Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 2:4

Προς Κορινθίους Α΄. Διότι, όπως ακριβώς το σώμα είναι ένα και έχει πολλά μέλη, όλα δε τα μέλη του ενός σώματος, αν και είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα, έτσι συμβαίνει και εν Χριστώ. Διότι στο ένα Πνεύμα όλοι εμείς βαπτιστήκαμε ώστε να αποτελέσουμε ένα σώμα, είτε Ιουδαίοι είτε Έλληνες, είτε δούλοι είτε ελεύθεροι, και τα εξής. Προς Φιλιππησίους. Να έχετε το ίδιο φρόνημα, διατηρώντας την ίδια αγάπη, όντας σύμψυχοι, έχοντας όλοι την ίδια σκέψη, να μην κάνετε τίποτα από εριστικότητα ή κενοδοξία, αλλά με ταπεινοφροσύνη να θεωρείτε ο ένας τον άλλον ανώτερο από τον εαυτό σας· να μην αποβλέπει ο καθένας μόνο στο δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας ας αποβλέπει και στο συμφέρον των άλλων.

Το πόσο δύσκολο είναι, εξάλλου, να βρεθεί άνθρωπος που να μην καταισχύνει το όνομα του Χριστού, αλλά που, κατά τις αποδημίες του, να καθιστά τη συναναστροφή του με τους έξω αντάξια της χριστιανικής του κλήσεως, σας είναι γνωστό και πριν από τα δικά μου λόγια. Έπειτα, εκείνοι που εμμένουν στη διάσταση, πώς δύνανται να οικοδομήσουν όσους ζουν στον κοινό βίο, είτε καθοδηγώντας τους προς την ειρήνη, εάν παραστεί ανάγκη, είτε προτρέποντάς τους προς τις άλλες εντολές, εφόσον προκαλούν πονηρές υποψίες εναντίον τους εξαιτίας του ότι δεν είναι ενωμένοι; Και επιπλέον αυτών ακούμε τον Απόστολο να γράφει στους Φιλιππησίους: «Ολοκληρώστε τη χαρά μου, ώστε να φρονείτε το ίδιο, έχοντας την ίδια αγάπη, όντες σύμψυχοι, έχοντας ένα φρόνημα, να μην πράττετε τίποτα από εριστικότητα ή κενοδοξία, αλλά με ταπεινοφροσύνη να θεωρείτε ο ένας τον άλλον ανώτερο από τον εαυτό σας· να μη μεριμνά ο καθένας μόνο για τα δικά του, αλλά ο καθένας και για τα των άλλων».

Εάν δε συμβαίνει ο ένας να υστερεί και ο άλλος να υπερέχει, είναι ωφελιμότερο να προσληφθεί ο ασθενέστερος από τον ισχυρότερο. Πώς άλλωστε δεν αποτελεί αυτό φανερή παρακοή του αποστολικού παραγγέλματος, το οποίο λέει: «Να μην αποβλέπει ο καθένας μόνο στα δικά του, αλλά ο καθένας και στα των άλλων»; Διότι θεωρώ ότι δεν είναι δυνατόν να κατορθωθεί αυτό σε κατάσταση διαίρεσης, όταν το κάθε τάγμα οικειοποιείται τη μέριμνα για τα μέλη του, ενώ αποξενώνεται από τη φροντίδα για τους άλλους, γεγονός το οποίο, όπως είπα, εναντιώνεται σαφώς στο αποστολικό παράγγελμα.

Παραίνεση 26η. Εάν συμβεί να χωριστεί ένας αδελφός από το κοινόβιο με οποιαδήποτε αφορμή, και του συμβεί να περιπέσει σε αρρώστια, ή αν μετανιώσει και επιστρέψει, δεν πρέπει να παραβλέπουμε τον αδελφό, αλλά να τον προσλαμβάνουμε εν Κυρίω, ως δικό μας μέλος, έστω και αν αμάρτησε. Διότι εσύ δεν το κάνεις για άνθρωπο, αλλά για τον Κύριο, ο οποίος είπε: ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε. Διότι το να φροντίζει κανείς μόνο τον εαυτό του απαγορεύεται, καθώς ο Σωτήρας μας είπε: μην μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, και τα εξής. Γι' αυτό προσθέτει, λέγοντας: διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Όθεν και μέσω του Αποστόλου παραγγέλλει, λέγοντας: ας μην κοιτάζει ο καθένας μόνο τα δικά του, αλλά και τα του άλλου. Και πάλι ο ίδιος λέγει: και σας δείχνω έναν δρόμο ακόμη πιο εξαιρετικό. Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.

