Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 2:27

Άκουσε τι λέει πάλι: «Κοπίασα περισσότερο από όλους αυτούς, όχι όμως εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου». Και για τον Επαφρόδιτο λέει: «Διότι πράγματι ασθένησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο, αλλά ο Θεός τον ελέησε, και όχι μόνο αυτόν, αλλά και εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη». Και πάλι: «Πιεστήκαμε», λέει, «υπερβολικά, πάνω από τις δυνάμεις μας, ώστε να φτάσουμε σε απόγνωση ακόμα και για τη ζωή μας. Αλλά εμείς οι ίδιοι δεχθήκαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου, ώστε να μη στηριζόμαστε στον εαυτό μας, αλλά στον Θεό, ο οποίος μας διέσωσε από τόσο φοβερούς θανάτους, και θα μας διασώσει». Και πάλι: «Διασώθηκα από το στόμα του λιονταριού, και θα με διασώσει ο Κύριος». Και παντού θα τον βρούμε να καυχάται γι' αυτό, ότι δηλαδή σώθηκε χάρη στο έλεος.

Το δε «συστρατιώτη» σημαίνει περισσότερα από το «συνεργό». Διότι ίσως κάποιος να συνεργάστηκε σε απλές υποθέσεις, αλλά σε πόλεμο και σε κινδύνους όχι πλέον· με το να τον αποκαλέσει όμως «συστρατιώτη», φανέρωσε και αυτό ακριβώς. «Τον δικό σας», λέει, «απόστολο και λειτουργό στην ανάγκη μου, να τον στείλω σε εσάς». Δηλαδή, τα δικά σας τα χαρίζω σε εσάς. Είτε στέλνουμε σε εσάς τον δικό σας άνθρωπο είτε αυτόν που σας διδάσκει. Πάλι προσθέτει πολλά για την αγάπη του, λέγοντας: «Επειδή επιθυμούσε πολύ όλους σας και αγωνιούσε, διότι ακούσατε ότι αρρώστησε». Και πράγματι, αρρώστησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο· αλλά ο Θεός τον ελέησε, και όχι μόνο αυτόν, αλλά και εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη.

Εδώ δε καταδεικνύει και κάτι άλλο, δηλώνοντας ότι και ο ίδιος γνωρίζει πολύ καλά, λέει, ότι αγαπιέται από εσάς. Και αυτό δεν συντελεί λίγο στο να ελκύσει την αγάπη. Πώς; Ασθένησε, λέει, και λυπόσασταν· ανέρρωσε, και σας απάλλαξε από τη λύπη που είχατε εξαιτίας της ασθένειάς του· όμως ούτε και τότε ήταν απαλλαγμένος από τη λύπη, αλλά θλιβόταν, διότι παρότι ανέρρωσε, δεν σας είδε. Εδώ προετοιμάζει και κάτι άλλο, απολογούμενος για το ότι τον στέλνει σε αυτούς μετά από καιρό: Όχι από αμέλεια, λέει, αλλά τον μεν Τιμόθεο τον κρατούσα επειδή δεν είχα κανέναν άλλον· διότι δεν έχω κανέναν, λέει, ισόψυχο· τον δε Επαφρόδιτο εξαιτίας της ασθένειάς του. Έπειτα, αποδεικνύοντας ότι αυτή κράτησε πολύ και ανάλωσε πολύ χρόνο, λέει: Διότι πράγματι ασθένησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο. Βλέπεις πόση σπουδή επιδεικνύει ο Παύλος, ώστε να αποκόψει από τη διάνοια των μαθητών κάθε πρόφαση ραθυμίας και ολιγωρίας, και να μην υποπτευθούν ότι δεν πήγε επειδή τους περιφρόνησε; Διότι τίποτε δεν θα μπορέσει να ελκύσει τόσο πολύ τον μαθητή, όσο το να έχει πεισθεί ότι ο προεστώς του και τον φροντίζει και αγωνιά για αυτόν, πράγμα που αποτελεί γνώρισμα υπερβάλλουσας αγάπης. Ακούσατε, λέει, ότι αρρώστησε· και πράγματι αρρώστησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο. Και για να βεβαιωθείτε ότι δεν προφασίζομαι, ακούστε: Αλλά ο Θεός τον ελέησε. Τι λες, ω αιρετικέ; Εδώ ονομάζει έλεος του Θεού το να συγκρατεί εκείνον που πρόκειται να αναχωρήσει από τη ζωή και να τον επαναφέρει πάλι.

