Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 2:17

Πάλι σε άλλο σημείο, αναπτύσσοντας τις ίδιες ακριβώς υψηλές σκέψεις, έλεγε: «Ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή πάνω στη θυσία και τη λειτουργία της πίστεώς σας, χαίρομαι και συμμερίζομαι τη χαρά όλων σας· για το ίδιο ακριβώς και εσείς να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου». Τι λες; Πεθαίνεις, Παύλε, και καλείς τους ανθρώπους να γίνουν κοινωνοί της αγαλλίασής σου; Τι έχει συμβεί, πες μου;

Και αυτό, γράφοντας έτσι, το δήλωνε. Επομένως, δεν θα του έγραφε, αν το γνώριζε αυτό. Όταν δε έγραφε αυτήν την Επιστολή, μαζί του ήταν ο Τιμόθεος· και το δηλώνει από όσα λέει: «Ελπίζω δε εν Κυρίω Ιησού να σας στείλω γρήγορα τον Τιμόθεο»· και πάλι, «Αυτόν μεν ελπίζω να σας τον στείλω αμέσως, μόλις δω την έκβαση των υποθέσεών μου». Διότι ελευθερώθηκε από τα δεσμά, και δέθηκε πάλι, αφού πήγε σε αυτούς. Εκείνο δε που λέει, «Ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή στη θυσία και τη λειτουργία της πίστεώς σας»· δεν το λέει σαν να έχει ήδη συμβεί αυτό· αλλά εννοεί, «Και όταν αυτό συμβεί, χαίρομαι», λέει, αποσπώντας τους από την αποθάρρυνση εξαιτίας των δεσμών του· διότι το ότι δεν επρόκειτο τότε να πεθάνει, είναι φανερό από όσα λέει: «Ελπίζω δε εν Κυρίω, ότι και εγώ ο ίδιος θα έλθω γρήγορα σε εσάς»· και πάλι: «Και έχοντας αυτήν την πεποίθηση γνωρίζω, ότι θα μείνω και θα παραμείνω μαζί με όλους σας». Οι δε Φιλιππήσιοι είχαν στείλει σε αυτόν τον Επαφρόδιτο, για να του προσκομίσει χρήματα και για να μάθει τα νέα του· διότι έτρεφαν βαθύτατη αγάπη για αυτόν.

Τόση είναι η αρετή σας, ώστε όχι μόνο εσάς να σώζει, αλλά και εμένα να καθιστά λαμπρό. Ποιο είναι αυτό το καύχημα, ω μακάριε Παύλε; Μαστιγώνεσαι, καταδιώκεσαι, υβρίζεσαι για χάρη μας· γι' αυτό λέει: «για την ημέρα του Χριστού», ότι δηλαδή «δεν έτρεξα εις μάτην», λέει, «ούτε κοπίασα εις μάτην»· αλλά πάντοτε έχω την ευχέρεια να καυχώμαι, λέει, ότι δεν έτρεξα άδικα. «Αλλά, ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή». Δεν είπε: «Αλλά, ακόμη και αν αποθνήσκω», όπως ακριβώς δεν το είπε ούτε όταν έγραφε στον Τιμόθεο· διότι και εκεί την ίδια έκφραση έχει χρησιμοποιήσει, λέγοντας: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή»· παρηγορώντας τους με αυτόν τον τρόπο για τον δικό του θάνατο, και διδάσκοντάς τους να υπομένουν με προθυμία τον θάνατο υπέρ του Χριστού.

