα με τη δική σου ευδοκία, το γένος που γλίστρησε μακριά από την οικειότητα προς εμάς.

Ακούω δε τον προφήτη Δαβίδ να ψάλλει γι' αυτούς: «Εκεί ο Βενιαμίν ο νεότερος σε έκσταση, οι άρχοντες του Ιούδα οι ηγεμόνες τους, οι άρχοντες του Ζαβουλών, οι άρχοντες του Νεφθαλείμ». Διότι σχεδόν από κάθε φυλή του Ισραήλ αναδείχθηκαν εκλεκτοί οι θεσπέσιοι μαθητές και έγιναν οικουμενικοί φωστήρες που κατέχουν τον λόγο της ζωής, άνθρωποι που υπήρξαν χειρώνακτες και θαλασσινοί και ψαράδες, οι οποίοι δεν διέθεταν αφθονία από περίτεχνες λέξεις, αλλά ήταν «απαίδευτοι μεν στον λόγο», πλούσιοι δε «στη γνώση». Αυτούς φανέρωνε ο Θεός και μέσω της φωνής του Ιερεμία λέγοντας για τον σατανά: «Αλίμονο σε αυτόν που αυξάνει για τον εαυτό του όσα δεν του ανήκουν, διότι ξαφνικά θα εγερθούν αυτοί που θα τον δαγκώσουν και θα ξυπνήσουν οι επίβουλοί σου, και θα γίνεις λάφυρο σε αυτούς»· επειδή όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη, που δεν του ανήκαν, τους συγκέντρωσε ο σατανάς και τους έκανε δικούς του προσκυνητές, αλλά εγέρθηκαν αυτοί που άρπαξαν τα σκεύη του. Διότι το δίχτυ της αποστολικής διδασκαλίας αλίευσε όλους τους πλανημένους και προσέφεραν στον Θεό ολόκληρη την οικουμένη.

Διότι όλοι είναι ένα εν Χριστώ. Παρατήρησε πώς λέγει ότι αυτός είναι αγαπημένος και εκλεκτός, αν και πώς να μην είναι σε όλους φανερό, ότι ποτέ δεν θα ονόμαζε αγαπητούς και εκλεκτούς εκείνους που έχουν αθετήσει την πίστη σε αυτόν. Επειδή όμως, όντας από το αίμα του Ιακώβ που είναι και Ισραήλ, έχουν γίνει σκεύη τίμια και εκλεκτά, και έχουν κληθεί προς ιερουργία των ευαγγελικών κηρυγμάτων, θεώρησε αναγκαίο να τους στεφανώσει με τόσο λαμπρά λόγια, ακριβώς επειδή επρόκειτο να γίνουν ως φωστήρες στον κόσμο, κατέχοντας λόγο ζωής, και μυσταγωγοί της οικουμένης. Μη φοβάσαι λοιπόν, λέει, δηλαδή να ανδρίζεσαι και να είσαι ισχυρός, να έχεις φρόνημα καρτερικό και ακμαίο, και περιγελώντας τις επιθέσεις εκείνων που σε διώκουν, να έχεις βέβαιη την πίστη στον Θεό. Διότι πάρα πολλοί είναι όσοι πολεμούν τα ιερά κηρύγματα, και θα εξεγερθεί ένα ανόσιο πλήθος που θα εναντιωθεί στα λόγια σας. Αλλά γίνε ανώτερος της δειλίας, λέει, της οκνηρίας και της ανανδρίας. Διότι εγώ θα δώσω ύδωρ σε εκείνους που πορεύονται σε άνυδρη γη. Διότι είναι ευχάριστο και σωτήριο για εκείνους που βαδίζουν μέσα στη δίψα το να συναντήσουν πηγές υδάτων. Τρισεπιθύμητο, όμως, και ακόμη περισσότερο λέμε ότι είναι για εκείνους που κοπιάζουν για την ευσέβεια, το να αρδεύονται με τα θεία και νοητά νάματα, δηλαδή με τις παρακλήσεις του Πνεύματος, μέσω των οποίων ο ανθρώπινος νους, που έχει κάπως ατονήσει προς στιγμήν, αναρρώνει αποκτώντας θάρρος και ανδρεία.

Διότι ήταν κόπος για τον Λόγο να γίνει σαν εμάς, και να ανεχθεί την ανθρώπινη μικροπρέπεια. Αλλά η κρίση μου, λέει, εναπόκειται στον Πατέρα, για τους κόπους που έχω δαπανήσει υπέρ της δικής τους σωτηρίας. Γι' αυτόν τον λόγο και η κρίση έχει εκδοθεί από Αυτόν. Και ποια ήταν αυτή η κρίση; Εκδιώχθηκαν από την οικειότητα με Αυτόν, αποπέμφθηκαν από το να είναι λαός του Θεού, έγιναν αμέτοχοι της σωτηρίας που προέρχεται από Αυτόν, παρέμειναν άγευστοι της ελπίδας των αγίων, και αντί γι' αυτούς έχει προσκληθεί το πλήθος των εθνών. Και αντί για τους δικούς τους ποιμένες, άλλοι χειροτονήθηκαν δίκαιοι και θεοφιλείς, και επιμελητές ευσεβών έργων, ικανοί να καθοδηγούν τους λαούς, ως φωστήρες στον κόσμο που κατέχουν τον λόγο της ζωής, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος. Θέλεις να δεις την κρίση του Πατέρα, δηλαδή την απόφαση εναντίον τους; Άκουσε τον Σωτήρα που λέει στους δασκάλους των Ιουδαίων: «Υπήρχε κάποιος άνθρωπος οικοδεσπότης, ο οποίος φύτεψε αμπελώνα, τον περιέφραξε, έσκαψε σε αυτόν πατητήρι, έχτισε πύργο, τον νοίκιασε σε γεωργούς και αναχώρησε». Έπειτα λέει: «Έστειλε δούλους για να παραλάβουν τους καρπούς, και όλοι κινδύνευσαν. Επειδή όμως ύστερα απέστειλε τον υιό, όταν τον είδαν, λέει, είπαν μεταξύ τους: Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε για εμάς την κληρονομιά του. Και πράγματι τον σκότωσαν».