Δʹ. Έχουμε υποστεί τυραννία, ω φίλοι και αδελφοί· διότι εσάς, αν και όχι τότε, τουλάχιστον τώρα θα επικαλεστώ για βοήθεια· έχουμε τυραννηθεί από τα γηρατειά του πατέρα και, για να το πω ήπια, από την καλοσύνη ενός φίλου. Και βοηθήστε με, όποιος μπορεί, και δώστε χείρα βοηθείας σε αυτόν που πιέζεται και διαελκύεται ανάμεσα στον πόθο και στο πνεύμα· ο μεν πόθος προτείνει φυγές, και βουνά, και ερήμους, και ησυχία ψυχής και σώματος, και την αναχώρηση του νου στον εαυτό του, και την αποστροφή από τις αισθήσεις, ώστε να συνομιλεί ακηλίδωτα με τον Θεό, και να καταυγάζεται καθαρά από τις λάμψεις του Πνεύματος, χωρίς να αναμειγνύεται τίποτα από τα κατώτερα και θολά, ούτε να παρεμβάλλεται στο θείο φως, έως ότου φθάσουμε στην πηγή αυτών των εδώ ανταυγειών, και αναπαυθούμε από τον πόθο και την επιθυμία, όταν τα κάτοπτρα καταργηθούν από την αλήθεια. Το δε πνεύμα θέλει να μας οδηγήσει στο μέσο, και επιθυμεί να καρποφορήσει για το κοινό, και να ωφεληθεί από το να ωφελούμε ο ένας τον άλλον, και να κάνει σε όλους φανερή την έλλαμψη, και να προσφέρει στον Θεό λαό περιούσιο, έθνος άγιο, βασίλειο ιεράτευμα, μια καθαρμένη εικόνα που αντανακλάται στους πολλούς. Διότι, όπως είναι ανώτερος και μεγαλύτερος ο παράδεισος από ένα μόνο φυτό, και ολόκληρος ο ουρανός με τις ομορφιές του από ένα άστρο, και το σώμα από ένα μέλος, έτσι είναι ανώτερη για τον Θεό μια ολόκληρη καταρτισμένη Εκκλησία από έναν μόνο άνθρωπο που κατορθώνει την αρετή· και πρέπει να μην επιδιώκει κανείς μόνο το δικό του, αλλά και το συμφέρον των άλλων.

Γι' αυτό και σε άλλο σημείο γράφοντας έλεγε: «Ας μην κοιτάζει ο καθένας μόνο το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας ας φροντίζει και το συμφέρον των άλλων»· και πάλι αλλού: «Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα». Είδες την αποστολική σύνεση; Αν και μου επιτρέπεται, λέει, να πράξω κάτι, και αυτό δεν με βλάπτει καθόλου, εντούτοις, επειδή δεν συμβάλλει στην οικοδομή του πλησίον, δεν θα ανεχόμουν να το πράξω. Είδες ψυχή φιλόστοργη, και πώς πουθενά δεν αποβλέπει στο δικό της, αλλά με κάθε τρόπο δείχνει ότι αυτή είναι η μέγιστη αρετή, το να δείχνει δηλαδή πολλή πρόνοια για την οικοδομή των πλησίον; Γνωρίζοντας, λοιπόν, όλα αυτά, ας προφυλασσόμαστε, σας παρακαλώ, και ας απέχουμε από όσα μπορούν να βλάψουν τον πλούτο της αρετής μας, και ας μην πράττουμε ποτέ κάτι που προξενεί κάποια βλάβη στον πλησίον. Διότι αυτό και το αμάρτημα επιτείνει, και μας προξενεί σφοδρότερη την κόλαση. Ας μην καταφρονούμε τον οποιονδήποτε, ούτε να λέμε εκείνα τα ψυχρά λόγια: «Τι με νοιάζει εμένα, αν ο τάδε σκανδαλίζεται;». Τι λες, πες μου; Τι σε νοιάζει; Ο Χριστός πρόσταξε να λάμπει τόσο πολύ η ζωή σου, ώστε όχι μόνο να θαυμάζεσαι από εκείνους που σε βλέπουν, αλλά να δοξολογείται και ο Δεσπότης σου, και εσύ, πράττοντας το αντίθετο και γινόμενος αιτία αντί για δοξολογίες να ακούγονται βλασφημίες εναντίον του, δεν δίνεις καμία σημασία; Και πώς είναι δυνατόν αυτό να προέρχεται από ευλαβή ψυχή, που γνωρίζει με ακρίβεια τους νόμους του Θεού;

Ομιλία Ε΄. Εάν, λοιπόν, υπάρχει κάποια παράκληση εν Χριστώ, εάν υπάρχει κάποια παρηγοριά αγάπης, εάν υπάρχει κάποια κοινωνία Πνεύματος, εάν υπάρχουν σπλάχνα και οικτιρμοί, ολοκληρώστε τη χαρά μου, ώστε να έχετε το ίδιο φρόνημα, διατηρώντας την ίδια αγάπη, να είστε σύμψυχοι, έχοντας ένα και το αυτό φρόνημα. Να μην κάνετε τίποτα από ερίθεια ή κενοδοξία, αλλά με ταπεινοφροσύνη να θεωρείτε ο ένας τον άλλον ανώτερο από τον εαυτό σας. Να μην φροντίζει ο καθένας μόνο τα δικά του, αλλά ο καθένας ας μεριμνά και για τα των άλλων.