Γίνομαι, λέει, σαν σπονδή και θυσία. Ω, μακάρια ψυχή! Ονομάζει θυσία την προσαγωγή τους. Άρα είναι πολύ καλύτερο το να προσφέρει κανείς μια ψυχή παρά το να προσφέρει βόδια. Αν, λοιπόν, λέει, πλάι σε αυτήν την προσφορά παραδώσω και τον εαυτό μου σαν σπονδή, χαίρομαι για τον θάνατό μου· διότι αυτό υπονοεί λέγοντας: «Επάνω στη θυσία και τη λειτουργία της πίστεως χαίρομαι, και συγχαίρω όλους σας· για το ίδιο πράγμα να χαίρεστε κι εσείς και να συγχαίρετε μαζί μου». Γιατί συγχαίρεις;

αʹ. Είπε: «Τα όσα μου συνέβησαν συνέβαλαν στην πρόοδο του Ευαγγελίου, ώστε τα δεσμά μου να γίνουν φανερά σε όλο το πραιτώριο»· είπε: «Ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή επάνω στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας»· με αυτά τα λόγια τους στήριξε.

Επομένως, το να πεθάνει κανείς είναι καλύτερο από το να ζει. Διότι το πρώτο τον βγάζει από τις τρικυμίες και τους κινδύνους, ενώ το δεύτερο προσθέτει κινδύνους και τον καθιστά εκτεθειμένο σε αμέτρητες επιβουλές και ανάγκες, εξαιτίας των οποίων θεώρησες ότι η ζωή είναι αβίωτη. Εάν όμως δυσπιστείς σε όσα λέγονται, άκουσε αυτούς που είδαν τα πρόσωπα των μαρτύρων κατά τον καιρό των μαρτυρίων τους, πώς, ενώ μαστιγώνονταν και καταξεσκίζονταν, ήταν περιχαρείς και φαιδροί, και ξαπλωμένοι πάνω στα πυρωμένα τηγάνια χαίρονταν και ευφραίνονταν περισσότερο από εκείνους που αναπαύονταν σε στρώμα από ρόδα. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε, όταν επρόκειτο να αναχωρήσει από εδώ και να τερματίσει τη ζωή του με βίαιο θάνατο: «Χαίρω και συγχαίρω όλους σας· ομοίως δε και εσείς να χαίρετε και να συγχαίρετε μαζί μου». Είδες με πόση υπερβολή καλεί ολόκληρη την οικουμένη να συμμετάσχει σε αυτήν την ευφροσύνη; Τόσο μεγάλο αγαθό γνώριζε ότι είναι η αναχώρηση από αυτόν τον κόσμο· τόσο ποθητό θεωρούσε τον τόσο φοβερό θάνατο, τόσο αξιαγάπητο και άξιο να τον εύχεται κανείς. Αλλά το ότι ο ζυγός της αρετής είναι γλυκύς και ελαφρύς, είναι προφανές και από πολλά άλλα σημεία· ας δούμε όμως στη συνέχεια, εάν συμφωνείτε, και τα φορτία της αμαρτίας. Ας φέρουμε, λοιπόν, στο μέσον τους πλεονέκτες, τους εμπόρους και τους μεταπράτες των αδιάντροπων συναλλαγών. Τι θα μπορούσε άραγε να είναι πιο βαρύ από μια τέτοια ενασχόληση; Πόσες λύπες, πόσες μέριμνες, πόσες συγκρούσεις, πόσοι κίνδυνοι, πόσες επιβουλές και πόλεμοι γεννιούνται καθημερινά εξαιτίας αυτών των κερδών;