Φαίνεται δε ότι σε αυτά ονομάζει υιούς της τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, καθώς και εκείνους που μετά από αυτούς κλήθηκαν στην ιερουργία· οι οποίοι έγιναν φωστήρες στον κόσμο κατέχοντας τον λόγο της ζωής, και διακηρύσσοντας παντού τη δόξα του Χριστού, και καθιστώντας εμφανή τη δύναμη της σωτηρίας Του σε όλους ανά την οικουμένη. Εναντίον τους βέβαια ενέδρευε σαν ένα ωμό και σκληρό θηρίο, ο αρχέκακος δράκοντας, συσσωρεύοντάς τους θλίψεις και διωγμούς, και παροξύνοντας αφόρητα τους υπασπιστές της δικής του έμφυτης μοχθηρίας. Επιχειρήθηκαν, λοιπόν, πολλές φορές διωγμοί κατά των αγίων Εκκλησιών, και η ωμότητα των τυράννων, επιτιθέμενη άγρια, οδήγησε πολλούς στους αγώνες του μαρτυρίου.

Και πρόσεξε, σε παρακαλώ, την σοφία του νόμου. Διότι θα τοποθετήσετε, λέει, πάνω στους άρτους λιβάνι και αλάτι. Και το μεν λιβάνι είναι σύμβολο ευωδίας, το δε αλάτι, συνέσεως και φρονήσεως. Και τα δύο αυτά ενυπήρχαν σε ύψιστο βαθμό στους αγίους αποστόλους. Διότι ο βίος τους ήταν ευώδης, γι' αυτό άλλωστε έλεγαν ότι «είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό». Ήταν δε, επιπλέον, και απόλυτα συνετοί. Ακούω μάλιστα και τον προφήτη Δαβίδ να ψάλλει και να λέει γι' αυτούς: «Εκεί είναι ο Βενιαμίν σε έκσταση, οι άρχοντες του Ιούδα οι ηγέτες τους, οι άρχοντες του Ζαβουλών, οι άρχοντες του Νεφθαλείμ». Διότι σχεδόν από κάθε φυλή του Ισραήλ αναδείχθηκαν εκλεκτοί οι μακάριοι μαθητές. Και ήταν οικουμενικοί φωστήρες, κατέχοντας λόγο ζωής. Και το πιο παράδοξο: διότι λαμπρή ευγλωττία έχουν οι σοφοί των Ελλήνων, και μιλούν με μεγάλη ευφράδεια. Οι μαθητές όμως του Σωτήρος μας υπήρξαν άνθρωποι χειρώνακτες, και εργάτες της θάλασσας, και ψαράδες, μη έχοντας κομπορρημοσύνη λόγων, ούτε πλούτο δοκιμασμένων λέξεων. Αλλά ήταν απλοϊκοί στον λόγο, πλούσιοι όμως στη γνώση. Και έχουν μεν σιγήσει τα γράμματα των Ελλήνων, και η μεγαλοστομία των λέξεων, κυριαρχεί δε σε όλη την οικουμένη η δύναμη των ευαγγελικών κηρυγμάτων.

Εκείνοι που είναι τέλειοι ως προς την πνευματική κατάσταση, στους οποίους ταιριάζει η στερεά τροφή, γνωρίζοντας να μυσταγωγούν ορθά και κατευθύνοντας σε κάθε είδος ενάρετων έργων τόσο τον εαυτό τους όσο και τους άλλους, όπως ακριβώς έγιναν οι θεσπέσιοι μαθητές και όσοι μετά από αυτούς διαδέχθηκαν την ίδια διακονία· σε αυτούς ο Σωτήρας δίνει την ποικιλία των θείων χαρισμάτων, για να είναι φωστήρες στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής. Αυτοί, νουθετώντας τους λαούς που βρίσκονται υπό την καθοδήγησή τους, αξιοποιούν το τάλαντο και θα κερδίσουν τον κλήρο που αρμόζει στους αγίους. —(A f. 259) Εκείνοι που δεν θέλησαν να βασιλεύσει σε αυτούς ο ευγενής άνθρωπος, κατασφάγησαν μπροστά του. Αυτό έπαθαν οι εξ αίματος Ισραηλίτες· διότι, αφού αρνήθηκαν τη βασιλεία του Χριστού, περιέπεσαν στις έσχατες συμφορές και χάθηκαν κακήν κακώς. <Και τον έφεραν προς τον Ιησού.> (B f. 178 b, C f. 148) Οδηγείται το πουλάρι, αφού δύο μαθητές απεστάλησαν από τον Χριστό· διότι προς τον σκοπό αυτό τον υπηρετούν δύο τάγματα, οι προφήτες και οι απόστολοι, μέσω των οποίων προσέλκονται στην πίστη τα έθνη, των οποίων τύπος είναι το πουλάρι· και οδηγείται από κάποιο χωριό, για να καταδείξει και μέσω αυτού το άδικο φρόνημα των εθνών, τα οποία έζησαν όχι σύμφωνα με τον νόμο, αλλά άγρια και ατημέλητα. Όμως μεταστράφηκε προς το ήμερο· διότι τέθηκε υπό την καθοδήγηση του Χριστού που διδάσκει τα πάντα.