«Για να μην έχω», λέγει, «λύπη πάνω στη λύπη», δηλαδή τη λύπη από τον θάνατο πάνω σε εκείνη που του προκλήθηκε εξαιτίας της ασθένειας. Μέσω αυτών των λόγων καταδεικνύει πόσο πολύ τιμά τον Επαφρόδιτο.

Και αλλού τον βλέπουμε να θλίβεται εξαιτίας κάποιας ασθένειας· διότι για τον Επαφρόδιτο έλεγε: «Πράγματι ασθένησε φθάνοντας κοντά στον θάνατο, αλλά ο Θεός τον ελέησε»· αλλά και να αγνοεί πολλά άλλα προς ωφέλεια και του ίδιου και των μαθητών του.

Και όσο πολυτιμότερο από κάθε χρυσάφι είναι το αίμα, τόσο ανώτερη από εκείνη είναι τούτη η προσφορά. ε΄. Τέτοιοι ακριβώς ήταν και αυτοί που φιλοξένησαν τον Παύλο, η Πρίσκιλλα και ο Ακύλας, οι οποίοι, ενώ δεν είχαν χρηματική περιουσία, διέθεταν φρόνημα πλουσιότερο από κάθε πλούτο, αφού περίμεναν κάθε μέρα τον θάνατό τους, ζούσαν μέσα σε σφαγές και αίματα, και υφίσταντο μαρτύριο διαρκώς. Γι' αυτόν τον λόγο ανθούσαν τα εκκλησιαστικά πράγματα εκείνους τους καιρούς, επειδή με αυτόν τον τρόπο ήταν συνδεδεμένοι οι μαθητές με τους διδασκάλους, και έτσι αντίστοιχα οι διδάσκαλοι με τους μαθητές. Διότι ο Παύλος δεν μιλάει βέβαια μόνο για αυτούς, αλλά και για πολλούς άλλους. Καθώς, γράφοντας προς τους Εβραίους, τους Θεσσαλονικείς και τους Γαλάτες, μαρτυρεί για όλους ότι υπέστησαν μεγάλη επέλευση πειρασμών, και δείχνει μέσα από τις επιστολές του ότι και καταδιώκονταν και εξορίζονταν από την πατρίδα τους, και έχαναν τις περιουσίες τους, και κινδύνευαν μέχρι και να χύσουν το αίμα τους. Ολόκληρη η ζωή τους ήταν ένας διαρκής αγώνας, και δεν θα απέφευγαν ακόμη και να υποστούν ακρωτηριασμό των ίδιων των μελών τους για χάρη των διδασκάλων τους. Στους Γαλάτες, άλλωστε, γράφοντας έλεγε: «Διότι δίνω τη μαρτυρία μου για εσάς ότι, αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα ίδια σας τα μάτια και θα μου τα δίνατε». Και τον Επαφρά επίσης, που βρισκόταν στις Κολοσσές, για τα ίδια πράγματα πάλι τον επαινεί, λέγοντας ότι: «Ασθένησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο, αλλά ο Θεός τον ελέησε, και όχι μόνο αυτόν, αλλά και εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη».