Δεν αρκέστηκε βέβαια σε αυτές τις θυσίες, αλλά, αφού πρώτα αφιέρωσε σωστά τον εαυτό του, πρόσφερε και ολόκληρη την οικουμένη, στεριά και θάλασσα, και Έλληνες και βαρβάρους, και με μια λέξη όλη τη γη που επιβλέπει ο ήλιος. Αυτήν, σαν να είχε αποκτήσει φτερά, τη διέτρεξε ολόκληρη, όχι απλώς περπατώντας, αλλά ξεριζώνοντας τα αγκάθια των αμαρτιών, και σπέρνοντας τον λόγο της ευσέβειας, διώχνοντας μακριά την πλάνη, επαναφέροντας την αλήθεια, μεταβάλλοντας τους ανθρώπους σε αγγέλους, ή μάλλον κάνοντας τους ανθρώπους αγγέλους από δαίμονες που ήταν. Γι' αυτό και όταν επρόκειτο να αναχωρήσει, μετά από τους πολλούς ιδρώτες και τα αλλεπάλληλα αυτά τρόπαια, παρηγορώντας τους μαθητές του, έλεγε: «Ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή επάνω στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρω και συγχαίρω με όλους σας· γι' αυτό και εσείς να χαίρεστε και να χαίρεστε μαζί μου». Τι θα μπορούσε λοιπόν να σταθεί ίσο με αυτήν τη θυσία, την οποία πρόσφερε τραβώντας τη μάχαιρα του Πνεύματος, και την οποία προσκόμισε στο θυσιαστήριο που βρίσκεται υπεράνω των ουρανών; Αλλά βέβαια, ο Άβελ σκοτώθηκε δολοφονημένος από τον Κάιν, και εξαιτίας αυτού έγινε πιο λαμπρός. Εγώ όμως σου απαρίθμησα αμέτρητους θανάτους, και μάλιστα τόσους, όσες ήταν οι ημέρες που έζησε κηρύττοντας αυτός ο μακάριος.

Διότι αυτή προπάντων η χαρά είναι διηνεκής· καθώς οι άλλες χαρές δεν βρίσκονται σε καλύτερη μοίρα από τα ρεύματα των ποταμών, αφού εμφανίζονται και αμέσως παρέρχονται. Η κατά Θεόν όμως ευφροσύνη παραμένει και είναι σταθερή, διαρκής και μόνιμη, χωρίς να διακόπτεται από καμία απροσδόκητη περίσταση, αλλά γίνεται ανώτερη μέσα από τα ίδια τα εμπόδια. Επειδή και οι απόστολοι μαστιγώνονταν, και χαίρονταν· και ο Παύλος θλιβόταν, και σκιρτούσε από χαρά· επρόκειτο να πεθάνει, και προσκαλούσε και άλλους να γίνουν κοινωνοί της χαράς του, λέγοντας: «Αλλά και αν ακόμη προσφέρομαι ως σπονδή στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρω και συγχαίρω όλους σας. Το ίδιο λοιπόν και εσείς να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου». Σε εκείνους που αισθάνονται τέτοια ευφροσύνη, κατοικεί ο Θεός. Γι' αυτό και αυτή αναφέρει τα εξής: «Στον αιώνα θα αγαλλιούνται, και θα κατασκηνώσεις μέσα τους».

Τι έκανε δε ο Παύλος; Δεν έστησε αμέτρητα τρόπαια, λέγοντας: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχησή μου για εσάς»; Διότι ο θάνατος δεν είναι κακός, αλλά ο πονηρός θάνατος είναι κακός. Γι' αυτό λέγει: «Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του». Σε άλλο σημείο δε λέγει: «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός»· ονομάζοντας πονηρό το να απέρχεται κανείς από τη ζωή με πονηρή συνείδηση, βεβαρημένος και καταπιεσμένος από τις πολλές μέριμνες των αμαρτημάτων. Ενώ εκείνος που έχει καθαρή συνείδηση, τρέχει προς τα βραβεία, αναχωρεί για να λάβει το στεφάνι. Και για να μάθεις ότι δεν είναι η φύση των πραγμάτων, αλλά η προαίρεση των ανθρώπων αυτή που προκαλεί την ταραχή, άκουσε πώς ο Παύλος το επιζητεί αυτό, άλλοτε μεν λέγοντας: «Διότι και εμείς που βρισκόμαστε σε αυτό το σκήνωμα στενάζουμε, περιμένοντας με λαχτάρα την υιοθεσία, την απολύτρωση του σώματός μας»· άλλοτε δε δηλώνοντας το ίδιο σε άλλο σημείο: «Αλλά, ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρω και συγχαίρω με όλους σας. Το ίδιο δε και εσείς, να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου». Εάν λοιπόν ο θάνατος δεν είναι κάτι το επαχθές, αλλά είναι ποθεινός για όσους ζουν ορθά, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για την πενία και για όλα τα υπόλοιπα. «Έχουν δε εξερευνηθεί σύμφωνα με όλα τα θελήματά του». Άλλος δε μεταφραστής λέει: «Έχουν εξακριβωθεί».

«Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Διότι δεν ήταν αρκετό εκείνο για να τους συνετίσει. Βλέπουμε, λοιπόν, πολλούς να γίνονται καλύτεροι κυρίως με αυτό. Διότι ο θάνατος, όταν επέλθει, παραδίδει τον άνθρωπο στην αναισθησία· ενώ αυτά κάνουν τους ανθρώπους καλύτερους όσο βρίσκονται στη ζωή. Και αν το πράγμα φαίνεται φοβερό, αυτό οφείλεται στην αδυναμία όσων έχουν αυτήν τη διάθεση. Διότι, για το ότι ο φόβος προερχόταν από την αδυναμία, άκουσε τον Παύλο, ο οποίος και το ευχόταν αυτό, και χαιρόταν, όπως όταν λέει: «Το να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό, είναι πολύ καλύτερο»· και πάλι: «Χαίρω και συγχαίρω όλους σας· για το ίδιο δε, και εσείς να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου»· ενώ για τα αντίθετα θλιβόταν: «Όχι μόνο αυτό», λέει, «αλλά και εμείς οι ίδιοι στενάζουμε μέσα μας, απεκδεχόμενοι την υιοθεσία, την απολύτρωση του σώματός μας»· και πάλι: «Όσοι βρισκόμαστε στο σκήνωμα αυτό, στενάζουμε από το βάρος».

Δεν αρκέστηκε βεβαίως σε αυτές τις θυσίες, αλλά, επειδή καθιέρωσε άριστα τον εαυτό του, προσέφερε και ολόκληρη την οικουμένη, και γη και θάλασσα, και Ελλάδα και βαρβάρους, και με μια λέξη ολόκληρη αυτή την κτίση. Αφού έγινε σαν κάποιος φτερωτός αετός, την περιήλθε, όχι απλώς οδοιπορώντας, αλλά ανασπώντας τα αγκάθια των αμαρτιών και κατασπέρνοντας τον λόγο της ευσέβειας, αποδιώχνοντας την πλάνη, επαναφέροντας την αλήθεια, κάνοντας τους ανθρώπους αγγέλους, ή μάλλον μετατρέποντας τους ανθρώπους από δαίμονες σε αγγέλους. Γι' αυτό και όταν επρόκειτο να αναχωρήσει από αυτή τη ζωή, μετά από τους πολλούς ιδρώτες και αυτά τα πυκνά τρόπαια, παρηγορώντας τους μαθητές του, έλεγε: «Ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή επάνω στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρομαι και συγχαίρω όλους σας. Και εσείς λοιπόν να χαίρεστε και να συμμερίζεστε τη χαρά μου». Τι λοιπόν θα μπορούσε να σταθεί ίσο με αυτή τη θυσία, την οποία τέλεσε αφού τράβηξε τη μάχαιρα του πνεύματος; Την οποία προσκόμισε στο θυσιαστήριο που βρίσκεται υπεράνω των ουρανών; Αλλά αναιρέθηκε δολοφονημένος από τον Κάιν ο Άβελ, και χάρη σε αυτό έγινε λαμπρότερος; Εγώ όμως σου απαρίθμησα αναρίθμητους θανάτους (του Παύλου), και τόσους ακριβώς σε αριθμό, όσες ήταν οι ημέρες που έζησε κηρύττοντας αυτός ο μακάριος. Αν πάλι θέλεις να μάθεις και για τη σφαγή που προχώρησε μέχρι την ίδια την έμπρακτη δοκιμασία της, εκείνος μεν (ο Άβελ σφαγιάστηκε) από τον αδελφό του, τον οποίο ούτε είχε αδικήσει, ούτε είχε ευεργετήσει;