Αναδεικνύονταν δε και στις εκκλησίες οι λύχνοι, δηλαδή οι άγιοι, συνεκλάμποντας με τη λυχνία, δηλαδή τον Χριστό. Διότι έχουν γίνει, όπως ακριβώς γράφει ο σοφότατος Παύλος, «φωστήρες στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής». Ότι δε έσωσε την υφήλιο όχι με ανθρώπινο χέρι, αλλά με τις δικές του δυνάμεις ως Θεός ο Εμμανουήλ, το διαβεβαίωσε λέγοντας και διά της φωνής του Ωσηέ. Διότι λέγει ως εξής: «Τους δε υιούς του Ιούδα θα τους ελεήσω και θα τους σώσω εν Κυρίω τω Θεώ τους, και δεν θα τους σώσω με τόξο, ούτε με ρομφαία, ούτε με πόλεμο, ούτε με άρματα, ούτε με άλογα, ούτε με ιππείς». Ήταν δε πολύ ορθό το ότι ο λόγος απευθυνόταν προς τον Ζοροβάβελ, ο οποίος καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα και κατείχε τότε τον βασιλικό θρόνο στην Ιερουσαλήμ. Διότι, για να μη νομίσει, εφόσον του είχαν προαναγγελθεί τέτοια λαμπρά και αξιοθαύμαστα κατορθώματα, ότι θα διεξάγονταν κατά καιρούς πόλεμοι και μάχες, τον απομακρύνει αναγκαστικά από αυτές τις σαθρές και ανθρώπινες αντιλήψεις, και του παραγγέλλει μάλλον να πιστεύει ότι η ενέργεια είναι θεοπρεπής και η δύναμη δεν είναι ανθρώπινη αυτού που κατορθώνει τέτοια έργα, του Χριστού. Ενθυμούμαστε δε ότι και τον ίδιο τον Ζοροβάβελ, επειδή προερχόταν από τη φυλή του Ιούδα και ήταν βασιλιάς, λέγαμε ότι προτυπώνει στο πρόσωπό του τον Χριστό, μαζί με τον Ιησού του Ιωσεδέκ, ώστε στο ίδιο πρόσωπο να νοείται ο Εμμανουήλ ως βασιλιάς και ταυτόχρονα ως αρχιερέας. <Ποιος είσαι εσύ, το μέγα όρος, ενώπιον του Ζοροβάβελ, ώστε να εξομαλυνθείς;>

Λαμβάνεται, λοιπόν, το πρόβατο κατά την πρώτη ημέρα του πενθημέρου, δηλαδή τη δέκατη ημέρα, η οποία αποτελεί τύπο της αρχής του αιώνα, και αφού διατηρηθεί μέχρι τον τελευταίο καιρό, δηλαδή τη δέκατη τέταρτη ημέρα, σφάζεται προς το βράδυ· για να κατανοήσεις πάλι ότι το μυστήριο του Χριστού δεν είναι ούτε νέο, ούτε πρόσφατο· αλλά φυλασσόταν στην πρόγνωση του Πατέρα ήδη από την ίδια την καταβολή του κόσμου. Πέθανε δε υπέρ ημών στους έσχατους καιρούς του αιώνα, ενώ το νοητό και θείο φως δεν κατέλαμπε ακόμη· και ενώ η γη ήταν ακόμη βυθισμένη στο σκοτάδι της άγνοιας, και οι κοσμοκράτορες του σκότους τούτου μόλυναν τις καρδιές όλων με τις πλάνες. Γι' αυτό, όταν ήρθε, ο Σωτήρας έλεγε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και οι άγιοι καλούνται φωστήρες στον κόσμο, επειδή κατέχουν τον λόγο της ζωής· και επιπλέον τούτο: δικαίως ακούνε το «Και εσείς είστε το φως του κόσμου», επειδή μπορούν να φωτίζουν αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι. Θα θαυμάσεις δε πάλι, βρίσκοντας σε αυτό και άλλη μυστική οικονομία.

Αυτό το πυρ είναι τόπος εκδίωξης των δαιμόνων, καυστικό κάθε κακίας και αναιρετικό της αμαρτίας, δύναμη αναστάσεως και ενέργεια αθανασίας, φωτισμός των ψυχών και συγκρότηση των λογικών δυνάμεων. Ας ευχηθούμε αυτό το πυρ να φθάσει και σε εμάς, ώστε, περπατώντας πάντοτε μέσα στο φως, να μην προσκόψουμε, αλλά να φαινόμαστε ως φωστήρες μέσα στον κόσμο και να κατέχουμε τον λόγο της ζωής, σαν αναβλύζουσα πηγή από την οποία λαμβάνουν όσοι την πλησιάζουν. Όσοι πάλι δεν έχουν τις προσόδους των θησαυρών, ας στραφούν στον νου για να μιλήσουν· διότι όσοι ακούν με πίστη ωφελούνται, ενώ οι ίδιοι παραμένουν κενοί. Διότι για τους πνευματικούς ανθρώπους ετοιμάζονται από τώρα παλάτια, και κατασκευάζονται από το Άγιο Πνεύμα βασιλικοί και αχειροποίητοι οίκοι, καθώς και ποικίλες ενδυμασίες και ένδοξα ενδύματα.

Νύχτα επικρατούσε γύρω από εμένα τον ταλαίπωρο και το αγνοούσα· διότι θεωρούσα ότι η τρυφή αποτελούσε φωτισμό. Αλλά εκείνοι μεν είναι τέτοιοι και σε αυτήν την κατάσταση βρίσκονται· εμείς όμως ας ανάψουμε για τους εαυτούς μας το φως της γνώσης· και αυτό θα επιτευχθεί με το να σπείρουμε δικαιοσύνη και να τρυγήσουμε καρπό ζωής (διότι η πράξη είναι πρόξενος της θεωρίας), ώστε, μαζί με τα άλλα, να μάθουμε και τούτο: ποιο είναι το αληθινό φως και ποιο το ψεύτικο, και να μην ξεγελαστούμε πέφτοντας στο χειρότερο, εκλαμβάνοντάς το ως καλό. Ας γίνουμε φως, όπως ακριβώς άκουσαν οι μαθητές από το μεγάλο Φως που έλεγε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Ας γίνουμε φωστήρες μέσα στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής, δηλαδή αποτελώντας ζωτική δύναμη για τους άλλους. Ας κρατηθούμε από τη θεότητα, ας κρατηθούμε από το πρώτο και ακραιφνέστατο Φως.