Διότι, όταν δεις τους αποστόλους να ανασταίνουν μεν νεκρούς, οι ίδιοι όμως να ασθενούν και να μην μπορούν να απαλλαγούν από την αρρώστια, θα γνωρίζεις σαφώς ότι η ανάσταση του νεκρού δεν προήλθε από τη δύναμη εκείνου που τον ανέστησε, αλλά πραγματοποιήθηκε από την ενέργεια του Πνεύματος. Διότι, για το γεγονός ότι αρρώσταιναν συνεχώς, άκουσε τι λέει ο Παύλος για τον Τιμόθεο: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες»· και πάλι για κάποιον άλλον: «Τον Τρόφιμο τον άφησα στη Μίλητο άρρωστο»· και στέλνοντας επιστολή στους Φιλιππησίους έλεγε ότι ο Επαφρόδιτος ασθένησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο. Εάν, λοιπόν, παρόλο που συνέβαιναν αυτά, τους θεώρησαν θεούς και επιχείρησαν να τους προσφέρουν θυσίες, λέγοντας, «Οι θεοί πήραν ανθρώπινη μορφή και κατέβηκαν σε εμάς», αν δεν υπήρχαν αυτές οι ασθένειες, σε ποιο σημείο ασέβειας δεν θα έφταναν, βλέποντας τότε τα θαύματα; Όπως ακριβώς, λοιπόν, σε αυτή την περίπτωση, εξαιτίας του μεγέθους των σημείων άφησε τη φύση τους να παραμένει στην ασθένεια και επέτρεψε τους αλλεπάλληλους πειρασμούς για να μη θεωρηθούν ότι είναι θεοί, έτσι έπραξε κάτι παρόμοιο και στην περίπτωση της κτίσεως. Διότι την κατασκεύασε μεν ωραία και μεγάλη, αλλά συγχρόνως και φθαρτή.

Μάθαιναν πάλι ότι ο άρχοντας πρέπει να έχει περισσότερο έλεος· αυτό φανέρωνε ότι και το Πνεύμα επρόκειτο να έλθει στον άνθρωπο από έλεος. Επειδή ο Θεός ελεεί τους ανθρώπους και δείχνει φιλανθρωπία, για τον λόγο αυτό χρίονταν με έλαιο. Διότι και την ιεροσύνη από έλεος την εγκαθίδρυσε· και οι βασιλείς χρίονταν με έλαιο. «Διότι ελεείς», λέει, «τους πάντες, επειδή τα πάντα μπορείς». Και αν κάποιος επαινέσει έναν άρχοντα, δεν θα πει τίποτε άλλο τόσο ταιριαστό γι' αυτόν, όσο το έλεος· διότι αυτό είναι το γνώρισμα της εξουσίας, το να ελεεί. Αναλογίσου ότι από έλεος συγκροτήθηκε ο κόσμος, και μιμήσου τον Δεσπότη. Το έλεος του ανθρώπου απευθύνεται στον πλησίον του, το έλεος όμως του Κυρίου σε κάθε σάρκα. Είτε αναφέρεις αμαρτωλούς είτε αναφέρεις δικαίους, όλοι έχουμε ανάγκη από το έλεος του Θεού, όλοι το απολαμβάνουμε, έστω κι αν πρόκειται για τον Παύλο, έστω κι αν πρόκειται για τον Πέτρο ή τον Ιωάννη. Και άκουσέ τους να το ομολογούν· δεν υπάρχει καμία ανάγκη για δικά μας λόγια. Διότι, τι λέει αυτός ο μακάριος; «Αλλά ελεήθηκα, διότι το έπραξα όντας σε άγνοια». Τι λοιπόν; Μετά από αυτά δεν είχε ανάγκη από έλεος; Άκουσε τι λέει: «Κοπίασα περισσότερο από όλους αυτούς· όχι βέβαια εγώ, αλλά η χάρις του Θεού που είναι μαζί μου». Και για τον Επαφρόδιτο λέει: «Διότι πράγματι ασθένησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο· αλλά ο Θεός τον ελέησε, και όχι μόνο αυτόν, αλλά και εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη»· και πάλι λέει: «Πιεστήκαμε υπερβολικά, πάνω από τις δυνάμεις μας, ώστε φτάσαμε να απελπιστούμε ακόμη και για τη ζωή μας».