«Προς καύχημά μου κατά την ημέρα του Χριστού, ότι δεν έτρεξα άσκοπα, ούτε κοπίασα μάταια.» Διότι, πραγματικά, το μεγάλο καύχημα των δασκάλων είναι η προκοπή των μαθητών. Μέχρι πότε, όμως, πρέπει να φτάσει η προκοπή, παρά μέχρι την παρουσία του Χριστού; Και το λέει αυτό, ώστε να πεθάνουμε διατηρώντας την, χωρίς να παρεκκλίνουμε καθόλου από αυτήν. Διότι έτσι θα την επιδείξουμε ακέραιη. «Αλλά, κι αν ακόμη προσφέρομαι ως σπονδή πάνω στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρω και συγχαίρω όλους σας. Για το ίδιο δε να χαίρεστε και εσείς, και να συγχαίρετε μαζί μου.» Σπονδή πάντοτε ονομάζει τον θάνατό του, όπως ομοίως λέει και στην προς Τιμόθεον επιστολή: Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φθάσει. Λέει λοιπόν: Ακόμη κι αν πεθαίνω, και οι εχθροί της αλήθειας με καταδικάζουν σε θάνατο εξαιτίας του κηρύγματος, όχι μόνο δεν λυπάμαι, αλλά χαίρομαι πάρα πολύ. Επομένως, οφείλετε και εσείς να χαίρεστε. «Ελπίζω δε στον Κύριο Ιησού, να σας στείλω γρήγορα τον Τιμόθεο, για να αναθαρρήσω και εγώ, όταν μάθω τα νέα σας.» Σας στέλνω, λέει, τον Τιμόθεο, ώστε, ακούγοντας τα νέα σας, να χαρώ. Όχι επειδή τα αγνοούσε· διότι ο ίδιος έλεγε ότι ευχαριστεί τον Θεό για αυτούς σε κάθε του δέηση.

Φιλιππησίους 2,17—18 〈Αλλά και αν ακόμη προσφέρομαι ως σπονδή για τη θυσία.〉 Αυτό το χωρίο είτε πρέπει να εκληφθεί όπως το εξήγησαν οι προγενέστεροί μας, είτε και ως εξής: αλλά και αν ακόμη θυσιάζομαι για τη 〈θυσία και λειτουργία της πίστης σας〉, την οποία ιερούργησα στον Θεό, 〈χαίρω〉 μεν αληθινά —διότι χαρά του διδασκάλου είναι η τελειότητα των μαθητών— 〈συγχαίρω〉 δε, διότι και εσείς, καθώς φθάνετε στην τελειότητα, απολαμβάνετε μέγιστη χαρά· ώστε εγώ μεν γι' αυτό 〈χαίρω και συγχαίρω μαζί σας.〉 Αλλά και εσείς οφείλετε 〈να χαίρεστε〉, επειδή φθάνετε στην τελειότητα, και 〈να συγχαίρετε μαζί μου〉, επειδή δώσατε χαρά στον διδάσκαλο. Φαίνεται δε ίσως ότι το 〈αλλά και αν ακόμη προσφέρομαι ως σπονδή〉 εισάγει την έννοια ότι, αν δεν προσφερόταν ως σπονδή 〈για τη θυσία〉 τους, θα λυπόταν· διότι αυτό υποδηλώνει το σχήμα του λόγου.