ΛΟΓΟΣ ΙΗ΄. Επιτάφιος στον πατέρα του, παρουσία του Βασιλείου. Α΄. Άνθρωπε του Θεού, και πιστέ θεράποντα, και οικονόμε των μυστηρίων του Θεού, και άνδρα των επιθυμιών του Πνεύματος· διότι έτσι ονομάζει η Γραφή όσους έχουν προοδεύσει και είναι υψηλοί, και βρίσκονται υπεράνω των ορατών πραγμάτων. Σε αποκαλώ δε και Θεό του Φαραώ απέναντι σε κάθε αιγυπτιακή και αντιτιθέμενη δύναμη, και στύλο, και εδραίωμα της Εκκλησίας, και θέλημα Κυρίου, και φωστήρα στον κόσμο που κατέχει τον λόγο της ζωής, και στήριγμα της πίστεως, και κατοικητήριο του Πνεύματος. Και προς τι να απαριθμώ όλες τις προσωνυμίες, όσες σου έχει προσδώσει η αρετή, με τη μία να προσελκύει και να προσθέτει την άλλη;

Δεν θέλεις ως μοναχός, λέει, να αφοσιωθείς σε μένα χωρίς μέριμνες, για να σε καταστήσω ναό της θείας δόξας και τόπο τρυφής, για να σε αναδείξω αλάτι της γης και φως του κόσμου, λαμπρότερο και από τους φωστήρες, κατέχοντας τον λόγο της ζωής; Δεν το θέλεις έτσι; Ακόμη και αν ασπάζεσαι τη σωφροσύνη έχοντας σύζυγο, σε ασπάζομαι και σε αποδέχομαι σχεδόν εξίσου. Διότι και ο Παύλος, ο κήρυκας της χάριτος, «οδηγεί ως νύμφη ολόκληρη την Εκκλησία και την παριστάνει στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Αλλά δυσφορείς με τη φτώχεια, τη λιτότητα της διατροφής, τη σκληρότητα της νηστείας, την τραχύτητα της υπόλοιπης κακοπάθειας, την εν γένει στενότητα του βίου και την αλλαγμένη αγωγή, και δεν ανέχεσαι να ζεις χωρίς πόλη, χωρίς εστία και χωρίς κτήματα; Κατοίκησε στην πόλη σου, θεωρώντας δική σου όποια θέλεις. Έχε μια στέγη που να επαρκεί για τις αλλαγές των εποχών. Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, να αρκείσαι σε αυτά.

Όπως έθεσες στο κεφάλι τους στεφάνι από πολύτιμους λίθους, έτσι στεφάνωσε ολόκληρο τον βίο τους με το στεφάνι της νίκης, προσθέτοντάς τους ημέρες επί ημερών. Και δώσε μας την χάρη να πανηγυρίζουμε με τα συνεχή τρόπαια κατά των εχθρών και να αναπέμπουμε ακατάπαυστα ευχαριστήριες ωδές για αυτά προς τη δική σου ισχύ και τη δική σου αήττητη δυναστεία. Ναι, επουράνιε και αιώνιε Βασιλιά, ανάδειξε τους δικούς μας βασιλείς ώστε να λάμπουν μαζί για πάρα πολύ καιρό, σαν φωστήρες πάνω στη γη που κατέχουν τον λόγο της ζωής και πρωτοστατούν στην ευημερία του γένους των Ρωμαίων, και με τις μελλοντικές διαδοχές του βασιλικού γένους από αυτούς να απεικονίζουν, όσο είναι δυνατόν, τη δική σου αιώνια βασιλεία. Και στο τέλος όλων, κάνε την αναγκαία λήξη της ζωής τους μετάθεση σε άλλη ζωή, μεταβιβάζοντάς τους από αυτή την πρόσκαιρη στην άφθαρτη και αιώνια, από δόξα στην ατελεύτητη και ανέκφραστη δόξα, από βασιλεία στην αδιάδοχη και αθάνατη βασιλεία, με τις πρεσβείες της πανυπεράγνου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και όλων όσων απ' αιώνος σε ευαρέστησαν. Αμήν.

Ξέρετε όλοι για ποια πράγματα οι άνθρωποι παραδίδουν τους εαυτούς τους σε κόπους και θανάτους. Για ένα μικρό σιτηρέσιο δεν προετοιμάζεται ο στρατιώτης για αγιάτρευτους κινδύνους και σφαγές; Για ένα μικρό κέρδος δεν αψηφά ο έμπορος τον καταποντισμό, τους ανέμους και τους άγριους ανθρώπους που προκαλούν δεινά στη στεριά και στη θάλασσα; Για ένα μικρό κομμάτι ψωμί δεν γίνονται συχνά πολλοί δούλοι απάνθρωπων δεσποτών; Εμείς, όμως, δεν θα υπηρετήσουμε τον εκ φύσεως φιλάνθρωπο Δεσπότη, δεν θα διακινδυνεύσουμε τη ζωή μας, δεν θα διαθέσουμε τα περιττά από τα υπάρχοντά μας, για να αποκτήσουμε τον ουράνιο πλούτο; Δεν θα υπομείνουμε την αδοξία από τους ανθρώπους, και μάλιστα τις περισσότερες φορές από τους φαύλους, για να επιτύχουμε τη θεία δόξα, ανταλλάσσοντας τη θνητή με την αθάνατη; Δεν θα πεινάσουμε μετριοπαθώς, ούτε θα διψάσουμε, για να φάμε τον άρτο της ζωής που κατέβηκε από τον ουρανό και να πιούμε το πραγματικά ζωντανό νερό, από τα οποία αυτός που αξιώθηκε να φάει και να πιει δεν πρόκειται να πεινάσει ούτε να διψάσει στον αιώνα; Δεν θα καθαρίσουμε τον οφθαλμό της ψυχής, απέχοντας από κάθε μολυσμό της σάρκας και του πνεύματος, για να δούμε τον φωστήρα που υπάρχει πριν από τον ήλιο, ή μάλλον για να γίνουμε τέκνα εκείνου του φωστήρα και άλλοι φωστήρες κατά μέθεξιν, διακρατώντας τον λόγο της ζωής;

Τώρα λοιπόν εκπληρώθηκε η επαγγελία και κατήλθε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο στάλθηκε και δόθηκε από τον Πατέρα και τον Υιό, και αφού περιέλαμψε τους αγίους μαθητές, τους άναψε εξ ολοκλήρου σαν λαμπάδες με θεϊκό τρόπο, ή μάλλον τους ανέδειξε σε υπερκόσμιους και παγκόσμιους φωστήρες που κατέχουν τον λόγο της αιώνιας ζωής, και μέσω αυτών φώτισε ολόκληρη την οικουμένη. Όπως ακριβώς αν κάποιος ανάψει μια άλλη λαμπάδα από μια φωτοφόρο λαμπάδα και από εκείνην μια άλλη και ούτω καθεξής, διατηρώντας το μέσω της διαδοχής, εξασφαλίζει ότι το φως παραμένει παντοτινά· έτσι και μέσω της χειροτονίας των αποστόλων στους διαδόχους τους, και από αυτούς σε άλλους πάλι και ούτω καθεξής, η χάρη του θείου Πνεύματος που μεταδίδεται, διαπερνά κάθε γενεά και φωτίζει όλους όσους υπακούουν στους πνευματικούς ποιμένες και διδασκάλους.