Διότι, όταν αναχωρήσεις από εδώ και θέσεις ως έργο σου τη σωτηρία του αδελφού σου, και όχι μόνο τον ελέγξεις ούτε απλώς τον επιτιμήσεις, αλλά και τον συμβουλεύσεις και τον προτρέψεις, και του υποδείξεις τη βλάβη της παραμονής έξω, καθώς και το κέρδος και την ωφέλεια της διδασκαλίας που προσφέρεται εδώ, τότε τα έχεις εργαστεί όλα προς δόξαν Θεού και έχεις εξασφαλίσει για τον εαυτό σου διπλό τον μισθό: αφενός διότι μεριμνάς τόσο πολύ για την ωφέλεια της δικής σου σωτηρίας, και αφετέρου επειδή φρόντισες με ζήλο να θεραπεύσεις το μέλος σου. Αυτό είναι το καύχημα της Εκκλησίας, αυτό είναι το παράγγελμα του Σωτήρος, το να μη μεριμνά κανείς μόνο για τα δικά του, αλλά και για τα του πλησίον.

Αυτή δε είναι, το να είστε ομόπιστοι και ομόψυχοι. «Να μην κάνετε τίποτα από εγωιστική αντιπαλότητα ή κενοδοξία, αλλά με ταπεινοφροσύνη να θεωρείτε ο ένας τον άλλον ανώτερό του». Διότι αυτό είναι κυρίως εκείνο που δημιουργεί τις αιρέσεις: η φιλονικία και η κενοδοξία. «Ας μην επιδιώκει ο καθένας μόνο το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας ας επιδιώκει και το συμφέρον των άλλων». Μην επιδιώκεις αυτό, λέει, το πώς δηλαδή θα ονομαστείς δάσκαλος και κάποιος σπουδαίος, αλλά το πώς δεν θα σκανδαλίσεις τον αδελφό σου. «Διότι αυτό το φρόνημα ας υπάρχει μεταξύ σας, το οποίο υπήρχε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, αν και υπήρχε με μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγμό το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, γινόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και, αφού βρέθηκε ως προς το σχήμα σαν άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του, γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε, και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού Χριστού να καμφθεί κάθε γόνυ, από τα επουράνια, τα επίγεια και τα καταχθόνια, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός». Ο λόγος του αφορούσε την ταπεινοφροσύνη, έστω κι αν άπτεται του δόγματος. Παρατήρησε όμως πόση είναι η ακρίβεια του δόγματος.

Αυτός είναι αληθινά αγγελικός βίος πάνω στη γη· αυτό είναι το «Γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης», όταν δεν υπερηφανευόμαστε ο ένας εις βάρος του άλλου· όταν χωρίς ζήλια και φθόνο, με απλότητα, αγάπη, ειρήνη και χαρά είμαστε αρμονικά συνδεδεμένοι μεταξύ μας, θεωρώντας την προκοπή του πλησίον ως δικό μας κέρδος, και θεωρώντας την ατονία ή την ελάττωση ή την θλίψη του πλησίον ως δική μας ζημιά. Διότι, όπως λέει, δεν πρέπει να κοιτάζει ο καθένας μόνο το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας και του πλησίον του· διότι έτσι, συμπάσχοντας μεταξύ μας και βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου, και μάλιστα οι δυνατοί των αδυνάτων και οι ισχυροί των ασθενεστέρων, μπορούμε να εκπληρώσουμε τον νόμο του Χριστού, σύμφωνα με την προτροπή του Παύλου. Και ευρισκόμενοι μαζί με τέτοιον τρόπο, θα μπορέσουμε αληθινά να πατήσουμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού, και μέσω της ομόνοιας και της χάριτος του Χριστού να συντρίψουμε τα κεφάλια των δρακόντων [των πονηρών πνευμάτων], βαδίζοντας πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και καταπατώντας λιοντάρι και δράκοντα. Διότι εάν, όπως προείπαμε, οι αδελφοί συμβιώνουν με αγάπη και απλότητα και ακεραιότητα, τότε και εκείνος που βρίσκεται σε μεγάλα μέτρα πνευματικής προκοπής και υπομένει με καρτερία στην προσευχή, λαμβάνει την αύξηση και την προκοπή προς τα υψηλότερα, μέσω της συνεργασίας και της ομοψυχίας των αδελφών.