Διότι στους Κορινθίους, απευθύνοντας επιστολή, έλεγε: «Από πολλή θλίψη και συνοχή της καρδιάς σάς έγραψα με πολλά δάκρυα»· και πάλι: «Μήπως, όταν έρθω, με ταπεινώσει ο Θεός, και πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν». Στους Γαλάτες, δε: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι υποφέρω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Για τους Ασιανούς, πάλι, εκφράζει την οδύνη του προς τον μαθητή του. Δεν τον στενοχωρούσαν όμως μόνο αυτά, αλλά και το αγκάθι που του δόθηκε τον έθλιβε και τον στενοχωρούσε τόσο πολύ, ώστε πολλές φορές να παρακαλεί τον Θεό για την απαλλαγή του από αυτό· διότι το «τρεις φορές» εδώ σημαίνει «πολλές φορές». Γενικά, πότε μπόρεσε να αναπνεύσει με ανακούφιση αυτός που σπάραζε από πόνο ακόμη και για την απουσία ενός αδελφού; «Επειδή δεν βρήκα», λέει, «τον αδελφό μου τον Τίτο, δεν βρήκα καμία ανακούφιση». Και πάλι, εξαιτίας κάποιας ασθένειας, βίωνε το ίδιο ακριβώς. «Διότι ο Θεός τον ελέησε», λέει (μιλώντας στους Φιλιππησίους για τον Επαφρά), «όχι μόνο αυτόν, αλλά κι εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη». Και νιώθοντας μεγάλη βαρυθυμία για τους απατεώνες και εκείνους που του εναντιώνονταν, γράφοντας στον Τιμόθεο έλεγε: «Ο Αλέξανδρος ο χαλκουργός μού προξένησε πολλά κακά· είθε ο Κύριος να του ανταποδώσει σύμφωνα με τα έργα του».

«Και αδημονώντας, διότι ακούσατε ότι ασθένησε. Και πράγματι ασθένησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο, αλλά ο Θεός τον ελέησε· και όχι μόνο αυτόν, αλλά και εμένα». Ο Επαφρόδιτος είχε υπομείνει θλίψη στους Φιλίππους εξαιτίας του κηρύγματος, και μάλιστα τόσο μεγάλη, ώστε από τα δεινά που υπέστη, να νοσήσει από θανατηφόρα ασθένεια. Και δεν λιθοβολήθηκε μόνο αυτός, αλλά και ο Απόστολος.

Και αυτό το φανέρωσε γράφοντας στους Θεσσαλονικείς: «Διότι και εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε», λέει, «αγαπητοί, τον ερχομό μας σε εσάς, ότι δεν υπήρξε μάταιος, αλλά αφού πρώτα πάθαμε και υβριστήκαμε, όπως γνωρίζετε, στους Φιλίππους». Στενοχωριόταν, λοιπόν, ο Επαφρόδιτος, επειδή είχαν ακούσει ότι, εξαιτίας του κηρύγματος προς αυτούς, τον περιέβαλε τόσο μεγάλος κίνδυνος, ώστε να φτάσει μέχρι και τον θάνατο. «Για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη. Γι' αυτό τον έστειλα με μεγαλύτερη προθυμία, ώστε, βλέποντάς τον πάλι, να χαρείτε και εγώ να είμαι λιγότερο λυπημένος. Να τον υποδεχθείτε, λοιπόν, εν Κυρίω με κάθε χαρά, και να έχετε σε τιμή τέτοιου είδους ανθρώπους· διότι για το έργο του Χριστού πλησίασε μέχρι τον θάνατο, εκθέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή του». Είχε βέβαια λύπη για την απώλεια εκείνων που τον καταδίωκαν.