Αν λοιπόν η μνήμη του καθενός από τους αγίους, για όσα προείπαμε, τελείται από εμάς με ύμνους και με τα προσήκοντα εγκώμια, πόσο μάλλον του Πέτρου και του Παύλου, της κορυφαίας ακρότητας του κορυφαίου χορού των αποστόλων; Αυτοί είναι οι κοινοί πατέρες και καθοδηγητές όλων όσων φέρουν το όνομα του Χριστού, αποστόλων, μαρτύρων, οσίων, ιερέων, ιεραρχών, ποιμένων και διδασκάλων, καθώς και όλων των ποιμαινομένων και διδασκομένων, εφόσον είναι αρχιποίμενες ή και αρχιτέκτονες της κοινής σε όλους ευσέβειας και αρετής, και επέχουν θέση φωστήρων στον κόσμο κατέχοντας τον λόγο της ζωής· υπερτερούν τόσο πολύ σε λάμψη απέναντι σε όσους διέπρεψαν στην ευσέβεια και την αρετή, όσο ο ήλιος από τα άλλα άστρα ή ως ουρανοί ουρανών διηγούνται την ύψιστη δόξα του Θεού· υπερέχουν τόσο πολύ από τα μεγέθη των ουρανών και το κάλλος των αστέρων και την ταχύτητα και την τάξη και τη δύναμη αμφοτέρων, όσο αυτοί φανερώνουν τα υπεραισθητά σε σχέση με τα ίδια τα υπερουράνια και υπερκόσμια, και φωτίζουν με φως, στο οποίο δεν υπάρχει αλλοίωση ή σκιά μεταβολής· όχι μόνο βγάζοντας τους ανθρώπους από το σκοτάδι σε αυτό το θαυμαστό φως, αλλά και καθιστώντας φως αυτούς που το μετέχουν με τη μετάδοσή του, και γεννήματα τέλειου φωτός, έτσι ώστε ο καθένας από αυτούς, κατά τη μέλλουσα ένδοξη παρουσία και επιφάνεια του αρχιφώτου και θεανθρώπου Λόγου, να λάμψει σαν τον ήλιο.

Σε αυτόν, λοιπόν, ο φιλόσοφος αυτός εξαπέλυσε τη φαντασιώδη του ευστροφία, σαν μια φωτιά, χρησιμοποιώντας αυτό που τον εμπόδιζε σαν καύσιμη ύλη. Δεν σέβεται τη μακάρια εκείνη ομολογία και την εξορία που υπέστη εξαιτίας της, δεν σέβεται εκείνους που τον συναναστράφηκαν κατά την εξορία και διδάχθηκαν από αυτόν τα θεία, οι οποίοι αναδείχθηκαν «άλας της γης» και «φως του κόσμου» και λαμπρότεροι από φωστήρες στην Εκκλησία, κατέχοντας λόγο ζωής —ακούς βέβαια για τον Θεόληπτο, εκείνον που έλαμψε πάνω στην πόλη της Φιλαδέλφειας σαν πάνω σε λυχνία, τον Σελιώτη τον πνευματικό καθοδηγητή των μοναχών, τον Ηλία που ασπάστηκε σχεδόν δια βίου την έρημο κατά το πρότυπο του προφήτη Ηλία, και τους άλλους μέσω των οποίων ο Θεός, επαναφέροντας την οικεία Του Εκκλησία, την εκόσμησε και τη συγκρότησε—, ούτε, λοιπόν, εξαιτίας αυτών και εκείνων που εκπαιδεύτηκαν από αυτούς και που ακολουθούν ακόμα και τώρα την ίδια πνευματική αγωγή, πείστηκε να εγκαταλείψει τις κακές υποψίες, ή μάλλον τους λόγους του, εναντίον αυτού του ανδρός, ή, αν μη τι άλλο, τουλάχιστον να πάψει να ατιμάζει με μακροσκελή συγγράμματα εκείνον που οπωσδήποτε δεν θα μπορούσε να εγκωμιάσει επάξια. Απεναντίας, ακριβώς επειδή το σύγγραμμα συντάχθηκε από εκείνον με τρόπο απλοϊκό και ανεπιτήδευτο, αυτό τον παρακίνησε σε αντίλογο, από όπου μπόρεσε και να βρει αφορμές.

Άκουσε τι λέει ο Παύλος προς ανθρώπους που είχαν φωτιστεί προ πολλού χρόνου: «Ανάμεσα στους οποίους αναδεικνύεστε ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας σταθερά τον λόγο της ζωής, ώστε να αποτελείτε καύχημα για εμένα». Απεκδυθήκατε το παλαιό και φθαρμένο ένδυμα, αλειφθήκατε με το πνευματικό μύρο, γίνατε όλοι ελεύθεροι· ας μην επιστρέψει, λοιπόν, κανείς στην προηγούμενη δουλεία. Η παρούσα ζωή είναι πόλεμος και αγώνας.