Και λέμε ότι ούτε αυτό είναι άτοπο· διότι, αν ο ίδιος είπε προηγουμένως ότι θεωρεί «αναγκαιότερο να παραμείνει στη σάρκα» για την προκοπή και την τελείωση των μαθητών, οπωσδήποτε θα λυπόταν αν προσφερόταν ως θυσία χωρίς να τους έχει ακόμη τελειοποιήσει, και χωρίς να έχει την πίστη τους να την προσφέρει ως «θυσία και λειτουργία» στον Χριστό. —Ή και με άλλον τρόπο: δεν θα επέλεγε απλώς να θυσιαστεί, αν δεν είχε γίνει σπουδαίος και θερμός κήρυκας της πίστεως και αν δεν είχε καταρτίσει τους μαθητές έτσι ώστε να μπορεί να προσφέρει την πίστη τους στον Θεό ως «θυσία και λειτουργία»· διότι αυτός που θυσιάζεται για αυτά, αυτός αληθινά χαίρεται και αγάλλεται όταν θυσιάζεται· επειδή κανείς δεν επιλέγει να σφαγιαστεί μάταια. —Είναι δυνατόν να νοηθεί και ως εξής: προσφέρομαι τώρα ως σπονδή στους πειρασμούς και στις θλίψεις —διότι και αλλού λέει: «καθημερινά πεθαίνω»—· αλλά έστω κι αν θυσιάζομαι, λέει, στις θλίψεις και τους πειρασμούς —αφού ήταν δεμένος με δεσμά—, εντούτοις «χαίρω για τη θυσία και τη λειτουργία της πίστεώς σας» και τα εξής. —Ή και με αυτόν τον τρόπο: εντούτοις, επειδή «για τη θυσία», δηλαδή εξαιτίας σας και του κηρύγματος σε εσάς, χαίρομαι, και τα εξής.

Εύλογα λοιπόν, αδελφοί μου αγαπημένοι και περιπόθητοι, χαρά και στεφάνι μου, χαίρω και συγχαίρω μαζί σας, το ίδιο δε και εσείς να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου. Τα λόγια αυτά ανήκουν μεν στον μακάριο Παύλο, ταιριάζουν όμως στην περίσταση, επειδή τα πάντα έχουν γραφτεί για τη δική μας νουθεσία και μας ικετεύει να γίνουμε μιμητές του. Πρώτον μεν είναι αληθές να πούμε εκείνο, ότι δεν παραδιδόμαστε στις θλίψεις και τις περιστάσεις τόσο όσο προαιρούνται και θέλουν αυτοί που μας κακοποιούν (γιατί έτσι θα ήταν ανυπόφορη η δοκιμασία, όπως ακριβώς και αυτή που αόρατα μας προσβάλλει από τους δαίμονες), αλλά κατά το μέτρο που παραχωρεί ο Χριστός, ο οποίος ορίζει τον αγώνα και συναγωνίζεται μαζί μας. Αυτός επιτρέπει τους αγώνες με μέτρο και σταθμά σύμφωνα με τη δύναμη του καθενός με δίκαιη κρίση, είτε για την έκτιση των αμαρτιών (ακόμη και αν προσερχόμαστε με τη θέλησή μας στο να πάσχουμε) είτε ως αμοιβή των νικητήριων στεφάνων, για εκείνους που προχωρούν από δόξα σε δόξα. Διότι, μήπως τάχα βασανιστήκαμε όπως ο Πέτρος ή ο Παύλος μαζί με τους ισότιμούς τους, ή ο Γεώργιος και ο Θεόδωρος μαζί με τους ισόκλειούς τους, ή η Θέκλα και η Φεβρωνία μαζί με τις ομόδοξές τους, στους οποίους, επειδή αγάπησαν πολύ, αναλόγως περίσσεψαν και τα παθήματα του Χριστού που τους δωρήθηκαν; Σε όσους όμως η αγάπη είναι λίγη, πιο ελλιπές είναι και το πάσχειν, ώστε πρέπει να λυπόμαστε και να δυσφορούμε επειδή δεν υποφέρουμε πολλά, και όχι να αλλοιωνόμαστε και να αποκάμνουμε για εκείνα με τα οποία δοκιμαζόμαστε μετρίως.