Αυτά δεν τα προλογίζουμε στην αγάπη σας ούτε απλώς ούτε μάταια, αλλά επειδή επιθυμούμε καθημερινά να σας υπενθυμίζουμε τις αγαθές πράξεις, ώστε, όντας τέλειοι και ολοκληρωμένοι, και λάμποντας ως προς την αρετή της βιοτής σας, να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα, και να φανείτε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, προς καύχημά μας για την ημέρα του Χριστού. Έτσι, και μόνο με την παρουσία σας, θα ωφελείτε όσους συναναστρέφονται μαζί σας, και όσοι συνομιλούν μαζί σας θα μετέχουν στην πνευματική ευωδία που διαθέτετε και στην άριστη πολιτεία σας. Διότι, όπως ακριβώς η συναναστροφή με τους φαύλους συνηθίζει να βλάπτει όσους αναμειγνύονται μαζί τους, καθώς λέει και ο μακάριος Παύλος, «Φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί», έτσι και η συναναστροφή με τους αγαθούς ωφελεί τα μέγιστα όσους τους πλησιάζουν. Γι' αυτό και ο φιλάνθρωπος Δεσπότης μας επέτρεψε να αναμειγνύονται οι αγαθοί με τους πονηρούς, ώστε να κερδίζουν οι δεύτεροι κάτι από τη συναναστροφή και να μην παραμένουν διαρκώς στην πονηρία, αλλά, έχοντας ως συνεχή υπενθύμιση το οπτικό παράδειγμα των πρώτων, να αποκομίζουν κάποιον επιπλέον καρπό από τη συναναστροφή μαζί τους. Τόσο μεγάλη, άλλωστε, είναι η δύναμη της αρετής, ώστε ακόμη και εκείνοι που δεν την ασκούν, να τη σέβονται βαθύτατα και να εκφράζουν πολλούς επαίνους γι' αυτήν.

Να πράττετε τα πάντα χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς, ώστε να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα στο μέσο μιας γενεάς διεφθαρμένης και διεστραμμένης, ανάμεσα στους οποίους λάμπετε ως φωστήρες μέσα στον κόσμο, κρατώντας σταθερά τον λόγο της ζωής, προς καύχημά μου κατά την ημέρα του Χριστού.

«Μην αμφιβάλλετε και μη διστάζετε», λέει, «έστω κι αν υπάρχει πόνος, έστω κι αν υπάρχει κόπος, έστω κι αν συμβαίνει το οτιδήποτε». Δεν είπε: «Για να μην τιμωρηθείτε»· διότι σε αυτή την πράξη επιφυλάσσεται τιμωρία, και αυτό το φανέρωσε στην προς Κορινθίους Επιστολή. Εδώ όμως δεν είπε τίποτε τέτοιο, αλλά λέει: «Για να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα στο μέσον μιας γενιάς σκολιάς και διεστραμμένης, ανάμεσα στους οποίους λάμπετε ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, ώστε να αποτελείτε καύχημά μου κατά την ημέρα του Χριστού». Βλέπεις ότι τους διαπαιδαγωγεί να μη γογγύζουν; Ώστε το να γογγύζει κανείς είναι χαρακτηριστικό δούλων αγνωμόνων και αναίσθητων. Διότι ποιος γιος, πες μου, που κοπιάζει στα έργα του πατέρα του, και άρα κοπιάζει για τον εαυτό του, γογγύζει; Αναλογίσου, λέει, ότι κοπιάζεις για τον εαυτό σου, ότι συγκεντρώνεις για τον εαυτό σου. Σε εκείνους ταιριάζει ο γογγυσμός, όταν κοπιάζουν για άλλους, όταν μοχθούν για άλλους. Αυτός όμως που συλλέγει για τον εαυτό του, για ποιο λόγο γογγύζει; Μήπως επειδή δεν αυξάνεται ο πλούτος του; Αλλά δεν συμβαίνει αυτό. Εκείνος που ενεργεί με τη θέλησή του και όχι από ανάγκη, για ποιο λόγο γογγύζει; Είναι προτιμότερο να μην κάνει κανείς τίποτα, παρά να το κάνει με γογγυσμό· διότι πάει χαμένο και αυτό ακόμη που γίνεται. Ή δεν βλέπεις ότι και στα ίδια μας τα σπίτια πάντοτε αυτό λέμε: «Καλύτερα να μη γίνονται αυτά, παρά να γίνονται με γογγυσμό»; Και πολλές φορές προτιμήσαμε να στερηθούμε την υπηρεσία που μας προσφέρουν, παρά να ανεχθούμε αυτόν που γογγύζει. Διότι είναι φοβερό, φοβερό πράγμα ο γογγυσμός· βρίσκεται κοντά στη βλασφημία. Εξάλλου, για ποιον λόγο εκείνοι τιμωρήθηκαν τόσο βαριά; Η πράξη αυτή αποτελεί αχαριστία.

δʹ. Εάν αυτά τα σκεφτόμασταν πάντοτε, εάν αυτά συλλογιζόμασταν, τίποτε από τα παρόντα δεν θα μας λυπούσε, ατενίζοντας εκείνον τον αθλητή, την αδαμάντινη ψυχή, την άρρηκτη και χάλκινη διάνοια. Διότι, σαν να περιβαλλόταν από χάλκινο ή πέτρινο σώμα, ο ίδιος τα υπέφερε όλα γενναία και καρτερικά. Έχοντας αυτά κατά νουν, ας τα πράττουμε όλα χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς. Πράττεις κάτι αγαθό, και γογγύζεις; Γιατί; Μήπως σου επιβάλλεται από κάποια ανάγκη; Γνωρίζω, λέγει, ότι πολλοί γύρω σας σας αναγκάζουν να γογγύζετε (διότι αυτό υπονόησε, λέγοντας το, «Ἐν μέσῳ γενεᾶς σκολιᾶς καὶ διεστραμμένης»)· αλλά αυτό είναι το θαυμαστό, το να μην παθαίνεις τίποτε τέτοιο, ακόμη και όταν προκαλείσαι. Διότι και οι αστέρες μέσα στη νύχτα λάμπουν, μέσα στο σκοτάδι φαίνονται, και διόλου δεν βλάπτεται η δική τους ομορφιά, αλλά φαίνονται και λαμπρότεροι· όταν όμως υπάρχει φως, δεν φαίνονται έτσι. Έτσι και εσύ, όταν, παρότι βρίσκεσαι ανάμεσα σε διεστραμμένους, παραμένεις ευθύς, λάμπεις περισσότερο· αυτό είναι το θαυμαστό, το να γίνετε άμεμπτοι. Για να μην προβάλουν λοιπόν αυτόν τον ισχυρισμό, προλαβαίνοντας ο ίδιος το έθεσε. Τι σημαίνει, «Λόγον ζωῆς ἐπέχοντες»; Δηλαδή, ότι πρόκειται να ζήσετε, ότι ανήκετε σε εκείνους που σώζονται. Δες πώς αμέσως θέτει τα έπαθλα: Οι φωστήρες, λέγει, επέχουν λόγο φωτός· εσείς λόγο ζωής. Τι σημαίνει, «Λόγον ζωῆς»;

Έχοντας σπέρμα ζωής, δηλαδή, έχοντας εχέγγυα ζωής, κατέχοντας την ίδια τη ζωή, δηλαδή, έχοντας μέσα σας σπέρμα ζωής· αυτό εννοεί λέγοντας: «Λόγο ζωής». Άρα λοιπόν όλοι οι άλλοι είναι νεκροί· διότι λέγοντας αυτό, αυτό ακριβώς φανέρωσε· ειδάλλως θα κατείχαν και οι άλλοι λόγο ζωής. «Προς καύχησή μου», λέει. Τι σημαίνει αυτό; Συμμετέχω και εγώ, λέει, στα δικά σας αγαθά.

Τόση είναι η αρετή σας, ώστε όχι μόνο εσάς να σώζει, αλλά και εμένα να καθιστά λαμπρό. Ποιο είναι αυτό το καύχημα, ω μακάριε Παύλε; Μαστιγώνεσαι, καταδιώκεσαι, υβρίζεσαι για χάρη μας· γι' αυτό λέει: «για την ημέρα του Χριστού», ότι δηλαδή «δεν έτρεξα εις μάτην», λέει, «ούτε κοπίασα εις μάτην»· αλλά πάντοτε έχω την ευχέρεια να καυχώμαι, λέει, ότι δεν έτρεξα άδικα. «Αλλά, ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή». Δεν είπε: «Αλλά, ακόμη και αν αποθνήσκω», όπως ακριβώς δεν το είπε ούτε όταν έγραφε στον Τιμόθεο· διότι και εκεί την ίδια έκφραση έχει χρησιμοποιήσει, λέγοντας: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή»· παρηγορώντας τους με αυτόν τον τρόπο για τον δικό του θάνατο, και διδάσκοντάς τους να υπομένουν με προθυμία τον θάνατο υπέρ του Χριστού.

Και πράγματι εκπληρώνει αυτές τις υποσχέσεις, αφενός ελευθερώνοντας τους απογόνους τους από τη δουλεία των Αιγυπτίων μέσω του Μωυσή, και αφετέρου παραδίδοντας την υποσχεθείσα γη μέσω του Ιησού του Ναυή, ενώ το πλήρωμα της επαγγελίας το ολοκλήρωσε μέσω του Δεσπότου Χριστού. Λέγοντας: «Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως σχοίνισμα της κληρονομιάς σας». Ονόμασε «σχοίνισμα» την κυριότητα της γης· διότι είναι ίδιον εκείνων που κατέχουν κάτι να υποβάλλουν τη γη σε μέτρηση. «Όταν αυτοί ήταν λιγοστοί στον αριθμό, ελάχιστοι, και πάροικοι σε αυτήν». Αυτά, λέει, τα υποσχέθηκε στους πατέρες όταν ήταν λίγοι και πολύ εύκολο να μετρηθούν. Μέσω αυτού φανερώνει τη δύναμη Εκείνου που έδωσε την υπόσχεση, ότι δηλαδή είχε τη δύναμη να παραχωρήσει την κυριότητα τόσο μεγάλης γης σε αυτούς που ήταν τόσο λίγοι. Διότι υποσχέθηκε στον Αβραάμ και στους δικούς του ότι, αντί να είναι λίγοι, θα πληθύνονταν σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο στην ακρογιαλιά της θάλασσας, και ότι μέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη· και αντί να παροικούν τότε στη γη Χαναάν, θα τους καθιστούσε κυρίους της γης. Πράγματα τα οποία συνέβησαν και τα δύο στους απογόνους τους, οι οποίοι αυξήθηκαν σε πλήθος σαν την άμμο. Μέσω δε του σπέρματός του, στο οποίο ευλογήθηκαν τα έθνη, έγιναν και αυτά στο πλήθος σαν τα άστρα του ουρανού. Διότι σε αυτούς έχει ειπωθεί: «Ανάμεσα στους οποίους φαίνεστε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής». Και διήλθαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό.

Διότι, καθώς θα πληθαίνει η θλίψη εκείνων των ημερών από τον υιό της απωλείας, το Θείο δεν ανέχεται να βλέπει την απώλεια του γένους των ανθρώπων, τους οποίους εξαγόρασε με το ίδιο Του το αίμα ο Υιός και Λόγος του Θεού, αλλά αποστέλλει σύντομα τους δικούς Του θεράποντες, τον Ενώχ και τον Ηλία, για να ελέγξουν αυτόν τον αντικείμενο ενώπιον όλων των εθνών, λέγοντας ότι αυτός είναι ο πλάνος, ο αντικείμενος, το βδέλυγμα της ερημώσεως. Βλέποντας λοιπόν τα έθνη αυτόν να ελέγχεται από τους δούλους, τον Ενώχ και τον Ηλία, θα απομακρυνθούν από αυτόν και θα ακολουθήσουν τους αγίους. Βλέποντας τότε ο εχθρός τον εαυτό του να ελέγχεται αυστηρά από αυτούς και να καταφρονείται από όλους, γεμάτος θυμό και οργή θα θανατώσει τους αγίους. Τότε θα φανεί το σημείο του Υιού του ανθρώπου με ουράνια δόξα και θα τον εξολοθρεύσει ο Κύριος με το πνεύμα του στόματός Του, σύμφωνα με τον λόγο του αποστόλου. Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν ως φωστήρες μέσα στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, ενώ οι ασεβείς θα εκδιωχθούν και θα αποπεμφθούν στον άδη. Από αυτόν είθε να λυτρωθούμε με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων, αμήν.

Αλλά βλέπω μεγάλη τη διαφορά μεταξύ των τότε ποιμένων και των σημερινών. Εκείνοι ήταν πολεμιστές, τούτοι είναι φυγάδες· εκείνοι ήταν κοσμήτορες βιβλίων και δογμάτων, τούτοι ενδυμάτων και ειδών πολυτελείας. Τούτοι, ως μισθωτοί, εγκαταλείπουν τα πρόβατα και φεύγουν· εκείνοι έθεσαν την ψυχή τους υπέρ των προβάτων, μιμούμενοι τον καλό ποιμένα. Ω, μακάριοι εκείνοι οι άνδρες, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στο βιβλίο της ζωής· αυτούς που έφριξαν οι δαίμονες και τους τρόμαξαν οι αιρετικοί, και έφραξε το στόμα εκείνων που μιλούσαν με αδικία. Θα αναφωνήσω, λοιπόν, και εγώ κάτι παρόμοιο με τον Δαβίδ, ο οποίος οδυρόμενος έλεγε: «Πού είναι τα παλαιά σου ελέη, Κύριε;» Ας πω και εγώ με δάκρυα: Πού είναι εκείνη η μακάρια χορεία των επισκόπων και των διδασκάλων, οι οποίοι έλαμψαν ως φωστήρες στον κόσμο, προβάλλοντας τον λόγο της ζωής; Και τι εμποδίζει να τους φέρουμε στο προσκήνιο, έστω και λίγους από τους πολλούς; Διότι και μόνο η μνημόνευσή τους αποτελεί αγιασμό της ψυχής.

Το δε «και διαλογισμών», αυτό δηλώνει, το να ενεργεί κανείς χωρίς δισταγμούς και χωρίς ενδοιασμούς, και χωρίς καμία απολύτως αμφισβήτηση. Διότι εκείνος που τα πράττει με αυτόν τον τρόπο, λέγει, θα είναι άμεμπτος. Χάριν της αγάπης, χάριν της ευαρέσκειας [προς τον Θεό]. «Εν μέσω γενεάς σκολιάς και διεστραμμένης.» Ως γενεά σκολιά εννοεί αυτήν των Ιουδαίων, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε προς αυτούς από τον Κύριο: Γενεά σκολιά και διεστραμμένη. «Ανάμεσα στους οποίους φαίνεσθε ως φωστήρες στον κόσμο, κατέχοντας τον λόγο της ζωής.» Διότι εκείνοι που μπορούν να πουν, «Σημειώθηκε επάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε», αυτοί μπορούν να γίνουν φωστήρες. Και λόγο ζωής, εννοεί τον ευαγγελικό λόγο.

«Προς καύχημά μου κατά την ημέρα του Χριστού, ότι δεν έτρεξα άσκοπα, ούτε κοπίασα μάταια.» Διότι, πραγματικά, το μεγάλο καύχημα των δασκάλων είναι η προκοπή των μαθητών. Μέχρι πότε, όμως, πρέπει να φτάσει η προκοπή, παρά μέχρι την παρουσία του Χριστού; Και το λέει αυτό, ώστε να πεθάνουμε διατηρώντας την, χωρίς να παρεκκλίνουμε καθόλου από αυτήν. Διότι έτσι θα την επιδείξουμε ακέραιη. «Αλλά, κι αν ακόμη προσφέρομαι ως σπονδή πάνω στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρω και συγχαίρω όλους σας. Για το ίδιο δε να χαίρεστε και εσείς, και να συγχαίρετε μαζί μου.» Σπονδή πάντοτε ονομάζει τον θάνατό του, όπως ομοίως λέει και στην προς Τιμόθεον επιστολή: Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φθάσει. Λέει λοιπόν: Ακόμη κι αν πεθαίνω, και οι εχθροί της αλήθειας με καταδικάζουν σε θάνατο εξαιτίας του κηρύγματος, όχι μόνο δεν λυπάμαι, αλλά χαίρομαι πάρα πολύ. Επομένως, οφείλετε και εσείς να χαίρεστε. «Ελπίζω δε στον Κύριο Ιησού, να σας στείλω γρήγορα τον Τιμόθεο, για να αναθαρρήσω και εγώ, όταν μάθω τα νέα σας.» Σας στέλνω, λέει, τον Τιμόθεο, ώστε, ακούγοντας τα νέα σας, να χαρώ. Όχι επειδή τα αγνοούσε· διότι ο ίδιος έλεγε ότι ευχαριστεί τον Θεό για αυτούς σε κάθε του δέηση.

Λόγος του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Δαμασκηνού περί πίστεως κατά των Νεστοριανών. Έπρεπε βέβαια εμείς, οι σεσωσμένοι από τον Θεό διά του μονογενούς Του Υιού, τον οποίο έδωσε ως λύτρο για εμάς, να πιστεύουμε σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, σε έναν Θεό και σε μία ουσία της θεότητας σε τρεις υποστάσεις, και στο ότι ο Λόγος του Θεού για τη σωτηρία μας έγινε ατρέπτως σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, υπακούοντας στα ιερά Ευαγγέλια. Αλλά επειδή ο σπορέας των ζιζανίων, χρησιμοποιώντας όργανα αντάξιά του, προκάλεσε σύγχυση και αναταραχή στον λαό του Θεού, το Άγιο Του Πνεύμα ανέδειξε τους υπερασπιστές της αλήθειας, τους ποιμένες και τους διδασκάλους, οι οποίοι ως φωστήρες μέσα στον κόσμο κρατούν τον λόγο της ζωής, και μέσω αυτών μας καθοδήγησε στη βασιλική οδό. Αυτοί μας δίδαξαν να βαδίζουμε στη μέση οδό, χωρίς να παρεκκλίνουμε ούτε προς τα φαινομενικά δεξιά ούτε προς όσα ολοφάνερα αναγνωρίζονται ως αριστερά· τους οποίους κι εμείς, αν ακολουθούμε με όλη μας τη δύναμη, δεν πρόκειται να πλανηθούμε.